ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΦΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΦΗΣ"

Transcript

1 Παιχνίδια σωματικής επαφής 1 ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΑΡΜΠΑΣ ΦΩΤΕΙΝΗ ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΥ ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΜΠΑΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΦΗΣ Παιγνιώδεις δραστηριότητες για όλα τα αθλήματα επαφής που απευθύνονται σε παιδιά από 6 έως 12 ετών

2 2 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Ο Ιωάννης Μπάρμπας είναι ΕΕΔΙΠ Πάλης στη Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Διετέλεσε αθλητής του Δημόκριτου Ξάνθης στο τμήμα της Πάλης, όπου και διακρίθηκε σε πανελλήνιους και διεθνείς αγώνες. Αποφοίτησε από το Τ.Ε.Φ.Α.Α. του Δ.Π.Θ. και συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στην NSA, όπου φοίτησε ως υπότροφος και απέκτησε το Διδακτορικό Δίπλωμα στη Φυσική Αγωγή. Είναι μέλος της επιστημονικής επιτροπής της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Πάλης (FILA) και αναπληρωτής διευθυντής στο Διεθνές Δίκτυο Ερευνητών Πάλης (INWR). Επίσης, είναι ενεργό μέλος του συνδέσμου προπονητών της FILA και κάτοχος διεθνούς διπλώματος προπονητών της FILA. Έχει συνεργαστεί ως επιστημονικός συνεργάτης με την Ελληνική Ομοσπονδία Πάλης (ΕΟΦΠ) και με την Κυπριακή Ομοσπονδία Πάλης (ΚΟΠΑΛ) ως επιστημονικός σύμβουλος. Άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε ξενόγλωσσα και ελληνικά επιστημονικά περιοδικά, ενώ έχει συγγράψει και μεταφράσει άλλα δυο βιβλία. H Φωτεινή Βενετσάνου είναι Λέκτορας στη Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έλαβε το Διδακτορικό της Δίπλωμα στη Φυσική Αγωγή από Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών των συνεργαζόμενων Τμημάτων Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στην «Άσκηση και Ποιότητα Ζωής», τον Οκτώβριο Έχει ολοκληρώσει τις προπτυχιακές της σπουδές στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δημοσίευσε και δημοσιεύσει εργασίες της σε περιοδικά της αλλοδαπής και ημεδαπής με υψηλό δείκτη απήχησης. Ο Αντώνης Καμπάς είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στη Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Έλαβε το Δίπλωμα Φυσικής Αγωγής το 1986 από το Πανεπιστήμιο του Saarbruecken και το 1996 απέκτησε Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Προπονητικής από το Τ.Ε.Φ.Α.Α. του Δ.Π.Θ. Το 1998 αναγορεύτηκε διδάκτορας του Δ.Π.Θ. στη Φυσική Αγωγή. Την περίοδο πραγματοποίησε μεταδιδακτορική έρευνα, με υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών και θέμα «Αξιολόγηση της Κινητικής Ανάπτυξης». Έχει εργασθεί για αρκετά χρόνια στην πρωτοβάθμια και ιδιωτική προσχολική Εκπαίδευση, ενώ έχει διδάξει και διδάσκει έως σήμερα στο Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία του Δ.Π.Θ. καθώς και σε μεταπτυχιακά προγράμματα. Έχει δημοσιεύσει και δημοσιεύει σε περιοδικά με υψηλό δείκτη απήχησης στην επιστημονική κοινότητα.

3 Παιχνίδια σωματικής επαφής 3 ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΑΡΜΠΑΣ ΦΩΤΕΙΝΗ ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΥ ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΜΠΑΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΦΗΣ Παιγνιώδεις δραστηριότητες για όλα τα αθλήματα επαφής που απευθύνονται σε παιδιά από 6 έως 12 ετών

4 4 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς, Παιχνίδια σωματικής επαφής ISBN: Φεβρουάριος 2014 Σελιδοποίηση, σχεδιασμός εξωφύλλου: Ηρακλής Λαμπαδαρίου Σειρά: Κινητική Αγωγή-Κινητικό Παιχνίδι-Ψυχοκινητική Επιστημονικός υπεύθυνος σειράς: Αντώνης Καμπάς, Εκδόσεις Σαΐτα Αθανασίου Διάκου 42, , Καβάλα Τ.: Κ.: website: Σημείωση: Η γραμματοσειρά που χρησιμοποιήσαμε είναι προσφορά του Aka-acid (www.aka-acid.com). Άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική χρήση Όχι Παράγωγα έργα 3.0 Ελλάδα Επιτρέπεται σε οποιονδήποτε αναγνώστη η αναπαραγωγή του έργου (ολική, μερική ή περιληπτική, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο), η διανομή και η παρουσίαση στο κοινό υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις: αναφορά της πηγής προέλευσης, μη εμπορική χρήση του έργου. Επίσης, δεν μπορείτε να αλλοιώσετε, να τροποποιήσετε ή να δημιουργήσετε πάνω στο έργο αυτό. Αναλυτικές πληροφορίες για τη συγκεκριμένη άδεια cc, μπορείτε να διαβάσετε στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

5 Παιχνίδια σωματικής επαφής 5

6 6 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Εισαγωγή Γιατί είναι σημαντική η άσκηση για τα παιδιά; «Όλα τα παιδιά αναπτύσσουν τις κινητικές τους δεξιότητες καθώς ωριμάζουν». «Δεν υπάρχει λόγος συμμετοχής του γιου μου σε κάποιο πρόγραμμα άσκησης. Τα μικρά παιδιά είναι αρκετά δραστήρια και δεν έχουν ανάγκη επιπλέον γύμνασης». «Στόχος της προπόνησης των μικρών αθλητών μου είναι η εκμάθηση της τεχνικής του αθλήματος». «Για το μάθημα της γυμναστικής των μικρών τάξεων του σχολείου, επιλέγω δραστηριότητες, με μοναδικό κριτήριο να είναι ευχάριστες για τα παιδιά». «Το ελεύθερο παιχνίδι αρκεί για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων. Δεν υπάρχει λόγος στοχευμένης άσκησης». «Δε με ενδιαφέρει το πρόγραμμα μύησης στα αθλήματα επαφής που υλοποιεί ο σύλλογος της γειτονιάς μου, γιατί τα παιδιά μου δε σκοπεύουν να γίνουν αθλητές». Όλες οι παραπάνω απόψεις οι οποίες είχαν επικρατήσει για δεκαετίες ανάμεσα σε γονείς, εκπαιδευτικούς και προπονητές, εκφράζουν παρανοήσεις σχετικά με την κινητική ανάπτυξη των παιδιών και τους στόχους των αθλητικών προγραμμάτων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, τα προγράμματα άσκησης για τα μικρά παιδιά είτε να αντιμετωπίζονται σαν μια ευχάριστη απασχόληση χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο και στόχους είτε να έχουν ως κύριο στόχο τους τη διαμόρφωση μελλοντικών αθλητών. Πόσο μπορούν να ισχύουν αυτές οι απόψεις σήμερα; Στόχος αυτού του κεφαλαίου είναι να δοθεί επαρκής αιτιολόγηση για την κατάρρευση ή την αποδοχή τους. Όσον αφορά την κινητική ανάπτυξη, είναι, πλέον, ευρέως αποδεκτό πως δεν αποτελεί μια ανεξάρτητη διαδικασία, αλλά επηρεάζεται σημαντικά από το περιβάλλον στο οποίο συντελείται. Τα

7 Παιχνίδια σωματικής επαφής 7 πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου, μάλιστα, θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς τότε αναπτύσσονται οι θεμελιώδεις κινητικές δεξιότητες, οι οποίες είναι απαραίτητες τόσο για τη λειτουργικότητα του ανθρώπου στην καθημερινή του ζωή όσο και για τη συμμετοχή του σε αθλητικές δραστηριότητες (Avery, 1994; Frey-Mason & Miko, 2002; Stodden et al., 2008). Παρόλα αυτά, το ελεύθερο παιχνίδι δεν είναι αρκετό για την κινητική ανάπτυξη των παιδιών (Manross, 2000). Αντίθετα, για την καλύτερη προετοιμασία τους για μάθηση και την αποφυγή κινητικών διαταραχών στο μέλλον, είναι απαραίτητη η εφαρμογή κατάλληλων, στοχευμένων προγραμμάτων άσκησης (Flinchum, 1988; Gallahue, 1996). Η σημαντικότητα της στοχευμένης άσκησης για την ομαλή κινητική ανάπτυξη των παιδιών είναι προφανής, όμως για να αξιολογηθεί η συνεισφορά της στην ποιότητα ζωής των παιδιών είναι απαραίτητο να ελεγχθούν τα «κινητικά δεδομένα» των σημερινών παιδιών. Ποιες είναι, λοιπόν, οι ανάγκες των σύγχρονων παιδιών για κίνηση; Ζούμε σε μια εποχή που η παχυσαρκία, έχοντας φτάσει σε επίπεδα επιδημίας, αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για την υγεία των παιδιών (Lobstein, Baur & Uauy, 2004; Manios et al., 2007). Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2010 διαπιστώθηκε ότι 43 εκατομμύρια παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο ήταν υπέρβαρα ή παχύσαρκα, ενώ 92 εκατομμύρια είχαν οριακά φυσιολογικό βάρος. Ο αριθμός των παχύσαρκων και υπέρβαρων παιδιών αντιστοιχεί σε ποσοστό 6.7% του παγκόσμιου πληθυσμού, τη στιγμή που το 1990 ήταν 4.2%. Με αυτά τα δεδομένα, εκτιμάται πως το 2020 το ποσοστό αυτό θα έχει αγγίξει το 9.1% (De Onis, Blössner & Borghi, 2010). Όσον αφορά τη χώρα μας, τα ποσοστά παχυσαρκίας παιδιών ηλικίας από ενός έως πέντε ετών υπολογίζονται γύρω στο 15-16% (Manios et al., 2007), ενώ για τα παιδιά ηλικίας από έξι έως δεκαεφτά ετών αυξάνονται στο 16-18% (Georgiadis & Nassis, 2007). Δυστυχώς, η παχυσαρκία δεν είναι κάτι παροδικό στη ζωή των παιδιών. Τα ευρήματα διαχρονικών ερευνών δείχνουν ότι τα παχύσαρκα παιδιά εξελίσσονται σε παχύσαρκους ενήλικες που υποφέρουν από καρδιαγγειακά, γαστρεντερικά, ενδοκρινολογικά και ορθοπεδικά προβλήματα (Mossberg, 1989). Ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα της εποχής μας, το οποίο συνδέεται στενά με την παχυσαρκία, είναι η υποκινητικότητα. Η κοινή γνώμη συνδέει, συνήθως, την υποκινητικότητα με τους ενήλικες που απασχολούνται σε καθιστικές εργασίες και θεωρεί πως τα παιδιά είναι από τη φύση τους αρκετά δραστήρια και, συνεπώς, υγιή. Τα ερευνητικά ευρήματα, όμως, διαψεύδουν αυτή την πεποίθηση, καθώς

8 8 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς δείχνουν πως τα παιδιά, όντας «θύματα» του σύγχρονου τρόπου ζωής που τους επιβάλλει μετακινήσεις με αυτοκίνητο, διαβίωση σε διαμερίσματα, έλλειψη γειτονιάς για παιχνίδι κ.ά., κινούνται λιγότερο από όσο θα έπρεπε (Pate et al., 2010) και δαπανούν πολύ χρόνο μπροστά στην οθόνη της τηλεόρασης ή του υπολογιστή (Hinkley et al., 2008; Oliver et al., 2007; Pate et al., 2004; Timmons et al., 2007). Η υποκινητικότητα αυτή, μάλιστα, αυξάνεται με το πέρασμα στην εφηβεία (Armstrong et al., 1990; Cale, 1996). Είναι προφανές πως η ανάγκη για τη λήψη άμεσων μέτρων για τη βελτίωση της υγείας των παιδιών έχει γίνει, πλέον, επιτακτική. Η αξία της άσκησης για τη θωράκιση της υγείας των ενηλίκων έχει επαρκώς τεκμηριωθεί. Συμβαίνει το ίδιο και για τα παιδιά; Έχει, άραγε, τη δυνατότητα ένα πρόγραμμα άσκησης να συμβάλει στην προαγωγή της υγείας των παιδιών; Σε μια προσπάθεια να δοθεί απάντηση στο παραπάνω ερώτημα, θα παρουσιαστούν στη συνέχεια, με συντομία, ερευνητικά ευρήματα που αφορούν την επίδραση της άσκησης στους δείκτες υγείας (παχυσαρκία, καρδιαγγειακό σύστημα, υγεία οστών, κινητική, γνωστική και κοινωνικό-συναισθηματική ανάπτυξη).

9 Παιχνίδια σωματικής επαφής 9 Παχυσαρκία καρδιαγγειακό σύστημα Τα αποτελέσματα ερευνών στις οποίες εφαρμόστηκε πρόγραμμα αύξησης της φυσικής δραστηριότητας των παιδιών με στόχο τη μείωση του σωματικού τους λίπους δεν είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά. Στις έρευνες αυτές (Jones et al., 2011; Mo-Suwan et al., 1998; Reilly et al., 2006), είτε δε σημειώθηκαν διαφορές μεταξύ των παιδιών που συμμετείχαν στο παρεμβατικό πρόγραμμα άσκησης και αυτών που δε συμμετείχαν, είτε οι διαφορές που βρέθηκαν δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν την πολυπαραγοντική φύση της παχυσαρκίας και ενισχύουν την άποψη πως η αντιμετώπισή της πρέπει να είναι διεξοδική και πολύπλευρη, καλύπτοντας μεταβλητές όπως η διατροφή, ο καθιστικός χρόνος, η φυσική δραστηριότητα, ο ρόλος του σχολείου και της οικογένειας, κ.α. (Goran et al., 1999; Gortmaker et al., 1999). Αντίθετα, μακροχρόνιες έρευνες έχουν δείξει πως όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο της φυσικής δραστηριότητας των παιδιών όταν βρίσκονται σε μικρή ηλικία, τόσο μικρότερη είναι η αύξηση του σωματικού τους λίπους καθώς μεγαλώνουν (Klesges et al., 1995; Moore et al., 1995) καταδεικνύοντας, με αυτό τον τρόπο, την προληπτική δύναμη της φυσικής δραστηριότητας κατά της αύξησης του σωματικού βάρους που προκαλείται από την ανισορροπία μεταξύ της ενέργειας που προσλαμβάνει ένα παιδί και αυτής που δαπανά. Από τη στιγμή που ένα παιδί ή ένας ενήλικας είναι παχύσαρκος, είναι δύσκολο να χάσει κιλά μέσω της άσκησης και της υγιεινής διατροφής. Γι αυτό, η παρεμπόδιση του περιττού βάρους στις μικρές ηλικίες θεωρείται μια στρατηγική η οποία μπορεί να προσφέρει σημαντικά, μακροχρόνια οφέλη (World Health Organization, 2010). Εκτός από την πρόληψη της παχυσαρκίας, είναι σημαντικό να μελετηθεί η επίδραση της άσκησης στους παράγοντες κινδύνου για το καρδιαγγειακό σύστημα, όπως είναι η αυξημένη χοληστερόλη. Η αύξηση της χοληστερόλης για πολλά χρόνια θεωρούνταν απειλή για την υγεία των ενηλίκων. Παρόλα αυτά, έρευνες έχουν δείξει πως η απαρχή της αθηροσκλήρωσης και των σχετιζόμενων με αυτή κινδύνων σημειώνεται ήδη από την παιδική και εφηβική ηλικία (Berenson et al., 1992; 1998; Strong et al., 1999). Η άσκηση φαίνεται πως μειώνει τους παράγοντες κινδύνου για τις ασθένειες της καρδιάς και του κυκλοφορικού συστήματος. Κινητικά δραστήρια παιδιά παρουσιάζουν μειωμένα επίπεδα συνολικής χοληστερόλης, HDL χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων (Metcalf et al., 2008; Saakslahti et al., 2004).

10 10 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Υγεία των οστών Τις τελευταίες δεκαετίες έχει παρατηρηθεί αύξηση της οστεοπόρωσης και των καταγμάτων που προκαλεί (Karlsson, Nordqvist, & Karlsson, 2008). Η πρόληψη της σημαντικής αυτής ασθένειας φαίνεται πως επιτυγχάνεται με άσκηση κατά την παιδική ηλικία, καθώς η άσκηση αποτελεί, μαζί με την πρόσληψη ασβεστίου, τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς παράγοντες για την αύξηση της οστικής μάζας (Specker & Binkley, 2003). Ιδιαίτερα αποτελεσματικές για την οστική πυκνότητα φαίνεται να είναι δραστηριότητες στις οποίες τα παιδιά σηκώνουν το βάρος του σώματός τους (Kemper, 2000; McKelvie, Kahn & McKay, 2000). Ο παιδικός σκελετός ανταποκρίνεται στα προπονητικά ερεθίσματα και προσαρμόζεται έτσι, ώστε να ανταποκριθεί στα φορτία που δέχεται (Bass et al., 1999), με αποτέλεσμα να αυξάνεται η οστική πυκνότητα (Karlsson et al., 2008). Διαχρονικές μελέτες, μάλιστα, δείχνουν πως η συμμετοχή σε τακτική άσκηση κατά την παιδική ηλικία σχετίζεται με υψηλή οστική πυκνότητα κατά την ενηλικίωση (Valimaki et al., 1994; Welten et al., 1994). Η «αχίλλειος πτέρνα» της άσκησης είναι η διακοπή της. Έτσι, τα οφέλη που έχουν αποκτηθεί από την άσκηση, κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης, χάνονται όταν η άσκηση διακοπεί, ενώ αντίθετα διατηρούνται ακόμα και με μειωμένα επίπεδα άσκησης (Karlsson et al., 2008).

11 Παιχνίδια σωματικής επαφής 11 Κινητική ανάπτυξη Πληθώρα ερευνητικών ευρημάτων αποδεικνύει, πλέον, πως κατάλληλα προγράμματα άσκησης επιδρούν σημαντικά στην κινητική ανάπτυξη των παιδιών είτε αυτή αξιολογείται από έναν συνολικό δείκτη (Kambas et al., 2005; Kouli et al., 2010; Venetsanou & Kambas, 2004; Venetsanou et al., 2009; Zimmer et al., 2008) είτε αξιολογούνται επιμέρους συνιστώσες της όπως η συναρμογή (Μερτζανίδου & συν., 1994) και η εκτέλεση κινητικών δεξιοτήτων (Deli et al., 2006; Derri et al., 2001; Iivonen, Sääkslahti & Nissinen, 2011; Kayapinar, 2010; Matvienko & Ahrabi-Fard, 2010). Ένα σημείο, όμως, που αξίζει να τονιστεί είναι η δύναμη που έχουν τα προγράμματα άσκησης (όπως αυτά της μύησης στα αθλήματα επαφής) να διακόψουν, μέσα από τη βελτίωση της συναρμογής που προσφέρουν, την εξέλιξη του φαινομένου που πρώτη η Zimmer (2003) αποκάλεσε «κύκλο του διαβόλου». Σύμφωνα με το φαινόμενο αυτό, τα παιδιά με φτωχή συναρμογή, ακριβώς λόγω αυτής της αδυναμίας τους, διστάζουν να συμμετάσχουν σε φυσική δραστηριότητα, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της ομαλής κινητικής τους ανάπτυξης. Η περιορισμένη κινητική ανάπτυξη, με τη σειρά της, οδηγεί σε μόνιμη αποφυγή της συμμετοχής σε φυσική δραστηριότητα, γεγονός που περιορίζει ακόμα περισσότερο την κινητική συναρμογή των παιδιών αυτών και συνεπάγεται την υιοθέτηση ενός ανθυγιεινού τρόπου ζωής. Αντίθετα, όσο περισσότερες ευκαιρίες δίνονται στα παιδιά για εξάσκηση, τόσο περισσότερο αναπτύσσεται το κινητικό τους ρεπερτόριο (Cleland & Gallahue, 1993), με αποτέλεσμα να βρίσκουν ευκολότερη τη συμμετοχή τους στη φυσική δραστηριότητα, θέτοντας έτσι τις βάσεις για έναν κινητικά δραστήριο και, συνεπώς, υγιή τρόπο ζωής (Cliff et al., 2009; D Hondt et al., 2009; Fisher et al., 2005; Graf et al., 2004; Williams et al., 2008; Wrotniack et al., 2006).

12 12 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Γνωστική ανάπτυξη Είναι, πλέον, ευρέως αποδεκτό πως η κίνηση είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη μάθηση (NASPE, 2002). Ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες, όπου η κίνηση αποτελεί το μέσο για να γνωρίσουν τα παιδιά τον κόσμο γύρω τους, κάθε άγγιγμα, κάθε κίνηση, κάθε αντίληψη των αισθήσεων μεταφράζεται σε ηλεκτρική και χημική δραστηριότητα, η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου (Zimmer, 2004). Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η μάθηση δεν αποτελεί για τα παιδιά μια παθητική αλλά, αντίθετα, μια παραγωγική διαδικασία, κατά την οποία «οικοδομούν» τη γνώση με ενεργητικό τρόπο. Για παράδειγμα, για να κατακτήσει ένα παιδί μια συγκεκριμένη κίνηση γραφής, πρέπει οι ισορροπίες, οι κινήσεις και οι κατευθύνσεις να έχουν εγγραφεί μέσα σε όλη του την ύπαρξη, να έχουν δηλαδή ενεργοποιηθεί στο σώμα του (Rieu & Frey-Kerouedan, 1986). Μέσα από την κίνηση, όροι όπως ώθηση, ισορροπία, επιτάχυνση, βαρύτητα κ.α. συνδέονται με την προσωπική δράση του παιδιού και γίνονται κτήμα του. Ίσως η φράση που συνοψίζει πιο εύγλωττα την επίδραση της κινητικής δραστηριότητας στη γνωστική ανάπτυξη είναι η εξής: «η φυσική δραστηριότητα είναι μία φθηνή θεραπεία, με σημαντικές προληπτικές και θεραπευτικές ιδιότητες, για τη γνωστική λειτουργία και τη λειτουργία του εγκεφάλου» (Kramer & Erickson, 2007). Όσον αφορά την ακαδημαϊκή επιτυχία, τα ερευνητικά ευρήματα είναι λιγότερο ξεκάθαρα. Το βέβαιο είναι πως η συμμετοχή σε προγράμματα άσκησης δεν επιδρά αρνητικά στην ακαδημαϊκή επίδοση (Pollatschek & O Hagan, 1989; Williams, Hughes & Martin, 1982), ενώ σε έρευνα ευρείας κλίμακας που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ βρέθηκε πως παιδιά ηλικίας 10, 12 και 14 χρόνων που ήταν περισσότερο δραστήρια από τους συμμαθητές τους είχαν και υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις (California Education Department, 2002). Παρόλα αυτά, το τοπίο είναι ακόμα θολό κα χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να εκφραστεί μια αποκρυσταλλωμένη άποψη.

13 Παιχνίδια σωματικής επαφής 13 Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη Στην παιδική ηλικία τίθενται οι βάσεις της κοινωνικής συμπεριφοράς, οι οποίες επηρεάζουν την ένταξη του παιδιού στο κοινωνικό περιβάλλον. Οι κινητικές δραστηριότητες συμβάλλουν προς αυτή την κατεύθυνση, περιέχοντας πολυάριθμες καταστάσεις που απαιτούν από τα παιδιά να αντιπαρατεθούν με τους συμπαίκτες τους, να λύσουν διαμάχες, να αναλάβουν ρόλους, να δεχτούν και να αναγνωρίσουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Συγκεκριμένα προβλήματα που παρουσιάζονται στο παιχνίδι, αποτελούν συχνά την αφορμή, για να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά βασικούς κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς (Ungerer-Röhrich et al., 1990). Σημαντική όμως είναι η επίδραση της κίνησης και στη συναισθηματική ανάπτυξη του ατόμου. Κάθε άνθρωπος διαμορφώνει, καθώς αναπτύσσεται, μια αντίληψη για το άτομό του δίνοντας απάντηση στο ερώτημα «ποιος είμαι;». Το αν το παιδί θεωρεί τον εαυτό του δυνατό ή αδύνατο, αν έχει εμπιστοσύνη στις ικανότητές του, αν θα εγκαταλείψει γρήγορα μπροστά στις δυσκολίες ή αν θα τις αντιλαμβάνεται ως προκλήσεις, όλα αυτά εξαρτώνται από την εικόνα, την οποία έχει για τον εαυτό του και η εικόνα αυτή διαμορφώνεται, σε μεγάλο βαθμό, από τους τρόπους με τους οποίους το παιδί κατακτά τον κόσμο, μέσω του σώματος και των αισθήσεών του. Οι κινητικές εμπειρίες θεωρούνται η βάση για την ανάπτυξη της ταυτότητας του παιδιού. Μέσα από αυτές, αντιλαμβάνεται τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει, βιώνει την επιτυχία και την αποτυχία και συνειδητοποιεί πώς μπορεί να πετύχει την ανεξαρτητοποίησή του (Gallahue & Ozmun, 1996; Ignico, 1994; Zimmer, 2007). Βοηθούν, επίσης, το παιδί να συνειδητοποιήσει ότι μπορεί να δράσει αυτόνομα και να προκαλέσει ένα αποτέλεσμα, ιδιότητα που δεν μπορεί να έχει η τηλεόραση, που το μόνο που ζητά από το παιδί-θεατή είναι να κάνει ζάπινγκ στα κανάλια. Για όλους τους παραπάνω λόγους, μας βρίσκει σύμφωνους η άποψη του Sallis (2000), σύμφωνα με την οποία, το σημαντικότερο όφελος που αποκομίζουν τα παιδιά από τη συμμετοχή τους σε προγράμματα άσκησης είναι, ίσως, η βελτίωση της ψυχικής τους υγείας.

14 14 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Συμπερασματικά Η σημαντικότητα της παιδικής ηλικίας, τόσο για την εξέλιξη του ανθρώπου όσο και για τη διαμόρφωση κινητικά δραστήριων συμπεριφορών, επιβάλλει την αξιοποίησή της προς όφελος των παιδιών. Τα παιδιά δεν αναπτύσσουν «αυτόματα» τις κινητικές τους δεξιότητες καθώς μεγαλώνουν, ενώ η φυσική δραστηριότητα και το ελεύθερο παιχνίδι δεν είναι αρκετά για να προκαλέσουν αλλαγές στις κινητικές δεξιότητες των παιδιών (Fisher, et al., 2005; Sääkslahti et al., 1999). Αντίθετα, μέσα από αναπτυξιακά κατάλληλα προγράμματα άσκησης επιτυγχάνεται η ομαλή κινητική ανάπτυξη των παιδιών, ενώ συγχρόνως, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους και πληρούνται οι κοινωνικές και συναισθηματικές τους ανάγκες (Conkell & Pearson, 1995; Ignico, 1994; Zimmer, 2004; 2007), με αποτέλεσμα τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους (Carson, 1994; Cober & DonFranks, 1988; Gabbard, 1988; Sanders, 1994). Παράλληλα, ζώντας σε μια εποχή όπου η παιδική παχυσαρκία και η έλλειψη κίνησης έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα, η ιδέα της «επένδυσης» στη συμμετοχή των παιδιών σε προγράμματα άσκησης είναι, ίσως, η μόνη βιώσιμη λύση για την προστασία της υγείας των πολιτών. Τα σημερινά παιδιά δαπανούν πολλές ώρες καθηλωμένα σε μια θέση (είτε αυτή είναι το σχολικό θρανίο, είτε το πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου, είτε ο καναπές) και έχουν άμεση ανάγκη στοχευμένης άσκησης, έτσι ώστε να αποφευχθούν σοβαρά προβλήματα υγείας. Είναι καιρός, γονείς και εκπαιδευτικοί να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας για τη συμμετοχή των παιδιών στα προγράμματα μύησης στα διάφορα αθλήματα. Ένα παιδί δε συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα άσκησης για να γίνει οπωσδήποτε αθλητής. Αν αυτό προκύψει στην πορεία έχει καλώς, όμως δεν είναι αυτός ο στόχος. Η παιδική ηλικία είναι ιδανική περίοδος για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων, της γνώσης και των στάσεων που θα οδηγήσουν σε έναν δραστήριο και υγιή τρόπο ζωής και αυτό αυξάνει την ευθύνη όλων όσων εμπλέκονται στην εκπαίδευση των παιδιών. Ένα πρόγραμμα άσκησης δεν ασκεί μόνο το σώμα αλλά επιδρά στο σύνολο της προσωπικότητας του παιδιού, ενώ συγχρόνως αναπτύσσει την αγάπη για την κίνηση και παρέχει αναρίθμητες ευκαιρίες για συμμετοχή, μάθηση και, βεβαίως, διασκέδαση. Κάθε δραστηριότητα του προγράμματος μπορεί να εξασφαλίσει στα παιδιά που συμμετέχουν ένα βήμα προς την ομαλή ανάπτυξή τους. Κάθε προπονητική μονάδα μπορεί να ενισχύει τη θετική τους στάση για δια

15 Παιχνίδια σωματικής επαφής 15 βίου άθληση. Για να επιτευχθούν όλα τα παραπάνω, κάθε προπονητική μονάδα, κάθε παιχνίδι, κάθε άσκηση πρέπει να έχει σαφείς στόχους και προσδοκώμενα αποτελέσματα. Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας δημιουργήθηκε για να παράσχει στους προπονητές των αθλημάτων επαφής και στους εκπαιδευτικούς Φυσικής Αγωγής αναπτυξιακά κατάλληλα παιχνίδια και δραστηριότητες με στόχο την ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών.

16 16 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Βιβλιογραφία Armstrong N., Balding J., Gentle P. & Kirby B. (1990). Patterns of physical activity among 11 to 16 year old British children. British Medical Journal 301, Avery, M. (1994). Preschool Physical Education: A Practical Approach. Physical Education, Recreation and Dance, 65,6, Bass, S., Delmas, PD., Pearce, G., Hendrich, E., Tabensky, A., & Seeman, E. (1999) The differing tempo of growth in bone size, mass, and density in girls is region-specific. Journal of Clinical Investigation, 104, Berenson, GS., Srinivasan, SR., Bao, W., Newman, 3rd WP., Tracy, RE., & Wattigney, WA. (1998). Association between multiple cardiovascular risk factors and atherosclerosis in children and young adults. The Bogalusa Heart Study. New England Journal of Medicine, 338, Berenson, GS., Wattigney, WA., Tracy, RE., Newman, 3rd WP., Srinivasan, SR., Webber, LS., Dalferes, Jr ER & Strong, JB. (1992). Atherosclerosis of the aorta and coronary arteries and cardiovascular risk factors in persons 6 to 30 Years and studied at necroscopy (The Bogalusa Heart Study). American Journal of Cardiology70, Cale, L. A. (1996). An Assessment of the physical levels of adolescent girls. European Journal of Physical Education, 1, California Education Department (2002). State Study Proves Physically Fit Kids Perform Better Academically, Sacramento: California Education Department. Carson, L. (1994). Preschool Physical Education: Expanding the Role of Teacher Preparation. Physical Education, Recreation and Dance, 65, 6, Cleland, F. & Gallahue, D. (1993). Young children divergent movement ability. Perceptual and Motor Skills, 77, Cliff, D.P., Okely, A.D., Smith, L.M., & McKeen, K. (2009). Relationships between fundamental movement skills and objectively measured physical activity in preschool children. Pediatric Exercise Science. 21, Cober, B. & Don Franks, B. (1988). Physical and Fitness Education of Young Children. Journal of Physical Education, Recreation and Dance, 59, 7, Conkell, C. & Pearson, H. (1995). Do you use developmentally appropriate games? Strategies, 9, 1, Deli, E., Bakle, I., & Zachopoulou E. (2006). Implementing intervention movement programs for

17 Παιχνίδια σωματικής επαφής 17 kindergarten children. Journal of Early Childhood Research, 4, 1, De Onis M, Blössner M., & Borghi E. (2010). Global prevalence and trends of overweight and obesity among preschool children. American Journal of Clinical Nutrition, 92, Derri, V., Tsapakidou, A., Zachopoulou, E. & Kioumourtzoglou, E. (2001). Effect of a Music and Movement Programme on Development of Locomotor Skills by Children 4 to 6 Years of Age. European Journal of Physical Education, 6, D Hondt, E., Deforche, B., De Bourdeaudhuij, I., et al. (2009). Relationship between motor skill and body mass index in 5- to 10-year-old children. Adapted Physical Activity Quarterly, 26, 1, Epstein, LH., Valoski, A., Wing, RR., & McCurley, J. (1990). Ten-year follow-up of behavioral, familybased treatment for obese children. Journal of the American Medicine Association, 264, Fisher, A., Reilly, J., Kelly, L., Montgomery, C., Williamson, A., & Paton, J. (2005). Fundamental movement skills and habitual physical activity in young children. Medicine & Science in Sports & Exercise, 37, Flinchum, B.(1988). Early Childhood Movement Programs. Preparing Teachers for Tomorrow. Journal of Physical Education, Recreation and Dance, 59,7, Frye-Mason, J. & Miko, P. (2002). Critten Dance. The Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 73, 3, Gabbard, C. (1988). Early Childhood Physical Education. Journal of Physical Education, Recreation and Dance, 59, 7, Gallahue, D. (1996). Developmental Physical Education for Today s Children. Dubuque: Brown & Benchmark. Gallahue, D.L., & Ozmun, J.C. (2006). Understanding motor development: Infants, children, adolescents, adults. Boston: McGraw-Hill. Georgiadis, G. & Nassis, G.P. (2007). Prevalence of overweight and obesity in a national representative sample of Greek children and adolescents European Journal of Clinical Nutrition, 61, Goran M.I., Reynolds K.D. & Lindquist C.H. (1999). Role of physical activity in the prevention of obesity in children. International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorder, 23, S Gortmaker, S., Peterson, K., Wiecha, J., Sobol, A., Dixit, S., Fox, M. & Laird, N. (1999). Reducing obesity via a school-based interdisciplinary intervention among youth. Archives of Pediatric Adolescent Medicine, 153,

18 18 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Graf, C., Koch, B., Kretschmann-Kandel, E., et al. (2004). Correlation between BMI, leisure habits and motor abilities in childhood (CHILT-project). International journal of obesity and related metabolic disorders, 28, 1, Hinkley, T., Crawford, D., Salmon, J., et al. (2008). Preschool children and physical activity: a review of correlates. American Journal of Preventive Medicine, 34, 5, Ignico, A. (1994). Early Childhood Physical Education: Providing the Foundation. Physical Education, Recreation and Dance, 65,6, Iivonen, S., Sääkslahti, A., & Nissinen, K. (2011). The development of fundamental motor skills of fourto five year old preschool children and the effects of a preschool physical education curriculum. Early Child Development & Care, 181, 3, Jones, R.A., Riethmuller, A., Hesketh, K., Trezise, J., Batterham, M., & Okely, A.D. (2011). Promoting fundamental movement skill development and physical activity in early childhood settings: a cluster randomized controlled trial. Pediatric. Exercise Science, 23,4, Καμπάς, Α., Γούργουλης, Β., Φατούρος, Ι., Αγγελούσης, Ν., Προβιαδάκη Ε., & Ταξιλδάρης, Κ., (2005). Επίδραση προγράμματος Ψυχοκινητικής Αγωγής στην κινητική απόδοση παιδιών προσχολικής ηλικίας. Φυσική Αγωγή & Αθλητισμός, 56, Karlsson, M. K., Nordqvist, A., & Karlsson, C. (2008). Sustainability of exercise-induced increases in bone density and skeletal structure. Food & nutrition research, 52. Kayapinar, F. (2010). The effect of the movement education on the dynamic balance skills of preschool children. World Applied Sciences Journal, 10, 5, Kemper, H.C.G. (2000). Physical activity and bone health. In Armstrong, N. and Van Mechelen, W. (eds), Paediatric Exercise Science and Medicine. pp , Oxford: Οxford University Press. Klesges, R.C., Klesges, L.M., Eck, L.H., & Shelton, M.L. (1995). A longitudinal analysis of accelerated weight gain in preschool children. Pediatrics, 95,1, Kramer, A., & Erickson, K. (2007). Capitalizing on cortical plasticity: influence of physical activity on cognition and brain function. Trends in cognitive science, 11, 8, Kouli, O., Avloniti, A., Venetsanou, F., Giannakidou, D., Gazi, S., & Kambas, A. (2010). The effect of a psychomotor training program on the motor proficiency of preschool children in a multicultural environment. European Psychomotricity Journal, 3,1, Lobstein, T., Baur L., & Uauy, R. (2004). Obesity in children and young people: a crisis in public health.

19 Παιχνίδια σωματικής επαφής 19 Obesity Reviews, 5, 1, S.: Manios, Y., Costarelli, V., Kolotourou, M., Kondakis, K., Tzavara, C. & Moschonis, G. (2007). Prevalence of obesity in preschool Greek children, in relation to parental characteristics and region of residence. BMC Public Health, 7, 178. Manross, M. (2000). Learning to throw in physical education class: Part 3. Teaching Elementary Physical Education, 11, 3, Matvienko, O. & Ahrabi-Fard, I. (2010). The effects of a 4-week after-school program on motor skills and fitness of kindergarten and first-grade students. American Journal of Health Promotion, 24, McKelvie, K. J., Kahn, K.M. & McKay, H. A. (2000). Is there a critical period for bone response to weightbearing exercise in children and adolescents? A systematic review, British Journal of Sports Medicine, 36, Μερτζανίδου, Ο., Αραμπατζή, Φ., Κανάκη, Κ. & Κιουμουρτζόγλου Ε. (1994). Η επίδραση της κινητικής και ρυθμικής αγωγής στην ψυχοκινητική ανάπτυξη των παιδιών ηλικίας 4-6 χρόνων. Πρακτικά 2ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, Κομοτηνή, Μαΐου. Metcalf, B.S., Voss, L.D., Hosking, J., Jeffery, A.N., & Wilkin, T.J. (2008). Physical activity at the government-recommended level and obesity-related health outcomes: a longitudinal study (Early Bird 37). Archives of Disease in Childhood, 93,9, Moore, L.L., Nguyen, U.S., Rothman, K.J., Cupples, L.A., & Ellison, R.C. ( 1995). Pre-school physical activity level and change in body fatness in young children. The Framingham Children's Study, American Journal of Epidemiology, 142, Mossberg, HO. (1989). 40-year follow-up of overweight children. Lancet 19, 2, Mo-suwan, L. Pongprapai, S., Junjana, C., & Puetpaiboon, A. (1998). Effects of a controlled trial of a school-based exercise program on the obesity indexes of preschool children, American Journal of Clinical Nutrition, 68, NASPE (National Association for Physical Education (2002). Active Start, A Statement of Physical Activity Guidelines for Children Birth to Five Years, Reston, VA: AAHPERD Oliver, M., Schofield, G.M., & Kolt, G.S. (2007). Physical Activity in Preschoolers: Understanding Prevalence and Measurement Issues. Sports Medicine, 37, 12, Pate, R.P., Pfeiffer, K.A, Trost, S.G., Ziegler, P., & Dowda, M. (2004). Physical activity among children attending preschools. Pediatrics, 114,

20 20 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Pate, R.R., O Neil, J.R., & Mitchell, J. (2010). Measurement of physical activity in preschool children. Medicine & Science in Sports & Exerciseise, 42,3, Pollatschek, J.L. & O Hagan, F.J. (1989). An investigation of the psycho-physical influences of a quality daily physical education programme. Health Education Research: Theory and Practice, 4, Reilly, J.J. & Dorosty, A.R. (1999). Epidemic of obesity in UK children. Lancet, 354, Reilly, JJ., Kelly, L., Montgomery, C. et al. (2006). Physical activity to prevent obesity in young children: cluster randomised controlled trial. British Medical Journal, 333, Rieu, C. & Frey-kerouedan, M. (1986). Από την κίνηση στη γραφή. Αθήνα : Εκδόσεις Καστούμη. Sääkslahti, A., Numminen, P., Varstala, V., Helenius, H., Tammi, A., Viikari, J., Valimaki, I. (2004). Physical activity as a preventive measure for coronary heart disease risk factors in early childhood. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 14,3, Sallis, J.F. (2000). Overcoming inactivity in young people. The Physician and Sportsmedicine, 28, Sanders, S.(1994).Preschool Physical Education: Challenges for the Profession. Journal of Physical Education, Recreation and Dance, 65,6, Specker B, & Binkley T. (2003). Randomized trial of physical activity and calcium supplementation on bone mineral content in 3- to 5-year-old children. Journal of Bone & Mineral Research, 18, Stodden, D., Goodway, J.D. Langendorfer, S., Roberton, M.A., Rudisill, M.E., Garcia, C., & Garcia, L.E. (2008). A developmental perspective on the role of motor skill competence in physical activity: an emergent relationship. Quest. 60, Strong, JP., Malcolm, G., McMahan, CA., Tracy, RE., Newman, 3rd WP., Herderick, EE., & Cornhill, JF. (1999). Prevalence and extent of atherosclerosis in adolescents and young adults. Implications for prevention from the Pathobiological Determinants of Atherosclerosis in Youth Study. Journal of the American Medicine Association, 281, Timmons, B.W., Naylor, P.-J., & Pfeiffer, K. (2007). Physical activity for preschool children: How much and how? Applied Physiology Nutrition and Metabolism, 32(Suppl. 2E), S122 S134. Ungerer-Röhrich, U. u.a. (1990). Praxis sozialen Lernens im Sportunterricht. Dortmund: Borgmann. Valimaki, MJ., Karkkainen, M., Lamberg-Allardt, C., Laitinen, K., Alhava, E., Heikkinen, J., & Impivaara, O. (1994). Exercise, smoking, and calcium intake during adolescence and early adulthood as determinants of peak bone mass. British Medical Journal, 309, Venetsanou, F. & Kambas, A. (2004). How can a traditional Greek dances programme affect the motor

21 Παιχνίδια σωματικής επαφής 21 proficiency of pre-school children? Research in Dance Education, 5, 2, Venetsanou, F., Kambas, A., Aggeloussis, N., Fatouros, I. & Taxildaris, K. (2009). Motor assessment of preschool aged children: a preliminary investigation of the validity of the Bruininks Oseretsky Test of Motor Proficiency- Short Form. Human Movement Science,28, 4, Welten, DC., Kemper, HCG., Post, GB., Van Mechelen, W., Twisk, J., Lips, P., & Teule, GJ. (1994). Weightbearing activity during youth is a more important factor for peak bone mass than calcium intake. Journal of Bone & Mineral Research, 9, Williams, L. R. T., Hughes, J. R. & Martin, C. (1982). Effects of daily physical education on children s attitudes towards physical education. New Zealand Journal of Health, Physical Education and Recreation, 15, Williams, H.G., Pfeiffer, K.A., O Neill, J.R., et al. (2008). Motor skill performance and physical activity in preschool children. Obesity, 16, 6, World Health Organization (2010). Population-based prevention strategies for childhood obesity: report of a WHO forum and technical meeting. Geneva, 15 17, December Wrotniack, B.H., Epstein, H.E., Dorn, J.M., Jones, K.E., & Kondilis, V.A.(2006). The relationship between motor proficiency and physical activity in children. Pediatrics, 118, Zimmer, R. (2004). Handbuch der Bewegungserziehung. Freiburg: Herber. Zimmer, R. (2007). Εγχειρίδιο Ψυχοκινητικής: Θεωρία και πράξη της Ψυχοκινητικής Παρέμβασης. Αθήνα: Εκδόσεις Αθλότυπο. Zimmer, R. (2003). Zu wenig Bewegung zu viel Gewicht. Frühe Kindheit, 4, Zimmer, R., Christoforidis, C., Xanthi, P., Aggeloussis, N., & Kambas, A. (2008). The effects of a psychomotor training program on motor proficiency of Greek preschoolers. European Psychomotricity Journal, 1,2, 3-9.

22 22 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς

23 Παιχνίδια σωματικής επαφής 23 Πρώτο μέρος Θεωρητικά στοιχεία

24 24 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Στο συγκεκριμένο εγχειρίδιο θα γίνει αναφορά σε παιχνίδια σωματικής επαφής και δραστηριότητες που αφορούν παιδιά ηλικίας από 6 έως 12 ετών. Κρίνεται, λοιπόν, σκόπιμο να οριστεί ένα θεωρητικό πλαίσιο που αφορά την ανάπτυξη των κινήσεων και τη μάθησή τους. Το πλαίσιο αυτό, ως προς την κινητική ανάπτυξη, είναι το θεωρητικό μοντέλο της «κλεψύδρας» που αναπτύχθηκε από τους Gallahue & Ozmun (1998) και προβλέπει τέσσερις φάσεις ανάπτυξης των κινήσεων: αντανακλαστική, στοιχειώδη, θεμελιώδη και αθλητικο-κινητική φάση. Από αυτές τις φάσεις, οι δυο τελευταίες είναι σημαντικές για την ηλικιακή περίοδο αναφοράς του παρόντος εγχειριδίου.

25 Παιχνίδια σωματικής επαφής 25 Φάση θεμελιωδών κινήσεων (2 έως 7 ετών) Το χαρακτηριστικό αυτής της φάσης είναι η κατάκτηση των θεμελιωδών προτύπων κίνησης και η γενική βελτίωση του κινητικού ελέγχου, συνέπεια της οποίας είναι η μεγαλύτερη δραστηριοποίηση και τελικά, η μεγαλύτερη κινητική εμπειρία και ο εμπλουτισμός των κινητικών επιλογών. Η ανάπτυξη των θεμελιωδών προτύπων κίνησης πραγματοποιείται σε τρία στάδια: πρώιμο, βασικό και ώριμο. Το πρώιμο στάδιο (2 έως 3 ετών), χαρακτηρίζεται από στοχευμένες κινήσεις, περιορισμένο κινητικό έλεγχο, γενικές, ασυντόνιστες κινήσεις και αρκετές «συνκινησίες». Στο βασικό στάδιο (3 έως 4 ετών) παρατηρείται σταθερή αλλά όχι πολύ σημαντική βελτίωση του κινητικού ελέγχου και ταυτόχρονα, σταδιακά εμφανιζόμενη εξειδίκευση των μυϊκών ομάδων. Ως συνέπεια, η συμμετοχή τους στις κινητικές δραστηριότητες είναι αποτελεσματικότερη. Στο ώριμο στάδιο (4 έως 7 ετών), ο κινητικός έλεγχος είναι, πλέον, αισθητά καλύτερος, γεγονός που εξασφαλίζει σταθερότητα κατά την εκτέλεση. Σε αυτό το στάδιο, η σημαντικότητα της δραστηριότητας και της εξάσκησης, με όσο το δυνατό περισσότερες και πολύπλευρες κινητικές εμπειρίες, είναι καθοριστική για την κινητική ανάπτυξη. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι από αυτό το στάδιο μπαίνουν οι βάσεις για ένα φυσικά δραστήριο προφίλ.

26 26 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Αθλητικές κινήσεις (8-18 χρονών) Η κατάκτηση των θεμελιωδών κινήσεων έχει ως αποτέλεσμα την εκτέλεση σύνθετων κινητικών δεξιοτήτων. Χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου είναι η ιεράρχηση των γνωστών κινήσεων και η σταθερή κινητική απόδοση. Η φάση αυτή εξελίσσεται σε 3 στάδια: μεταβατικό, στάδιο αθλητικών κινητικών δεξιοτήτων και στάδιο εξειδίκευσης. Στο μεταβατικό στάδιο (8 έως 10 ετών), τα θεμελιώδη πρότυπα κίνησης εφαρμόζονται σε σύνθετες κινήσεις, με κύριο χαρακτηριστικό την ακρίβεια και τον έλεγχο. Η συνειδητή ενασχόληση του παιδιού με μια φυσική δραστηριότητα στο δεύτερο στάδιο, σηματοδοτεί τη συμμετοχή σε οργανωμένη μορφή εξάσκησης, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την εκμάθηση αθλητικών κινητικών δεξιοτήτων-τεχνικών (11 έως 13 ετών). Στο στάδιο της εξειδίκευσης (14 έως 18 ετών) τα παιδιά εξειδικεύουν περισσότερο τις αθλητικές τους επιλογές και κατ επέκταση την εξάσκηση και την προπόνησή τους. Η επιλογή αθλήματος/αγωνίσματος οδηγεί και στην εξειδίκευση της προπονητικής διαδικασίας ως προς την ποσότητα, την ένταση και τη συχνότητα, με σκοπό τη μεγιστοποίηση της απόδοσης. Επειδή καθ όλη τη διάρκεια της αναπτυξιακής διαδικασίας τα προπονητικά περιεχόμενα στοχεύουν, σε μικρότερη ηλικία αποκλειστικά και ως έναν σημαντικό βαθμό σε μεγαλύτερη ηλικία, στην ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής, παρακάτω θα γίνει εκτενής αναφορά σε αυτήν.

27 Παιχνίδια σωματικής επαφής 27 Κινητική συναρμογή Η κινητική συναρμογή μαζί με τη φυσική κατάσταση αποτελούν τις δυο παραμέτρους της ανθρώπινης κινητικής απόδοσης και είναι αντικείμενο μελέτης εδώ και πολλές δεκαετίες. Η κινητική συναρμογή, που στην ευρωπαϊκή βιβλιογραφία εμφανίζεται με τον όρο «συναρμοστικές ικανότητες», αντιμετωπίζεται στην προπονητική ως προϋπόθεση για την «κατοχή» των αθλητικών τεχνικών. Ωστόσο, η κινητική συναρμογή είναι μεγάλης σπουδαιότητας για τη μεγιστοποίηση της αθλητικής απόδοσης, αφού σε αυτήν «επενδύει» τόσο η φυσική κατάσταση όσο και η εκμάθηση των κινητικών δεξιοτήτων και των τεχνικών κάθε αθλήματος. Στην καθημερινή μας ζωή, είτε στη δουλειά είτε στη διασκέδαση και την αναψυχή, υπάρχουν απαιτήσεις σε αντιληπτική και κιναισθητική διαφοροποίηση, αντίληψη και προσανατολισμό στον χώρο και τον χρόνο, ικανότητα αντίδρασης σε απλά και πολύπλοκα ερεθίσματα, επιδέξιος χειρισμός κάτω από χρονική πίεση, λεπτή κινητική ικανότητα, κινητική προσαρμοστικότητα και ισορροπία. Όλες οι παραπάνω ικανότητες έχουν τη θέση τους σε καθημερινές δραστηριότητες και καθορίζουν την ανθρώπινη απόδοση και παραγωγικότητα. Έτσι, κάποιος που δεν τα καταφέρνει καλά στον συντονισμό των κινήσεών του, χαρακτηρίζεται «αδέξιος» ή ένας αθλητής που επανειλημμένα δεν καταφέρνει να βάλει καλάθι στο μπάσκετ «άστοχος». Η σημαντικότερη ερευνητική προσέγγιση από την οπτική της προπονητικής επιστήμης που αφορά την ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής βασίζεται στις μελέτες του Hirtz (1977, 1978). Το θεωρητικό μοντέλο που προέκυψε από αυτές τις μελέτες, αποτέλεσε στη συνέχεια προϋπόθεση για τη μελέτη της κινητικής συναρμογής. Ο Hirtz (1978) αναφέρεται σε συναρμοστικές ικανότητες οι οποίες βασίζονται σε 5 κυρίως επιμέρους παράγοντες: 1. Διαφοροποίηση επιδόσεων προσανατολισμού (χώρος-χρόνος) 2. Ακρίβεια αντιδράσεων και κινήσεων στον χώρο και τον χρόνο 3. Βαθμός διατήρησης της ποιότητας του κινητικού ελέγχου με αυξανόμενη ταχύτητα εκτέλεσης 4. Ακρίβεια και ταχύτητα σε λεπτές κινήσεις 5. Κινητική ετοιμότητα Στη βάση αυτή κατασκευάστηκε μια δέσμη αξιολόγησης της κινητικής συναρμογής και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε ένας μεγάλος αριθμός μετρήσεων. Στα δεδομένα που προέκυψαν

28 28 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς εφαρμόστηκαν διάφορες στατιστικές τεχνικές μεταξύ των οποίων και παραγοντική ανάλυση, η οποία ομαδοποίησε τις μεταβλητές σε 6 παράγοντες: 1. Σύνθετη ικανότητα αντίδρασης 2. Κιναισθητική ικανότητα διαφοροποίησης 3. Ικανότητα προσανατολισμού στον χώρο 4. Ικανότητα προσαρμογής 5. Ικανότητα διατήρησης της ακρίβειας στην εκτέλεση για μεγαλύτερο διάστημα 6. Ικανότητα γρήγορης και ακριβής αδρής εκτέλεσης κάτω από χρονική πίεση Ο Gaertner (1979) επιβεβαίωσε τα αποτελέσματα του Hirtz και αναφέρεται σε 6 «ικανότητες»: 1. Σύνθετη ικανότητα αντίδρασης 2. Κιναισθητική ικανότητα διαφοροποίησης 3. Ικανότητα προσανατολισμού στον χώρο 4. Ικανότητα ισορροπίας 5. Ρυθμική ικανότητα 6. Ικανότητα συναρμογής κάτω από χρονική πίεση Τελικά, το μοντέλο των 5 «μορφημάτων» 1 του Hirtz για την παιδική ηλικία, και κατ επέκταση για τον σχολικό και σωματειακό αθλητισμό, θεωρείται σήμερα γενικά αποδεκτό στην επιστήμη της προπόνησης (Martin, Carl & Lehnertz, 1993). Τα 5 αυτά μορφήματα είναι: η σύνθετη αντίδραση, η κιναισθητική διαφοροποίηση, η ισορροπία, ο προσανατολισμός και ο ρυθμός και αποτελούν την πλέον αποδεκτή προπονητική προσέγγιση, κυρίως λόγω της μεγάλης πρακτικής της αξίας για την ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής στην προσχολική και σχολική ηλικία. Η ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής επέρχεται νωρίτερα από την ανάπτυξη των φυσικών ικανοτήτων (Weineck, 1994). Αυτό οφείλεται στο ότι το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και ο εγκέφαλος, που καθορίζουν το επίπεδο ανάπτυξης της κινητικής συναρμογής, εξελίσσονται ραγδαία στα πρώτα χρόνια ζωής, ενώ οι βιολογικές παράμετροι που καθορίζουν την ανάπτυξη της φυσικής 1 Στοχευμένα αποφεύγεται η χρήση του όρου «ικανότητα» που χρησιμοποιείται συχνά, επειδή ακριβώς δεν πρόκειται για ικανότητες με τη στενή έννοια.

29 Παιχνίδια σωματικής επαφής 29 κατάστασης εξελίσσονται αργότερα (Noth, 1994; Weineck, 1994). Αυτή η διαπίστωση οδηγεί σ ένα σημαντικό συμπέρασμα: η εξάσκηση-προπόνηση της κινητικής συναρμογής έχει θετικά αποτελέσματα ήδη από πολύ μικρή ηλικία. Για να γίνει κατανοητή η σημασία του παραπάνω συμπεράσματος για την προπονητική πράξη, πρέπει να αναλύσουμε συνοπτικά τις φυσιολογικές βάσεις που καθορίζουν την ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής. Η ανάπτυξη του εγκεφάλου ακολουθεί ραγδαία πορεία και ήδη από τα 6 χρόνια έχει επιτευχθεί το 90-95% της τελικής του μάζας, ενώ αντίστοιχα το ποσοστό της σωματικής ανάπτυξης δεν έχει ολοκληρωθεί ούτε κατά το ήμισυ του τελικού (Hellbruegge, Rutenfranz & Graf, 1966). Η εξελικτική αυτή πορεία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον πολλαπλασιασμό των ενδοκυτταρικών συνδέσεων ή αλλιώς των συνάψεων και όχι του αριθμού των νευρικών κυττάρων, ο οποίος δε μεταβάλλεται. Η δημιουργία του πολύπλοκου ενδοκυτταρικού πλέγματος πραγματοποιείται με ιδιαίτερη έμφαση μέχρι το τρίτο έτος της ηλικίας (Le Boulch, 1984; Vester, 1975) και η βελτίωση της νευρωνικής δικτύωσης επιταχύνεται με κατάλληλη εξάσκηση (Weineck, 1990). Η ωρίμανση του εγκεφάλου εξαρτάται ακόμα και από τη μυελινοποίηση, την περιβολή δηλαδή των νευραξόνων από μια λιποπρωτείνη η οποία περιβάλλει τα νευρικά κύτταρα, τη μυελίνη. Η μυελίνη λειτουργεί σαν μεμβράνη που απομονώνει τον εκάστοτε άξονα από τη δραστηριότητα των γειτονικών αξόνων. Η μυελίνη τροφοδοτεί τα νευρικά κύτταρα με θρεπτικά συστατικά και συντελεί στην καλύτερη μεταφορά των νευρικών ερεθισμάτων. Αυτή η διαδικασία είναι σημαντική για την ανάπτυξη, εφόσον η μη ολοκλήρωσή της έχει ως αποτέλεσμα τη μαζικότητα των κινήσεων και την άσκοπη (ασυντόνιστη) κινητικότητα, γεγονός που οφείλεται στη «διάχυση» των νευρικών ερεθισμάτων μεταξύ των εγκεφαλικών κέντρων. Η διαδικασία μυελινοποίησης εντατικοποιείται στα δυο πρώτα χρόνια της ζωής και συνεχίζεται στα επόμενα χρόνια με σταθερούς ρυθμούς. Η οριστικοποίησή της τοποθετείται μεταξύ 6 και 8 χρονών (Demeter, 1981). Ο Cratty (1975) υποστηρίζει ότι η εξάσκηση της κινητικής συναρμογής επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη μυελινοποίηση των νευρικών ινών. Άλλες σημαντικές διαδικασίες για την ωρίμανση του εγκεφάλου είναι η αύξηση του πάχους των νευρικών κυττάρων του εγκεφαλικού φλοιού και ο σχηματισμός νέων αιμοφόρων αγγείων, οι οποίες επηρεάζονται επίσης σε μεγάλο βαθμό από την εξάσκηση (Pickenhain, 1979). Η σημασία της εξάσκησης της κινητικής συναρμογής στη μικρή ηλικία, στοχευμένης ή μη (Σχήματα 1 και 2), τεκμηριώνεται από τα αποτελέσματα πολλών μελετών (Diem et al., 1980; Καμπάς &

30 30 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς Ταξιλδάρης, 1995; Kunz, 1993; Zimmer, 1981). 130, ,3 5 98,7 129,5 όχι εξάσκηση εξάσκηση 83, , Σχήμα 1. Σύγκριση μέσων όρων επίδοσης στο τεστ συναρμογής σώματος (ΚΤΚ) μεταξύ παιδιών προσχολικής ηλικίας που εξασκήθηκαν και που δεν εξασκήθηκαν (Καμπάς & Ταξιλδάρης 1995, n=123). ελλιπείς 9,25 62,81 ΜΟΤ ΚΤΚ ιδανικές 10,84 75, Σχήμα 2. Σύγκριση μέσων όρων επίδοσης στα τεστ συναρμογής σώματος (α) ΚΤΚ και (β) ΜΟΤ 4-6, μεταξύ παιδιών

31 Παιχνίδια σωματικής επαφής 31 προσχολικής ηλικίας που έπαιζαν ελεύθερα κάτω από ιδανικές και ελλιπείς συνθήκες (Zimmer 1981, n=301). Σύμφωνα με τους Roth και Winter (1994) οι φάσεις της ανάπτυξης της συναρμοστικής ικανότητας απόδοσης είναι πέντε: 1. της γραμμικής αύξησης της απόδοσης (από την παιδική έως την εφηβική ηλικία) 2. της αστάθειας και επαναπροσαρμογής (κατά τη διάρκεια της εφηβείας προς την ενηλικίωση) 3. της ατομικής διαμόρφωσης της συναρμοστικής ικανότητας απόδοσης (από την ενηλικίωση έως τη νεαρή ωριμότητα) 4. της σχετικής διατήρησης της συναρμοστικής ικανότητας απόδοσης (τρίτη και, πιθανόν, τέταρτη δεκαετία ζωής) 5. της σταδιακής και τελικά αμετάκλητης πτώσης της συναρμοστικής ικανότητας απόδοσης (τέταρτη, πέμπτη και έκτη δεκαετία ζωής έως τον θάνατο) Θα αναφερθούμε στην πρώτη και τη δεύτερη φάση, καθώς η παιδική και η εφηβική ηλικία είναι οι ηλικίες-στόχος αυτού του βιβλίου. Από την ηλικία των 4 ετών έως την είσοδο στην εφηβεία παρατηρείται ραγδαία βελτίωση της κινητικής συναρμογής. Εάν μάλιστα περιοριστούμε μόνο στην προσχολική ηλικία, διαπιστώνουμε ότι και μόνο στο διάστημα από 4 έως 6 ετών η βελτίωση είναι εντυπωσιακή. Οι Roth και Winter (1994) αναφέρουν ότι βασικοί λόγοι που συντελούν στη ραγδαία βελτίωση είναι αφενός η ανάγκη για αυθόρμητη κίνηση των παιδιών, αφετέρου η θεσμοθέτηση του υποχρεωτικού μαθήματος της φυσικής αγωγής σε όλες τις βαθμίδες και τάξεις. Άλλοι λόγοι που εξασφαλίζουν ιδανικές προϋποθέσεις για καλές επιδόσεις κινητικής συναρμογής είναι οι σωματικές αναλογίες (μικρό ύψος και βάρος, ιδανικές αναλογίες μελών) που επηρεάζουν θετικά τη σχετική δύναμη (μέγιστη δύναμη/σωματικό βάρος), σε αντίθεση με την περίοδο της εφηβείας (Roth & Winter, 1994). Η περίοδος αυτή μέχρι την εφηβεία, χαρακτηρίζεται από τον Winter (1987) ως η πρώτη κορύφωση της ανάπτυξης της κινητικής συναρμογής. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας και εφόσον έχει εμφανιστεί η μεγάλη αυξητική μεταβολή, παρουσιάζεται μια πτώση του ρυθμού βελτίωσης της κινητικής συναρμογής. Η φάση αυτή διαρκεί από 2 έως 5 χρόνια (Roth & Winter, 1994). Οι βασικότεροι λόγοι γι αυτή την κατάσταση είναι: οι μεγάλες μεταβολές στα σωματομετρικά χαρακτηριστικά (ύψος, μάζα, αναλογίες), η λιγότερο ευνοϊκή σχετική δύναμη, οι μεταβολές στις φυσικές ικανότητες και η ελάχιστη ανάπτυξη των νευροφυσιολογικών βάσεων της ενδομυϊκής συναρμογής (Farfel, 1977). Δε θα πρέπει να παραληφθεί ο ορμονικός

32 32 Ιωάννης Μπάρμπας, Φωτεινή Βενετσάνου, Αντώνης Καμπάς παράγοντας στα κορίτσια, που πιθανόν να είναι υπεύθυνος για κάποιες δυσλειτουργίες των μηχανισμών ελέγχου, μέχρι την εμφάνιση της πρώτης εμμήνου ρύσεως (Ockhardt, 1985). Ένας τελευταίος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικός παράγοντας, είναι οι μεταβολές στον ψυχισμό και την κοινωνική ευαισθησία που συχνά έχουν ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση από τον αθλητισμό και τις δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου (Roth & Winter, 1994). Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται καταρχάς από αστάθεια των επιδόσεων κινητικής συναρμογής και στη συνέχεια, από διαδικασίες επανασύνταξης και προσαρμογής στις νέες συνθήκες (Hirtz & Ockhardt, 1986). Η μετεφηβική περίοδος χαρακτηρίζεται από μια προσέγγιση στην ωριμότητα, ενώ η προσπάθεια για προσαρμογή στα νέα δεδομένα έχει ολοκληρωθεί και εμφανίζονται και πάλι αξιοσημείωτες βελτιώσεις της κινητικής συναρμογής (Ockhardt, 1985). Χαρακτηριστικό είναι ότι σ αυτή τη φάση επιτυγχάνονται οι μέγιστες επιδόσεις στην κινητική συναρμογή, ενώ οι μέγιστες επιδόσεις στις φυσικές ικανότητες εμφανίζονται στη συνέχεια (Roth & Winter, 1994). Η αποτελεσματική καθοδήγηση της προπόνησης απαιτεί πλήρη γνώση όλων των παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής. Ένα κρίσιμο σημείο αναφοράς κατά την ανάπτυξη της κινητικής συναρμογής είναι η ύπαρξη ευαίσθητων φάσεων. Κατά τη διάρκεια των ευαίσθητων φάσεων, ο οργανισμός εμφανίζει καλύτερη «προπονησιμότητα» απ ότι σε άλλες περιόδους. Όπως προαναφέρθηκε, κατά την παιδική ηλικία παρατηρείται γραμμικότητα των επιδόσεων σε ασκήσεις κινητικής συναρμογής. Έχει βρεθεί ότι μεταξύ 7 και ετών ο οργανισμός είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος σε ερεθίσματα κινητικής συναρμογής, κάτι που έχει άμεση επίπτωση στη βελτίωση των επιδόσεων σε αυτό τον τομέα (Starosta & Hirtz, 1989). Η προπόνηση σ αυτή τη φάση ενισχύει ακόμα περισσότερο τις επιδόσεις κινητικής συναρμογής (Wolanski & Parizkova, 1976). Οι Starosta και Hirtz (1989) θεωρούν ότι, αν αυτή η φάση μείνει ανεκμετάλλευτη, αργότερα θα είναι εμφανώς δυσκολότερη η διαδικασία ανάπτυξης της κινητικής συναρμογής. Έτσι, όχι μόνο συνιστάται αλλά και επιβάλλεται η προπόνηση κινητικής συναρμογής κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο οργανισμός είναι δεκτικός σε ερεθίσματα κινητικής συναρμογής και ενωρίτερα από την ηλικία που προαναφέρθηκε, δηλαδή κατά την προσχολική ηλικία, γεγονός που ενισχύει την άποψη της έγκαιρης εξάσκησης της κινητικής συναρμογής και πριν από την ευαίσθητη φάση της (Καμπάς κ.α., 2001). Σημειώθηκε ότι κατά την εφηβεία παρατηρούνται πτώση του ρυθμού βελτίωσης και στασιμότητα στις επιδόσεις κινητικής συναρμογής. Έχει αποδειχθεί ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, παρατηρείται μια κρίσιμη φάση [φάση κατά τη διάρκεια της οποίας παρατηρούνται, είτε

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας

Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας Τεχνικός Εκπρόσωπος ΕΟΧ/FIS Ως ανάπτυξη χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φωτογραφία Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Βαθμίδα: Γνωστικό αντικείμενο: Τομέας: Εργαστήριο: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΖΕΤΖΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 9: Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προπόνησης συντονιστικών ικανοτήτων Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Η προπόνηση νευρομυϊκής συναρμογής στο ποδόσφαιρο

Η προπόνηση νευρομυϊκής συναρμογής στο ποδόσφαιρο Η προπόνηση νευρομυϊκής συναρμογής στο ποδόσφαιρο Παναγιώτης Κονομάρας BSc, MSc Μεγιστοποίηση Απόδοσης Αθλητών -Εργοφυσιολογία Γυμναστής Κ20 ΠΑΕ Πανθρακικός Συνεργάτης Εργαστηρίου Ø Δύναμη Ø Ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 3: Δεξιότητες Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Ενότητα: Κινητική Μάθηση Κινητική Ανάπτυξη Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

Θεματική Ενότητα: Κινητική Μάθηση Κινητική Ανάπτυξη Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Θεματική Ενότητα: Κινητική Μάθηση Κινητική Ανάπτυξη Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Section: Motor Learning & Development Oral Presentations of the 18 th International

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 1η ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΕΤΣΕΛΗ ΜΑΡΙΝΑ. ΑΙΣΧΥΛΟΥ 30, Υμηττός, 172 36 ΑΘΗΝΑ 210 9754156, 6936 830525. mtsetsel@phyed.duth.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2002 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΕΤΣΕΛΗ ΜΑΡΙΝΑ. ΑΙΣΧΥΛΟΥ 30, Υμηττός, 172 36 ΑΘΗΝΑ 210 9754156, 6936 830525. mtsetsel@phyed.duth.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2002 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΈΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΊΕΣ Ονοματεπώνυμο Διεύθυνση Τηλέφωνο Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ΤΣΕΤΣΕΛΗ ΜΑΡΙΝΑ ΑΙΣΧΥΛΟΥ 30, Υμηττός, 172 36 ΑΘΗΝΑ 210 9754156, 6936 830525 mtsetsel@phyed.duth.gr Υπηκοότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ (ΘΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ (ΘΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ (ΘΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΠΟΣ Αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση σε θέμα (περιοχή) ανάλογη με το επιστημονικό ενδιαφέρον του φοιτητή. Εκμάθηση της διαδικασίας απόκτησης τεκμηριωμένης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΤΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΤΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΤΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης Προπονητής Χιονοδρομίας

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΑΝΤΟΧΗ

Η ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΑΝΤΟΧΗ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝ. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟΠΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΕΓΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Η ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΕΡΟΒΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 9η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 14-16 ΕΤΩΝ (1 η διάλεξη) Φαμίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική προπονητική κλασικού αθλητισμού. Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ

Ειδική προπονητική κλασικού αθλητισμού. Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ Ειδική προπονητική κλασικού αθλητισμού Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ Βασικοί άξονες του αθλητικού συστήματος Ανίχνευση-ανεύρεση ταλαντούχων παιδιών Επιλογή ταλέντων - επίλεκτων αθλητών

Διαβάστε περισσότερα

Γιεσθ. καηοικίας: Αγίοσ Γεφργίοσ 38, Σπάηα, 190 04 Τηλέθφνο : 210-9968816, 6977-200852 Ηλεκηρονικό

Γιεσθ. καηοικίας: Αγίοσ Γεφργίοσ 38, Σπάηα, 190 04 Τηλέθφνο : 210-9968816, 6977-200852 Ηλεκηρονικό 1. Προζφπικά ζηοιτεία Όνομα: Μαρία Δπίθεηο: Κρεκούκια Ημερομηνία Γέννηζης: 2 Φεβροσαρίοσ 1970 Τόπος Γέννηζης: Κσπαριζζία Μεζζηνίας Όνομα παηέρα: Ιφάννης Όνομα μηηέρας: Αναζηαζία Οικογενειακή καηάζηαζη:

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Η Αερόβια προπόνηση στην παιδική και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Εισαγωγή Αντοχή είναι η ικανότητα αντίστασης του παιδικού οργανισμού στην κόπωση. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό Αθλητισµό Ι»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό Αθλητισµό Ι» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens Pre-adolescents obesity in Cyprus CYKIDS Study Intervention programs for the prevention of childhood obesity at the community level Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 6: Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προπόνησης ταχύτητας Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ 2004 έως σήμερα 1998-2004 2001-04: 2001-02: 2002-03:

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ 2004 έως σήμερα 1998-2004 2001-04: 2001-02: 2002-03: ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ H Γιαγκάζογλου Παρασκευή είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Ειδικής Αγωγής στο ΤΕΦΑΑ Σερρών Α.Π.Θ. Αποφοίτησε από το ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ το 1996 και αναγορεύθηκε διδάκτορας της Ανθρώπινης απόδοσης και

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ρυθµικής Ικανότητας σε Μαθητές Γυµνασίου που Ασχολούνται µε Αθλητικές ραστηριότητες Συνοδευµένες ή Όχι από Μουσική

Μέτρηση της Ρυθµικής Ικανότητας σε Μαθητές Γυµνασίου που Ασχολούνται µε Αθλητικές ραστηριότητες Συνοδευµένες ή Όχι από Μουσική Ερευνητική Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισµό τόµος 3 (1), 22 28 ηµοσιεύτηκε: 11 Φεβρουαρίου 2005 Inquiries in Sport & Physical Education Volume 3 (1), 22-28 Released: February 11, 2005 www.hape.gr/emag.asp

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Ειδικά θέματα ποδοσφαίρου ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΟΝΑΔΕΣ E.C.T.S. Ν415 8 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12

Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12 Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12 Διδάσκων: Πατίκας Δημήτρης Λέκτορας Τμήματος Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 1 Σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Η άσκηση - φυσική δραστηριότητα περιέχει: Τον αθλητισμό όχι τον πρωταθλητισμό Την ήπια και μέτρια άσκηση στον ελεύθερο χρόνο (παιχνίδι, περπάτημα, ποδηλασία,

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Στεργίου Α.1, Βαρβαρούσης Δ.2, Μάγγου Λ.2, Παπακώστας Π.2, Παπαμιχαήλ Ν.2, Πλούμης Α.2 Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Email: 2107276017 fvenetsanou@phed.uoa.gr

Email: 2107276017 fvenetsanou@phed.uoa.gr ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΟΝΟΜΑ: ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Email: Βενετσάνου Φωτεινή Εθνικής Αντίστασης 41, άφνη, 17237 2107276017 fvenetsanou@phed.uoa.gr ΣΠΟΥ ΕΣ 2007 ιδακτορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Προπόνηση φυσικής κατάσταση στο ποδόσφαιρο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΟΝΑΔΕΣ E.C.T.S.

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 7η: Νοητική Υστέρηση Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών ΕΝ4.10-1Α Έκδοση 1 η /.10.014 ΣΧΟΛΗ: ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑΣ Σ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Σ ΤΟΜΕΑΣ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Σ Α/Α Τίτλος Θέματος Μέλος Ε.Π. Σύντομη Περιγραφή Προαπαιτούμενα γνωστικά πεδία Αριθμός Φοιτητών 1 Επιστημονικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΖΗΝ. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α.

ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΖΗΝ. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΖΗΝ Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Προληπτική μέριμνα του σχολείου για την υγεία των μαθητών Τήρηση συνθηκών και κανόνων υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Ebbeling, C. B., Pawlak, D. B., & Ludwig, D. S. (2002). Childhood obesity: public-health crisis, common sense cure. Lancet, 360(9331): 473-482.

Ebbeling, C. B., Pawlak, D. B., & Ludwig, D. S. (2002). Childhood obesity: public-health crisis, common sense cure. Lancet, 360(9331): 473-482. Εισαγωγή Η φυσική δραστηριότητα, ο αθλητισμός, η σωστή διατροφή αποτελούν προϋποθέσεις για μια καλή υγεία φυσική και ψυχολογική -όχι μόνον στη διάρκεια της εφηβείας αλλά και στην μετέπειτα ενήλικη ζωή.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 6η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 8-10 ΕΤΩΝ Φαμίσης Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών

Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΝΟΜΟΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ Με την επιστημονική ευθύνη του Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περιγραφή & Στόχοι του Προγράμματος Τ

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορεί να επιτευχθεί η αυτονομία του φοιτητή; http://www.lib.auth.gr/ Βιβλία Summon αναζήτηση Π.χ. class management physical education

Πως μπορεί να επιτευχθεί η αυτονομία του φοιτητή; http://www.lib.auth.gr/ Βιβλία Summon αναζήτηση Π.χ. class management physical education Πως μπορεί να επιτευχθεί η αυτονομία του φοιτητή; http://www.lib.auth.gr/ Βιβλία Summon αναζήτηση Π.χ. class management physical education Άρθρα σε περιοδικά Στην αρχική σελίδα της βιβλιοθήκης αριστερά

Διαβάστε περισσότερα

CURRICULUM VITAE FEEDBACK MODELS AND MANAGEMENT OF SPORT SKILLS PHYSICAL EDUCATION AND SPORT SCIENCES

CURRICULUM VITAE FEEDBACK MODELS AND MANAGEMENT OF SPORT SKILLS PHYSICAL EDUCATION AND SPORT SCIENCES CURRICULUM VITAE Personal details Surname/name: Position: Specialty: Department: Laboratory: TZETZIS GEORGE PROFESSOR FEEDBACK MODELS AND MANAGEMENT OF SPORT SKILLS PHYSICAL EDUCATION AND SPORT SCIENCES

Διαβάστε περισσότερα

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Τ.Ε.Φ.Α.Α.

ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Τ.Ε.Φ.Α.Α. Η δυνατότητα για εργασιακή απασχόληση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες κοινωνικής καταξίωσης και αποδοχής του ατόμου από το κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α2 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΙΑΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΡΡΑ ΕΛΕΟΝΩΡΑ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α2 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΙΑΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΡΡΑ ΕΛΕΟΝΩΡΑ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α2 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΙΑΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΡΡΑ ΕΛΕΟΝΩΡΑ οι μαθητές του Α2 ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΙΣΣΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΑΡΟΥΣ ΥΠΕΡΒΑΡΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. της Αικατερίνης Μανιουδάκη

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΑΡΟΥΣ ΥΠΕΡΒΑΡΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. της Αικατερίνης Μανιουδάκη ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΑΡΟΥΣ ΥΠΕΡΒΑΡΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ της Αικατερίνης Μανιουδάκη Μεταπτυχιακή Διατριβή που υποβάλλεται στο καθηγητικό σώμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών

Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΝΟΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Με την επιστημονική ευθύνη του Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Στοιχεία Αξιολόγησης Μαθητών Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΥΤΗΣ»

«ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΥΤΗΣ» «ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΥΤΗΣ» Δραμιλαράκη Σοφία Πιλάκη Σαββίνα Τμήμα Ψυχολογίας- Προφορική παρουσίαση στο μάθημα της «Οικολογικής και Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

31 OCT 2 NOV 2014, ROME

31 OCT 2 NOV 2014, ROME 31 OCT 2 NOV 2014, ROME Ekkart Arbeit - Youth program Strength Training Bart Bennema The Journey from Potential to Performance Joans Tawiah Dodoo - Speed: Coaching Philoshophy Wolfgang Killing - Developing

Διαβάστε περισσότερα

«Η προπόνηση με βάρη βελτιώνει τη δύναμη και τη μυϊκή υπερτροφία νεαρών αθλητών του βόλεϊ.»

«Η προπόνηση με βάρη βελτιώνει τη δύναμη και τη μυϊκή υπερτροφία νεαρών αθλητών του βόλεϊ.» «Η προπόνηση με βάρη βελτιώνει τη δύναμη και τη μυϊκή υπερτροφία νεαρών αθλητών του βόλεϊ.» ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της εργασίας ήταν να εξετάσει τις επιδράσεις ενός προγράμματος ανάπτυξης μυϊκής δύναμης και υπερτροφίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Αντοχή Δύναμη Επιμέρους ικανότητες Φυσικής Κατάστασης Ευκαμψία Ευλυγισία Ταχύτητα Αντοχή Αντοχή είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Η ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αντώνιος Καµπάς Επίκουρος Καθηγητής Προπονητικής Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Καµπάς,

Διαβάστε περισσότερα

19/11/2007. Ορισμοί. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο. Πως φτάνουν στο κάψιμο; Μοντέλο καψίματος αθλητών και αθλητριών (Silva 1990) Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D.

19/11/2007. Ορισμοί. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο. Πως φτάνουν στο κάψιμο; Μοντέλο καψίματος αθλητών και αθλητριών (Silva 1990) Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ΤΕΦΑΑ 2007-2008 Ορισμοί Υπερπροπόνηση: (overtraining) Μη φυσιολογική επιβάρυνση (σε διάρκεια ή ένταση) του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό Αθλητισµό Ι»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό Αθλητισµό Ι» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Επίδραση ενός Προγράμματος Ψυχοκινητικής Αγωγής στην Κινητική Απόδοση Παιδιών Πρώτης Σχολικής Ηλικίας

Η Επίδραση ενός Προγράμματος Ψυχοκινητικής Αγωγής στην Κινητική Απόδοση Παιδιών Πρώτης Σχολικής Ηλικίας Ερευνητική Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισμό τόμος (), 13 11 Δημοσιεύτηκε: 3 Σεπτεμβρίου 1 Inquiries in Sport & Physical Education Volume (), 13-11 Released: September 3, 1 www.hape.gr/emag.asp

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ Έλλειψη ισορροπίας μεταξύ μυϊκών ομάδων που βρίσκονται σε λειτουργική συνάφεια (αγωνιστές ανταγωνιστές, π.χ. κοιλιακοί- ραχιαίοι) ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ

ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΑΝΣΙΣΑΗ ΣΗΝ ΙΝΟΤΛΙΝΗ. Υπνβάιιεηαη πξνο έγθξηζε ζηνλ Τνκέα Υγείαο ηνπ Παηδηνύ ηνπ Ιαηξηθνύ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 12-19

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος *Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος Πότε ένα παιδί βλέπει σωστά; Ποιές είναι οι δεξιότητες εκείνες που καθορίζουν την καλή λειτουργία της όρασης του; Πώς μπορεί μια δυσλειτουργία της όρασης να επηρεάσει την απόδοση

Διαβάστε περισσότερα