Μελέτη της ανεπάρκειας της καρνιτίνης καθώς και της έκφρασης των πρωτεϊνών μεταφορέων της κατά τη φυσιολογική κύηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μελέτη της ανεπάρκειας της καρνιτίνης καθώς και της έκφρασης των πρωτεϊνών μεταφορέων της κατά τη φυσιολογική κύηση"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 9, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2010 Μελέτη της ανεπάρκειας της καρνιτίνης καθώς και της έκφρασης των πρωτεϊνών μεταφορέων της κατά τη φυσιολογική κύηση Μαρινόπουλος Σπύρος 1, Παππά Kαλλιόπη 1, Δρακάκης Πέτρος 1, Ανάγνου Νικόλαος 2, Αντσακλής Άρις 1 1 Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» 2 Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Αλληλογραφία: Μαρινόπουλος Σπυρίδων, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Β. Σοφίας 86 και Λούρου, Αθήνα Τηλ Περίληψη Εισαγωγή: Η καρνιτίνη κατέχει κεντρικό ρόλο στη μεταφορά των λιπαρών οξέων μακράς αλύσου, προκειμένου να οξειδωθούν και να καλυφθεί ενεργειακά ο οργανισμός. Η έλλειψή της εκφράζεται ως διαταραχή του διάμεσου μεταβολισμού. Σκοπός: Κατά τη διάρκεια της κύησης, η ολική καρνιτίνη του πλάσματος μειώνεται προοδευτικά και φθάνει τα επίπεδα ασθενών που πάσχουν από έλλειψη καρνιτίνης, χωρίς ωστόσο την εκδήλωση συμπτωματολογίας. Σκοπός μας η διεξοδική μελέτη της βιοσύνθεσης της καρνιτίνης στις έγκυες γυναίκες. Υλικό και Μέθοδοι: Το υλικό της προοπτικής έρευνάς μας περιλαμβάνει υγιείς έγκυες (ομάδα μελέτης) και υγιείς γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας που χειρουργήθηκαν για καλόηθες γυναικολογικό νόσημα (ομάδα ελέγχου). Μετρήθηκαν τα μόρια: 4-N-trimethylaminobutyrate (βουτυροβεταΐνη), L-καρνιτίνη, ακυλκαρνιτίνη, 3-υδροξυ-6-N-τριμεθυλλυσίνη (HTML) και 6- N-τριμεθυλλυσίνη (TML) στο μητρικό αίμα, στο αίμα της ομφαλικής αρτηρίας, στο αίμα της ομφαλικής φλέβας, στο αμνιακό υγρό και στα μητρικά ούρα. Αποτελέσματα: Στα ούρα και στο αίμα της ομάδας ελέγχου, οι μέσες τιμές της L-καρνιτίνης και του προδρόμου μορίου της βουτυροβεταΐνης είναι στατιστικά σημαντικά υψηλότερες. Παρατηρείται ελεύθερη διακίνηση της ολικής καρνιτίνης προς το αμνιακό υγρό και απέκκρισή της στα ούρα, παρά τα χαμηλά της επίπεδα στο πλάσμα. Συμπεράσματα: Ορισμένα μόνο κλάσματα καρνιτίνης είναι μειωμένα στις έγκυες, υποδηλώνοντας πιθανά τις πραγματικές ανάγκες του εμβρύου για κλάσματα καρνιτίνης που δεν μπορεί να βιοσυνθέσει. Αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις πρόωρες κυήσεις. Εκεί η εξωγενής χορήγηση κλασμάτων καρνιτίνης βελτιώνει το σωματικό βάρος και την αναπνευστική ικανότητα. Λέξεις κλειδιά: ανεπάρκεια καρνιτίνης, κύηση EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 133

2 Η ανεπάρκεια της καρνιτίνης κατά την κύηση Μαρινόπουλος και συν. Εισαγωγή Η καρνιτίνη (4-τριμεθυλ-αμινο-3-υδροξυβουτυρικό οξύ) είναι μια υδατοδιαλυτή τεταρτοταγής αμίνη, η οποία σε συνδυασμό με τις καρνιτινο-ακυλ-τρανσφεράσες (carnitine acyltransferases, CAT) οδηγεί τα ενεργοποιημένα λιπαρά οξέα μακράς αλύσου (long chain fatty acids, LCFA) στα μιτοχόνδρια, τα υπεροξυσώματα και το ενδοπλασματικό δίκτυο, προκειμένου να αποτελέσουν το υπόστρωμα β- οξείδωσης για την παραγωγή ενέργειας. Η πλήρης χημική δομή της, [C7H15NO3] έγινε γνωστή το Πρόκειται για μια υδατοδιαλυτή τεταρτοταγή αμίνη με ιδιότητες βιταμίνης (Gulewitsch, 1905; Tomita, 1927). Το 75% των πηγών καρνιτίνης για τον ανθρώπινο οργανισμό προέρχονται από τη διατροφή (π.χ. κόκκινο κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα για τον ενήλικα, μητρικό γάλα για το νεογνό) και το υπόλοιπο 25% συντίθεται ενδογενώς από τη λυσίνη και τη μεθειονίνη. Αν και πολλοί ιστοί μπορούν να συνθέσουν το άμεσο πρόδρομο μόριο της καρνιτίνης (γ-βουτυροβεταΐνη), τους λείπει το τελικό βιοσυνθετικό ένζυμο που υδροξυλιώνει την γ-βουτυροβεταΐνη σε καρνιτίνη. Η τελική αντίδραση υδροξυλίωσης σε γ-βουτυροβεταΐνη πραγματοποιείται στο ήπαρ και τα νεφρά. Στον καρδιακό και στους σκελετικούς μυς η καρνιτίνη μεταφέρεται μέσω της κυκλοφορίας. Απαραίτητα στοιχεία για τη βιοσύνθεση της καρνιτίνης, είναι η παρουσία και άλλων υποστρωμάτων όπως το ασκορβικό οξύ, η νιασίνη, η βιταμίνη Β6 και ο δισθενής σίδηρος. Αν κάποιο από αυτά τα στοιχεία λείπει, τότε διαταράσσεται η σύνθεση της καρνιτίνης. Η ολική καρνιτίνη αποτελείται από την ελεύθερη καρνιτίνη και τους εστέρες της, περιέχοντας ακυλ-ομάδες μικρής ή μακράς αλειφατικής αλύσου. Στο πλάσμα το μεγαλύτερο μέρος της εστεροποιημένης καρνιτίνης βρίσκεται ως ακυλ-καρνιτίνη. Ο συνολικός αριθμός των εστέρων της καρνιτίνης συνιστούν την ακυλοκαρνιτίνη. Όταν ο ρυθμός οξείδωσης των λιπαρών οξέων αυξάνει, όπως στην νηστεία, ή όταν καταναλώνονται υψηλές ποσότητες τροφών πλούσιων σε λίπη, τα επίπεδα ακυλ-καρνιτίνης αυξάνονται στο αίμα. Στο πλάσμα των υγιών ενηλίκων η ολική καρνιτίνη (TC) κυμαίνεται από μmol/l. (Rebouche and Engel, 1983) Οι μέσες τιμές στο πλάσμα των ανδρών (59,3 ± 11,9 μmol/l) τείνουν να είναι υψηλότερες από αυτές των γυναικών (51,5 ± 11,6 μmol/l). Η αποθήκευση της καρνιτίνης γίνεται κυρίως στους σκελετικούς και στον καρδιακό μυ, με αποτέλεσμα αυτοί να περιέχουν το 90% της συνολικής καρνιτίνης του σώματος (Rebouche, 1992; Tanphaichitr and Leelahagul, 1993), ενώ μικρότερες συγκεντρώσεις βρίσκονται στο ήπαρ, στους νεφρούς, στους όρχεις, στην επιδιδυμίδα και στον εγκέφαλο. Αυτό συμβαίνει, γιατί, στους μυς και στην καρδιά, οι ενεργειακές ανάγκες είναι μεγαλύτερες. Στο αίμα, η καρνιτίνη παρουσιάζει τις μικρότερες συγκεντρώσεις από όλους τους ιστούς και αποτελεί περίπου το 1-2% της συνολικής καρνιτίνης του σώματος. Στον άνθρωπο υπό φυσιολογικές συνθήκες, η καρνιτίνη βρίσκεται στον ορό του αίματος σαν ελεύθερη σε ποσοστό 75-80% και σαν ακυλ-καρνιτίνη σε ποσοστό 20-25%. Ο λόγος ακυλ-καρνιτίνης προς ελεύθερη καρνιτίνη (AC/FC), φυσιολογικά είναι περίπου 0.25, ενώ ένας λόγος μεγαλύτερος του 0.4 σχετίζεται με ανεπάρκεια της καρνιτίνης. (Bohles et al., 1994) Καίτοι το 99% της καρνιτίνης είναι ενδοκυττάριο, η σχέση ακυλ-καρνιτίνης προς ελεύθερη καρνιτίνη στο πλάσμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις μεταβολές που συμβαίνουν μέσα στο μιτοχόνδριο. Μια κατάσταση νηστείας, που έχει σαν αποτέλεσμα αυξημένη κετογένεση, οδηγεί σε μείωση της ελεύθερης καρνιτίνης στο πλάσμα και αύξηση της ακυλ-καρνιτίνης, έτσι ώστε να υπάρχει μια θετική συσχέτιση μεταξύ κετονών και ακυλ-καρνιτίνης (Frohlich et al., 1978; Seccombe et al., 1978; Rebouche and Mack, 1984). Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, σε υγιή άτομα, άνω του 90% της καρνιτίνης, που διηθείται στους νεφρούς, επαναρροφάται (Engel et al., 1981). Δηλαδή, οι συγκεντρώσεις καρνιτίνης που αποβάλλονται στα ούρα είναι πολύ μικρές. Η επαναρρόφηση της καρνιτίνης γίνεται με ενεργητική μεταφορά στα εγγύς εσπειραμένα σωληνάρια. (Rebouche and Paulson, 1986) Ακόμη και σε πρόωρα νεογνά με πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις στο πλάσμα, ή σε ασθενείς με συστηματική ανεπάρκεια καρνιτίνης, αποβάλλονται μικρά ποσά καρνιτίνης στα ούρα. Με βάση τα παραπάνω, είναι φανερό ότι κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, οι συγκεντρώσεις καρνιτίνης στο πλάσμα ρυθμίζονται - τουλάχιστον κατά ένα μέρος - από την επαναρρόφηση της καρνιτίνης από τους νεφρούς (Rebouche and Engel, 1980). Στην ομαλά εξελισσόμενη κύηση υπάρχει σταθερή απέκκριση καρνιτίνης παρά την παρουσία χαμηλών συγκεντρώσεων καρνιτίνης στο πλάσμα. Λειτουργία του συστήματος της καρνιτίνης Η παραγωγή ενέργειας στην καρδιά και τους σκελετικούς μυς βασίζεται κυρίως στην καύση των λι- 134

3 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 9, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2010 παρών οξέων. Ο καταβολισμός των λιπαρών οξέων μακράς αλύσου (long chain fatty acids, LCFA) αρχίζει με την ενεργοποίησή τους, δηλαδή τη μετατροπή τους σε LC-ακέτυλο-CoA. Το LC-ακέτυλο- CoA που σχηματίζεται στο ενδοπλασματικό δίκτυο ή στην εξωτερική μιτοχονδριακή μεμβράνη, δεν μπορεί να διέλθει μέσω της έσω μιτοχονδριακής μεμβράνης προκειμένου να φθάσει στη θέση όπου επιτελείται η β-οξείδωση. Η καρνιτίνη λοιπόν έχει σαν αποστολή, τη μεταφορά των ακυλ-ομάδων των λιπαρών οξέων κατά μήκος της εσωτερικής μεμβράνης των μιτοχονδρίων. Συγκεκριμένα, η ακυλοομάδα των λιπαρών οξέων μεταφέρεται μέσω του λιπο-ακυλο-coa στο υδροξύλιο της καρνιτίνης. Η αντίδραση αυτή καταλύεται από την ακυλτρανσφεράση της καρνιτίνης Ι (carnitine acyltransferase I, CAT I). Δεδομένου ότι το γλυκαγόνο του ήπατος εξαντλείται μέσα σε λίγες ώρες μετά από τη λήψη της τροφής, η β-οξείδωση των ελεύθερων λιπαρών οξέων καθίσταται η κύρια πηγή ενέργειας για το ήπαρ, την καρδιά και τους σκελετικούς μυς (Bartlett and Eaton, 2004). Σε έναν ενήλικα, μετά από 24 ώρες νηστείας το 80% της ενέργειας παράγεται από την οξείδωση των ελεύθερων λιπαρών οξέων. Με αυτό το μηχανισμό διατηρούνται σε ικανοποιητικά επίπεδα οι συγκεντρώσεις γλυκόζης στο πλάσμα, ενισχύεται η νεογλυκογένεση και ο μεγαλύτερος όγκος του σώματος καταναλώνει εναλλακτικές πηγές ενέργειας, ούτως ώστε ο εγκέφαλος να τροφοδοτείται με γλυκόζη (Bartlett and Eaton, 2004). Έλλειψη καρνιτίνης Η έλλειψη της καρνιτίνης (Πίνακας 1), διακρίνεται σε δύο κατηγορίες: Κληρονομική Επίκτητη Η κληρονομική έλλειψη καρνιτίνης χωρίζεται σε δύο κλινικές οντότητες: Συστηματική πρωτοπαθής έλλειψη καρνιτίνης Πρωτοπαθής μυϊκή έλλειψη καρνιτίνης Στην πρώτη περίπτωση, η διάγνωση τίθεται με μέτρηση όλων των κλασμάτων καρνιτίνης στο αίμα ή σε ούρα 24ώρου, ενώ στη δεύτερη με βιοψία μυός. Η πρωτοπαθής συστηματική έλλειψη καρνιτίνης μπορεί να οφείλεται σε: 1. Διαταραχή στη σύνθεση της καρνιτίνης 2. Διαταραχές της ομοιόστασης της καρνιτίνης στο επίπεδο του νεφρού 3. Διαταραχές των μηχανισμών μεταφοράς της καρνιτίνης στο επίπεδο του κυττάρου, που επηρεάζουν την πρόσληψη ή την απελευθέρωσή της από τους ιστούς 4. Μεγάλου βαθμού αποδόμηση καρνιτίνης 5. Διαταραχή της απορρόφησης της καρνιτίνης από το έντερο. Η πρωτοπαθής συστηματική έλλειψη καρνιτίνης σχετίζεται με υποτροπιάζοντα επεισόδια μεταβολικής εγκεφαλοπάθειας, υπογλυκαιμία, υποπροθρομβιναιμία, υπεραμμωνιαιμία και αυξημένο κορεσμό των ηπατοκυττάρων σε λίπη κατά τη διάρκεια των οξέων επεισοδίων. Το αποτέλεσμα της πρωτοπαθούς μυϊκής έλλειψης της καρνιτίνης είναι η συσσώρευση λιπών στο μυοκάρδιο και στους σκελετικούς μυς, με προοδευτικά αυξανόμενη και τελικά ποικίλου βαθμού μυϊκή αδυναμία, υποτονία και μυόλυση, καθώς επίσης και η συσσώρευση λιπών στο ήπαρ, με εκδηλώσεις όπως υποκετοναιμία, υπογλυκαιμία, υπεραμμωνιαιμία και χαμηλό βάρος σώματος (Colberg et al., 1995; Kim et al., 2000). Γενικά, θα πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν, ότι η συστηματική έλλειψη καρνιτίνης είναι ένα ιδιαίτερα ετερογενές σύνδρομο και ο χρόνος εμφάνισης ή αναγνώρισής της ποικίλλει. Η επίκτητη έλλειψη καρνιτίνης μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή πρόσληψη, αυξημένες απαιτήσεις, ή μεγάλη απώλεια καρνιτίνης. Αποτελεί μέρος γενετικών συνδρόμων του διάμεσου μεταβολισμού, ή επίκτητων διαταραχών, με τις δύο ακόλουθες κύριες κατηγορίες : Οργανικές οξυουρίες Νεφροπάθειες Συνήθως, στην επίκτητη έλλειψη καρνιτίνης, οι εκδηλώσεις αφορούν λειτουργικές ανεπάρκειες οργάνων και ανάλογα με το όργανο επηρεάζεται και συγκεκριμένη μεταβολική οδός. Σκοπός της μελέτης Το φαινόμενο της ελάττωσης των επιπέδων της καρνιτίνης κατά τη διάρκεια της κύησης σε τόσο μεγάλο βαθμό, ώστε να συγκρίνεται με τα επίπεδα του συνδρόμου ανεπάρκειας της καρνιτίνης, χωρίς όμως να έχει σαν επακόλουθο την εμφάνιση συμπτωμάτων, δεν έχει διερευνηθεί πλήρως μέχρι σήμερα. Επαρκής εξήγηση στο φαινόμενο της ανεπάρκειας της καρνιτίνης δεν είναι δυνατόν να δοθεί, δεδομένου ότι ακόμη δεν έχει προσδιοριστεί η κατανομή της καρνιτίνης στο πλάσμα, το αμνιακό υγρό και τα ούρα των εγκύων γυναικών. Επιπλέον, δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά η βιοσύνθεση της καρνιτίνης στις έγκυες γυναίκες. Με βάση την τρέ- EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 135

4 Η ανεπάρκεια της καρνιτίνης κατά την κύηση Μαρινόπουλος και συν. χουσα βιβλιογραφία και τα αναπάντητα ερωτήματα του πεδίου, η παρούσα μελέτη έχει σαν σκοπό να διερευνηθούν τα ακόλουθα θέματα: Α) Μελέτη της βιοσύνθεσης της καρνιτίνης. Αναλυτικά: 1. Μέτρηση λυσίνης, μεθειονίνης, αλανίνης στο μητρικό πλάσμα. 2. Μέτρηση 4-N-trimethylaminobutyrate, 3-hydroxy- 6-N-trimethyllysine, 6-N-trimethyllysine στο μητρικό πλάσμα, στο πλάσμα της ομφαλικής αρτηρίας και φλέβας, στο αμνιακό υγρό και στα ούρα των εγκύων γυναικών. 3. Κατανομή των εστέρων της καρνιτίνης στα αντίστοιχα βιολογικά υγρά. Β) Μελέτη της αποθήκευσης της καρνιτίνης στο σώμα της υγιούς εγκύου και την εμβρυοπλακουντιακή μονάδα. Μέτρηση καρνιτίνης στους ακόλουθους ιστούς: 1. μητρικό πλάσμα 2. μητρικά ούρα 3. ομφαλικό πλάσμα 4. αμνιακό υγρό Υλικό και Μέθοδοι Η παρούσα μελέτη διεξήχθη στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», στην Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την επίβλεψη του Διευθυντή, Καθηγητή κυρίου Αριστείδη Αντσακλή, σε συνεργασία με το Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας με Διευθυντή τον Καθηγητή κύριο Νικόλαο Ανάγνου. Συμμετείχαν 20 υγιείς έγκυες γυναίκες, με φυσιολογική πορεία κύησης και καμία γνωστή γενικότερη παθολογία, οι οποίες αποτέλεσαν την ομάδα μελέτης και 20 υγιείς γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, οι οποίες αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου. Στην ομάδα ελέγχου συμπεριλήφθησαν γυναίκες που εισήχθησαν στο Νοσοκομείο για να χειρουργηθούν για καλόηθες μη μεταβολικό νόσημα (π.χ. ινομυώματα μήτρας), στις οποίες δεν είχε διαπιστωθεί κάποια παθολογία, τόσο από το ατομικό αναμνηστικό, όσο και από τον προεγχειρητικό έλεγχο. Οι γυναίκες και των δύο ομάδων ήταν απόλυτα υγιείς. Για τη διασφάλιση αυτής της προϋπόθεσης γινόταν λεπτομερής λήψη ιστορικού, έλεγχος της λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα με μέτρηση TSH, T3, T4, FΤ4, έλεγχος μικροβιακών λοιμώξεων με μέτρηση CRP, καθώς και πλήρης βιοχημικός έλεγχος. Οι γυναίκες δεν λάμβαναν φάρμακα εκτός από σίδηρο, φολικό οξύ και ασβέστιο (οι έγκυες της ομάδας μελέτης). Οι αιμοληψίες γίνονταν μετά από 8 ώρες νηστεία και χωρίς να έχει προηγηθεί έντονη σωματική δραστηριότητα. Οι εξετάσεις ρουτίνας που αφορούσαν στα αιματολογικά (γενική αίματος), στα απλά βιοχημικά (ουρία, χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, HDL, LDL, ουρικό οξύ) και στον ορμονολογικό έλεγχο του θυρεοειδούς αδένα (TSH, T3, T4, FΤ4) έγιναν στο νοσοκομείο «Αλεξάνδρα». Οι μετρήσεις του γλυκαγόνου ολοκληρώθηκαν στο Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής του Λαϊκού νοσοκομείου Αθηνών. Τα δείγματα για τη μέτρηση της καρνιτίνης μετά από την αρχική επεξεργασία, μελετήθηκαν στο Εργαστήριο Βιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Tα ακόλουθα μόρια: 4-N-trimethylaminobutyrate (βουτυροβεταΐνη), L-καρνιτίνη, 3-υδροξυ-6-N-τριμεθυλλυσίνη (HTML) και 6-N-τριμεθυλλυσίνη (TML) υπολογίστηκαν στο πλάσμα του μητρικού αίματος, του αίματος της ομφαλικής αρτηρίας και του αίματος της ομφαλικής φλέβας. Τα ίδια μόρια μετρήθηκαν στα δείγματα του αμνιακού υγρού καθώς και στα μητρικά ούρα. Στα μητρικά ούρα υπολογίστηκαν οι τιμές της κρεατινίνης καθώς και ο λόγος των μετρηθέντων μορίων προς αυτήν. Επίσης μετρήθηκαν τα παρακάτω μόρια της ακυλκαρνιτίνης στο πλάσμα από το μητρικό αίμα, το αίμα της ομφαλικής αρτηρίας και το αίμα της ομφαλικής φλέβας: C0, C2, C3, C4, C5:1, C5, C4-3OH, C6, C5OH, C8, C3DC, C10:1, C10, C4DC, C5DC, C12:1, C12, C6DC, C12:1OH, C12OH, C53M3OH DC, C14:2, C14:1, C14, C8DC, C14:1OH, C14OH, C16:1, C16, C10DC, C16:1OH, C16OH, C18:2, C18:1, C18, C18:2OH, C18:1OH, C18OH. Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε, αποτελεί ουσιαστικά τροποποίηση της τεχνικής των Schulze, (2003) και Cho (2006) (Schulze et al., 2003; Cho et al., 2006). Προετοιμασία δειγμάτων: Δείγματα αίματος συλλέχθησαν σε σωληνάρια με EDTA και αποθηκεύθηκαν στους -80 C. Δέκα μικρόλιτρα από κάθε δείγμα πλάσματος ενσταλάζονται πάνω σε διηθητικό χαρτί (Schleicher & Schuell 2992, Dassel, Germany) το οποίο αποξηραίνεται για 2 ώρες. Η εναπομένουσα κηλίδα κόβεται με ακρίβεια και τοποθετείται σε σωληνάριο Eppendorf. Προστίθενται 200μl μεθανόλης που περιέχουν 0,76 μm 2H3-καρνιτίνη, 0,04 μm 2H3-προπιονυλκαρνιτίνη, 0,04 μm 2H3-οκτανουλκαρνιτίνη και 0,08 μm 2H3-παλμιτουλκαρνιτίνη ως εσωτερικά controls. Τα μείγματα ανακινούνται για 20 λεπτά και το εκχύλισμα μεταφέρεται σε νέο σωληνάριο και αποξηραίνεται στους 40 C υπό ρεύμα αζώτου. Αναμιγνύονται 100μl i-βουτανολ-hcl στο κάθε δείγμα και επωάζονται για 15 λεπτά, ανακινούμενα στους 136

5 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 9, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2010 Πίνακας 1. Αιτίες έλλειψης καρνιτίνης Γενετικό έλλειμμα στη σύνθεση καρνιτίνης Διατροφική έλλειψη λυσίνης ή μεθειονίνης ή έλλειψη άλλων παραγόντων, όπως o σίδηρος Δυσαπορρόφηση καρνιτίνης από το πεπτικό Αυξημένη απώλεια καρνιτίνης λόγω αυξημένου καταβολισμού ή βλάβης στη σωληναριακή επαναρρόφηση ή λόγω γενετικής διαταραχής Διαταραχή στη μεταφορά της καρνιτίνης από τον τόπο σύνθεσης στους ιστούς όπου χρησιμοποιείται Νοσήματα: κίρρωση ήπατος, χρόνια νεφρική νόσος, οργανικές οξυουρίες, νόσος του Alzheimer, σηψαιμία, καρκίνος, καχεξία, χειρουργική επέμβαση, τραύμα, έγκαυμα, θερμοπληξία, ισχαιμία μυοκαρδίου, ΑΙDS, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, αιμοκάθαρση και νεφροπάθεια Σακχαρώδης διαβήτης Φυσιολογική γήρανση Κύηση Έντονη φυσική άσκηση Αυξημένες απαιτήσεις καρνιτίνης λόγω δίαιτας υψηλής σε λιπαρά οξέα, φαρμάκων (βαλπροϊκό οξύ, σαλικυλικό οξύ) και μεταβολικό stress 65 C. Η περίσσεια βουτανολ-hcl απομακρύνεται με εξάτμιση στους 40 C υπό ρεύμα αζώτου και τα προϊόντα των εστέρων καρνιτίνης διαλύονται σε 100 μl διαλύματος ακετονιτριλίου: ύδωρ (80:20 v:v%). Η διαδικασία αυτή καταλήγει στη μετατροπή μιας μικρής ποσότητας C2-καρνιτίνης σε ελεύθερη καρνιτίνη, που μπορεί να οδηγήσει σε τεχνητή αύξηση των επιπέδων της. Μια συσκευή Waters 2795 HPLC (Waters Corp., Milford, MA) χρησιμοποιήθηκε για την παροχή του διαλύτη, αποδίδοντας 0.1 ml/min ρεύμα ακετονιτριλίου: ύδατος (80:20 v:v%). Εγχύονταν 10μl δείγματος στη ροή σε μεσοδιαστήματα 4 λεπτών. Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε μια συσκευή φασματομετρίας μάζας (Micromass Quattro Ultima Triple Quadruple Tandem Mass Spectrometer Instrument, Waters Corp). Για νεφελοποίηση και διάλυση χρησιμοποιήθηκε αέριο άζωτο, ενώ αργό χρησιμοποιήθηκε ως αέριο πρόσκρουσης. Η μέθοδος ανάλυσης περιελάμβανε 78 πλήρεις ανιχνεύσεις με την MS1 ανίχνευση μοριακών μαζών 200 και 550 Da, και την MS3 προσαρμοσμένη στην ιονική μάζα των 85 Da. Η ιδανική τάση του κώνου και η ενέργεια πρόσκρουσης ήταν 55 V και 26 ev, αντίστοιχα. Στατιστική ανάλυση Οι συγκεντρώσεις των υπό μελέτη βιολογικών παραμέτρων για την ομάδα ελέγχου και την ομάδα εγκύων εκφράστηκαν ως μέσες τιμές ± τυπικές αποκλίσεις. Οι συγκρίσεις των μέσων τιμών των παραμέτρων ανάμεσα στις δύο ομάδες πραγματοποιήθηκαν με το στατιστικό t-test για ανεξάρτητα δείγματα. Οι συγκρίσεις των μέσων τιμών των παραμέτρων για την ίδια ομάδα, για δείγματα από διαφορετικές θέσεις, πραγματοποιήθηκαν με το στατιστικό t-test για εξαρτημένα δείγματα. Οι συσχετίσεις ανάμεσα σε διαφορετικές παραμέτρους για την κάθε ομάδα ξεχωριστά, πραγματοποιήθηκαν με το στατιστικό τεστ του συντελεστή γραμμικής συσχέτισης του Pearson (Pearson's linear correlation coefficient). Πραγματοποιήθηκαν επίσης και αναλύσεις πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης (multiple linear regression - MLR). Οι συγκρίσεις των κατανομών των συγκεντρώσεων των κλασμάτων της καρνιτίνης έγιναν με τον έλεγχο x2. Τέλος, για τον έλεγχο της επίδρασης της ουρίας στη συγκέντρωση της L-καρνιτίνης πραγματοποιήθηκε η διαδικασία MANOVA, με παράγοντα την ομάδα και συμμεταβλητή τη συγκέντρωση της ουρίας. Το επίπεδο σημαντικότητας τέθηκε στο 0,05. Αποτελέσματα Η μέση ηλικία στην ομάδα ελέγχου (20 γυναίκες) είναι 33,3±6,1 έτη, ενώ στην ομάδα εγκύων (20 γυναίκες) είναι 31,3±5,6 έτη. Η διαφορά δεν είναι στατιστικά σημαντική. Όσο αφορά στις μέσες τιμές και τυπικές αποκλίσεις από τις παραμέτρους που μετρήθηκαν στα ούρα για την ομάδα ελέγχου και την ομάδα εγκύων, ο έλεγχος t-test για ανεξάρτητα δείγματα έδειξε ότι η ομάδα των εγκύων είχε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες μέσες τιμές από την ομάδα ελέγχου στις EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 137

6 Η ανεπάρκεια της καρνιτίνης κατά την κύηση Μαρινόπουλος και συν. ακόλουθες παραμέτρους: Butyrobetaine, L-καρνιτίνη, Creatinine και L-carnitine creat ενώ είχαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερες τιμές στην 3- Hydroxy-6-N-trimethyllysine. Όσο αφορά στις μέσες τιμές και τυπικές αποκλίσεις από τις παραμέτρους που μετρήθηκαν στο αίμα για την ομάδα ελέγχου και την ομάδα εγκύων, ο έλεγχος t-test για ανεξάρτητα δείγματα έδειξε ότι η ομάδα των εγκύων είχε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερες μέσες τιμές από την ομάδα ελέγχου στις ακόλουθες παραμέτρους: Butyrobetaine και L-καρνιτίνη. Τόσο στα ούρα, όσο και στο αίμα, οι μέσες τιμές της L-καρνιτίνης και του πρόδρομου μορίου της Butyrobetaine ήταν στατιστικά σημαντικά υψηλότερες στην ομάδα ελέγχου σε σύγκριση με την ομάδα των εγκύων. Το ίδιο ισχύει όμως και για το λόγο των δύο συγκεντρώσεων. Η μέση τιμή του λόγου της συγκέντρωσης της L-καρνιτίνης στα ούρα προς τη συγκέντρωση της L-καρνιτίνης στο αίμα για την ομάδα ελέγχου ήταν 20,8±14,5. Αντίθετα, για την ομάδα των εγκύων η μέση τιμή του λόγου αυτού ήταν μόνο 7,0±7,8 και ήταν στατιστικά σημαντικά μικρότερη από την αντίστοιχη για την ομάδα ελέγχου (t-test, p<0,01). Τέλος, η διαδικασία MANOVA απέδειξε ότι η σημαντική διαφοροποίηση των μέσων τιμών της L-καρνιτίνης, τόσο στα ούρα όσο και στο αίμα, ανάμεσα στις έγκυες γυναίκες και τις γυναίκες της ομάδας ελέγχου ήταν ανεξάρτητη από τη συγκέντρωση της ουρίας στο αίμα. Όσον αφορά στο μητρικό αίμα υπάρχει μια σημαντική ομάδα κλασμάτων (C0, C2, C16, C18_2, C18, C18), όπου οι μέσες τιμές στην ομάδα ελέγχου ήταν σημαντικά υψηλότερες από τις αντίστοιχες στην ομάδα των εγκύων. Συσχετίσεις Όταν υπάρχει θετική συσχέτιση σημαίνει ότι η αύξηση της μιας παραμέτρου συνεπάγεται αύξηση και της δεύτερης παραμέτρου. Αντίθετα όταν υπάρχει αρνητική συσχέτιση σημαίνει ότι η αύξηση της μιας παραμέτρου συνεπάγεται μείωση της δεύτερης παραμέτρου. Οι συσχετίσεις είναι στατιστικά σημαντικές στο επίπεδο 0,01. Οι τιμές της L-καρνιτίνης στο μητρικό αίμα, αμνιακό υγρό και μητρικά ούρα ήταν υψηλές. Ιδιαίτερα η συσχέτιση ανάμεσα στο αμνιακό υγρό και τα μητρικά ούρα ήταν εξαιρετική (r=0,900). Οι συσχετίσεις του Γλυκαγόνου με L-καρνιτίνη στην ομάδα ελέγχου στο αίμα και στα ούρα ήταν αρνητικές και όχι ιδιαίτερα υψηλές. Στην ομάδα εγκύων οι συσχετίσεις ήταν υψηλότερες αλλά ήταν θετικές. Αντίθετα, στο αμνιακό υγρό των εγκύων η συσχέτιση ήταν αρνητική και στατιστικά σημαντική. Οι συσχετίσεις του κλάσματος (Glu/C-peptide) με L- καρνιτίνη για την ομάδα ελέγχου στο αίμα και στα ούρα ήταν αρνητικές αλλά πολύ χαμηλές. Στην ομάδα εγκύων οι συσχετίσεις ήταν και πάλι αρνητικές, αλλά σημαντικά υψηλότερες, ιδιαίτερα στο μητρικό αίμα. Οι συσχετίσεις της συγκέντρωσης της L-καρνιτίνης στο μητρικό αίμα με τις συγκεντρώσεις διαφορετικών κλασμάτων στην ομάδα ελέγχου ήταν στατιστικά σημαντικές μόνο για το κλάσμα C16_1OH, ενώ στην ομάδα εγκύων ήταν στατιστικά σημαντικές για μια σειρά από κλάσματα (C16, C18_2, C18 και C18_2OH). Οι συσχετίσεις του κλάσματος C0 ήταν θετικές και στατιστικά σημαντικές, εκτός από τις περιπτώσεις της συσχέτισης ανάμεσα στο αμνιακό υγρό και στην ομφαλική αρτηρία, καθώς και ανάμεσα στην ομφαλική φλέβα και στην ομφαλική αρτηρία. Συζήτηση-Συμπεράσματα Το φαινόμενο της ελάττωσης των επιπέδων της καρνιτίνης στο αίμα, κατά τη διάρκεια της κύησης, δεν έχει διερευνηθεί πλήρως μέχρι σήμερα. Δεν είναι επίσης γνωστό γιατί αυτή η σημαντική ελάττωση, ανάλογη με τα αντίστοιχα επίπεδα που εμφανίζονται στο σύνδρομο ανεπάρκειας της καρνιτίνης, δεν έχει σαν επακόλουθο την εμφάνιση συμπτωμάτων. Ο κύριος λόγος της μη πλήρους διερεύνησης του φαινομένου αυτού είναι το ότι δεν έχει προσδιοριστεί η συγκέντρωση της καρνιτίνης στο μυϊκό ιστό (όπου περιέχεται το 90% της συνολικής καρνιτίνης του σώματος), στο πλάσμα, στο αμνιακό υγρό, στην ομφαλική κυκλοφορία καθώς και στα ούρα των εγκύων γυναικών. Επιπλέον, δεν έχει μελετηθεί επαρκώς η βιοσύνθεση της καρνιτίνης στις έγκυες γυναίκες. Η παρούσα μελέτη αποσαφηνίζει μέρος του φαινομένου. Η ολική καρνιτίνη του πλάσματος μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια της κύησης και φθάνει στα επίπεδα ασθενών με έλλειψη καρνιτίνης. (Treem et al., 1988; Bartlett 1993; Ricciolini et al., 2001; Gunter et al., 2002) Ήδη, από την αρχική μελέτη του φαινομένου από τον Cederblad, αναφέρεται προοδευτική μείωση της ελεύθερης καρνιτίνης από την έναρξη της κύησης. Στις τελειόμηνες κυήσεις, παράλληλα με την ολική καρνιτίνη, μειώνεται και η ελεύθερη καρνιτίνη, ώστε τελικά και οι δύο μορφές φτάνουν περίπου στο 50% της συγκέντρωσης που συναντάται στο πλάσμα των μη εγκύων γυναικών (Bargen-Lockner et al., 1981; Bartlett, 1993). Η μείωση αυτή είναι μεγαλύτερη στο πρώτο ήμισυ της κύησης σε σύγκριση 138

7 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 9, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2010 με αυτήν μετά την 20η εβδομάδα κύησης. Η μείωση αυτή που παρατηρήθηκε δεν ήταν ανάλογη της αύξησης του βάρους του εμβρύου. Έτσι, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η μείωση της καρνιτίνης οφείλεται σε άλλους παράγοντες. Θα πρέπει να τονισθεί ότι η αύξηση του όγκου του πλάσματος που παρατηρείται κατά την κύηση και οδηγεί σε αιμοαραίωση, δεν επαρκεί για να εξηγηθεί η μεγάλη αυτή μείωση της καρνιτίνης στο πρώτο ήμισυ της κύησης (Scholte et al., 1978). Μάλιστα, η σημαντική διαφοροποίηση των μέσων τιμών της L-καρνιτίνης τόσο στα ούρα όσο και στο αίμα, ανάμεσα στις έγκυες γυναίκες και στις γυναίκες της ομάδας ελέγχου, είναι ανεξάρτητη από τη συγκέντρωση της ουρίας στο αίμα. Επομένως, οι χαμηλές τιμές καρνιτίνης στις έγκυες δεν μπορούν να συσχετιστούν με τη νεφρική λειτουργία και δεδομένου ότι είναι γνωστό πως η απέκκριση καρνιτίνης είναι αυξημένη στα ούρα εγκύων (παρά τα χαμηλά επίπεδα πλάσματος), δεν επιβεβαιώνεται η άποψη περί αυξημένης παραγωγής καρνιτίνης από τους νεφρούς εγκύων (Scholte et al., 1978). Η ακυλ-καρνιτίνη μειώνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, αλλά όχι σε τόσο χαμηλά επίπεδα ούτε με τόσο ταχύ ρυθμό όσο η ελεύθερη καρνιτίνη (Cederblad et al., 1986; Talian et al., 2007). Υπάρχουν ερευνητές που αναφέρουν ότι μόνο η ελεύθερη καρνιτίνη μειώνεται, ενώ τα επίπεδα της ακυλκαρνιτίνης αυξάνονται (Borum, 1986). Η αύξηση της οξείδωσης των λιπαρών οξέων, που συμβαίνει προς το τέλος της κύησης, μπορεί να έχει σχέση με τη μείωση αυτή και την μετατροπή της ελεύθερης καρνιτίνης σε ακυλ-καρνιτίνη (Borum, 1986; Winter et al., 1995). Mελέτες του Schoderbeck (1995), επιβεβαίωσαν ότι η κύηση προκαλεί δευτεροπαθή έλλειψη καρνιτίνης, όμως σε αυτές τα επίπεδα της ακυλ-καρνιτίνης δεν μεταβάλλονται ιδιαίτερα. Επιπλέον, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές στις συγκεντρώσεις, μετά από την 12η εβδομάδα της κύησης και μέχρι τον τοκετό (Winter et al., 1995). Η απέκκριση της ολικής καρνιτίνης στα ούρα δεν διαφέρει στις τελειόμηνες εγκύους, σε σύγκριση με τις μη έγκυες γυναίκες, παρά τα χαμηλά επίπεδα καρνιτίνης στο πλάσμα των εγκύων γυναικών. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε αλλαγές του μηχανισμού ομοιόστασης και όχι στην αυξημένη σύνθεση της καρνιτίνης στο νεφρό (Scholte et al., 1978). Τελικά, η ολική καρνιτίνη που είναι αποθηκευμένη στον οργανισμό δεν φαίνεται να μεταβάλλεται. Η απέκκριση όμως της ακυλ-καρνιτίνης είναι υψηλότερη σε σχέση με αυτή της ελεύθερης καρνιτίνης στις έγκυες, σε σύγκριση με τις μη έγκυες γυναίκες, και φθάνει στο μέγιστο την 16η εβδομάδα. Το φαινόμενο αυτό, πιθανά, να βοηθά στην αποβολή της περίσσειας των τοξικών ακυλ-ομάδων από τα κύτταρα, προκειμένου να αποφευχθεί η κυτταρόλυση και ο κυτταρικός θάνατος, ή μια πιθανή συστηματική οξέωση. Αν αυτή η υπόθεση είναι αληθής, τότε δικαιολογείται η μείωση της ελεύθερης καρνιτίνης στο πλάσμα και η αύξηση της κάθαρσης της ακυλκαρνιτίνης στη διάρκεια της κύησης (Scholte et al., 1978). Η αυξημένη απέκκριση ακυλ-καρνιτίνης στα ούρα, οι ορμονικές μεταβολές και η μείωση της βιοσύνθεσης της καρνιτίνης στις έγκυες γυναίκες έχουν σαν τελικό αποτέλεσμα την έλλειψή της κατά τη διάρκεια της κύησης. Τέλος, τα επίπεδα της καρνιτίνης μειώνονται περαιτέρω, τόσο κατά τη διάρκεια του τοκετού όσο και μετά τον τοκετό και επανέρχονται στα φυσιολογικά επίπεδα μετά το τέλος της λοχείας (Marzo et al., 1994). Η καρνιτίνη, σε περίοδο κύησης, παράγεται από τον πλακούντα αλλά και διέρχεται ενεργητικά μέσω αυτού (Oey et al., 2006). Ο μηχανισμός, μέσω του οποίου παρέχεται καρνιτίνη στο έμβρυο, μερικώς μέσω του πλακούντα, δεν είναι απόλυτα γνωστός. Είναι τεκμηριωμένο ότι το έμβρυο διαθέτει περιορισμένη δυνατότητα σύνθεσης καρνιτίνης. Οι συγκεντρώσεις της στο αμνιακό υγρό και στο έμβρυο, το οποίο μπορεί να συνθέσει κάποιες περιορισμένες ποσότητες καρνιτίνης στο νεφρό, στο ήπαρ και στο νωτιαίο μυελό, είναι υψηλότερες από ό,τι στο μητρικό πλάσμα (Rebouche et al., 2001; Oey et al., 2006). Τονίζεται ότι, για την παραγωγή ενέργειας, το έμβρυο χρησιμοποιεί τους υδατάνθρακες (Cederblad et al., 1986). Προς το τέλος της κύησης αποθηκεύει καρνιτίνη στους μυς του, έτσι ώστε τα επίπεδα αυτά της καρνιτίνης να είναι παρόμοια με αυτά ενός ενηλίκου. Αυτό, γιατί η διαθεσιμότητα της καρνιτίνης είναι σημαντική για το νεογνό μετά τη γέννησή του, καθώς ο καταβολισμός των λιπιδίων εξελίσσεται σε κύρια πηγή ενέργειας. Έτσι, έχουμε μετάβαση από την ενεργειακή οδό της οξείδωσης της γλυκόζης, σε αυτήν της οξείδωσης των λιπαρών οξέων (Wolf et al., 1974). Αντίθετα, τα πρόωρα νεογνά δεν επιτυγχάνουν να συγκεντρώσουν επαρκή ποσότητα καρνιτίνης (Hahn, 1981; Shenai and Borum, 1984). Η φυσιολογική ενδομήτρια ανάπτυξη, όπως είναι γνωστό, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επαρκή οξυγόνωση του εμβρύου. Νεογνά με υπολειπόμενη ενδομήτρια ανάπτυξη φαίνεται πως παρουσιάζουν μειωμένη αξιοποίηση και οξείδωση των ελεύθερων λιπαρών οξέων και τριγλυκεριδίων (Akisu et al., EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 139

8 Η ανεπάρκεια της καρνιτίνης κατά την κύηση Μαρινόπουλος και συν. 2001). Η παρατήρηση ότι στα τελειόμηνα νεογνά με υπολειπόμενη ενδομήτρια ανάπτυξη εμφανίζεται σημαντική μείωση της ελεύθερης καρνιτίνης του πλάσματός τους, πιθανά συνδέει την ανεπάρκειά της κατά την κύηση με τις διαταραχές της ενδομήτριας ανάπτυξης (Schulpis et al., 2008). Κατά την αποκλειστική παρεντερική σίτιση σε πρόωρα νεογνά, η καρνιτίνη του πλάσματος καθώς και η πρόσληψή της από τους ιστούς, μειώνεται (Schmidt-Sommerfeld and Penn, 1990). Έτσι, η άμεση έναρξη συμπληρωματικής χορήγησης καρνιτίνης, είτε από την εντερική οδό, είτε παρεντερικά στα πρόωρα νεογνά, έχει θετικό αντίκτυπο στις αποθήκες καρνιτίνης, στο χρόνο επαναφοράς του βάρους γέννησής τους, καθώς και στην αναπνευστική τους λειτουργία (Crill et al., 2006; Crill et al., 2006; Donnelly et al., 2007). Αξίζει να σημειωθεί, ότι από τον έλεγχο των επιπέδων καρνιτίνης στο αίμα νεογνών, προέκυψε και η δυνατότητα εντοπισμού των μητέρων που παρουσίαζαν συστηματική πρωτοπαθή ανεπάρκεια καρνιτίνης, μια αυτοσωμική υπολειπόμενη διαταραχή του γονιδίου SLC22A5. Η πάθηση αυτή εκδηλώνεται συνήθως στην παιδική ηλικία με μεταβολικές διαταραχές και μυοκαρδιοπάθεια. (El-Hattab et al., 2010; Khalid et al., 2010) Όσον αφορά την εμβρυϊκή κυκλοφορία, στο αίμα του ομφαλίου λώρου παρατηρούνται υψηλότερες συγκεντρώσεις ελεύθερης καρνιτίνης σε πρόωρα νεογνά και μικρότερες συγκεντρώσεις σε τελειόμηνα νεογνά, σε σύγκριση με τις συγκεντρώσεις καρνιτίνης στο πλάσμα τους (Carroll et al., 1981; Shenai and Borum, 1984; Schmidt-Sommerfeld et al., 1985). Επίσης, η ελεύθερη καρνιτίνη και η ακυλ-καρνιτίνη στο αίμα του ομφάλιου λώρου ευρίσκονται σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις, απ' ότι στο μητρικό πλάσμα (Cederblad et al., 1986; Talian et al., 2007). Αυτό επιβεβαιώνει, ότι το έμβρυο συνθέτει καρνιτίνη, ότι ο πλακούντας μπορεί να συνθέτει καρνιτίνη και ότι η μεταφορά καρνιτίνης από το έμβρυο στη μητέρα γίνεται τουλάχιστον με βραδύτερους ρυθμούς απ' ό,τι το αντίστροφο (Bartlett, 1993). Αναλύοντας τα επιμέρους αποτελέσματα της μελέτης μας, τόσο στα ούρα, όσο και στο αίμα, οι μέσες τιμές της L-καρνιτίνης και του προδρόμου μορίου της βουτυροβεταΐνης, είναι στατιστικά σημαντικά υψηλότερες στην ομάδα ελέγχου, σε σύγκριση με την ομάδα των εγκύων. Να σημειωθεί ότι, θετική συσχέτιση έχει διαπιστωθεί μεταξύ των συγκεντρώσεων βουτυροβεταΐνης και καρνιτίνης - δεδομένου ότι η πρώτη ουσία είναι προδρομικό μόριο της σύνθεσης της άλλης - ενώ δεν έχει παρατηρηθεί στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ καρνιτίνης και άλλων στοιχείων, όπως ο σίδηρος του ορού (Ringseis et al., 2010; Keller et al., 2009). Η μελέτη μας επιβεβαιώνει για πρώτη φορά, ότι συγκεκριμένα (C0, C2, C16, C18:2, C18) και όχι όλα τα κλάσματα της καρνιτίνης, παρουσιάζονται μειωμένα στο μητρικό αίμα της ομάδας των εγκύων, σε σύγκριση με το αίμα της ομάδας ελέγχου (Talian et al., 2007). Μια τέτοια παρατήρηση, πιθανά, υποδηλώνει τα κλάσματα καρνιτίνης που δεσμεύει το έμβρυο, λόγω αδυναμίας σύνθεσής τους. Συσχετίζοντας τις τιμές καρνιτίνης μεταξύ μητρικού αίματος, ούρων και αμνιακού υγρού, βρέθηκε υψηλού βαθμού αλληλεπίδραση, υποδηλώνοντας την ελεύθερη διακίνηση της καρνιτίνης προς το αμνιακό υγρό και την απρόσκοπτη απέκκρισή της στα ούρα, παρά τα χαμηλά της επίπεδα στο πλάσμα. Ελέγχοντας μάλιστα τις τιμές της καρνιτίνης στο μητρικό αίμα, με τις συγκεντρώσεις των διαφορετικών κλασμάτων της στην ομάδα των εγκύων, μόνο ορισμένα από αυτά δίνουν θετική συσχέτιση. Επιβεβαιώνεται έτσι, ότι συγκεκριμένα κλάσματα καρνιτίνης «δρουν» ανεξάρτητα από την ολική καρνιτίνη, πιθανά γιατί αυτά χρησιμοποιούνται από το έμβρυο (C16_1, C10DC, C16_1OH, C16OH, C18_1, C18_1OH, C18OH). Συμπερασματικά, η μελέτη μας διαφωτίζει περαιτέρω την παθοφυσιολογία του φαινομένου της χαμηλής συγκέντρωσης καρνιτίνης στην κύηση. Επιβεβαιώνονται τα χαμηλά επίπεδα καρνιτίνης όχι μόνο στο μητρικό αίμα αλλά και στο αμνιακό υγρό και στα ούρα των εγκύων γυναικών, ανεξάρτητα από το επίπεδο της νεφρικής τους λειτουργίας, ενώ φαίνεται πως δεν ακολουθούν όλα τα κλάσματα καρνιτίνης τις ίδιες διακυμάνσεις συγκέντρωσης. Ορισμένα μόνο κλάσματα καρνιτίνης είναι μειωμένα στις έγκυες, πιθανά, υποδηλώνοντας τις ανάγκες του εμβρύου. Η μείωση της ελεύθερης καρνιτίνης στην έγκυο μπορεί να αντανακλά τη μείωση του συνολικού επιπέδου της καρνιτίνης, ή κλασμάτων αυτής και την αύξηση της διαπλακουντιακής της προσφοράς. Μελλοντικές μετρήσεις καρνιτίνης και των κλασμάτων της στο μυϊκό ιστό, πιθανά, θα δώσουν τις οριστικές απαντήσεις στη φυσιολογία του φαινομένου, το οποίο μπορεί να μην έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία στις τελειόμηνες κυήσεις, αλλά αποκτά ενδιαφέρον στις πρόωρες, λόγω της αδυναμίας του εμβρύου να συντηρήσει την ενεργειακή του ομοιόσταση. Έτσι, η εξωγενής χορήγηση τόσο της καρνιτίνης, όσο και συγκεκριμένων κλασμάτων αυτής, αποδεικνύεται ευεργετική, βελτιώνοντας το σωματικό βάρος και την αναπνευστική ικανότητα των πρόωρων νεογνών. 140

9 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 9, TΕΥΧ. 4, ΣΕΛ , 2010 Ήδη, προχωρούμε στην επεξεργασία δειγμάτων ιστών εγκύων και μη εγκύων γυναικών, συμπεριλαμβανομένων μυϊκών ινών σκελετικού τύπου, μυομητρίου και πλακούντα. Η ερμηνεία των απότελεσμάτων, αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στην πλήρη κατανόηση του φαινομένου της συνολικής μεταβολής των επιπέδων της καρνιτίνης κατά τη διάρκεια της κύησης. Investigation of carnitine deficiency and expression of the transporting proteins involved during normal gestation Marinopoulos S. 1, Pappa K. 1, Drakakis P. 1, Anagnou N. 2, Antsaklis A st Dept. of Obstetrics & Gynecology, University of Athens, Alexandra Hospital, Greece 2 Biology Lab, Medical School, University of Athens, Greece Correspondence: Marinopoulos Sp. 86 Vas. Sofias Av. and Lourou str., Athens, Greece Τel.: , Summary Introduction: Carnitine maintains a crucial role in the process of transporting long chain fatty acids, in order to oxidize and provide the human body with sufficient energy. Plasma carnitine deficiency presents as a metabolic disorder. Aim: During pregnancy, total plasma carnitine gradually decreases to the levels of patients with known carnitine deficiency, but without any clinical symptoms. Aim of our study was to thoroughly investigate carnitine biosynthesis in pregnant women. Material and Methods: Population of our prospective study consisted of healthy pregnant women (study group) and women of reproductive age who were surgically treated for a benign gynecological condition (control group). 4- N-trimethylaminobutyrate, L-carnitine, acyl-carnitines, 3-hydroxy-6-N-trimethyl-lysine (HTML) and 6-N-trimethyl-lysine (TML) were measured in maternal plasma, in arterial and venous blood from the umbilical cord, in amniotic fluid and maternal urine samples. Results: Values of L-carnitine and its precursor molecule 4-N-trimethylaminobutyrate were statistically significantly higher in both plasma and urine samples of our control group. This suggests unrestricted transportation of total carnitine towards amniotic fluid and urine, despite its low plasma levels. Conclusions: Only specific carnitine fractions appear reduced in pregnancy, suggesting possible metabolic needs for those that the fetus is unable to compose. This is of great interest for premature neonates, for which supplementary carnitine fractions' administration is beneficial, improving fetal body weight and respiratory capacity. Key words: carnitine deficiency, gestation Βιβλιογραφία Akisu, M., Bekler C., et al. (2001) Free carnitine concentrations in cord blood in preterm and full-term infants with intrauterine growth retardation. Pediatr. Int. 43, Bargen-Lockner, C., Hahn P., et al. (1981). Plasma carnitine in pregnancy. Am. J. Obstet. Gynecol. 140, Bartlett, K. (1993) Methods for the investigation of hypoglycaemia with particular reference to inherited disorders of mitochondrial beta-oxidation. Baillieres Clin. Endocrinol. Metab. 7, Bartlett, K. and Eaton S. (2004) Mitochondrial beta-oxidation. Eur. J. Biochem. 271, Bohles, H., Evangeliou A., et al. (1994) Carnitine esters in metabolic disease. Eur. J. Pediatr. 153(7 Suppl 1), S Borum, P. R. (1986) Ιn: Clinical aspects of human carnitine deficiency. New York, Pergamon Press. xv, pp. 271 Carroll, J. E., Brooke, M. H. et al. (1981) Carnitine intake and excretion in neuromuscular diseases. Am. J. Clin. Nutr. 34, Cederblad, G., Fahraeus, L. et al. (1986) Plasma carnitine and renal-carnitine clearance during pregnancy. Am. J. Clin. Nutr. 44, Cho, S. H., Lee, J. et al. (2006) Direct determination of acylcarnitines in amniotic fluid by column-switching liquid chromatography with electrospray tandem mass spectrometry. Rapid Commun. Mass Spectrom. 20, Colberg, S. R., Simoneau J. A., et al. (1995) Skeletal muscle utilization of free fatty acids in women with visceral obesity. J. Clin. Invest. 95, Crill, C. M., Christensen, M. L. et al. (2006) Relative bioavailability of carnitine supplementation in premature neonates. J.PEN J. Parenter. Enteral. Nutr. 30, Crill, C. M., Storm M. C., et al. (2006) Carnitine supplementation in premature neonates: effect on plasma and red blood cell total carnitine concentrations, nutrition parameters and morbidity. Clin. Nutr. 25, Donnelly, C. T., Hameed A. B., et al. (2007) Carnitine deficiency in pregnancy. Obstet. Gynecol. 110, El-Hattab, A. W., Li, F. Y. et al. (2010) Maternal systemic primary carnitine deficiency uncovered by newborn screening: clinical, biochemical, and molecular aspects. EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 141

10 Η ανεπάρκεια της καρνιτίνης κατά την κύηση Μαρινόπουλος και συν. Genet. Med. 12, Engel, A. G., Rebouche, C. J. et al. (1981) Primary systemic carnitine deficiency. II. Renal handling of carnitine. Neurology, 31, Frohlich, J., Seccombe, D. W. et al. (1978) Effect of fasting on free and esterified carnitine levels in human serum and urine: correlation with serum levels of free fatty acids and beta-hydroxybutyrate. Metabolism, 27, Gulewitsch W, K. R. (1905) Zur Kenntnis der extraktivstoffe der muskeln I. Mitteilung. Uber das carnitine. Hoppe Seyler's Z. Physiol. Chem. 45: 326. Gunter, H. H., Peulecke, W. et al. (2002) The concentration of carnitine in the last trimester of pregnancy subject to glucose tolerance. Zentralbl. Gynakol. 124, Hahn, P. (1981) The development of carnitine synthesis from gamma-butyrobetaine in the rat. Life Sci. 28, Keller, U., van der Wal, C. et al. (2009) Carnitine status of pregnant women: effect of carnitine supplementation and correlation between iron status and plasma carnitine concentration. Eur. J. Clin. Nutr. 63, Khalid, J. M., Oerton J., et al. (2010) Relationship of octanoylcarnitine concentrations to age at sampling in unaffected newborns screened for medium-chain acyl- CoA dehydrogenase deficiency. Clin. Chem. 56, Kim, J. Y., Hickner, R. C. et al. (2000) Lipid oxidation is reduced in obese human skeletal muscle. Am. J. Physiol. Endocrinol. Metab. 279, E Koumantakis, E., Sifakis, S. et al. (2001) Plasma carnitine levels of pregnant adolescents in labor. J. Pediatr. Adolesc. Gynecol. 14, Marzo, A., Cardace, G. et al. (1994) Plasma concentration, urinary excretion and renal clearance of L-carnitine during pregnancy: a reversible secondary L-carnitine deficiency. Gynecol. Endocrinol. 8, Oey, N. A., van Vlies, N. et al. (2006) L-carnitine is synthesized in the human fetal-placental unit: potential roles in placental and fetal metabolism. Placenta, 27, Rebouche, C. In: Comparative aspects of carnitine biosynthesis in microorganisms and mammals with attentions to carnitine biosynthesis in man. Frenkel and Mc Garry. Rebouche, C. J. (1992) Carnitine function and requirements during the life cycle. FASEB J. 6, Rebouche, C. J. and Engel A. G. (1980) Significance of renal gamma-butyrobetaine hydroxylase for carnitine biosynthesis in man. J. Biol. Chem. 255, Rebouche, C. J. and Engel A. G. (1983) Carnitine metabolism and deficiency syndromes. Mayo. Clin. Proc. 58, Rebouche, C. J. and Mack D. L. (1984) Sodium gradientstimulated transport of L-carnitine into renal brush border membrane vesicles: kinetics, specificity, and regulation by dietary carnitine. Arch. Biochem. Biophys. 235, Rebouche, C. J. and Paulson D. J. (1986) Carnitine metabolism and function in humans. Annu. Rev. Nutr. 6, Ricciolini, R., Scalibastri M., et al. (2001) The effect of pivalate treatment of pregnant rats on body mass and insulin levels in the adult offspring. Life Sci. 69, Ringseis, R., Hanisch, N. et al. (2010) Low availability of carnitine precursors as a possible reason for the diminished plasma carnitine concentrations in pregnant women. BMC Pregnancy Childbirth 10, 17. Schmidt-Sommerfeld, E. and Penn D.(1990) Carnitine and total parenteral nutrition of the neonate. Bio. Neonate 58, Suppl 1, Schmidt-Sommerfeld, E., Penn, D. et al. (1985) Carnitine in human perinatal fat metabolism. J. Perinat. Med. 13, Scholte, H. R., Stinis, J. T. et al. (1978) Low carnitine levels in serum of pregnant women. N. Engl. J. Med. 299, Schulpis, K. H., Papakonstantinou, E. D. et al. (2008) The effect of the mode of delivery on the maternal-neonatal carnitine blood levels and antioxidant status. Clin. Chem. Lab. Med. 46, Schulze, A., Schmidt, C. et al. (2003) Accurate measurement of free carnitine in dried blood spots by isotopedilution electrospray tandem mass spectrometry without butylation. Clin. Chim. Acta, 335, Seccombe, D. W., Hahn, P. et al. (1978) The effect of diet and development on blood levels of free and esterified carnitine in the rat. Biochim. Biophys. Acta, 528, Shenai, J. P. and Borum P. R. (1984) Tissue carnitine reserves of newborn infants. Pediatr. Res. 18, Talian, G. C., Komlosi, K. et al. (2007) Determination of carnitine ester patterns during the second half of pregnancy, at delivery, and in neonatal cord blood by tandem mass spectrometry: complex and dynamic involvement of carnitine in the intermediary metabolism. Pediatr. Res. 62, Tanphaichitr, V. and Leelahagul P. (1993) Carnitine metabolism and human carnitine deficiency. Nutrition, 9, Tomita M, S. Y. (1927) Uber die oxyaminoverbindungen welche die biuretreaktion zeigen. III. Spaltung der p- amino-b-oxy-buttersaure in die optisch-aktiven komponenten. Hoppe Seyler's Z. Physiol. Chem. 169, 263. Treem, W. R., Stanley, C. A. et al. (1988) Primary carnitine deficiency due to a failure of carnitine transport in kidney, muscle, and fibroblasts. N. Engl. J. Med. 319, Winter, S. C., Linn, L. S. et al. (1995) Plasma carnitine concentrations in pregnancy, cord blood, and neonates and children. Clin. Chim. Acta, 243, Wolf, H., Stave, U. et al. (1974) Recent investigations on neonatal fat metabolism. J. Perinat. Med. 2, ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΕ 6/12/2010 ΕΓΙΝΕ ΑΠΟΔΕΚΤΗ 15/12/

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Κατηγοριοποίηση στις τιμές των λιπών Μεταβολισμός λιπιδίων κατά την άσκηση Επίδραση της οξείας άσκησης Επίδραση της χρόνιας άσκησης Επίδραση της έκκεντρης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΛ. ΦΡΥΣΙΡΑ Επ. Καθηγήτρια Κλινικής Γενετικής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙ ΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ.ε. ΚΑΝΑΒΑΚΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ SUPERAMIN

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ SUPERAMIN ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ SUPERAMIN 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ SUPERAMIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά : α) Κάθε φιαλίδιο πόσιμου διαλύματος

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Επίσης, κατά τη διάρκεια ασθένειας, φλεγμονής, χειρουργίου ή τραύματος οι ανάγκες μας σε ενέργεια αυξάνονται ανάλογα με την περίπτωση.

Δ. Επίσης, κατά τη διάρκεια ασθένειας, φλεγμονής, χειρουργίου ή τραύματος οι ανάγκες μας σε ενέργεια αυξάνονται ανάλογα με την περίπτωση. μεταβολισμός Μεταβολισμός είναι το σύνολο των χημικών και φυσικών αλλαγών που επιτρέπουν τη σωστή λειτουργία και ανάπτυξη του σώματος μας. Ο μεταβολισμός μας καθορίζει τις συνολικές ανάγκες μας σε ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α..Π.Θ.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α..Π.Θ. ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α..Π.Θ. Ολοκλήρωση του µεταβολισµού κατά την άσκηση Mougios, in press Α. ΦΩΣΦΑΓΟΝΑ 1. Υδρόλυση ΑΤΡ 2. ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής

Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής Εισαγωγή Βασιζόμενοι στην διαθέσιμη έρευνα, η κρεατίνη έχει αποδειχθεί ότι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ Κ + ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ Κ + ΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Κ + : 3.000-4.000mEq (50-55mEq/Kg),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ΛΙΠΙΔΙΑ Τι είναι; - Λειτουργίες. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Κλινική Χημεια Λιπίδια-Λιποπρωτεϊνες - May 12, 2015 ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ΛΙΠΙΔΙΑ Τι είναι; - Λειτουργίες. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Κλινική Χημεια Λιπίδια-Λιποπρωτεϊνες - May 12, 2015 ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Είδη ιπιδίων Ιδιότητες Λιποπρωτείνες Ταξινόμηση Σύσταση σε ιπίδια και αποπρωτείνες Μεταβοισμός Επιθυμητές τιμές οριακές τιμές Δυσιπιδαιμίες - Υπεριποπρωτεϊναιμίες

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημική αξιολόγηση ασκούμενων Φατούρος Ιωάννης Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής

Βιοχημική αξιολόγηση ασκούμενων Φατούρος Ιωάννης Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημική αξιολόγηση ασκούμενων Φατούρος Ιωάννης Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Στόχοι βιοχημικής παρακολούθησης: Η προστασία ή η βελτίωση της υγείας Η αύξηση της απόδοσης Η μέτρηση βιοχημικών παραμέτρων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δείκτες βλάβης ηπατοκυττάρων Δείκτες χολόστασης Δείκτες ηπατικής δυσλειτουργίας ΔΕΙΚΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ενημέρωση των γονέων για την έγκαιρη διάγνωση των εγγενών διαταραχών στα βρέφη Αγαπητοί γονείς, το παιδί σας πρόκειται σύντομα να γεννηθεί ή μόλις έχει γεννηθεί.

Διαβάστε περισσότερα

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη (αδρεναλίνη) ευνοούν τη β-οξείδωση και την κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C Φ. Ηλιάδης 1, Α. Ντέμκα 1, Τ. Διδάγγελος 1, Α. Μακέδου 2, Ε. Μωραλίδης 3,

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1.

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1. Ενημερωτικό Δελτίο Τεύχος 1 Δεκέμβριος 2007 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Βιοχημικής Γενετικής Διευθύντρια: Ανθή Δρουσιώτου, BSc, PhD Τ.Κ 3462, Λευκωσία Κύπρος Τηλ.+357-22-392643 γραφείο +357-22-392644/5 Εργαστήριο Τηλεομοιότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','320','7. 0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf',

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΡΙΑΣ ΦΩΤΙΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΓΕΩΠΟΝΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΡΙΑΣ ΦΩΤΙΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΓΕΩΠΟΝΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΡΙΑΣ ΦΩΤΙΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΓΕΩΠΟΝΟΥ Συγκέντρωση των ελεύθερων αµινοξέων στο αµνιακό υγρό σε σχέση µε την εβδοµάδα

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα