Τεχνολογική Προοπτική ιερεύνηση στην Κεντρική Μακεδονία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τεχνολογική Προοπτική ιερεύνηση στην Κεντρική Μακεδονία"

Transcript

1 Επιτροπή Ερευνών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τεχνολογική Προοπτική ιερεύνηση στην Κεντρική Μακεδονία Η εξέλιξη των Αγρο-Βιοτεχνολογιών ως το 2015 Οµάδα Εργασίας Καινοτόµες ράσεις ΕΤΠΑ Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Περιφερειακό Ταµείο Ανάπτυξης Συντονιστής: Μέλη: Αθανάσιος Τσαυτάρης (Τµ. Γεωπονίας ΑΠΘ/ ΕΚΕΤΑ/ /ης ΙΝΑ) Σκλαβιάδης Θεόδωρος (Τµήµα Φαρµακολογίας ΑΠΘ), Αλέξιος Πολύδωρος (ΕΚΕΤΑ/ΙΝΑ), Πέννυ Λάγκα (ΕΚΕΤΑ/ΙΝΑ), Αθανάσιος Παπαδόπουλος (ΣΒΕΕ/ ΙΠΕΚ), Χρίστος Καραγκιόζης (Bayer Hellas), Φωτεινή Μυλωνά (ΕΘΙΑΓΕ), Ευδόξιος Ψωµάς (Τοµέας Τεχνολογίας Τροφίµων/Τµήµα Γεωπονίας ΑΠΘ) Απρίλιος 2004

2 Πίνακας Περιεχοµένων της έρευνας... 1 Ανάλυση της παρούσας κατάστασης... 2 Αποτελέσµατα έρευνας Delphi Αξιολόγηση προτάσεων Χρόνος Πραγµατοποίησης Παράγοντες που επηρεάζουν τις εξελήξεις Επιδράσεις στην Περιφέρεια Συµπεράσµατα Σύντοµα βιογραφικά σηµειώµατα της οµάδας εργασίας... 41

3 Τεχνολογική Προοπτική ιερεύνηση στην Κεντρική Μακεδονία Η εξέλιξη των Αγροβιοτεχνολογιών ως το 2015 της έρευνας Η ερευνητική οµάδα που συµµετείχε στην έρευνα, συγκροτήθηκε µε µέλη από αντιπροσωπευτικές κατηγορίες εµπλεκοµένων στον τοµέα των αγροβιοτεχνολογιών, τόσο από τον Ακαδηµαϊκό Ερευνητικό τοµέα όσο και από τον παραγωγικό ιδιωτικό. Η οµάδα αποτελείται από: 2 Πανεπιστηµιακούς Καθηγητές, 2 Ερευνητές Ινστιτούτων, 1 σύµβουλος συνδέσµου παραγωγικού τοµέα, 1 συνεργάτη εταιρίας γεωργικών εφοδίων, 2 νέους επιστηµονικούς συνεργάτες ερευνών. Οι ειδικοί επιστήµονες της ερευνητικής οµάδας δραστηριοποιούνται σε τοµείς Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας των φυτών και των ζώων, καθώς και σε ειδικότητες που αφορούν σύγχρονες εφαρµογές που απασχολούν και προβληµατίζουν τόσο την κοινή γνώµη όσο και την επιστηµονική κοινότητα και τις επιχειρηµατικές πρωτοβουλίες. Το δείγµα των ειδικών που προσκλήθηκαν να συµµετέχουν στην έρευνα αποτελούνταν από 71 άτοµα από διάφορους επαγγελµατικούς χώρους όπως φαίνεται και στον αντίστοιχο πίνακα 1. Από αυτούς απάντησαν συνολικά 26 και στους δύο γύρους Delphi. Η επιλογή του δείγµατος έγινε µε βάση την ικανοποίηση των περισσοτέρων δυνατών από τα παρακάτω κριτήρια: Συµµετοχή στον παραγωγικό ιστό της Περιφέρειας σε συναφής τοµείς (γεωργική παραγωγή, Αγροβιοµηχανία, µεταποίηση τροφίµων - ποτών) Επιστηµονική, ερευνητική δραστηριότητα στις Βιολογικές επιστήµες Κατάλληλο γνωστικό υπόβαθρο για την κατανόηση των Αγροβιοτεχνολογιών Συµµετοχή σε τοµείς διάδοσης πληροφοριών στην κοινή γνώµη (πολλαπλασιαστικά αποτελέσµατα) Συµµετοχή σε τοµείς εκπαίδευσης και επανακατάρτισης ανθρώπινου δυναµικού Στον πίνακα 2 φαίνεται ο αριθµός ατόµων σε σχέση µε το πόσο σχετικοί απάντησαν ότι είναι µε το αντικείµενο κάθε ερώτησης.

4 Πίνακας 1. Συνοπτική περιγραφή του δείγµατος Ακαδηµαϊκοί Ερευνητές Βιοµηχανία ηµόσια ιοίκηση Προσκλήθηκαν Άλλοι Απάντησαν στον α γύρο Delphi Απάντησαν στον β γύρο Delphi Πίνακας 2. Συνολικός Βαθµός Γνώσης του δείγµατος Ακαδηµαϊκοί Ερευνητές Βιοµηχανία ηµόσια ιοίκηση Πολύ Σχετικός Άλλοι Σχετικός Λίγο Σχετικός Καθόλου Σχετικός 2 2 Το ερωτηµατολόγια απαρτίστηκε από 36 σχόλια. Τα σχόλια αυτά µπορούν να χωριστούν σε 7 κατηγορίες. Έτσι φαίνεται παρακάτω ότι περιλαµβάνονται: 7 σχόλια µε αντικείµενο το ρόλο των Αγροβιοτεχνολογιών στη σύγχρονη εποχή και το µέλλον 12 σχόλια για τον επί µέρους ρόλο των τεχνολογιών που απαρτίζουν τις Αγροβιοτεχνολογίες (Βιοδιαγνωστική, µοριακοί δείκτες, Ιστοκαλλιέργεια, Γενετική Τροποποίηση) 5 σχόλια που αφορούν την επίπτωση των Αγροβιοτεχνολογιών σε οικονοµικές παραµέτρους και την αγορά προιόντων και προσφοράς υπηρεσιών. 4 σχόλια για το ρόλο του ανθρώπινου δυναµικού στην εφαρµογή των Αγροβιοτεχνολογιών 3 σχόλια σχετικά µε την ενηµέρωση πληροφόρηση των εµπλεκοµένων µερών αλλά και της κοινής γνώµης σχετικά µε τις Αγροβιοτεχνολογίες. 3 σχόλια για το ρόλο των ερευνητικών κέντρων στη διάδοση των Αγροβιοτεχνολογιών 2 σχόλια σχετικά µε το νοµικό ρυθµιστικό πλαίσιο που διέπει τις Αγροβιοτεχνολογικές εφαρµογές. Ανάλυση της παρούσας κατάστασης Κύρια χαρακτηριστικά του τοµέα ( οµή του τοµέα, τµήµατα, επιµέρους θεµατικές περιοχές µέγεθος) Οι βιοτεχνολογικές µέθοδοι στη γεωργία που συλλογικά θα αναφέρονται σαν «Αγροβιοτεχνολογίες» βρίσκουν εφαρµογή σε τρία κύρια πεδία: 1) Την παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού, 2) Τη βιοδιαγνωστική, 3) Την παραγωγή και έλεγχο τροφίµων - ποτών, φαρµάκων, και προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. 2

5 Είναι σκόπιµο από την αρχή να τονίσουµε ότι οι εφαρµογές της Βιοτεχνολογίας στη γεωργία δεν περιορίζονται στη Γενετική Τροποποίηση και την δηµιουργία των αµφιλεγόµενων στην κοινή γνώµη Γενετικά Τροποποιηµένων Οργανισµών (ΓΤΟ). Αν και ένας από τους σηµαντικότερους τοµείς των Αγροβιοτεχνολογιών είναι όντως η έρευνα, δηµιουργία και χρήση ΓΤΟ, υπάρχουν και τοµείς που δεν αποσκοπούν στη χρήση ΓΤΟ για την καλυτέρευση των καλλιεργειών, όπως θα φανεί στην παρακάτω ανάλυση. Η αποφυγή αυτής της σύγχυσης που συχνά συναντάται, είναι µεγάλης σηµασίας για την σωστή προώθηση των ΑγροΒιοτεχνολογιών στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και τη µεγιστοποίηση του οφέλους για τις επιχειρήσεις του γεωργικού τοµέα και την Περιφέρεια στο σύνολό της. Παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού Η ιστοκαλλιέργεια χρησιµοποιείται στην αγενή αναπαραγωγή των φυτών και αποτέλεσε ένα πρώτο βήµα εφαρµογής µεθόδων βιοτεχνολογίας στη γεωργία και ένα σηµαντικό υπόβαθρο στη γενετική τροποποίηση των φυτών. Στις αρχές της δεκαετίας του '80 καθώς τελειοποιούνται οι σχετικές τεχνικές, δόθηκε η πρώτη πειστική απόδειξη της δυνατότητας γενετικής τροποποίησης φυτών µε τις µεθόδους της µοριακής γενετικής από τέσσερις ερευνητικές οµάδες που δούλευαν ανεξάρτητα. Οι οµάδες αυτές ήταν από το εργαστήριο Γενετικής του Πανεπιστήµιου Gent του Βελγίου υπό την καθοδήγηση των καθηγητών Mark Van Montagu και Jeff Schell που δηµοσίευσαν πρώτοι τα αποτελέσµατά τους µε διαφορά λίγων µηνών από τους υπόλοιπους (Herrera-Estrella, L., A. Depicker, M. van Montagu, and J. Schell Expression of chimaeric genes transfered into plant cells using a Ti-plasmidderived vector. Nature 303: ), από το Πανεπιστήµιο Washington υπό την καθοδήγηση της Mary-Dell Chilton, από το πανεπιστήµιο του Wisconsin υπό την καθοδήγηση των John Kemp και Timothy Hall, και από την οµάδα των Robert Fraley, Stephen Rogers, και Robert Horsch στην εταιρία Monsanto. Έτσι άνοιξε ο δρόµος για τη δηµιουργία Γενετικά Τροποποιηµένων Φυτών (ΓΤΦ). Αν και έχουν αναπτυχθεί πολλές µέθοδοι για την γενετική τροποποίηση φυτικών κυττάρων, δύο από αυτές έχουν ευρεία χρήση σήµερα για την κατασκευή γενετικά τροποποιηµένων φυτών για εµπορικούς σκοπούς. Αυτές είναι η µέθοδος του αγροβακτηρίου (Agrobacterium-mediated transformation) και η µέθοδος του εκτοξευτήρα µικροσωµατιδίων (particle gun technology). Στις αρχικές προσπάθειες δηµιουργίας ΓTΦ έγινε χρήση ενός βακτηρίου του Agrobacterium tumefaciens που προσβάλλει τα φυτά και µεταφέρει ένα τµήµα του δικού του γενετικού υλικού στο DNA του φυτού ξενιστή. Οι επιστήµονες εκµεταλλεύτηκαν αυτό το φυσικό δρόµο για τη µεταφορά γονιδίων στα φυτά και αφού αντικατέστησαν το µεταφερόµενο DNA του αγροβακτηρίου µε τα επιθυµητά κάθε φορά γονίδια, τα µετέφεραν µε τη χρήση του αγροβακτηρίου και τα ενσωµάτωσαν σταθερά στο γένωµα των φυτών. Αυτή η µέθοδος είναι εφαρµόσιµη µόνο στα φυτά που προσβάλλονται από το αγροβακτήριο. Μια νεότερη µεθοδολογία που επιτρέπει την γενετική τροποποίηση οπουδήποτε φυτικού είδους χωρίς τη χρήση του αγροβακτηρίου βασίζεται στην κατευθείαν ενσωµάτωση στα φυτικά κύτταρα µιας µικροσκοπικής σφαίρας µε το επιθυµητό DNA 3

6 που προωθείται στον πυρήνα µε βαλλιστικό τρόπο (η µέθοδος είναι γνωστή και σαν βαλλιστική µέθοδος και η συσκευή που χρησιµοποιείται σαν πιστόλι γονιδίων). Επειδή και οι δύο αυτές µέθοδοι έχουν κατοχυρωθεί µε ευρεσιτεχνία αναµένεται ότι θα επιδιωχθεί η ανάπτυξη νέων µεθόδων για να παρακαµφθούν οι περιορισµοί στην εµπορική ανάπτυξη νέων γενετικά τροποποιηµένων καλλιεργειών (η χρήση αυτών των µεθόδων για εργαστηριακή έρευνα γενικά δεν υπόκειται σε ευρεσιτεχνιακούς περιορισµούς). Και οι δύο αυτές µέθοδοι έχουν πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα, ανάλογα µε το φυτικό είδος στο οποίο χρησιµοποιούνται. Η εφαρµογή µεθόδων γενετικής τροποποίησης στην παραγωγή νέου πολλαπλασιαστικού υλικού έχει σηµαντικά πλεονεκτήµατα που δεν µπορεί να βρεθούν σε άλλες µεθοδολογίες βελτίωσης των φυτών. Τα δύο βασικότερα πλεονεκτήµατα που κάνουν µοναδική αυτή την τεχνολογία είναι: η δυνατότητα ταχύτατης ενσωµάτωσης συγκεκριµένων χαρακτηριστικών µε 100% επιτυχία σε ένα βήµα, και η αξιοποίηση και εκµετάλλευση χαρακτηριστικών από ευρύ φάσµα οργανισµών. Η τεχνολογία αυτή έχει χρεωθεί και µε µειονεκτήµατα που είτε είναι τεχνικής φύσης όπως η µειωµένη σταθερότητα της έκφρασης του ενσωµατωµένου χαρακτήρα ειδικά σε συνθήκες καταπόνησης, είτε σχετίζονται µε τους προβληµατισµούς και τη δυσκολία αποδοχής της από την κοινή γνώµη (ποιος ευθύνεται;). Όσον αφορά τα τεχνικά προβλήµατα, αυτά αντιµετωπίζονται µε νέες εξελίξεις που είναι ραγδαίες. Η αποδοχή της τεχνολογίας βέβαια εξαρτάται εκτός των άλλων και από το πόσο ασφαλής και ωφέλιµη θα αποδειχτεί (ή έχει αποδειχτεί) εκεί που εφαρµόζεται. Γενετικά τροποποιηµένα φυτά ήδη χρησιµοποιούνται ή προβλέπεται να χρησιµοποιηθούν για διάφορους σκοπούς. Εφαρµογές στην επιστηµονική έρευνα συνεχώς γίνονται πιο συχνές και σηµαντικές. Για παράδειγµα, γενετικά τροποποιηµένα φυτά κατασκευάζονται για τον εντοπισµό και λειτουργικό χαρακτηρισµό γονιδίων, τη µελέτη φυσιολογικών µηχανισµών και λειτουργιών κλπ. Οι πιο σηµαντικές όµως χρήσεις των γενετικά τροποποιηµένων φυτών αποσκοπούν στην κατασκευή νέων γενοτύπων µε βελτιωµένα αγρονοµικά χαρακτηριστικά, στην διεύρυνση των δυνατοτήτων της κλασικής γενετικής βελτίωσης για την παραγωγή νέων ποικιλιών µε την αξιοποίηση γενετικού υλικού από µη συγγενή είδη ή άλλους οργανισµούς. Στόχοι των βελτιωτικών αυτών προσπαθειών στα φυτά είναι: H αύξηση των αποδόσεων και της διατροφικής αξίας των καλλιεργειών, χωρίς αύξηση των χρησιµοποιούµενων γεωργικών πόρων ή εφοδίων που αυξάνουν το κόστος των παραγόµενων προϊόντων. Η παραγωγή φυτών που είναι ανθεκτικά στις αρρώστιες και τα έντοµα, για τον περιορισµό της χρήσης εντοµοκτόνων και φυτοφαρµάκων. Η παραγωγή φυτών µε αντοχή σε ζιζανιοκτόνα για τον εύκολο έλεγχο των ζιζανίων στις καλλιέργειες. 4

7 H βελτίωση της αντοχής των φυτών σε διάφορες καταπονήσεις (stress) που προέρχονται από αντιξοότητες του περιβάλλοντος όπως η ξηρασία, οι χαµηλές θερµοκρασίες, τα αλατούχα εδάφη κλπ. H βελτίωση της ποιότητας των παραγόµενων προϊόντων και της καταλληλότητάς τους για µεταποίηση, ώστε να αποφεύγεται η χηµική παρέµβαση στη φάση της µεταποίησης και να έχουµε υγιεινότερα προϊόντα. H παραγωγή νέων προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. Τέτοια προϊόντα που παράγονται µαζικά σε ΓΤ φυτά µπορεί να έχουν ευρύ φάσµα εφαρµογών και να ποικίλουν από βιοαποικοδοµήσιµα πλαστικά µέχρι φάρµακα, διαγνωστικά, αντισώµατα, τροφοεµβόλια. Στο πεδίο αυτό µπορούµε να διακρίνουµε τέσσερις τοµείς µε δυνατότητες αξιοποίησης των βιοτεχνολογιών: Ιστοκαλλιέργεια - Κυτταροκαλλιέργεια Φυτών Ανάπτυξη τεχνογνωσίας, δηµιουργία πρωτοκόλλων ιστοκαλλιέργειας σε δύσκολα είδη Παραγωγή in vitro υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού Παραγωγή δευτερογενών µεταβολιτών µε κυτταροκαλλιέργειες. Γενετική Μεταµόρφωση των Φυτών. Κύρια δραστηριότητα είναι η παραγωγή νέου γενετικού υλικού αξιοποιώντας πρωτίστως τις ελληνικές ποικιλίες φυτών µε µεθόδους γενετικής µηχανικής για ενσωµάτωση νέων χαρακτήρων που µπορεί να αφορούν (αλλά δεν περιορίζονται µόνο σε αυτούς), Βελτίωση ποιοτικών χαρακτήρων Αντοχή σε χαµηλές θερµοκρασίες Αντοχή στην ξηρασία Αντοχή σε έντοµα, ασθένειες, ζιζανιοκτόνα Έλεγχος και Πιστοποίηση Γενετικά Τροποποιηµένων Φυτών Ανάπτυξη µεθοδολογίας για την ανίχνευση γενετικά τροποποιηµένων φυτών Παροχή υπηρεσιών για την ανίχνευση γενετικά τροποποιηµένων φυτών καθώς και σπόρων και προϊόντων που προέρχονται από αυτά. Τεχνολογία Παραγωγής και Ελέγχου Σπόρων και Πολλαπλασιαστικού Υλικού Ταυτοποίηση πολλαπλασιαστικού υλικού Ποιοτικός έλεγχος σπόρων και πολλαπλασιαστικού υλικού Βιοδιαγνωστική τεχνολογία Οι πρόοδοι στην επινόηση νέων εργαλείων της µοριακής βιολογίας και στην κατανόηση σηµαντικών παραµέτρων της οργάνωσης των γενωµάτων και της παραλλακτικότητας των οργανισµών έκαναν δυνατή την ανάπτυξη νέων βιοδιαγνωστικών µέσων υψηλής διακριτικής ικανότητας και ταχύτητας. Με τα νέα βιοδιαγνωστικά εργαλεία επιτυγχάνεται µεταξύ των άλλων η αναγνώριση φυτικών γενοτύπων µε µοριακούς δείκτες, η εφαρµογή µοριακών δεικτών σε προγράµµατα συµβατικής βελτίωσης, η σύνταξη γενετικών χαρτών, η καταγραφή και αξιολόγηση γενετικών πόρων, η αποτύπωση της βιοποικιλότητας, η αποµόνωση και ο χαρακτηρισµός σηµαντικών γονιδίων από αρωµατικά και φαρµακευτικά φυτά. Η εφαρµογή των βιοδιαγνωστικών 5

8 τεχνολογιών είναι ένας από τους τοµείς των Αγροβιοτεχνολογιών που δεν χρησιµοποιούν γενετική τροποποίηση. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία συµπληρώνεται από την ανάπτυξη της γονιδιωµατικής τεχνολογίας καθώς και της βιοπληροφορικής. Με τις νέες τεχνικές αλληλούχισης του DNA η αλληλουχία ολόκληρων γενωµάτων διαφόρων οργανισµών έχει προσδιορισθεί, µε αποκορύφωµα την αλληλούχιση του ανθρώπινου γενώµατος, και η βιοδιαγνωστική τεχνολογία θα αναπτυχθεί ακόµη περισσότερο. Ειδικότερα για τα φυτά η ολοκλήρωση της αλληλούχισης του γονιδιώµατος του φυτού µοντέλου αραβίδοψις και του πρώτου καλλιεργούµενου φυτού µεγάλης καλλιέργειας, του ρυζιού, θα δώσει σηµαντική ώθηση στη µοριακή βελτίωση των φυτών και θα συµβάλλει στην ανάπτυξη της µεταγραφικής, πρωτεωνικής και µεταβολικής τεχνολογίας στα φυτά. Η ίδια τεχνολογία χρησιµοποιείται για την αποτύπωση της υπάρχουσας γενετικής παραλλακτικότητας σε Τράπεζες Γενετικού Υλικού καλλιεργούµενων ειδών και σε πλούσιες συλλογές πανεπιστηµίων ή διεθνών οργανισµών, κάτι που θα αποτελέσει στο µέλλον δεξαµενή πολύτιµων γονιδίων. Τέλος, η βιοδιαγνωστική τεχνολογία εφαρµόζεται και για την διαχείριση και προστασία της υγείας του αγροτικού ζωικού κεφαλαίου. Στο πεδίο αυτό µπορούµε να διακρίνουµε τρεις τοµείς µε δυνατότητες αξιοποίησης των βιοτεχνολογιών: Μοριακοί είκτες και Μοριακή Βελτίωση Φυτών Αναγνώριση φυτικών γενοτύπων µε µοριακούς δείκτες, Εφαρµογή µοριακών δεικτών σε προγράµµατα συµβατικής βελτίωσης, Σύνταξη γενετικών χαρτών Αποτίµηση Γενετικών Πόρων και Φυτικής Βιοποικιλότητας Καταγραφή και αξιολόγηση γενετικών πόρων προσαρµοσµένων στο ελληνικό περιβάλλον, Αποτύπωση της βιοποικιλότητας της ελληνικής επικράτειας Αποµόνωση και χαρακτηρισµός σηµαντικών γονιδίων. Μοριακή ιαγνωστική Τεχνολογία στους Οργανισµούς Ανάπτυξη µεθοδολογίας και διαγνωστικών δοκιµών για τη διάγνωση γονιδίων στους οργανισµούς και τα προϊόντα τους. Παραγωγή και έλεγχος τροφίµων ποτών, φαρµάκων, και προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. Βιοτεχνολογικές εφαρµογές χρησιµοποιούνται και στον τοµέα τροφίµων-ποτών όπου υποβοηθούν διάφορες διαδικασίες παραγωγής και ελέγχου. Μερικές τέτοιες εφαρµογές περιλαµβάνουν: Αξιοποίηση µοριακών τεχνικών για τον έλεγχο της ποιότητας, γνησιότητας και βιοασφάλειας τροφίµων - ποτών (κυρίως παραδοσιακών) και βελτίωση των µεθόδων παραγωγής τους. 6

9 Ταυτοποίηση µικροοργανισµών που χρησιµοποιούνται ως καλλιέργειες εκκίνησης και ως προβιοτικά στη βιοµηχανία τροφίµων, ειδικότερα εκείνων των µικροοργανισµών που παρατείνουν τη ζωή και βελτιώνουν το άρωµα, την υφή και τη θρεπτική αξία των τροφίµων, παρέχοντας ταυτόχρονα και την απαιτούµενη ασφάλεια στους καταναλωτές. Αξιοποίηση των παραπροϊόντων της αγρο-βιοµηχανίας και παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. Αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η σύγχρονη βιοτεχνολογία ώστε τα φυτά να χρησιµοποιούνται σε θαλάµους ανάπτυξης και σε θερµοκήπια σαν "βιολογικά εργοστάσια" παραγωγής προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. Τέτοια προϊόντα που παράγονται µαζικά σε ΓΤ φυτά µπορεί να έχουν ευρύ φάσµα εφαρµογών και να ποικίλουν από βιοαποικοδοµήσιµα πλαστικά µέχρι φάρµακα, διαγνωστικά, αντισώµατα, τροφοεµβόλια. Στο πεδίο αυτό µπορούµε να διακρίνουµε δύο τοµείς µε δυνατότητες αξιοποίησης των βιοτεχνολογιών: Τυποποίηση και Μοριακός Έλεγχος Τροφίµων - Ποτών Αξιοποίηση µοριακών τεχνικών για τον έλεγχο της ποιότητας, γνησιότητας και βιοασφάλειας τροφίµων - ποτών (κυρίως παραδοσιακών) Βελτίωση των µεθόδων παραγωγής τροφίµων - ποτών. Παραγωγή Προϊόντων Υψηλής Προστιθέµενης Αξίας. Αξιοποίηση αγροτικών παραπροϊόντων για παραγωγή νέων προϊόντων. Παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας Οριοθέτηση και σύγκριση του τοµέα στην Κεντρική Μακεδονία µε το σύνολο της χώρας και την Ευρώπη, Ο αγροτικός τοµέας στη Β. Ελλάδα είναι αρκετά αναπτυγµένος τόσο σε επίπεδο πρωτογενούς παραγωγής όσο και στο τοµέα της µεταποίησης των αγροτικών προϊόντων διαθέτοντας επιχειρήσεις µε εξαγωγικό προσανατολισµό, κύρια προς τις χώρες της Ε.Ε και το 20,4% του πληθυσµού απασχολείται στη γεωργία. Η γεωργία συµβάλει στο 12% του ελληνικού ΑΕΠ, και τα αγροτικά προϊόντα αποτελούν το 30% των ελληνικών εξαγωγών. Σηµαντική θέση στην ελληνική οικονοµία έχει η βιοµηχανία τροφίµων που συµβάλλει στο 23% της συνολικής ακαθάριστης άξιας προϊόντος - Gross Product Value). Ο αγροτικός τοµέας είναι υπερβολικά εξαρτώµενος από τις διεθνείς εξελίξεις και συµφωνίες, µε πλέον σηµαντικούς παράγοντες τον Παγκόσµιο Οργανισµό Εµπορίου και την αναθεωρηµένη Κοινή Αγροτική Πολιτική, που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενόψει του Γ ΚΠΣ, η απελευθέρωση των αγορών καθώς και η κατάργηση των επιδοτήσεων που έχουν ήδη σηµατοδοτηθεί από τις διεθνείς εξελίξεις, οφείλει να συνοδευτεί από µία συνέχιση των προσπαθειών αναδιάρθρωσης, αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ποιότητας των προϊόντων καθώς και την παρακολούθηση και ενσωµάτωση των νέων τεχνολογικών εξελίξεων και καινοτοµιών. 7

10 Οι επιχειρήσεις µικρού και µεσαίου συνήθως µεγέθους στη χώρα µας και στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας, υστερούν σηµαντικά στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην παραγωγική τους διαδικασία, αδυνατώντας έτσι να αντιµετωπίσουν τον ανταγωνισµό, τόσο στους κόλπους της Ε.Ε. όσο και στο διεθνές περιβάλλον. Η συνεχής και ραγδαία ανάπτυξη καινοτόµων τεχνολογιών στις αγρο-επιχειρήσεις, από την πρώτη ύλη έως την παραγωγή και προώθηση των προϊόντων που παράγονται, δηµιουργούν ένα περιβάλλον έντονου προβληµατισµού για τον επερχόµενο ανταγωνισµό στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας. Είναι εποµένως φανερή η ανάγκη συστηµατικής υποστήριξης των επιχειρήσεων γύρω από τον ευρύτατο τοµέα των αγρο-τεχνολογιών και της βιοτεχνολογίας. Η κάλυψη της ανάγκης αποτελεί και µία γενικότερη συνεισφορά στην προσπάθεια να καταστούν οι επιχειρήσεις ενός κατεξοχήν παραδοσιακού βιοµηχανικού τοµέα, περισσότερο ευέλικτες και ικανές να ανταποκριθούν στον ανταγωνισµό και την ανοικτή αγορά. Η παρούσα µελέτη καταγράφει την υφισταµένη κατάσταση και αποτυπώνει τις ανάγκες της αγροβιοµηχανίας, για την ανάπτυξη καινοτόµων δράσεων των παραγωγικών φορέων, µε την αξιοποίηση της ερευνητικής δραστηριότητας και την εισαγωγή των βιοτεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία. των κυριότερων προκλήσεων δίνοντας έµφαση στο ρόλο της τεχνολογίας. Οι επιχειρήσεις µικρού και µεσαίου συνήθως µεγέθους στη χώρα µας και στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας, υστερούν σηµαντικά στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην παραγωγική τους διαδικασία, αδυνατώντας έτσι να αντιµετωπίσουν τον ανταγωνισµό, τόσο στους κόλπους της Ε.Ε. όσο και στο διεθνές περιβάλλον. Η συνεχής και ραγδαία ανάπτυξη καινοτόµων τεχνολογιών στις αγρο-επιχειρήσεις, από την πρώτη ύλη έως την παραγωγή και προώθηση των προϊόντων που παράγονται, δηµιουργούν ένα περιβάλλον έντονου προβληµατισµού για τον επερχόµενο ανταγωνισµό στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας. Είναι εποµένως φανερή η ανάγκη συστηµατικής υποστήριξης των επιχειρήσεων γύρω από τον ευρύτατο τοµέα των αγρο-τεχνολογιών και της βιοτεχνολογίας. Η κάλυψη της ανάγκης αποτελεί και µία γενικότερη συνεισφορά στην προσπάθεια να καταστούν οι επιχειρήσεις ενός κατεξοχήν παραδοσιακού βιοµηχανικού τοµέα, περισσότερο ευέλικτες και ικανές να ανταποκριθούν στον ανταγωνισµό και την ανοικτή αγορά. Είναι η ανίχνευση των αναγκών των επιχειρήσεων σε τεχνογνωσία και τεχνολογία για την εισαγωγή των αγροβιοτεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία, η ανίχνευση και αντιµετώπιση του επερχόµενου ανταγωνισµού σε προϊόντα και διεργασίες που εµπεριέχουν βιοτεχνολογικές µεθόδους και δηµιουργία κινήτρων επενδυτικών δράσεων για τους παραγωγικούς φορείς της Π.Κ.Μ., σε συνεργασία µε φορείς τεχνολογίας (ινστιτούτα, ερευνητικά κέντρα, προµηθευτικές εταιρίες κλπ.) 8

11 Πρόκληση για την Περιφέρεια είναι η ανίχνευση της δυνατότητας της προώθησης των µεθόδων, των ερευνητικών δραστηριοτήτων και η εφαρµογή και αξιοποίηση των αποτελεσµάτων αυτών στους τοµείς της σύγχρονης αγροβιοτεχνολογίας, στους τοµείς της παραγωγής, διακίνησης, και ελέγχου των σπόρων και του πολλαπλασιαστικού υλικού, τη γενετική τους βελτίωση, τη διατήρηση και αξιοποίηση των γενετικών σπόρων, την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών στην αντιµετώπιση προβληµάτων της γεωργικής παραγωγικής διαδικασίας καθώς και στην παραγωγή, τυποποίηση και έλεγχο τροφίµων - ποτών, βιοµάζας, προώθηση µεθόδων και τεχνολογιών χρήσιµων στη βιοχηµεία τροφίµων, στις διεργασίες για τη βελτίωση της ποιότητας στην επεξεργασία και βιοµηχανική συντήρηση τροφίµων κλπ, κλωστικών ινών και νέων προϊόντων, στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας και η ενηµέρωση, στήριξη τους στην εφαρµογή και µεγιστοποίηση της αφοµοίωσης τους. Η εφαρµογή των αγροβιοτεχνολογίων στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας, θα συµβάλει ουσιαστικά στην αναδιάρθρωση της οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας, κύρια στους παρακάτω άξονες: Συγκράτηση ή και µείωση του κόστους παραγωγής τόσο στον πρωτογενή τοµέα όσο και στην µεταποίηση µε την εφαρµογή καινοτόµων προϊόντων ή και διεργασιών Ορθολογικοποίηση των διαδικασιών παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων, µέσω της δηµιουργίας κρίσιµων σηµείων ελέγχου στις τεχνικές παραγωγής και πιστοποίησης των προϊόντων Βελτίωση της ποιότητας των παραγόµενων προϊόντων, µέσω της εφαρµογής καινοτόµων τεχνικών και προϊόντων παραγωγής, την διαφοροποίηση των προϊόντων προς το καταναλωτικό κοινό, την τυποποίηση και έλεγχο του τελικού προϊόντος Η εφαρµογή των παραπάνω στην παραγωγική διαδικασία µπορεί να δηµιουργήσει νέα δεδοµένα στις αγρο-επιχειρήσεις, συµβάλλοντας ουσιαστικά στην περαιτέρω ανάπτυξη τους και ιδιαίτερα στην βελτίωση των εξαγωγικών δεικτών της Περιφέρειας, τόσο προς την ΕΕ όσο και στις λοιπές αναπτυγµένες καταναλωτικές αγορές (Β. Αµερική, Α. Ασία). Οι παραπάνω διεργασίες απαιτούν την δηµιουργία νέων θέσεων εργασίας, τόσο επιστηµονικού προσωπικού (ερευνητές σε ερευνητικά κέντρα, επιστήµονες εφαρµογής στην µεταποίηση, γεωτεχνικούς στον πρωτογενή τοµέα, ανάπτυξη τµηµάτων marketing, εξαγωγών κλπ.), όσο και τεχνικού προσωπικού (παραγωγοί, βιοµηχανικό προσωπικό) µέσα από τις κατάλληλες διαδικασίες εκπαίδευσης και αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναµικού. Επίσης η εφαρµογή και ανάπτυξη των παραπάνω µπορεί να συµβάλει στην σταθεροποίηση του ανθρώπινου δυναµικού στην ύπαιθρο, µε την δηµιουργία νέων κινήτρων, αλλά και την αύξηση του αγροτικού εισοδήµατος. Στην στρατηγική της Περιφέρειας πρέπει να εισχωρήσει ο παράγοντας «χρόνος», µια που ο διεθνής ανταγωνισµός έχει ήδη προχωρήσει στην εφαρµογή µέρους των παραπάνω διεργασιών 9

12 και καταλαµβάνει τµήµατα της αγοράς στα οποία παραδοσιακά ήταν και οι επιχειρήσεις της Περιφέρειας, τόσο στην εγχώρια (πολύ σηµαντικό) όσο και στην διεθνή αγορά (στρατηγικό σηµείο ανάπτυξης). Ο ανταγωνισµός δοµείται κύρια στην διευρυµένη σχέση της ερευνητικής µε την παραγωγική διαδικασία (ερευνητικά κέντρα επιχειρήσεις), µε τα κεφάλαια που επενδύονται στην παραπάνω σχέση, στην δηµιουργία και ανάπτυξη διαφοροποιηµένων αγορών, την εκµετάλλευση των «δυνατών» δικτύων διανοµής Ο ανταγωνισµός κύρια προέρχεται από τις επιχειρήσεις της Β. Αµερικής ( πρώτες ύλες), αλλά και της ΕΕ ( κύρια µεταποιηµένα προϊόντα). Ανάλυση του ρόλου της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης στον τοµέα, σε σύνδεση µε την πραγµατικότητα στην Περιφέρεια και περιγραφή του ερευνητικού και τεχνολογικού δυναµικού της Περιφέρειας (για τις ΟΕ που έχουν τεχνολογικό περιεχόµενο). Η έρευνα στον τοµέα της αγροβιοτεχνολογίας διεξάγεται κυρίως σε ΑΕΙ και ερευνητικά Ινστιτούτα. Στον ιδιωτικό τοµέα, δεν υπάρχουν αποκλειστικά αγροβιοτεχνολογικές εταιρίες, ενώ µικρός αριθµός επιχειρήσεων, κυρίως στον τοµέα τροφίµων, εφαρµόζει παραδοσιακές βιοτεχνολογικές µεθόδους σε κάποιο στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας. Πολλές από τις επιχειρήσεις αυτές συµµετέχουν σε ερευνητικά προγράµµατα συνεργαζόµενες µε ερευνητικούς φορείς του δηµόσιου τοµέα. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές δεν εφαρµόζουν τα αποτελέσµατα της έρευνας στην παραγωγή προϊόντων. Επιπλέον, σε ότι αφορά τον τοµέα παραγωγής σπόρων, η αγορά κυριαρχείται από µεγάλες ξένες πολυεθνικές εταιρίες, τις οποίες οι Ελληνικές εταιρίες είναι αδύνατον να ανταγωνιστούν, αλλά µπορούν ωστόσο να αναπτυχθούν επιδιώκοντας εξειδικευµένους στόχους που ίσως δεν ενδιαφέρουν τις µεγάλες πολυεθνικές. Έτσι, παρά το γεγονός ότι η χώρα µας, στον τοµέα των αγροβιοτεχνολογιών διαθέτει επιστηµονικό δυναµικό πολύ υψηλού επιπέδου, οι ερευνητικές προσπάθειες και τα αποτελέσµατα δεν βρίσκουν άµεση εφαρµογή. Η σύνδεση έρευνας και παραγωγής και η προώθηση ιδιωτικών επενδύσεων στον τοµέα αυτό, πρέπει να υποβοηθηθεί µε τις κατάλληλες πολιτικές πρωτοβουλίες και νοµοθετικές ρυθµίσεις που θα παρακάµπτουν αδικαιολόγητα εµπόδια ενώ παράλληλα θα διασφαλίζουν την υγεία του καταναλωτή και τη διατήρηση του περιβάλλοντος. Πολύ σηµαντικό θεωρείται ότι µε την ίδρυση του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) στη Θεσσαλονίκη και του Ινστιτούτου Αγροβιοτεχνολογίας (ΙΝΑ) σαν ένα από τα 5 Ινστιτούτα του ΕΚΕΤΑ, ο τοµέας αυτός ενισχύεται µε ένα ερευνητικό κέντρο που διεξάγει υψηλού επιπέδου βασική και εφαρµοσµένη έρευνα για υποστήριξη του τοµέα της αγροβιοτεχνολογίας στην περιφέρεια. 10

13 Αποτελέσµατα έρευνας Delphi Παρακάτω παρουσιάζονται τα αποτελέσµατα της έρευνας δοµηµένα σε πίνακες µε βάση τη µεθοδολογία του Delphi. Κάτω από κάθε πίνακα ακολουθεί ο σχολιασµός των κυριότερων σηµείων συµπερασµάτων µε βάση τους στόχους της έρευνας. Αξιολόγηση προτάσεων Πίνακας 3. Οι δηλώσεις µε τη µεγαλύτερη αποδοχή. ήλωσης Η µοριακή βελτίωση επιταχύνει σηµαντικά την συµβατική βελτιωτική διαδικασία για παραγωγή νέων ποικιλιών φυτών και φυλών ζώων. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία συµβάλλει στην υποβοήθηση ελέγχου εφαρµογής βελτιωτικών προγραµµάτων στα φυτά και τα ζώα. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να διευκολύνουν την βελτίωση των φυτών όσον αφορά την αντοχή σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να διευκολύνουν την παραγωγή νέων προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία αποτυπώνει την υπάρχουσα γενετική παραλλακτικότητα της πλούσιας φυσικής χλωρίδας και πανίδας της χώρας. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία επιτρέπει την επιλογή ανθεκτικών γενοτύπων σε παθογόνα. Η χρήση γενετικά τροποποιηµένων φυτών µε αντοχή στα έντοµα µειώνει τη χρήση εντοµοκτόνων φυτοφαρµάκων. Η µοριακή διάγνωση είναι η εγκυρότερη µέθοδος ταυτοποίησης πολλαπλασιαστικού υλικού και εξασφάλισης των δικαιωµάτων του βελτιωτή και των παραγωγών και εµπόρων σπόρων και πολλαπλασιαστικού υλικού. Η µοριακή διάγνωση επιτρέπει την ανίχνευση και αποµάκρυνση προσβεβληµένων από παθογόνα τροφίµων από την διατροφική αλυσίδα Οι τεχνικές της ιστοκαλλιέργειας, του µικροπολλαπλασιασµού και του µικροεµβολιασµού συµβάλλουν στην παραγωγή υγιούς και φτηνού πολλαπλασιαστικού υλικού. Το νοµοθετικό πλαίσιο που αφορά την έγκριση για την εµπορία προϊόντων που παρήχθησαν µε µεθόδους γενετικής µηχανικής λαµβάνει υπόψη κοινωνικές επιπτώσεις και πιθανούς ηθικούς προβληµατισµούς. Η διάδοση και χρήση µεθόδων σύγχρονων βιοτεχνολογιών σε µικρές και µεσαίες επιχειρήσεις του τοµέα γεωργίας-τροφίµων στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας µπορεί να εισάγει πολυάριθµα καινοτόµα προϊόντα, διαδικασίες και υπηρεσίες. Η εφαρµογή των βιοδιαγνωστικών τεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία του τοµέα γεωργίας-τροφίµων δηµιουργεί νέες θέσεις εργασίας για επιστήµονες και εξειδικευµένο τεχνικό προσωπικό στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας. Οι εφαρµογές των αγροβιοτεχνολογιών συµβάλλουν σε λύσεις στα διατροφικά προβλήµατα και στην προστασία του περιβάλλοντος. Οι βιοδιαγνωστικές τεχνολογίες µπορεί να υποστηρίξουν την βαµβακοκαλλιέργεια στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να αυξήσουν τις αποδόσεις σε βασικές καλλιέργειες της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας. Αποδοχή (%) 92,31 92,31 92,31 11

14 ήλωσης Η Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας διαθέτει ερευνητικά κέντρα που ελέγχουν µε σύγχρονες βιοδιαγνωστικές µεθόδους την παρουσία ΓΤΟ σε σπόρους και τρόφιµα. Η ενσωµάτωση των αγροβιοτεχνολογιών και των καινοτοµιών στις αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας, ακολουθεί την απελευθέρωση των αγορών και την κατάργηση των επιδοτήσεων, συµβάλλοντας στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ποιότητας των προϊόντων Ο επερχόµενος ανταγωνισµός, η συνεχής και ραγδαία ανάπτυξη καινοτόµων τεχνολογιών στις αγρο-επιχειρήσεις, από την πρώτη ύλη έως την παραγωγή και προώθηση των προϊόντων που παράγονται, δηµιουργούν ένα περιβάλλον έντονης επενδυτικής δραστηριότητας στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας. Η εφαρµογή των αγροβιοτεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία, συµβάλλει ουσιαστικά στην βελτίωση των εξαγωγικών δεικτών της Περιφέρειας, τόσο προς την ΕΕ όσο και στις λοιπές αναπτυγµένες καταναλωτικές αγορές ( Β. Αµερική, Α. Ασία). Τα προϊόντα ονοµασίας προέλευσης στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας κατοχυρώνονται µετά από εξέταση µε σύγχρονες βιοδιαγνωστικές µεθόδους. Η ανταγωνιστικότητα των αγροεπιχειρήσεων καθορίζεται από την έντονη ερευνητική δραστηριότητα, τα κεφάλαια που επενδύονται σε αυτήν, την δηµιουργία και ανάπτυξη διαφοροποιηµένων αγορών, την εκµετάλλευση των "δυνατών" δικτύων διανοµής. Ο 21ος αιώνας θεωρείται ο αιώνας της βιοτεχνολογίας όπως 20ος έµεινε γνωστός ως ο αιώνας της πληροφορικής. Η ευρεία χρήση των αγροβιοτεχνολογιών στην γεωργία µειώνει το κόστος παραγωγής. Η έλλειψη της ερευνητικής δραστηριότητας στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας στον τοµέα των αγροβιοτεχνολογιών οδηγεί στην δηµιουργία µονοπωλιακών καταστάσεων στην αγορά. Οι αρχές της βιολογικής γεωργίας είναι συµβατές µε την σύγχρονες αγροβιοτεχνολογίες. Αποδοχή (%) 92,31 92,31 92,31 92,31 92,31 92,31 88,46 88,46 88,46 84,62 Με βάση τα στοιχεία που αναφέρονται στον πίνακα φαίνεται η µεγάλη αποδοχή που απαντάται στο δείγµα, για τις δυνατότητες εφαρµογής και ανάπτυξης των Αγροβιοτεχνολογιών στο επίπεδο της Περιφέρειας. Το δείγµα των ειδικών αποδέχεται ότι η Αγροβιοτεχνολογίες µπορούν να συµβάλουν στη λύση σηµαντικών προβληµάτων της αγροτικής παραγωγής, των διατροφικών προβληµάτων, της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας της Περιφέρειας. Η εφαρµογή των αγροβιοτεχνολογιών θα είχε θετική επίδραση στην ενίσχυση των Αγροεπιχειρήσεων, την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και την διεύρυνση των αγορών. 12

15 Πίνακας 4. Οι δηλώσεις µε τη µικρότερη αποδοχή. ήλωσης Η πιο αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης για θέµατα αγροβιοτεχνολογιών είναι οι µη κυβερνητικές οργανώσεις Οι γεωργοί της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις για τη διαχείριση σύγχρονου και βελτιωµένου πολλαπλασιαστικού υλικού Στις αποφάσεις για τις εφαρµογές των σύγχρονων αγροβιοτεχνολογιών στον τοµέα γεωργίας-τροφίµων συµµετέχουν ενεργά ενηµερωµένοι πολίτες. Οι αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας διαθέτουν κατάλληλα καταρτισµένο επιστηµονικό και τεχνικό προσωπικό για την αξιοποίηση των ευκαιριών που τους προσφέρουν οι σύγχρονες αγροβιοτεχνολογίες. Το 70% των φυταρίων κηπευτικών που µεταφυτεύονται είναι προϊόντα ιστοκαλλιέργειας και µικροεµβολιασµού. Υπάρχει ικανοποιητικός αριθµός νέου εκπαιδευµένου ανθρώπινου δυναµικού για απασχόληση στις αγροβιοτεχνολογίες στην παραγωγή και το δηµόσιο τοµέα. Η Περιφέρεια διαθέτει εξειδικευµένο γραφείο ενηµέρωσης του κοινού για θέµατα αγροβιοτεχνολογιών, στελεχωµένο µε κατάλληλο εκπαιδευµένο προσωπικό. Το παγκόσµιο ρυθµιστικό πλαίσιο συµβάλλει στη διαχείριση και µείωση των κινδύνων από τα προϊόντα των αγροβιοτεχνολογιών. Οι ρυθµίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι γνωστές και εφαρµόσιµες. Μή Αποδοχή (%) 88,46 88,46 84,62 84,62 80,77 80,77 76,92 76,92 76,92 Με βάση τα στοιχεία που αναφέρονται στον πίνακα φαίνεται ότι το δείγµα των ειδικών επισηµαίνει την έλλειψη επαρκούς πληροφόρησης της κοινής γνώµης σε θέµατα αγροβιοτεχνολογιών και του νοµικού πλαισίου που τις διέπει, την έλλειψη επαρκούς νέου εκπαιδευµένου ανθρώπινου δυναµικού. Επίσης σηµαντικά προβλήµατα έλλειψης εκπαίδευσης και πληροφόρησης παρουσιάζονται στο υπάρχων ανθρώπινο δυναµικό, ιδιαίτερα στον πρωτογενή τοµέα (παραγωγοί αγροτικών προϊόντων) Χρόνος Πραγµατοποίησης Παρουσιάζονται σε πίνακα οι δηλώσεις µε βάση τη χρονική τους αλληλουχία, όπως αυτή προκύπτει από τα αποτελέσµατα του β γύρου. Πίνακας 5. Χρονική αλληλουχία πραγµατοποίησης των δηλώσεων. ηλωσης 194 Οι τεχνικές της ιστοκαλλιέργειας, του µικροπολλαπλασιασµού και του µικροεµβολιασµού συµβάλλουν στην παραγωγή υγιούς και φτηνού πολλαπλασιαστικού υλικού. Εκτιµώµενος χρόνος πραγµατοποίησης 2,50 13

16 Το νοµοθετικό πλαίσιο που αφορά την έγκριση για την εµπορία προϊόντων που παρήχθησαν µε µεθόδους γενετικής µηχανικής λαµβάνει υπόψη κοινωνικές επιπτώσεις και πιθανούς ηθικούς προβληµατισµούς. Η Περιφέρεια διαθέτει εξειδικευµένο γραφείο ενηµέρωσης του κοινού για θέµατα αγροβιοτεχνολογιών, στελεχωµένο µε κατάλληλο εκπαιδευµένο προσωπικό. Τα προϊόντα ονοµασίας προέλευσης στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας κατοχυρώνονται µετά από εξέταση µε σύγχρονες βιοδιαγνωστικές µεθόδους. Η ενσωµάτωση των αγροβιοτεχνολογιών και των καινοτοµιών στις αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας, ακολουθεί την απελευθέρωση των αγορών και την κατάργηση των επιδοτήσεων, συµβάλλοντας στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ποιότητας των προϊόντων Η Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας διαθέτει ερευνητικά κέντρα που ελέγχουν µε σύγχρονες βιοδιαγνωστικές µεθόδους την παρουσία ΓΤΟ σε σπόρους και τρόφιµα. Η διάδοση και χρήση µεθόδων σύγχρονων βιοτεχνολογιών σε µικρές και µεσαίες επιχειρήσεις του τοµέα γεωργίας-τροφίµων στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας µπορεί να εισάγει πολυάριθµα καινοτόµα προϊόντα, διαδικασίες και υπηρεσίες. Η µοριακή διάγνωση είναι η εγκυρότερη µέθοδος ταυτοποίησης πολλαπλασιαστικού υλικού και εξασφάλισης των δικαιωµάτων του βελτιωτή και των παραγωγών και εµπόρων σπόρων και πολλαπλασιαστικού υλικού. Η χρήση γενετικά τροποποιηµένων φυτών µε αντοχή στα έντοµα µειώνει τη χρήση εντοµοκτόνων φυτοφαρµάκων. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία συµβάλλει στην υποβοήθηση ελέγχου εφαρµογής βελτιωτικών προγραµµάτων στα φυτά και τα ζώα. Η µοριακή βελτίωση επιταχύνει σηµαντικά την συµβατική βελτιωτική διαδικασία για παραγωγή νέων ποικιλιών φυτών και φυλών ζώων. Οι βιοδιαγνωστικές τεχνολογίες µπορεί να υποστηρίξουν την βαµβακοκαλλιέργεια στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας. Οι εφαρµογές των αγροβιοτεχνολογιών συµβάλλουν σε λύσεις στα διατροφικά προβλήµατα και στην προστασία του περιβάλλοντος. Η εφαρµογή των βιοδιαγνωστικών τεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία του τοµέα γεωργίας-τροφίµων δηµιουργεί νέες θέσεις εργασίας για επιστήµονες και εξειδικευµένο τεχνικό προσωπικό στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας. Ο επερχόµενος ανταγωνισµός, η συνεχής και ραγδαία ανάπτυξη καινοτόµων τεχνολογιών στις αγρο-επιχειρήσεις, από την πρώτη ύλη έως την παραγωγή και προώθηση των προϊόντων που παράγονται, δηµιουργούν ένα περιβάλλον έντονης επενδυτικής δραστηριότητας στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία αποτυπώνει την υπάρχουσα γενετική παραλλακτικότητα της πλούσιας φυσικής χλωρίδας και πανίδας της χώρας. Οι γεωργοί της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις για τη διαχείριση σύγχρονου και βελτιωµένου πολλαπλασιαστικού υλικού Η έλλειψη της ερευνητικής δραστηριότητας στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας στον τοµέα των αγροβιοτεχνολογιών οδηγεί στην δηµιουργία µονοπωλιακών καταστάσεων στην αγορά. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να διευκολύνουν την βελτίωση των φυτών όσον αφορά την αντοχή σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις. 2,50 2,50 2,50 2,72 2,73 2,94 3,14 3,16 3,48 3,58 3,92 7,5 7,78 7,78 7,98 8,00 8,00 8,18 14

17 Η ευρεία χρήση των αγροβιοτεχνολογιών στην γεωργία µειώνει το κόστος παραγωγής. Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία επιτρέπει την επιλογή ανθεκτικών γενοτύπων σε παθογόνα. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να διευκολύνουν την παραγωγή νέων προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να αυξήσουν τις αποδόσεις σε βασικές καλλιέργειες της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας. Οι αρχές της βιολογικής γεωργίας είναι συµβατές µε την σύγχρονες αγροβιοτεχνολογίες. Ο 21ος αιώνας θεωρείται ο αιώνας της βιοτεχνολογίας όπως 20ος έµεινε γνωστός ως ο αιώνας της πληροφορικής. 8,20 8,38 8,60 8,72 8,75 12,10 Οι ειδικοί που απάντησαν στο ερωτηµατολόγιο προβλέπουν ότι µε δεδοµένο το ρυθµό εξελίξεων στον τοµέα της Αγροβιοτεχνολογία διεθνώς, όπως περιγράφηκε στο κείµενο βάσης, και τη διάθεση της Περιφέρειας να αναλάβει ανάλογες πρωτοβουλίες, ότι η χρονική αλληλουχία πραγµατοποίησης των δηλώσεων θα είναι η ακόλουθη: Βραχυπρόθεσµα (1-5 χρόνια) όλες οι τεχνολογίες των Αγροβιοτεχνολογιών (ιστοκαλλιέργεια, βιοδιαγνωστική, µοριακή βελτίωση, γενετική µηχανική) θα έχουν ευρύτατη εφαρµογή στην παραγωγική διαδικασία. Επίσης η ενσωµάτωση των αγροβιοτεχνολογιών στις αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας θα συµβάλλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ποιότητας των προϊόντων, λαµβάνοντας υπόψη το ρυθµιστικό πλαίσιο. Μεσοπρόθεσµα (5-10 χρόνια) οι εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στη γεωργία θα δώσουν λύσεις σε µια σειρά τοµέων (αγροτική παραγωγή, ανάπτυξη επιχειρήσεων, διατροφή, προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, παραγωγή νέων προϊόντων). Οι εφαρµογές αυτές προβλέπεται ότι θα συµβάλλουν στη δηµιουργία νέων θέσεων εργασίας κύρια σε επιστηµονικό ανθρώπινο δυναµικό. Πίνακας 6. ηλώσεις που δεν έγινε εκτίµηση για την χρονική πραγµατοποίησή τους. ηλωσης εν Ξέρω (%) 199 Η πιο αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης για θέµατα αγροβιοτεχνολογιών είναι οι µη κυβερνητικές οργανώσεις Στις αποφάσεις για τις εφαρµογές των σύγχρονων αγροβιοτεχνολογιών 201 στον τοµέα γεωργίας-τροφίµων συµµετέχουν ενεργά ενηµερωµένοι πολίτες. 214 Οι ρυθµίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι γνωστές και εφαρµόσιµες. Η εξειδίκευση που αποκτούν οι γεωπόνοι από το Πανεπιστήµιο τους 202 επιτρέπει να χειρίζονται ολοκληρωµένα τα προϊόντα των σύγχρονων 92,31 αγροβιοτεχνολογιών Οι αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας διαθέτουν κατάλληλα καταρτισµένο επιστηµονικό και τεχνικό προσωπικό για την αξιοποίηση των ευκαιριών που τους προσφέρουν οι σύγχρονες αγροβιοτεχνολογίες. Η ανταγωνιστικότητα των αγροεπιχειρήσεων καθορίζεται από την έντονη ερευνητική δραστηριότητα, τα κεφάλαια που επενδύονται σε αυτήν, την δηµιουργία και ανάπτυξη διαφοροποιηµένων αγορών, την εκµετάλλευση των "δυνατών" δικτύων διανοµής. 92,31 92,31 15

18 Το παγκόσµιο ρυθµιστικό πλαίσιο συµβάλλει στη διαχείριση και µείωση των κινδύνων από τα προϊόντα των αγροβιοτεχνολογιών. Υπάρχει ικανοποιητικός αριθµός νέου εκπαιδευµένου ανθρώπινου δυναµικού για απασχόληση στις αγροβιοτεχνολογίες στην παραγωγή και το δηµόσιο τοµέα. Η µοριακή διάγνωση επιτρέπει την ανίχνευση και αποµάκρυνση προσβεβληµένων από παθογόνα τροφίµων από την διατροφική αλυσίδα Οι γεωργοί της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις για τη διαχείριση σύγχρονου και βελτιωµένου πολλαπλασιαστικού υλικού Η εφαρµογή των αγροβιοτεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία, συµβάλλει ουσιαστικά στην βελτίωση των εξαγωγικών δεικτών της Περιφέρειας, τόσο προς την ΕΕ όσο και στις λοιπές αναπτυγµένες καταναλωτικές αγορές ( Β. Αµερική, Α. Ασία). Το 70% των φυταρίων κηπευτικών που µεταφυτεύονται είναι προϊόντα ιστοκαλλιέργειας και µικροεµβολιασµού. 92,31 92,31 88,46 88,46 88,46 80,77 Οι ειδικοί που απάντησαν στο ερωτηµατολόγιο δεν µπόρεσαν για ορισµένες δηλώσεις να προσδιορίσουν τον χρονικό ορίζοντα πραγµατοποίησής τους. Οι δηλώσεις αυτές αφορούν κύρια την ενηµέρωση των πολιτών για το ρυθµιστικό πλαίσιο της ΕΕ που διέπει τις Αγροβιοτεχνολογίες και τη συµµετοχή τους στη λήψη των αποφάσεων στον τοµέα γεωργίας-τροφίµων. Επίσης δεν προσδιορίζεται ο χρόνος στον οποίο οι Αγροβιοτεχνολογίες,θα ρυθµίζονται εναρµονισµένα σε παγκόσµια κλίµακα για την µείωση ενδεχοµένων κινδύνων. Ειδικότερα για την Περιφέρεια δεν προσδιορίζεται χρονικά η ύπαρξη επαρκούς κατάλληλα εκπαιδευµένου ανθρώπινου δυναµικού για να στηρίξει την εισαγωγή των Αγροβιοτεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία που θα συµβάλλει ουσιαστικά στην βελτίωση των εξαγωγικών δεικτών της Περιφέρειας, τόσο προς την ΕΕ όσο και στις λοιπές αναπτυγµένες καταναλωτικές αγορές (Β. Αµερική, Α. Ασία). Τέλος εκτιµάται ότι οι εφαρµογές των αγροβιοτεχνολογιών θα συµβάλλουν σε λύσεις προβληµάτων της παραγωγής, διατροφικών προβληµάτων και στην προστασία του περιβάλλοντος. Παράγοντες που επηρεάζουν τις εξελίξεις Οι πληροφορίες που παρουσιάζει ο παρακάτω πίνακας υπάρχουν ήδη στο παράρτηµα µε τα πλήρη αποτελέσµατα της έρευνας. Πίνακας 7. Παρουσίαση των παραγόντων που επηρεάζουν την πραγµατοποίηση των δηλώσεων. ηλωσης Παράγοντας Επιρροής Αποδοχή % 180 Ο 21ος αιώνας θεωρείται ο αιώνας της βιοτεχνολογίας όπως 20ος έµεινε γνωστός ως ο αιώνας της πληροφορικής. 1. ιεθνής συνεργασία 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 16

19 ηλωσης Παράγοντας Επιρροής Αποδοχή % Μεταφορά τεχνολογίας Η µοριακή βελτίωση επιταχύνει σηµαντικά 1. ιεθνής συνεργασία την συµβατική βελτιωτική διαδικασία για 10. Μεταφορά τεχνολογίας παραγωγή νέων ποικιλιών φυτών και 92,31 φυλών ζώων. 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο 84,62 Οι αρχές της βιολογικής γεωργίας είναι συµβατές µε την σύγχρονες αγροβιοτεχνολογίες. Οι εφαρµογές των αγροβιοτεχνολογιών συµβάλλουν σε λύσεις στα διατροφικά προβλήµατα και στην προστασία του περιβάλλοντος. 5. Κοινωνική Αποδοχή 100,00 6. Περιβαλλοντικοί όροι 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 84,62 1. ιεθνής συνεργασία 88, Ανθρώπινο κεφάλαιο 88,46 Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία συµβάλλει 1. ιεθνής συνεργασία στην υποβοήθηση ελέγχου εφαρµογής 10. Μεταφορά τεχνολογίας βελτιωτικών προγραµµάτων στα φυτά και 92,31 τα ζώα. 9. Ανάπτυξη καινοτοµιών 84,62 Οι βιοδιαγνωστικές τεχνολογίες µπορεί να υποστηρίξουν την βαµβακοκαλλιέργεια στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να αυξήσουν τις αποδόσεις σε βασικές καλλιέργειες της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να διευκολύνουν την βελτίωση των φυτών όσον αφορά την αντοχή σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις. Οι αγροβιοτεχνολογίες µπορεί να διευκολύνουν την παραγωγή νέων προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας. 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 100, Μεταφορά τεχνολογίας 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 6. Περιβαλλοντικοί όροι 92,31 8. Ανάπτυξη αγορών, πρόσβαση σε αγορές 92, Μεταφορά τεχνολογίας 92,31 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 1. ιεθνής συνεργασία 88,46 6. Περιβαλλοντικοί όροι 84, Μεταφορά τεχνολογίας 1. ιεθνής συνεργασία 92,31 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 92,31 Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία αποτυπώνει 10. Μεταφορά τεχνολογίας 100,00 την υπάρχουσα γενετική παραλλακτικότητα 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 της πλούσιας φυσικής χλωρίδας και πανίδας της χώρας. 1. ιεθνής συνεργασία 88,46 Η βιοδιαγνωστική τεχνολογία επιτρέπει την επιλογή ανθεκτικών γενοτύπων σε παθογόνα. 9. Ανάπτυξη καινοτοµιών 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 6. Περιβαλλοντικοί όροι 88, Ενηµέρωση, Η χρήση γενετικά τροποποιηµένων φυτών ευαισθητοποίηση µε αντοχή στα έντοµα µειώνει τη χρήση εντοµοκτόνων φυτοφαρµάκων. 5. Κοινωνική Αποδοχή 92,31 1. ιεθνής συνεργασία 84, Η µοριακή διάγνωση είναι η εγκυρότερη 1. ιεθνής συνεργασία µέθοδος ταυτοποίησης πολλαπλασιαστικού 100,00 υλικού και εξασφάλισης των δικαιωµάτων 10. Μεταφορά τεχνολογίας 17

20 ηλωσης Παράγοντας Επιρροής Αποδοχή % του βελτιωτή και των παραγωγών και εµπόρων σπόρων και πολλαπλασιαστικού υλικού. 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο Η µοριακή διάγνωση επιτρέπει την 10. Μεταφορά τεχνολογίας 100,00 ανίχνευση και αποµάκρυνση προσβεβληµένων από παθογόνα 3. Επιβολή ρυθµίσεων τροφίµων από την διατροφική αλυσίδα 12. Υποδοµές Ε+ΤΑ Οι τεχνικές της ιστοκαλλιέργειας, του 8. Ανάπτυξη αγορών, 100,00 µικροπολλαπλασιασµού και του πρόσβαση σε αγορές µικροεµβολιασµού συµβάλλουν στην 9. Ανάπτυξη καινοτοµιών 92,31 παραγωγή υγιούς και φτηνού πολλαπλασιαστικού υλικού. 10. Μεταφορά τεχνολογίας 92,31 Το 70% των φυταρίων κηπευτικών που µεταφυτεύονται είναι προϊόντα ιστοκαλλιέργειας και µικροεµβολιασµού. 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 100, Υποδοµές Ε+ΤΑ 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 10. Μεταφορά τεχνολογίας 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 Η Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας διαθέτει ερευνητικά κέντρα που ελέγχουν µε σύγχρονες βιοδιαγνωστικές µεθόδους την παρουσία ΓΤΟ σε σπόρους και τρόφιµα. 12. Υποδοµές Ε+ΤΑ 100,00 Το νοµοθετικό πλαίσιο που αφορά την έγκριση για την εµπορία προϊόντων που παρήχθησαν µε µεθόδους γενετικής µηχανικής λαµβάνει υπόψη κοινωνικές επιπτώσεις και πιθανούς ηθικούς προβληµατισµούς. Η Περιφέρεια διαθέτει εξειδικευµένο γραφείο ενηµέρωσης του κοινού για θέµατα αγροβιοτεχνολογιών, στελεχωµένο µε κατάλληλο εκπαιδευµένο προσωπικό. Η πιο αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης για θέµατα αγροβιοτεχνολογιών είναι οι µη κυβερνητικές οργανώσεις Οι γεωργοί της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις για τη διαχείριση σύγχρονου και βελτιωµένου πολλαπλασιαστικού υλικού Στις αποφάσεις για τις εφαρµογές των σύγχρονων αγροβιοτεχνολογιών στον τοµέα γεωργίας-τροφίµων συµµετέχουν ενεργά ενηµερωµένοι πολίτες. 5. Κοινωνική Αποδοχή 100,00 6. Περιβαλλοντικοί όροι 1. ιεθνής συνεργασία 88,46 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 92,31 1. ιεθνής συνεργασία 100,00 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 100,00 5. Κοινωνική Αποδοχή 100, Μεταφορά τεχνολογίας 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 3. Επιβολή ρυθµίσεων 100,00 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 100,00 5. Κοινωνική Αποδοχή Η εξειδίκευση που αποκτούν οι γεωπόνοι 10. Μεταφορά τεχνολογίας 100,00 από το Πανεπιστήµιο τους επιτρέπει να 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο χειρίζονται ολοκληρωµένα τα προϊόντα των 100,00 σύγχρονων αγροβιοτεχνολογιών. 12. Υποδοµές Ε+ΤΑ 92, Οι αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας Κ. 10. Μεταφορά τεχνολογίας 100,00 18

21 ηλωσης Παράγοντας Επιρροής Αποδοχή % Μακεδονίας διαθέτουν κατάλληλα καταρτισµένο επιστηµονικό και τεχνικό προσωπικό για την αξιοποίηση των ευκαιριών που τους προσφέρουν οι σύγχρονες αγροβιοτεχνολογίες. Η διάδοση και χρήση µεθόδων σύγχρονων βιοτεχνολογιών σε µικρές και µεσαίες επιχειρήσεις του τοµέα γεωργίας-τροφίµων στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας µπορεί να εισάγει πολυάριθµα καινοτόµα προϊόντα, διαδικασίες και υπηρεσίες. Η εφαρµογή των βιοδιαγνωστικών τεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία του τοµέα γεωργίας-τροφίµων δηµιουργεί νέες θέσεις εργασίας για επιστήµονες και εξειδικευµένο τεχνικό προσωπικό στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας. Η ευρεία χρήση των αγροβιοτεχνολογιών στην γεωργία µειώνει το κόστος παραγωγής. Η ενσωµάτωση των αγροβιοτεχνολογιών και των καινοτοµιών στις αγροεπιχειρήσεις της Περιφέρειας, ακολουθεί την απελευθέρωση των αγορών και την κατάργηση των επιδοτήσεων, συµβάλλοντας στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ποιότητας των προϊόντων Ο επερχόµενος ανταγωνισµός, η συνεχής και ραγδαία ανάπτυξη καινοτόµων τεχνολογιών στις αγρο-επιχειρήσεις, από την πρώτη ύλη έως την παραγωγή και προώθηση των προϊόντων που παράγονται, δηµιουργούν ένα περιβάλλον έντονης επενδυτικής δραστηριότητας στις επιχειρήσεις της Περιφέρειας. 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο 100, Υποδοµές Ε+ΤΑ 88,46 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 84,62 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 1. ιεθνής συνεργασία 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 8. Ανάπτυξη αγορών, πρόσβαση σε αγορές 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο 8. Ανάπτυξη αγορών, πρόσβαση σε αγορές 100,00 1. ιεθνής συνεργασία 92,31 9. Ανάπτυξη καινοτοµιών 92,31 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 8. Ανάπτυξη αγορών, πρόσβαση σε αγορές 100,00 100,00 1. ιεθνής συνεργασία 92,31 Η έλλειψη της ερευνητικής δραστηριότητας 7. Πρόσβαση σε 100,00 στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας στον τοµέα επενδυτικά κεφάλαια των αγροβιοτεχνολογιών οδηγεί στην 12. Υποδοµές Ε+ΤΑ 100,00 δηµιουργία µονοπωλιακών καταστάσεων στην αγορά. 10. Μεταφορά τεχνολογίας 92,31 Η εφαρµογή των αγροβιοτεχνολογιών στην παραγωγική διαδικασία, συµβάλλει ουσιαστικά στην βελτίωση των εξαγωγικών δεικτών της Περιφέρειας, τόσο προς την ΕΕ όσο και στις λοιπές αναπτυγµένες καταναλωτικές αγορές (Β. Αµερική, Α. Ασία). 1. ιεθνής συνεργασία 100,00 8. Ανάπτυξη αγορών, πρόσβαση σε αγορές 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 100,00 92,31 Τα προϊόντα ονοµασίας προέλευσης στην 11. Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας κατοχυρώνονται 1. ιεθνής συνεργασία µετά από εξέταση µε σύγχρονες 92,31 βιοδιαγνωστικές µεθόδους. 12. Υποδοµές Ε+ΤΑ 88,46 19

22 ηλωσης Παράγοντας Επιρροής Αποδοχή % Η ανταγωνιστικότητα των αγροεπιχειρήσεων καθορίζεται από την έντονη ερευνητική δραστηριότητα, τα κεφάλαια που επενδύονται σε αυτήν, την δηµιουργία και ανάπτυξη διαφοροποιηµένων αγορών, την εκµετάλλευση των "δυνατών" δικτύων διανοµής. 9. Ανάπτυξη καινοτοµιών 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100, Μεταφορά τεχνολογίας 88,46 Το παγκόσµιο ρυθµιστικό πλαίσιο 1. ιεθνής συνεργασία 100,00 συµβάλλει στη διαχείριση και µείωση των κινδύνων από τα προϊόντα των 3. Επιβολή ρυθµίσεων αγροβιοτεχνολογιών. 5. Κοινωνική Αποδοχή Οι ρυθµίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι γνωστές και εφαρµόσιµες. Υπάρχει ικανοποιητικός αριθµός νέου εκπαιδευµένου ανθρώπινου δυναµικού για απασχόληση στις αγροβιοτεχνολογίες στην παραγωγή και το δηµόσιο τοµέα. 1. ιεθνής συνεργασία 100,00 4. Ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση 100,00 5. Κοινωνική Αποδοχή 100, Ανθρώπινο κεφάλαιο 100,00 7. Πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια 12. Υποδοµές Ε+ΤΑ Οι παράγοντες που επηρεάζουν την πραγµατοποίηση θα παρουσιαστούν και σε ενότητες που ακολουθούν συνδυάζοντας τους παράγοντες µε το αντικείµενο της ενότητας. Ακολουθεί ραβδόγραµµα µε τους σηµαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν συνολικά την πραγµατοποίηση των δηλώσεων (προκύπτει από τις 3 επιλογές για κάθε δήλωση). Σχήµα 1. Σπουδαιότητα των παραγόντων που επηρεάζουν την πραγµατοποίηση των δηλώσεων. 20

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 6142 Οι πτυχιούχοι του Τμήματος με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις τους ασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία , TEE 3-5 Ιουλίου 2006 Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία Γ. Συµεωνίδης, ρ. Αεροναυπηγός Μηχ/κός Γρ. Φρέσκος, ρ. Μηχανολόγος Μηχ/κός Ρ. Μαρίνη, ρ.

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα

Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα Τσιτσάμης Σπυρίδων 1, Ιακώβου Ελευθέριος 2, Βλάχος Δημήτριος 2 Τα Logistics των αγροτικών προϊόντων (Agro-logistics) είναι αναμφίβολα ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΔΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ»

«ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΔΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» «ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΔΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» Α/Α ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1 Στόχος προγράμματος 2 Δικαιούχοι προγράμματος Προϋποθέσεις 3 Υποστήριξη έργων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013

Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013 Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013 Το πρόγραμμα αποτελεί σημαντική ευκαιρία επιχορήγησης (έως 75%) επιχειρήσεων ή συμπράξεων επιχειρήσεων για την ανάπτυξη της βιομηχανικής

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδοτικές ευκαιρίες από το Περιφερειακό ΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας

Χρηματοδοτικές ευκαιρίες από το Περιφερειακό ΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας Εργαλεία χρηματοδότησης της καινοτομίας Θεσσαλονίκη, 12 Νοεμβρίου 2015 Χρηματοδοτικές ευκαιρίες από το Περιφερειακό ΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας Κωστάρας Γεώργιος Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠ Περιφέρειας

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, Λάρισα 30-12-2013 Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 Ομάδα εργασίας: Πρωτογενής Αγροτική Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αίτηση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για Εργαστήρια Αναφοράς & Εξειδικευµένα Εργαστήρια

Αίτηση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για Εργαστήρια Αναφοράς & Εξειδικευµένα Εργαστήρια ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ Αίτηση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για Εργαστήρια Αναφοράς & Εξειδικευµένα Εργαστήρια Εκδήλωση Ενδιαφέροντος για ορισµό του Εργαστηρίου ως: Εργαστήριο Αναφοράς Εξειδικευµένο Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου 2ο Φεστιβάλ Τέχνης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα 20 25 Νοεµβρίου 2002, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου Συµπληρωθέντα Ερωτηµατολόγια : 128 Το προφίλ του Κοινού Το κοινό του BioVision

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος)

274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος) 274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος) Ίδρυση και Φυσιογνωμία του Τμήματος Το Τμήμα Γεωπονίας Φυτικής και Ζωικής Παραγωγής ιδρύθηκε το 1984. Η εκπαιδευτική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ-ΘΡΑΚΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΕΡΓΟ: Τοπική Σύμπραξη για την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα νέων αγροτών

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑ Χ Η Μ Ι Κ Ω Ν ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Θεσσαλονίκη, 2015 Η συνεισφορά της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ»

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 50202 Ημερ. Λήξης: π.χ. 602 Σύνολο ωρών: 50 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας ευκαιρίες για τη νεολαία/ Δημιουργώ- Επιχειρώ- Καινοτομώ 18.11.2010, Ινστιτούτο Νεολαίας, Αθήνα

Αναπτύσσοντας ευκαιρίες για τη νεολαία/ Δημιουργώ- Επιχειρώ- Καινοτομώ 18.11.2010, Ινστιτούτο Νεολαίας, Αθήνα Περιεχόμενα Υφιστάμενη Κατάσταση Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας (Α.Ζ.Κ.) Α.Ε. Συσσωρευμένη Κρίσιμη Μάζα Φορέων Καινοτομικής Επιχειρηματικότητας (Ζ.ΚΑΙ.Θ.) Χωροταξική Ανάπτυξη Βραχυπρόθεσμος και Μεσοπρόθεσμος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ ΠΑΣΕΓΕΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ ΠΑΣΕΓΕΣ Μελισσοκοµία-προωθούµενη επαγγελµατική δραστηριότητα µε εξαγωγικό ορίζοντα 30 Οκτωβρίου 2013 Άξονες στρατηγικής για την ανάπτυξη της µελισσοκοµίας Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος, MSc. ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες από τον ρα Ευάγγελο Καπετανάκη, Καθηγητή Σχολής Τ. Γεωπονίας και Πρόεδρο του Τ.Ε.Ι. Κρήτης Περιεχόµενο της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον»

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός ιευθυντής Ενεργειακής Αποδοτικότητας Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών και Εξοικονόµησης Ενέργειας - Κ.Α.Π.Ε. e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης. Αγροδιατροφικό Σύμπλεγμα

Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης. Αγροδιατροφικό Σύμπλεγμα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης Αγροδιατροφικό Σύμπλεγμα Κοντζικλίδης Ευθύµιος Περιφέρεια Θεσσαλίας / Ειδική Υπηρεσία ιαχείρισης Προτεραιότητες

Διαβάστε περισσότερα

1η έκθεση αγροτικής ανάπτυξης. καλλιεργώντας το μέλλον. 18-20 Οκτωβρίου 2014 MEC Παιανίας

1η έκθεση αγροτικής ανάπτυξης. καλλιεργώντας το μέλλον. 18-20 Οκτωβρίου 2014 MEC Παιανίας 1η έκθεση αγροτικής ανάπτυξης καλλιεργώντας το μέλλον 18-20 Οκτωβρίου 2014 MEC Παιανίας Τι περιλαμβανει η FARMER EXPO hellas Μηχανολογικό εξοπλισμό για: - Γεωργικές & Φυτικές Καλλιέργειες - Ζωικές Καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Ε. Καλδής, Καθηγητής & Προϊστάμενος, Τμήμα Οινολογίας και Τεχνολογίας Ποτών, ΤΕΙ Αθήνας

Παναγιώτης Ε. Καλδής, Καθηγητής & Προϊστάμενος, Τμήμα Οινολογίας και Τεχνολογίας Ποτών, ΤΕΙ Αθήνας «Καινοτόμοι Τρόποι Προώθησης Αγροτικών Προϊόντων και Τροφίμων» Εισήγηση στη Διημερίδα: «Καινοτόμος Επιχειρηματικότητα. Στόχος και Διέξοδος στη Κρίση» Συνεδριακό Κέντρο του ΤΕΙ Αθήνας, 16 Μαρτίου 2012 Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013 Γενική Περιγραφή: Το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 (ΠΑΑ) αποτελεί το µέσο για την υλοποίηση του Εθνικού Στρατηγικού

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ Μάιος 2007 Περιεχόµενα ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Προσωπικά στοιχεία...1 2. Ακαδηµαϊκές σπουδές...1 3. Ξένες γλώσσες...1 4. Χειρισµός Η/Υ...1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13 Ζιζανιολογία: Ζιζάνια, Ζιζανιοκτόνα, Περιβάλλον, Αρχές και Μέθοδοι Διαχείρισης (3η έκδοση), Η.Γ. Ελευθεροχωρινός, 2008. Αθήνα, Εκδόσεις ΑγροΤύπος, 408 σελίδες. ISBN 978 960 7667 34 2 Copyright 2008 ΑγροΤύπος

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Τηλεργασία: : Κατάσταση και Προοπτικές στην Ελλάδα

Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Τηλεργασία: : Κατάσταση και Προοπτικές στην Ελλάδα Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνίας και Τηλεργασία: : Κατάσταση και Προοπτικές στην Ελλάδα Οµάδα Εργασίας Γ2 Συντονιστές: Νατάσα Κωνσταντέλου, Ερευνήτρια ' ΕΠΙΣΕΥ- ΕΜΠ Αγγελική Πουλυµενάκου, Επικ. Καθηγήτρια,

Διαβάστε περισσότερα

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο»

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» 1. Εθνικό πλαίσιο επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Σκοπός του νέου νόμου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (νόμος 3468/2006 ΑΠΕ)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork Δρ. Κων/νος Μπαρμπέρης Προϊστάμενος Δ/νσης Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί

Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί αποτελεσµατικές λύσεις για ένα πράσινο και ειρηνικό µέλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα (Π.Ε.Π.) Νοτίου Αιγαίου 2000 2006 και συγκεκριµένα στον 5 ο Άξονα Προτεραιότητας που αφορά δράσεις για τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021)

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Προοπτικές για την Ελληνική Γεωργία και την Ανάπτυξη της Υπαίθρου Εμμανουήλ Γ. Κούκιος Καθηγητής ΕΜΠ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Το Έργο χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η Στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Περιφέρεια ΑΜΘ Β. ΠΙΤΣΙΝΙΓΚΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΥΔ ΕΠ ΠΑΜΘ ΞΑΝΘΗ 21.10.2015

Η Στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Περιφέρεια ΑΜΘ Β. ΠΙΤΣΙΝΙΓΚΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΥΔ ΕΠ ΠΑΜΘ ΞΑΝΘΗ 21.10.2015 Η Στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Περιφέρεια ΑΜΘ Β. ΠΙΤΣΙΝΙΓΚΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΥΔ ΕΠ ΠΑΜΘ ΞΑΝΘΗ 21.10.2015 Το όραμα της Περιφέρειας για την προγραμματική περίοδο 2014-2020 Η ανασυγκρότηση του παραγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα 6ο Συνέδριο Ελληνικού Μελιού & Προϊόντων Μέλισσας Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα Μιχάλης Σμύρης τηλ: 6932 801986 e-mail :gsmyris@yahoo.gr 12 ος 2014 Περίγραμμα- Ενότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ 1. Τυποποίηση και Συσκευασία Η τυποποίηση, σε συνδυασμό με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ ΑΡΙΘΜ. 145/22-10-2014 «Καθορισµός του προγράµµατος, των φορέων και της διάρκειας της εκπαίδευσης, που απαιτείται να διαθέτει το απασχολούµενο σε επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) με το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας 2014-2020

Σύνδεση της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) με το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας 2014-2020 INTERREG Greece Bulgaria «Smart Specialisation» Θεσσαλονίκη, 24/11/2014, ΚΕΔΕΑ-ΑΠΘ Σύνδεση της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) με το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού :

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού : «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού : Επιχειρηµατική Καθοδήγηση για την Βιωσιµότητα των Αγροτικών Επιχειρήσεων & Προοπτικές Αρωµατικών-Φαρµακευτικών και Ενεργειακών φυτών» Ανάλυση της Απόδοσης της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωργία στην Ψηφιακή Εποχή. Ιωάννης Χαντζάρας Προιστάμενος της Μονάδας Δ, Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΥΔ ΠΑΑ)

Η Γεωργία στην Ψηφιακή Εποχή. Ιωάννης Χαντζάρας Προιστάμενος της Μονάδας Δ, Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΥΔ ΠΑΑ) ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Η Γεωργία στην Ψηφιακή Εποχή Ιωάννης Χαντζάρας Προιστάμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1 ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΘΑΝΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης µέσα στα πλαίσια της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

«Νέα Καινοτοµική Επιχειρηµατικότητα» 1

«Νέα Καινοτοµική Επιχειρηµατικότητα» 1 «Νέα Καινοτοµική Επιχειρηµατικότητα» Προδηµοσίευση του Προγράµµατος ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΙ ΑΦΟΡΑ ΠΟΙΟΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΠΙ ΟΤΗΘΟΥΝ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013

Διαβάστε περισσότερα

Θύμης Ευθυμιάδης Διευθύνων Σύμβουλος. Νοέμβριος 2015

Θύμης Ευθυμιάδης Διευθύνων Σύμβουλος. Νοέμβριος 2015 Θύμης Ευθυμιάδης Διευθύνων Σύμβουλος Νοέμβριος 2015 «Παραγωγή Πιστοποιημένων Σπόρων Σποράς: Μία Δυναμική Βιομηχανία με Εξαγωγικές προοπτικές» Θύμης Ευθυμιάδης Διευθύνων Σύμβουλος 4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3)

Η Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) Η Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Κωστάρας Γεώργιος Μονάδα Α Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Email: gkostaras@mou.gr Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η συνολική δημόσια δαπάνη της δράσης ανέρχεται σε 30 εκ. και ο συνολικός προϋπολογισμός της εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 45 εκ..

Η συνολική δημόσια δαπάνη της δράσης ανέρχεται σε 30 εκ. και ο συνολικός προϋπολογισμός της εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 45 εκ.. Προδημοσίευση Δράσης Εθνικής Εμβέλειας «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας & Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ)» Σκοπός της δράσης είναι η υποστήριξη ερευνητικών έργων, που εκτελούνται από δυναμικές εγχώριες επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλας Παπανικολάου Υπεύθυνος παρακολούθησης: Δρ. Αντρέας Ντούλης

Δρ. Νικόλας Παπανικολάου Υπεύθυνος παρακολούθησης: Δρ. Αντρέας Ντούλης Δρ. Νικόλας Παπανικολάου Υπεύθυνος παρακολούθησης: Δρ. Αντρέας Ντούλης Κίνητρο έργου Στο πεδίο της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλη ποσότητα δεδομένων (μοριακών, μορφολογικών, αγρονομικών,

Διαβάστε περισσότερα

Διαφύλαξη της γεωργικής μας κληρονομιάς

Διαφύλαξη της γεωργικής μας κληρονομιάς Διαφύλαξη της γεωργικής μας κληρονομιάς Αλκίνοος Νικολαΐδης, Διευθυντής Αξία των τοπικών ποικιλιών Οι τοπικές ποικιλίες καλλιεργούμενων ειδών είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας εξελικτικής διαδικασίας και επιλογής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS 3. Συστήματα Πιστοποίησης της Ποιότητας Ιχνηλασιμότητας των Αγροτικών Προϊόντων 3.4. Συστήματα Παραγωγής και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων 3.4.1. Νομοθετικό πλαίσιο, Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

(1) Ανθρώπινο κεφάλαιο. Επιχειρηµατικότητα Καινοτοµία. Ποιότητα

(1) Ανθρώπινο κεφάλαιο. Επιχειρηµατικότητα Καινοτοµία. Ποιότητα 5.3.1. Άξονας 1: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας Ο Άξονας «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας» έχει τη µεγαλύτερη χρηµατοδοτική

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΕΙΣ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΕΠ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

ΡΑΣΕΙΣ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΕΠ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΡΑΣΕΙΣ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΕΠ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ Σε περιφερειακό επίπεδο, αποτελεί κρίσιµης σηµασίας ζήτηµα η στήριξη, µε τη µορφή της άµεσης κεφαλαιουχικής ενίσχυσης, των µικροµεσαίων επιχειρήσεων.

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς

Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς Του Μιλτιάδη Νεκτάριου, Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Πρόεδρος INTERNATIONAL LIFE AEAZ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ, Ημερίδα, 5 Μαρτίου 2014. Η Επίδραση της Ιδιωτικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Εφαρμογή Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας στις υπηρεσίες Υγείας: Προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών. (ISO 9001 ISO 22000 ISO 14001 ISO 27001 ISO 50001 OHSAS 18001) Σχετικές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΓΕΝΩΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ Πολλά καλλιεργούµενα φυτά αναπαράγονται αγενώς: πατάτα, φράουλα, σακχαροκάλαµο, αµπέλι και οι δενδρώδεις καλλιέργειες Οι λόγοι:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Ανάλυση ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΧΜΗΣ

Έρευνα και Ανάλυση ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΧΜΗΣ Έρευνα και Ανάλυση Μάϊος 2001 ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΣΥΝΟΨΗ Β. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΧΜΗΣ 1. Τα ερωτήµατα και το δείγµα

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ»

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 15-10-2012 Ημερ. Λήξης: π.χ. 16-10-12 Σύνολο ωρών: 150 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ 1 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ Η δράση υποστηρίζει την διευκόλυνση της αξιοποίησης ενός τεκμηριωμένα ώριμου ερευνητικού αποτελέσματος σε επιχειρηματική/

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ / ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΕ ΩΡΕΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΑΚ. ΣΥΝΟΛΟ 1 2 3 4 5 6 7 8 01/07/2014 15:00-21:00 Γενική Γεωργία Τα επιμέρους θεματικά αντικείμενα κατάρτισης της

Διαβάστε περισσότερα

(Spin-off και Spin-out)»

(Spin-off και Spin-out)» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ EΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ, ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (ΕΣΕΤ)

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (ΕΣΕΤ) Εκδήλωση ΣΕΒ Παραγωγική Ανασυγκρότηση & Τεχνολογικές Προτεραιότητες Επιχειρηματικότητα και Έρευνα μια νέα εταιρική σχέση για μια ανταγωνιστική οικονομία 6 Νοεμβρίου 2012 Σταμάτιος Κριμιζής (Πρόεδρος),

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013)

Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013) ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013) 1. Κοινή Γεωργική Πολιτική 1.1. Μεταρρύθµιση της ΚΓΠ Τον Ιούνιο 2003 εγκρίθηκε µια εκ θεµελίων µεταρρύθµιση της Κοινής Γεωργικής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Απόστ. Παπαδούλης Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Κεντρικής Ελλάδος 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΚΟΖΑΝΗ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης& Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Ο ΠΥΛΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ Η αυριανή ηµερίδα στόχο έχει την παρουσίαση των αποτελεσµάτων δύο ερευνητικών προγραµµάτων: 1. «ΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Αγροδιατροφικός Τομέας

Αγροδιατροφικός Τομέας Αγροδιατροφικός Τομέας Growth stories Συνεργασίες με άλλες ΘΟΕ Επόμενα Βήματα Λάρισα, 30 Δεκεμβρίου 2013 Τα Γενικά Συμπεράσματα: Το Παραγωγικό Σύστημα Ο Δευτερογενής Τομέας της Θεσσαλίας παρουσιάζει την

Διαβάστε περισσότερα

This project is co-financed by the ERDF and made possible by the MED Programme

This project is co-financed by the ERDF and made possible by the MED Programme This project is co-financed by the ERDF and made possible by the MED Programme Πρόγραμμα MED έργο WIDE growing of SMEs: organizational innovation and Development in med area Αντώνης Μπούμπουλας Προϊστάμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής:

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής: ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ Ο νέος αναπτυξιακός νόµος αποσκοπεί στη δηµιουργία ενός ισχυρού πλαισίου κινήτρων και διαδικασιών µε σκοπό την ενίσχυση των επενδύσεων (εγχώριων και ξένων άµεσων), τη διεύρυνση των επιλέξιµων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Επώνυµο: ΚΕΣΙ ΗΣ Όνοµα: ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Όνοµα πατέρα: Ιωάννης Έτος γεννήσεως: 1961 /νση επικοινωνίας : Τέρµα Κοντοπούλου, Φλώρινα, 53100 Τηλ: 238554646 e-mail: tkesidis@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα