ΑLEXANDER VON HUMBOLT: Πρωτοπόρος Πρώσσος φυσιογνώστης, εξερευνητής και κλιματολόγος ( ). Εξερεύνησε κυρίως τη Νότιο και Κεντρική Αμερική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑLEXANDER VON HUMBOLT: Πρωτοπόρος Πρώσσος φυσιογνώστης, εξερευνητής και κλιματολόγος (1769-1859). Εξερεύνησε κυρίως τη Νότιο και Κεντρική Αμερική"

Transcript

1 ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ-ΕΙΣΒΟΛΕΙΣ Ένα οδοιπορικό της παγκόσμιας διασποράς των χωροεπεκτατικών ειδών ΚΠΕ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑΣ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑ 2013

2 ΑLEXANDER VON HUMBOLT: Πρωτοπόρος Πρώσσος φυσιογνώστης, εξερευνητής και κλιματολόγος ( ). Εξερεύνησε κυρίως τη Νότιο και Κεντρική Αμερική συσχετίζοντας τις αλλαγές στη φύση, με τις κλιματικές ζώνες και το υψόμετρο. Θεωρούσε απαράδεκτο το στερεότυπο του Εl Dorado των κονκισταδόρων για την εκμετάλλευση των Νέων Χωρών. Σαν οπαδός της <<Ολιστικής Προσέγγισης Φύσης Ανθρώπου>>, παρότρυνε τους Ευρωπαίους να δρουν στους τροπικούς με σύνεση και να μην έχουν σαν σκοπό μόνο το κέρδος. Διακόσια χρόνια αργότερα, θα διαπίστωνε ότι έδρασαν και δρουν εκεί σαν εισβολείς και μάλιστα πολύ επικίνδυνοι, όσον αφορά ορισμένες περιοχές, όπως το τροπικό δάσος του Αμαζονίου. ISBN: η Ηλεκτρονική έκδοση Ιούνιος Επιμέλεια: Στροφύλας Διονύσιος (βιολόγος) - Παπαδοπούλου Άννα (δασκάλα) 3 η Ηλεκτρονική έκδοση αναθεωρημένη, Ιούνιος 2013 Επιμέλεια: Στροφύλας Διονύσιος (βιολόγος) Φωτογραφία εξώφυλλου: Το φυτό Ailanthus altissima, Αθήνa. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Εισαγωγή Β. Λόγοι και τρόποι aποικισμού Γ. Εισαγωγή ειδών για ανασύσταση λιμνών- Το πείραμα στη λίμνη Hula, Ισραήλ Δ. Βιολογική ρύθμιση Ε. Βιογεωγραφία των νήσων ΣΤ.Βιογεωγραφία των νήσων της Μεσογείου Ζ. Ο εποικισμός των νήσων Anak-Krakatau και Rakata αρχιπέλαγος Ινδονησίας. Η. Τεχνικές επιβίωσης των ειδών στις νήσους Θ. Ξένες Δημοσιεύσεις Ι. Επίλογος Κ. Βιβλιογραφία Τροποικοποίηση της Μεσογείου: Το λεσσεψιανό θαλάσσιο σαλιγκάρι headshield slug Haminoea cyanomarginata Cephalaspidea, Haminoeda, παρατηρήθηκε για πρώτη φορρά στη Μεσόγειο στο Πόρτο Γερμενό ( Κορινθιακός Κόλπος), το Νοέμβριο του Σήμερα έχει φθάσει στις ακτές της Ιταλίας και της Τουρκίας. To σώμα του περιέχει aποτρεπτικές τοξικές ουσίες. 3

4 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα είδη που εισέρχονται σε ένα οικοσύστημα από ένα άλλο και εγκαθίστανται, ονομάζονται ξένα ή ξενικά ή αλλόχθονα (alien species). Το πρόβλημα με αυτά τα είδη εμφανίζεται κυρίως, όταν η είσοδος είναι βίαιη ή ξαφνική. Όταν δηλαδή έχουμε εισβολή και τα νέα είδη, χωροκατακτητικά ή χωροεπεκτατικά, αρχίζουν να αναπαράγονται, πιέζοντας ή και εξαφανίζοντας τα γηγενή-αυτόχθονα είδη. Αύξηση αριθμού ξένων ειδών στον Καναδά Στα οικοσυστήματα, ιδίως στα απομoνωμένα και μικρά, χωροκατακτητικά είδη που δε βρίσκουν θηρευτές ή ανταγωνιστές, για να συγκρατήσουν την επέκτασή τους, είναι υπαίτια για συνεχή μείωση της βιοποικιλότητας. Τότε έχουμε αποδιοργάνωση και υποβάθμιση του οικοσυστήματος που έγινε η εισβολή, με συνέπειες ακόμη και την 4

5 ολοκληρωτική κατάρρευσή του. Η άφιξη ενός νέου είδους σε ένα οικοσύστημα λέγεται αποικισμός και το είδος που φθάνει λέγεται άποικος (immigrant). Βασική προϋπόθεση για να εδραιωθεί το νέο είδος εκεί, είναι η ανάπτυξη φυσικού πληθυσμού. Όταν εδραιωθεί ο πληθυσμός του νεοαφιχθέντος είδους, λέμε ότι εποίκισε το οικοσύστημα και το είδος λέγεται έποικος (colonist). Απομονωμένα μικρά οικοσυστήματα, όπως η νήσος Hon khoai ( ακτές Βορ. Bιετνάμ ), είναι πολύ ευάλωτα στην εισβολή ξένων ειδών, που μπορούν να εξαλείψουν σπάνια είδη σαν τη σαύρα Chemaspis phychedelica Gekkonidae. Η παγκοσμιοποίηση που οδήγησε στην αύξηση του εμπορίου, των μεταφορών, των ταξιδιών και του τουρισμού, διευκόλυνε την είσοδο (έστω και τυχαία), καθώς και τη διασπορά των χωροκατακτητικών ειδών. Χωροκατακτητικά ζώα εισβολείς καταλαμβάνουν τις οικοθέσεις, δηλ. τους βιοτόπους διατροφής και φωλιάσματος (habitat) ή και τις ιεραρχικές θέσεις (niche) αυτοχθόνων ειδών. Χωροκατακτητικά φυτά εισβολείς, αντικαθιστούν φυτικά 5

6 είδη στις φυτοκοινωνίες των οικοσυστημάτων που εισβάλουν. Δεν είναι σπάνιο πολλά από τα παραπάνω ξένα είδη να ανατρέπουν τοπικές τροφικές αλυσίδες ή να είναι φορείς, παθητικοί μεταφορείς και διασπορείς μικροβίων, παρασίτων, τοξικών ουσιών και να μεταδίδουν ασθένειες. Π.χ. τo παρασιτικό άκαρι Varroa jakobsoni (Varroidae), μεταδίδει την ασθένεια Varroatosis σε ευρωπαïκά μελίσσια. Την κατάσταση επιδεινώνουν, εκτός από την προαναφερθείσα αύξηση των διεθνών μεταφορών και οι: κλιματικές αλλαγές, η ρύπανση, η μόλυνση, η καταστροφή των βιοτόπων από ανθρωπογενείς παρεμβάσεις (διώρυγες, αποστραγγίσεις, πυρκαγιές, εκχερσώσεις, τσιμεντοποιήσεις ακτών, μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι, αστικές επεκτάσεις, ανεξέλεγκτες εισαγωγές φυτών - ζώων κ.λ.π.). Τα ξένα είδη εισβολείς ευθύνονται για την αύξηση της φτώχειας και αποτελούν ιδιαίτερη απειλή για τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς προκαλούν ζημιές σε γεωργία, κτηνοτροφία, δάση, αλιεία και στα φυσικά οικοσυστήματα, που αποτελούν κύριους πόρους τους. Επίσης αποτελούν μια από τις βασικότερες παγκόσμιες απειλές για τη βιοποικιλότητα. Από ξένα είδη εισβολείς, όπως τα δέντρα teak Tectona grandis Lamiaceae, Αcacia delbata - Fabaceae και Pinus sp.- Pinaceae, το θάμνο Lantana sp.-verbenaceae, κινδυνεύουν στη Μαδαγασκάρη ( km 2 ), σε συνδιασμό και με την αποδάσωση, να χαθούν σπάνια είδη ενδημικών φυτών, που δεν έχουν μελετηθεί καλά και έχουν πολύτιμες φαρμακευτικές ιδιότητες και εφαρμογές. 6

7 To ονομαζόμενο βιδωτό πεύκο - αν και δεν ανήκει στα Pinaceae- screw pine (Pandanus utilis)-pandanaceae, ενώ υφίσταται πιέσεις στη πατρίδα του Μαδαγασκάρη, πιέζει το ίδιο άλλα τοπικά τροπικά είδη στο Krunger Park (Nότιο Αφρική), όπου έχει εισαχθεί από το Παρόμοια περίπτωση με τη Μαδαγασκάρη είναι, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, το τροπικό δάσος του Αμαζονίου. Mόνο στο τμήμα της λεκάνης του που ανήκει στη Βραζιλία (πάνω από km 2 ), εισήχθησαν περισσότερα από τα 300 ξένα είδη, δημιουργώντας μαζί με την αποδάσωση πολύ αρνητικές καταστάσεις για την οικολογική ισορροπία. Το 64% από αυτά επεκτείνονται με ενεργητική διασπορά εύκολα. Ορισμένα είναι, ζώα: αφρικανικό σαλιγκάρι γίγας Giant African snail (Achatina fulica) - Achatinidae, μύδια (Limnoperma fortunei), (Corbicula flumonea) - Mytilidae, λαγός European hare (Lepus europaeus) Lepuridae. Φυτά: Sabia (Mimosa caesalpiniifolia) - Mimosaceae, Molasses grass (Melinis minutiflora), (Brachiaria sp.), Lovegrass (Εragostris plana) - Poaceae, 7

8 Hedychium cironarium-zingiberaceae και Japanese raisin tree (Hovenia dulcis) - Rhamnaceae, αρτόκαρπος (Αrtocarpus heterophyllus) - Moraceae. Ας μην ξεχνάμε τον καφέ (Coffea sp.) - Rubiaceae, το ζαχαροκάλαμο (Saccharum sp.) - Poaceae και τα βοοειδή (Bos sp.) - Βοidae. Η αποδάσωση, που μεγάλο μέρος της γίνεται για τα τρία τελευταία, φθάνει τα τ.μ/έτος στη λεκάνη του Αμαζονίου. Σύμφωνα με ειδικούς επικίνδυνα για διαφυγή είναι και τα εκτρεφόμενα σε δεξαμενές ψάρια της οικογένειας αφρικανικών κιχλιδών ( Cichlidae ). Το japanese raisin tree ( Hovenia dulcis ) που εισήχθη στον Αμαζόνιο. 8

9 Οι χώρες που αντιμετωπίζουν σύνθετα και δαπανηρά προβλήματα από τα χωροκατακτητικά είδη - εισβολείς είναι πολλές. Για παράδειγμα το 2006, η ετήσια περιβαλλοντική επιβάρυνση από αυτά για τις Η. Π. Α., τη Βρετανία, την Αυστραλία, τη Νότια Αφρική, την Ινδία και τη Βραζιλία, υπολογιζόταν μεγαλύτερη από 1 20 δις ευρώ, με το κόστος για το περιβάλλον να πολλαπλασιάζεται ραγδαία με το πέρασμα του χρόνου. Τα προβλήματα γίνονται συνεχώς σοβαρότερα και πολυπλοκότερα, ξεκινώντας από απερίσκεπτες ενέργειες π.χ. άγνωστο το πως εισήχθη (αναφορές 2008) και με άγνωστες συνέπειες, το είδος ιχθύος του ποτaμού Παρανά Metynnis mola Characiformes, στον μεγάλο ποταμό Sāo Francisco, που βρίσκεται βορειότερα στη Βραζιλία. Η ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας στην Ευρώπη έχει διαπιστωθεί ότι θα είναι αδύνατη, αν τα χωροεπεκτατικά είδη δεν αντιμετωπιστούν από τα κράτη μέλη συνολικά με συντονισμένη δράση και κοινές πολιτικές. Στην Ευρώπη, σύμφωνα με τεκμηριωμένα στοιχεία, το κόστος των ζημιών που προκαλούν, μαζί με το κόστος των μέτρων που λαμβάνονται για τον έλεγχό τους, ανέρχεται στο επίπεδο των 10 δις ευρώ ετησίως (στοιχεία 2008)! Παρ όλο που οι οικολογικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες είναι σημαντικές, η Ε.Ε. αδυνατεί ακόμη να χειριστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα. Οι εκτιμήσεις των επιστημόνων μιλούν για δραματική αύξηση των βιολογικών εισβολών στην Ευρώπη και θεωρούν πιθανή την επιδείνωση της κατάστασης. Στην Ελλάδα από τα 422 είδη εγχώριων σπονδυλόζωων που αξιολογήθηκαν, τα 1 80 έχουν ενταχθεί σε κατηγορία κινδύνου. 9

10 Ορισμένα ξένα είδη είναι τόσο επεκτατικά και ανθεκτικά στη ρύπανση και μόλυνση, ώστε να αποτελούν δείκτες υποβάθμισης οικοσυστήματων. Π.χ. η βρωμοκαρυδιά (Ailanthus altissima) - Simaroubaceae, έχει κάνει <<χωροκατακτητική εισβοή και επέλαση>> στην ξηροφυτική περιοχή <<Ελαιώνας των Αθηνών>>. Από τα ξένα είδη εισβολείς απειλείται άμεσα η ενδημική, ελληνική ιχθυοπανίδα γλυκών νερών. Στη χώρα μας υπάρχουν 38 ενδημικά ψάρια λιμνών, ποταμών και πηγών π.χ. τσίμα (Phoxinellus epiroticus - Cyprinidae ενδημικό της λίμνης Ιωαννίνων), που τα περισσότερα κινδυνεύουν με εξαφάνιση, είτε από κατάληψη των οικοθέσεων τους είτε από υβριδισμό. Η εισαγωγή ξένων ειδών έχει δραματικές επιπτώσεις, ιδίως για τα νησιωτικά οικοσυστήματα, ακόμη και για τα μεγάλα, ιδίως αν τα εισαγώμενα είδη δεν έχουν εχθρούς. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις παγκοσμίως, είναι το ευρωπαϊκό αγριοκούνελο (Οryctolagus coniculus) - Leporidae που εισήχθη το 1859 στην Αυστραλία και είχε πολύ καταστροφικές επιπτώσεις, αφού ανέπτυξε τεράστιους πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα ήταν να εξαφανιστούν πολλά ενδημικά είδη της Αυστραλίας, άμεσα της χλωρίδας και έμμεσα της πανίδας και τη γεωμορφολογική υποβάθμιση των λιβαδιών (bush landscape), από τις στοές (λαγούμια) που διανοίγει το είδος. Στην Ελλάδα τα αγριοκούνελα παρουσιάζουν μεγάλη πληθυσμιακή έκρηξη στη νήσο Λήμνο, με καταστροφικές επιπτώσεις σε καλλιεργούμενα στρέμματα. Οι ελληνικές αρχές επιδότησαν τo Mάïο του το κυνήγι τους, μιας και ο πληθυσμός τους έχει φθάσει τα άτομα. Άλλες πρότασεις είναι η εισαγωγή του θηρευτή βρωμοκούναβου (Mustela 10

11 putorious) - Mustelidae, για το βιολογικό έλεγχο του υπερπλυθυσμού. H απελευθέρωση στο περιβάλλον διαφόρων ξένων ειδών ζώων, για πολλούς λόγους π.χ. ζωοφιλία, εμπλουτισμοί της φύσης με άγρια είδη που έχουν ζήσει σε εκτροφεία, αδυναμία συντήρησης, αμέλεια ή ακόμα και εσκεμμένη κακοήθεια, ανησυχούν πολύ τους ειδικούς, όταν αυτά δημιουργούν φυσικούς πληθυσμούς. Η εσκεμμένη εισαγωγή ξένων ζωικών ειδών προκαλεί πολλές φορές πανικό. Όπως στην περίπτωση της φήμης, ότι στον Τάμεση βρέθηκαν πιράνχας (ριγμένα από ενυδρεία), στους υπονόμους της Νέας Υόρκης κροκόδειλοι (αρχές δεκαετίας του 2000) και ότι σε υγρότοπους της Φλώριδα Η.Π.Α., έχει εμφανιστεί ο τεράστιος αφρικανικός πύθωνας (Python sebae) Pithonidae, Σεπτέμβριος Python sebae Τροπικά ζώα που ζουν σε αιχμαλωσία, βρίσκονται ξαφνικά ελεύθερα σε άγνωστο γι αυτά εύκρατο φυσικό περιβάλλον και το αντίστροφο. Δεν είναι λίγες οι φορές που έχει γίνει 11

12 αυτό με πουλιά, ψάρια γλυκού νερού, νεροχελώνες, φίδια, σαύρες, γουνοφόρα ζώα κ.λ.π. Σε βραχονησίδες του Αιγαίου κινδυνεύουν να εξαφανιστούν αιγαιόγλαροι, αρτέμηδες και άλλα σπάνια θαλασσοπούλια από γάτες και άλλα οικόσιτα ζώα, που άφησαν εκεί ψαράδες ή ιδιοκτήτες σκαφών αναψυχής. Ο λαγός (Lepus europaeus)-leporidae, το αγριογούρουνο (Sus scrofa)-suide και η ορεινή πέρδικα (Alectoris graeca)- Phasianianidae, Percininae που ζουν σε άγρια κατάσταση στην ελληνική φύση, παθαίνουν εκφυλισμό από υβριδισμό (βιολογική ρύπανση), ερχόμενα σε γενετική επαφή με είδη εκτροφείου, που απελευθερώνονται για εμπλουτισμό. Παρόμοια γεγονότα συμβαίνουν και με είδη χλωρίδας. Στα καμένα του Υμηττού πολλοί κάτοικοι των γύρω περιοχών πηγαίνουν και φυτεύουν εξωτικά είδη π.χ. γιούκα. Φυτικό υλικό έχει διασπαρεί σε διάφορα οικοσυστήματα και από αμέλεια. Πολύ σοβαρή ήταν η τυχαία διαφυγή από τα ενυδρεία του Ωκεανογραφικού Μουσείου του Μονακό και η διασπορά στη Δυτ. Μεσόγειο του τοξικού χωροεπεκτατικού χλωροφύκους ταξιφόλια (Caulerpa taxifolia) - Caulerpaceae τη δεκαετία του 90. Η είσοδος ενός και μόνο χωροεπεκτατικού ξένου είδους εισβολέα, όταν αναπτύσσει μεγάλους φυσικούς πληθυσμούς, μπορεί να δημιουργήσει σε ένα κλειστό οικοσύστημα π.χ. λίμνη, κοιλάδα ή νήσο, μεγάλη διαταραχή, υποβάθμιση και ανατροπή της οικολογικής του ισορροπίας. Στη λίμνη Βικτώρια ( Km 2 - Ανατ. Αφρική), η εισαγωγή στις αρχές της δεκαετίας του 1950 της αδηφάγου πέρκας του Νείλου (Lates niloticus), προκάλεσε μεγάλη μείωση στον αριθμό των γηγενών πληθυσμών φυτοφάγων 12

13 ειδών ψαριών. Σε πενήντα χρόνια, ο εισβολέας μαζί με τη ρύπανση που έχουν προκαλέσει άλλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες, λιπάσματα, ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα κ.λ.π., συνετέλεσε στο να μειωθούν τα είδη στο μισό. Eιδικότερα aπό 400 έμειναν 200! Λίμνη Βικτώρια Τους ειδικούς ανησυχούν και οι λεγόμενες διασυνοριακές εισβολές πολλών πολύ επικίνδυνων οικολογικά ξένων ειδών, όπως η εξάπλωση τοξικών ειδών φυτοπλαγκτόν π.χ. δινομαστιγωτών ( Dinoflagellata ) και υδροζώων, με το έρμα δεξαμενόπλοιων (ship-trafficking). Οι διασυνοριακές εισβολές μπορεί να ανατρέψουν τροφικές αλυσίδες και ισορροπίες σε μεγακοινότητες ( Regions ) π.χ. Δάση Σιβηρίας, πάμπας Νοτ. Αμερικής, λίμνες Καναδά κ.λ.π. Επίσης πολύ ανησυχητική είναι η διασπορά υδρόβιων ειδών, μέσω των μεγάλων ποτάμιων διαδρόμων (υδάτινες αρτηρίες), όπως Μισισιπής, Αγ. Λαυρέντιος, Δούναβης, Ρήνος, Δνείπερος, Νείλος, Μεκόνγκ, Murray-Darling κ.λ.π., με το νερό ή και με μεταφορικά μέσα π.χ. φορτηγίδες. Πολλές από αυτές τις διεισδύσεις και διασπορές είναι και διασυνοριακές. 13

14 To ενδημικό goodoo Maccullochella peelii peelii - Percichthyidae του μεγαλύτερου ποταμού της Αυστραλίας Murray-Darling (στα Ν.Α), κινδυνεύει από είδη εισαγομένων ιχθύων, μικροβίων και παρασίτων. Ακρως επικίνδυνες θεωρούνται οι διασυνοριακές εισβολές που σχετίζονται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις κλιματικές αλλαγές, όπως η <<τροπικοποίηση>> της Μεσογείου, η <<ευκρατοποίηση>> ημιπολικών ζωνών και η περαιτέρω ερημοποίηση της υποσαχάριας Αφρικής (Σαχέλ). Πολύ επικίνδυνη είναι η μενάστευση ακρίδων από το Σαχέλ, λόγω της παραπάνω ερημοποίησης, προς ανεύρεση τροφής. Στο κεφ. Β οι εικόνες απεικονίζουν αποκλειστικά χωροκατακτητικούς εισβολείς. Στα κεφ. Γ, Ε, ΣΤ, Ζ, Η, Θ γίνεται αναφορά και υπάρχουν εικόνες και για είδη χλωρίδας και πανίδας που δεν αποτελούν χωροκατακτητικούς εισβολείς. Τα είδη αυτά είτε είναι αυτόχθονα (εξαφανισμένα ή επιζώντα), είτε απλώς αποτελούν απλούς εποικιστές. 14

15 Β. ΛΟΓΟΙ KAI ΤΡΟΠΟΙ AΠΟΙΚΙΣΜΟΥ 1. Μετακινήσεις πληθυσμών (ενεργητική διασπορά) και μεταναστεύσεις διαφόρων ειδών πανίδας για εύρεση βιοτόπων και οικοθέσεων τροφής και αναπαραγωγής: Ο γελαδάρης cattle egret (Bubulcus ibis) Ardeidae, Ερωδιοί, περιστασιακά είχε αναγνωριστεί στη Νότιο Αμερική από το τέλος του 19 ου αιώνα ( υγρότοποι Γουïάνας και Σουρινάμ ). Άρχισε να δημιουργεί φυσικούς πληθυσμούς στη Β.Α. Νότιο Αμερική (εποικισμός - colonisation), προερχόμενος από τη Δυτική Αφρική, τη δεκαετία του Το αγελαίο αυτό είδος έφθασε σταδιακά στη Κούβα, Φλώριδα και Κόστα Ρίκα (1950), όπου έκτοτε αναπαράγεται. Από εκεί επεκτάθηκε στο Μεξικό και Καλιφόρνια (1960). Στην Ευρώπη, ενώ ήταν αρχικά εγκατεστημένο μόνο σε υγρότοπους της Πορτογαλίας και Ισπανίας (επιδημητικό), άρχισε να δημιουργεί πληθυσμούς και στη Γαλλία (1950) και Ιταλία (1980). Στην Αυστραλία δημιούργησε φυσικό πληθυσμό από τη δεκαετία του Περιστασιακές εμφανίσεις (περαπλανημένο), κάνει σε πολλές χώρες του κόσμου από την Ιρλανδία, την Ολλανδία έως την Ελλάδα και τη Νέα Ζηλανδία. Αν και δεν είναι πολύ μεγάλος (έως 51 cm.), θεωρείται επικίνδυνο είδος εισβολέας, είτε σαν ανταγωνιστής είτε σαν θηρευτής, για υγρότοπους με σπάνια ενδημικά είδη πανίδας, όπως της Μαδαγασκάρης, όπου φθάνει από τη Νότιο Αφρική. Σαν αιτία της επέκτασης του είδους, θεωρείται η ικανότητά του να καταλαμβάνει οικοθέσεις άλλων υδρόβιων πτηνών και το ότι βρίσκει τροφή ανάμεσα σε κοπάδια βοσκούντων ζώων (από εκεί και 15

16 το όνομα), αναζητώντας την τροφή του και εκτός των βάλτων. Ο ευρωπαϊκός ωδικός σπίνος (Fringilla coelebs), Fringillidae σπίζες, έχει αντικαταστήσει σε πολλούς βιότοπους των Καναρίων νήσων το ενδημικό είδος σπίνου (Fringilla teydea 3 υποείδη). Ιδιαιτέρως κινδυνεύει το υποείδος μπλε σπίνος (F. coelebs polatzeki). Ο ωδικός σπίνος δεν είναι ιδιαίτερα κινητικός, αλλά το χειμώνα του αρέσει να πηγαίνει σε θερμότερες περιοχές. Εγκαταστάθηκε στις νήσους με σταδιακά μέσω των ιβηρικών και δυτικοαφρικανικών ακτών, επειδή είναι πολύ κοντά. Ο πληθυσμός του ενδημικού σπίνου Fringilla teydea είναι υπόλειμμα παλαιότερου πληθυσμού της λεγόμενης Μακαρονησίας (νήσοι των Μακάρων), που απέμεινε στην περιοχή μετά τις έντονες γεωλογικές και ηφαιστειακές μεταβολές. Βιογεωγράφοι ισχυρίζονται ότι και αυτοί οι σπίνοι είχαν φθάσει από την Ευρώπη και εγκαταστάθηκαν 16

17 πρώτα στη βόρεια περιοχή της αρχαίας Μακαρονησίας, τις σημερινές Αζόρες νήσους. Το ίδιο συμβαίνει και με τους παπαγάλους ring-necked parrot (Psittacula krameri) - Psittacidae και τον παπαγάλο μοναχό (Myiopsitta monachus), που εκδιώκουν τοπικά είδη ορνιθοπανίδας από τους βιότοπούς τους. Και τα δύο είδη αυτών των παπαγάλων, θεωρούνται πολύ επιβλαβή για τις καλλιέργειες. Η μεγάλη καταστροφή (εκκαθάριση) των θαμνώνων της Αυστραλίας (bush areas ecosystems) για τη δημιουργία μεγάλων εντατικών μονοκαλλιεργειών και κτηνοτροφικών μονάδων τη δεκαετία του 1950, δημιούργησε πολλά οικολογικά προβλήματα. Ένα από αυτά ήταν οι συχνότερες πληθυσμιακές εκρήξεις των ακρίδων australian plague locust (Chortoicetes termifera) - Orthoptera, 17

18 Acrididae, οι επονομαζόμενες και << πανούκλα της Αυστραλίας >>. Το είδος που ζούσε στους θαμνώνες, μετά την καταστροφή τους άρχισε να μετακινείται σε όλη σχεδόν την Αυστραλία. Ακόμη και σε περιοχές που ήταν άγνωστο. Ανέπτυσσε παντού τεράστιους πληθυσμούς και κατευθυνόταν εκεί που είχε βρέξει, κατατρώγοντας τις καλλιέργειες και το γρασίδι των λιβαδιών. Οι τεράστιοι πληθυσμοί του δεν ελέγχονταν, δημιουργώντας έτσι ανυπολόγιστες καταστροφές σε καλλιέργειες, κτηνοτροφία και σε βιότοπους μαρσιποφόρων (ερημοποίηση). Εμπόδιo της ενεργητικής διασποράς των Acrididae στην ήπειρο, είναι μόνο οι αυστραλιανές Άλπεις στα ανατολικά. Το ίδιο φαινόμενο συνεχίζεται και σήμερα επηρεάζοντας ακόμη και τους κατοίκους στα προάστια των πόλεων π.χ. Μελβούρνη. Συγκεκριμένα δημιουργεί πανικό στους οδηγούς, αφού διαθέτει μια κολλώδη ουσία που το κάνει να προσκολλάται στα τζάμια των αυτοκινήτων. Το 2008 ήταν μια πολύ «καλή χρονιά» για το είδος, αφού προκάλεσε μεγάλες ζημιές κυρίως στη Νέα Νότια Ουαλία. Οι τελευταίες πληθυσμιακές του εκρήξεις επηρεάζονται από το καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνο (El Niño). Άλλα πολύ επικίνδυνα είδη ακρίδων που λειτουργούν παγκοσμίως σαν περιστασιακά είδη εισβολείς, τα επονομαζόμενα μετακινούμενα <<σύννεφα ακρίδων>>, είναι: Η migratory locust (Locusta migratoria) 3 υποείδη, με τόπο καταγωγής τη Ν.Α. Ρωσία. Φθάνουν σε Ευρώπη, Ασία (και Ιαπωνία - Φιλιππίνες), Αφρική (και στη νήσο Μαδαγασκάρη), Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. Η desert locust (Schistocerca gregaria) από τη Βορ. Αφρική και Sahel μέχρι τη Mέση Ανατολή, την Ινδία και το Πακιστάν. 18

19 Η red locust (Nomadarcis septemfasciata) στην Αφρική. Η Bombay locust (Nomadacris succincta) στην Ινδία και στη Νοτ. Ασία. Η american desert locust ή bird grasshopper (Schistocerca americana) στις Νότιες Η.Π.Α, στο Μεξικό και στην Καραϊβική (Μπαχάμες). Η maroccan locust- brown locust (Locustana pardalina) στο Μαρόκο. Η (Oedalus senegalensis) στη Δυτ. Αφρική και στο Sahel. Η rice grasshopper (Hieroglyphus daganensis) στο Sahel. H giant grasshopper (Tropidacris collaris) στην τροπική και υποτροπική Νότια Αμερική. Επικίνδυνα είδη ακρίδων υπάρχουν και σε περιφερειακό επίπεδο, όπως η (Traulia ornate) σε ιαπωνικές νήσους π.χ. Οκινάουα. 19

20 20

21 H ακρίδα των Βραχωδών ορέων (Melanoplus spretus) που ζούσε στις Δυτ. Η.Π.Α. εξαφανίστηκε στα τέλη το 19 ου αιώνα. Αιτία θεωρείται η καταστροφή των βιοτόπων τους από την εντατική κτηνοτροφία και γεωργία των αποίκων (εποχή των χρυσωρύχων). Τελευταία αναφορά για το είδος έχουμε στις Η.Π.Α. το 1874 και στο Νότιο Καναδά το Σήμερα βρίσκονται άτομα του είδους μουμιοποιημένα κάτω από παγετώνες που λιώνουν. Οι ακρίδες την περίοδο των ανοιξιάτικων βροχών εκκρίνουν πολύ σεροτονίνη serotonin (νευροδιαβιβαστική ορμόνη). Αλλάζοντας χρώμα πολλές φορές, αρχίζουν να συγκεντρώνονται και να μεταναστεύουν αναζητώντας τροφή. 21

22 Στην υποσαχάριο Αφρική - Sahel (Μαλί, Μαυριτανία, Νίγηρας, Σουδάν, Κεντοαφρικανική Δημοκρατία, Τσάντ κ.λ.π.) συντελούν στην ερημοποίηση και δημιουργούν συνθήκες λιμού. Ο F.A.O. για την εξάλειψη του φαινομένου της πείνας αρχίζει να εφαρμόζει νέους βιολογικούς τρόπους για την καταπολέμηση των υπερπληθυσμών ακρίδας π.χ. με φερορμόνες που αποσυντονίζουν τους κύκλους ζωής τους. Η ουσία Phenylacetonitrile (P. A. N. ) κάνει τις ακρίδες να συμπεριφέρονται μοναχικά και να μη σχηματίζουν σμήνη. Οι παραδοσιακοί τρόποι με εντομοκτόνα, πετρέλαιο και ελεγχόμενες πυρκαγιές είναι ανεπαρκείς. Μετακινήσεις και μεταναστεύσεις ακρίδων παγκοσμίως, αναφέρονται από πολύ παλιά. Να θυμηθούμε την όγδοη πληγή του Φαραώ. Το 14ο αιώνα έγινε μετακίνηση ενός τεράστιου σμήνους ακρίδων (Locustus migratoria) από την Ουκρανία στην Αγγλία προκαλώντας μεγάλες καταστροφές. Το ένα γιγαντιαίο σμήνος ακρίδων της ερήμου (Schistocerca gregaria) πέρασε τον Ατλαντικό και έφθασε από τις ακτές του Μαρόκου στην Καραϊβική, διανύοντας Km! Αυτή ήταν μια από τις εντυπωσιακότερες καταγεγραμμένες μετακινήσεις εντόμων στην ιστορία. Στην Ελλάδα έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια σμήνη ακρίδων προκαλώντας μεγάλες καταστροφές στις καλλιέργειες σε Ρόδο (2009), Μεσσηνία (2006), Ηλεία (2009), Κρήτη (2004) και γενικά στη Νοτ. Ελλάδα και Κύπρο Ακάμας (2004). Ορισμένα από τα καταστροφικά αυτά είδη είναι τα: (Schistocerca gregaria), (Anacridium aegyptium), (Acrotyles longipes). Δεν είναι τυχαίες επίσης οι γνωστές οι λαϊκές φράσεις: έπεσε ακρίδα, τρώνε σαν ακρίδες... 22

23 Οι ανθρώπινες μεταναστεύσεις για εξερεύνηση του Νέου Κόσμου, έφεραν στην Ευρώπη το βακτήριο ωχρά σπειροχαίτη (Τreponema palladium) - Spirochaetaceae, που προκαλεί τη σεξουαλικά μεταδιδόμενη ασθένεια σύφιλη. Στις αρχές του 16 ου αιώνα άποικοι που επέστρεφαν από το Νέο Κόσμο, άρχισαν να διαδίδουν τη βαρύτατη αυτή ασθένεια σε μεγάλη έκταση στην Ευρώπη, αν και το πρώτο κρούσμα αναφέρεται ότι μεταδόθηκε το από ναυτικό του Κολόμβου, στη Νεάπολη της Ιταλίας. Η ωχρά σπειροχαίτη απομονώθηκε το 1905 από το ζωολόγο Fritz Schaudium. Μερική θεραπεία γίνονταν με χημικά αντισηπτικά, πριν την ανακάλυψη της πενικιλίνης τη δεκαετία του 1940, στα πρώτα στάδια εμφάνισής της. Στα τελευταία στάδια η νόσος, εκτός από βαριά δερματολογικά έλκη, προκαλεί σοβαρότατες καταστροφές των οργάνων του παθόντος. 2. Μετακινήσεις ειδών (ενεργητική διασπορά) εξαιτίας των κλιματικών αλλαγών (αύξηση της θερμοκρασίας, φαινόμενο του θερμοκηπίου). 23

24 Το δηλητηριώδες θαλάσσιο σιφωνοφόρο υδρόζωο, συγγενικό των μεδουσών, φυσάλια (Physalia physalis) - Physalidae έχει κάνει τα τελευταία χρόνια π.χ. Μάïος του 2009, αισθητή την παρουσία του στις μεσογειακές ακτές της Ισπανίας, όπως Costa del Sol και αναμένεται να φθάσει στις ακτές της Καταλονίας και των Βαλεαρίδων νήσων.το είδος που προέρχεται από τις τροπικές περιοχές του Ατλαντικού, κατορθώνει να επιζεί και εκτός θαλάσσης, στην παραλία για ένα χρονικό διάστημα. Το δηλητήριό του είναι δέκα φορές πιο ισχυρό από τις κοινές μέδουσες και προσβάλλει τον άνθρωπο στους λεμφαδένες, στο δέρμα και στο καρδιαγγειακό σύστημα. Οι ισπανικές αρχές, αντιμετωπίζουν αλιευτικά και τουριστικά προβλήματα από τους μεγάλους πληθυσμούς της φυσάλιας, στις ακτές κοντά στο Cadiz και τη Malaga. Το κοσμοπολίτικο τροπικό καβούρι sally lightfoot (Percnon gibbesi) Plagussidae, έχει κάνει δυναμική εμφάνιση στη Δυτ. Μεσόγειο και τελευταία στην Ανατολική. Eμφανίστηκε πρώτη φορά στη Δυτ. Μεσόγειο το 1999 (Βαλεαρίδες νήσους) και επεκτάθηκε σε Κυανή Ακτή, Σικελία, Σαρδηνία, Κορσική, Παντελέρια και ακτές Λιβύης. Οι ακτές της μικρής ιταλικής νήσου Linosa (νοτίως 24

25 της Σικελίας) είναι περιοχή μελέτης για αφίξεις ξένων ειδών καβουριών (31 είδη το 2000, 22 από Ινδoειρηνικό και 9 από Ατλαντικό π.χ. Dyspanopeus sayi-panopeidae. Στην Ελλάδα το Percnon gibbesi καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2004 και έχει εμφανιστεί σε Κρήτη, Ρόδο, Μεσσηνιακό κ., Σαρωνικό, Ζάκυνθο, Σύβοτα, Χίο. Επειδή οι λάρβες του μετακινούνται εύκολα με θαλάσσια ρεύματα, παρατηρείται συνεχώς διασπορά του, σε βάρος της γηγενούς μεσογειακής πανίδας καβουριών. Πιθανόν να έχει εισβάλλει και από το Γιβραλτάρ και από το Σουέζ. Λόγω του ότι είναι κυρίως φυτοφάγο, απειλεί ροδοφύκη της Μεσογείου. Το τροπικό ψάρι που φούσκα puffer fish (Sphoeroides pachygaster) -Tetraodonidae, προέλευσης παραλίων Δυτ. Αφρικής και συγγενικό του δηλητηριώδους λαγοκέφαλου του Ινδικού (Lagocephalus sceleratus), άρχισε να εμφανίζεται στη Μεσόγειο από το 1979, Βαλεαρίδες νήσους (Δυτ. Μεσόγειος), με δίοδο διέλευσης το στενό του Γιβραλτάρ. Το 1991 καταγράφηκε στα παράλια του Ισραήλ, το 1994 στο Αιγαίο, το 2002 στην Ίστρια της Βορ. Αδριατικής και το 2005 αλιεύθηκε με τράτες στο Τυρρηνικό πέλαγος από λασπώδεις βυθούς και σε βάθος 130 m. To είδος περιέχει το ισχυρό δηλητήριο Tetrodotoxin, ιδίως 25

26 στο συκώτι και είναι επικίνδυνο για κατανάλωση, όπως και ο συγγενής του λαγοκέφαλος. Στις ευρύτερες θαλάσσιες περιοχές της Ανταρκτικής, νοτίως της Παταγονίας, έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια αφίξεις νέων ειδών, που δεν υπήρχαν στην περιοχή, με προέλευση από θερμότερες θαλάσσιες περιοχές. Παρατηρήθηκαν για παράδεγμα πολλοί λευκοί καρχαρίες (Carcharodon carcharias) Lamnidae, προερχόμενοι μάλλον από τα παράλια της Νοτ. Αφρικής, με άγνωστες ακόμη οικολογικές συνέπειες, για τις τροφικές αλυσίδες των μεγάλων ημιπολικών αυτών θαλάσσιων οικοσυστημάτων. 26

27 Στην Παταγονία η αύξηση της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας, λόγω του φαινόμενου του θερμοκηπίου, έγινε η αιτία να εισέλθουν πολλά είδη, κυρίως πτηνών από εύκρατες, τροπικές και υποτροπικές ζώνες της Κεντρ. Αμερικής και τις υπόλοιπες περιοχές της Νότιας Αμερικής. Π.χ. ο παπαγάλος της Αμαζονίας (Amazona oratix) - Psittakidae, έχει αντικαταστήσει σε πολλούς βιότοπους τον ενδημικό Cyanoliseus patagonus. Σύμφωνα με παρατηρήσεις Μεξικάνων ορνιθολόγων έχουν παρατηρηθεί στην Παταγονία 250 νέα είδη πτηνών εισβολείς. 27

28 3. Γεωλογικές μεταβολές ή μεγάλα έργα, όπως ρήγματα μετά από σεισμούς, διώρυγες, κανάλια που δημιουργούν διόδους μετακίνησης (ενερητική διασπορά), πολλές φορές σε συνδυασμό με τις κλιματικές αλλαγές. Τα τροπικά είδη εισβολείς από την Ερυθρά θάλασσα και τον Ινδικό ωκεανό, που έρχονται στη Μεσόγειο μέσω της διώρυγας του Σουέζ, λέγονται λεσσεψιανά. Η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας των νερών της Μεσογείου τα τελευταία χρόνια, επιτείνει το φαινόμενο της εισόδουεισβολής λεσσεψιανών ειδών. Στις ελληνικές θάλασσες μέχρι το 2005 είχαν εγκατασταθεί συνολικά 90 θαλάσσια είδη εισβολείς: Ψάρια 23, μαλάκια 27, πολύχαιτοι σκώληκες 13, μακροφύκη 8. Την πρώτη περιοχή σε εμφανίσεις ξένων ειδών αποτελεί το Νότιο Αιγαίο και ο Σαρωνικός τη δεύτερη. To 2010 οι εισβολείς στις ελληνικές θάλασσες είχαν φθάσει τους 200 και στο Σαρωνικό τους 74 (20 χωροκατακτητικά). Το ήταν έτος κλειδί, γιατί από τότε η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας ανά έτος, των επιφανειακών νερών της Μεσογείου σημείωσε μια σταθερή αύξηση. Η καμπύλη ξένα είδη ανά έτος ήταν και αυτή ανοδική. Το 2010 υπολογίστηκε ότι μπήκε στη Μεσόγειο ένα ξένο είδος ανά 10 ημέρες. Το 33% του συνόλου έφθασε με έρμα πλοίων ή προσκολλημένα στα ύφαλα. Αντίθετα από τη διώρυγα του Παναμά δε διέρχονται θαλάσσια είδη, ούτε από τον Ειρηνικό προς τον Ατλαντικό, ούτε αντίστροφα. Ο λόγος είναι, ότι η διώρυγα αποτελείται από ένα σύνολο ενωμένων διαδοχικών λιμνών γλυκού νερού, στις οποίες δεν επιβιώνουν όσα αλατόφιλα είδη προσπαθούν να τις διασχίσουν. 28

29 Η νοητή βιογεωγραφική γραμμή ανάμεσα στη Χίο και την Εύβοια, διαχωρίζει το ολιγοτροφικό Νότιο Αιγαίο, όπου υπάρχουν πολλά λεσσεψιανά υποτροπικά είδη, από το Βόρειο Αιγαίο που αν και είναι πιο ευτροφικό, εξαιτίας των πολλών ποταμών που χύνονται εκεί, έχει λιγότερα ξένα είδη εισβολείς. Το θαλάσσιο, ανθοφόρο, φανερόγαμο φυτό aλοφίλα (Halophila stipulacea) Hydrocharitaceae, ήταν από τα πρώτα που εισήλθαν στη Μεσόγειο από τη διώρυγα του Σουέζ. Πρώτη αναφορά έχουμε το 1895 (Αν. Μεσόγειος). Το υποθαλάσσιο αυτό τροπικό φυτό, με καταγωγή από τον Ινδικό ωκεανό και την Ερυθρά θάλασσα τα τελευταία χρόνια επεκτείνεται συνεχώς και ανταγωνίζεται τa μεσογειακά φανερόγαμα ποσειδωνία Posidonia oceanica - Posidoniaceae και Cymodοcea nodosa - Cymodoceaceae. Ο κύριος λόγος της επέκτασης του είναι η άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας που ευνοεί τα τροπικά είδη. To 1925 βρέθηκε στα νερά της Ρόδου. Το 1956 έγιναν 29

30 αναφορές για την ύπαρξή του στο Αιγαίο. Το 1970 στα νερά της Μάλτας. Το 1995 στο Νοτ. Ιόνιο και το 1999 στο Τυρρηνικό πέλαγος, όπου εξαπλώνεται με γρήγορους ρυθμούς. Τη διασπορά και διάδοσή τους ευνοεί και η ρίψη έρματος με γενετικό υλικό από τα πετρελαιοφόρα πλοία (τάνκερς), σε διάφορες θαλάσσιες διαδρομές ( βιολογική μόλυνση biopollution ). Ο γονοφάγος ιχθύς φιστουλάρια τρομπέτα bluespot cornetfish (Fistoularia commersonii) Fistularridae, εισήλθε στη Μεσόγειο από τους κοραλλιογενείς υφάλους της Ερυθράς. Πρώτη αναφορά έγινε από Ισραηλινούς ιχθυολόγους το Από το έτος αυτό, πληθαίνουν συνεχώς οι αναφορές για την παρουσία της φιστουλάριας στην Ανατ. και Κεντρ. Μεσόγειο ( Ρόδο, Ατάλλεια , στενό Σικελίας , ακτές Λιγουρίας 2007), Έξω Σαρωνικός Η είσοδος του μεγάλου αυτού είδους (έως 2m. μήκος), δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα για τους ιχθυοπληθυσμούς των μεσογειακών ειδών. Και αυτό γιατί, εκτός του ότι καταναλώνει μεγάλες ποσότητες γόνου, είναι φορέας και του παρασιτικού τρηματώδους σκώληκα (Allolepidapedon fistulariae) - Lepocreadiidae. Υπάρχουν 30

31 αναφορές, ότι σε έρευνες το 2004 στο Αιγαίο, αλιεύτηκε ένα ώριμο γενετικά ζεύγος. Ένα αρσενικό, μήκους 1010 m.m. και ένα θηλυκό, μήκους 920 m.m. Σύμφωνα με τους ειδικούς το είδος πρέπει να αναπαράγεται στη Μεσόγειο, γεγονός που είναι και το χειρότερο οικολογικά. H συχνή παρουσία του και στα αμμώδη λιβάδια ποσειδωνίας (φανερόγαμο Posidonia oceanica), όπου γεννούν και αναπτύσσονται πολλά είδη ψαριών οικονομικού ενδιαφέροντος, δημιουργεί μεγάλες ανησυχίες. Από το 1947 που καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Αν. Μεσόγειο, το παράκτιο τροπικό ψάρι μονόχοιρος filefish (Stephanolepis diaspros) - Monacanthidae, με καταγωγή τον Ινδοειρηνικό, πέρασαν χρόνια, μέχρι να γίνουν πολλές αναφορές για εμφανίσεις του στην Ανατολική, Βόρεια και Κεντρική Μεσόγειο (Ελλάδα, Κροατία, Τυνησία). Παρ ότι δεν είναι δηλητηριώδες, δεν τρώγεται. Συνεπώς δεν έχει εμπορική αξία. Καταλαμβάνει όμως, οικοθέσεις εμπορικών ψαριών και τα ανταγωνίζεται στις τροφικές αλυσίδες. Καταναλώνει φύκια, μικρά ασπόνδυλα και σάπια ύλη. Οι πολλές εμφανίσεις του στο Σαρωνικό (2005), 31

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες. Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ.

Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες. Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ. Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ. Πολλά είδη ψαριών έχουν εισβάλλει στην Μεσόγειο από το κανάλι του Σουέζ αλλά και το Γιβραλτάρ και έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

Ξενικά είδη Είδη εισβολείς

Ξενικά είδη Είδη εισβολείς Είδη εισβολείς Ορισμοί ιθαγενές είδος: όταν υπάρχουν ιστορικές καταγραφές για την ύπαρξή του στην περιοχή ξενικό ή εισαγόμενο ή εξωτικό είδος: όταν δεν υπάρχουν ιστορικές καταγραφές για την ύπαρξή του

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα Ζώα του δάσους υπό εξαφάνιση Τμήμα Α4 Σχ. Έτος 2012-20132013 Α τετράμηνο Είναι διεθνές σύμβολο της WWF. Τ α υ τ ό τ η τ α Όνομα : Γιγάντιο Πάντα Βάρος : 86-125 κιλά Ύψος : 1.20-1.90μ. Βιότοπος, εξάπλωση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά

3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά 3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά Στάδια Προγράμματος Καθορισμός Θέματος Ομάδων εργασίας Συλλογή υλικού σχετικού με το

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

TEI ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ - ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ &

TEI ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ - ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & TEI ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ - ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ Ηλεκρονικές σημειώσεις για την Παραγωγή Ιχθύων Γλυκού Νερού Επιμέλεια Περδικάρης Κώστας Ναθαναηλίδης Κοσμάς Γκούβα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 2ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Στο ακόλουθο τροφικό πλέγμα παρουσιάζονται οι τροφικές σχέσεις ανάμεσα στους οργανισμούς ενός χερσαίου οικοσυστήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ

ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο, ΤΜ. Βιολογίας, Πανεπ. Αθηνών Διημερίδα: Έτος βιοποικιλότητας, η επόμενη μέρα και η ελληνική πραγματικότητα, Δίκτυο

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Η τραγωδία των θαλασσών. Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης

Η τραγωδία των θαλασσών. Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης Η τραγωδία των θαλασσών Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης Οι ωκεανοί καλύπτουν το 70% της Γης. Καθ όλες τις ενδείξεις η ζωή πρωτοεμφανίσθηκε εκεί. Η ζωή στους ωκεανούς είναι πολύ πλούσια αλλά και ευάλωτη!

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο-

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο- Σχεδιασμός: www.myrmigidesignhouse.gr Κλεισόβης 9, 106 77 Αθήνα Tηλ.: 210 3840774-5 Fax: 210 3804008 E-mail: cnetwork@greenpeace.org www.greenpeace.gr Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Λίμνες και ποτάμια της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων. Τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και δυστυχώς σε βαθμό που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Ένας άνθρωπος μολύνθηκε από ένα παθογόνο βακτήριο και δεν εμφάνισε συμπτώματα ασθένειας. Πιθανολογείστε τους λόγους που μπορεί να οφείλεται αυτό. 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ. Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ. Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Η περιοχή εφαρμογής του πιλοτικού προγράμματος αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα νιτροποιητικά βακτήρια α. δεσμεύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ΠΕ Ανατολικής Αττικής Εισηγήτρια: Ειρήνη Τσάλου Κτηνίατρος Τα τελευταία χρόνια απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΣΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Γεωργιακάκης Παναγιώτης Βιολόγος Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Γιατί δεν συμπαθούμε τις νυχτερίδες; Δραστηριοποίηση τη νύχτα Ενεργητική πτήση Κινέζοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα μέσα της δεκαετίας του 50 μέχρι σήμερα, έχουν κατασκευαστεί από τη ΔΕΗ Α.Ε. και βρίσκονται σε λειτουργία, 15 μεγάλα και 9 μικρά Υδροηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ήπειρος: Βόρεια Αμερική

Ήπειρος: Βόρεια Αμερική Ήπειρος: Βόρεια Αμερική 1. Τροπική Β. Εύκρατη 3. Β. Πολική Ερήμου, Ορεινό, εύκρατο, τροπικό Έρημοι, τούντρα, εύκρατα φυλλοβόλα δάση, στέπες, τάιγκα, μεσογειακή, τροπικά δάση Αγγλικά, Ισπανικά, Γαλλικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ. Δρ Μαρία Μαρκάκη, Ερευνήτρια ΙΤΕΠ

Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ. Δρ Μαρία Μαρκάκη, Ερευνήτρια ΙΤΕΠ Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ Δρ Μαρία Μαρκάκη, Ερευνήτρια ΙΤΕΠ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΤΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Δρ. Γεώργιος Χώτος Καθηγητής «Η Ιχθυοπανίδα των λιμνοθαλασσών» Στις λιμνοθάλασσες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ Α. Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστηµίου Αθηνών Η παρακολούθηση των ειδών της πανίδας µιας προστατευόµενης περιοχής είναι µια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία γιατί ο αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Τροπικά ψάρια κατακτούν τα νερά μας

Τροπικά ψάρια κατακτούν τα νερά μας TO BHMA ΚΥΡΙΑΚΗ 26 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 19 3 Τροπικά ψάρια κατακτούν τα νερά μας Ξενικά είδη εισβάλλουν από τη Διώρυγα του Σουέζ και γεμίζουν τις ελληνικές θάλασσες. Το φαινόμενο εντείνεται καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

... ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΩΣ ΦΥΣΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ

... ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΩΣ ΦΥΣΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος των συγγραφέων στην ελληνική έκδοση.....................................................v Preface for the greek edition........................................................................

Διαβάστε περισσότερα

Chromis chromis (Linnaeus, 1758)

Chromis chromis (Linnaeus, 1758) 6. Παράρτημα Είδη που καταγράφηκαν σε μεγαλύτερη αφθονία ανά τροφική ομάδα και μη ενδημικά είδη. Chromis chromis (Linnaeus, 1758) Κοινά ονόματα: Καλογρίτσα, Καλογριά, Παπαδιά, Καστανάκι Εύρος βάθους: 2

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Δ Δημοτικού ENOTHTA 3 «H ΦΥΣΗ EINAI TO ΣΠΙΤΙ ΜΑΣ» (ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ)

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Δ Δημοτικού ENOTHTA 3 «H ΦΥΣΗ EINAI TO ΣΠΙΤΙ ΜΑΣ» (ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ) ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Δ Δημοτικού ENOTHTA 3 «H ΦΥΣΗ EINAI TO ΣΠΙΤΙ ΜΑΣ» (ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ) ΒΟΗΘΗΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1. Ιστοσελίδες 2. Βιβλιογραφία 3. Εκθέματα στο ΜΦΙΚ 4. Φωτογραφίες 5. Videos Δρ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΟΚΚΙΝΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΠΟΝ ΥΛΑ ΣΤΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ. Αναστάσιος Λεγάκις

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΟΚΚΙΝΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΠΟΝ ΥΛΑ ΣΤΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ. Αναστάσιος Λεγάκις Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΟΚΚΙΝΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΠΟΝ ΥΛΑ ΣΤΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανελλήνιο Συνέδριο Ένωσης Ελλήνων Οικολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ - ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ - ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΖΑΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ - ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. στην εικόνα που ακολουθεί να προσδιορίσετε τους βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης)

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Το Ηνωμένο Βασίλειο κατατάσσεται στην πέμπτη θέση του παγκόσμιου πίνακα εισαγωγέων ελαιολάδου του FAO βάση των εισαγομένων ποσοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Χλωρίδα. Χλωρίδα της Ελλάδας

3.1 Χλωρίδα. Χλωρίδα της Ελλάδας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑ 3.1 Χλωρίδα Είναι το σύνολο των φυτών μιας δεδομένης περιοχής ή ενός συγκεκριμένου βιοχώρου. Η χλωρίδα μπορεί να αναφέρεται σε πολύ μικρές γεωγραφικές περιοχές, όπως π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς Τεύχος 1 Σεπτέμβριος 2014 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς LIFE12NAT/CY/000758 Περιεχόµενα Περισσότερες πληροφορίες www.life-rizoelia.eu

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ Βαγενάς Γ., Επεσλίδης Δ., Καρδαμηλιώτης Κ., Λαπατσάνης M., Μέττας Λ., Μητσόπουλος Δ. Πειραματικό Γενικό Λύκειο Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη georgevgn@hotmail.com,

Διαβάστε περισσότερα

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών.

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. Πειραιάς, 25 Σεπτεµβρίου 2015 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας:

Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: ÊÐÅ ÄÑÁÐÅÔÓÙÍÁÓ Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: Ηλιάδης Νίκος, Σαββοπούλου Άννα Βασιλοπούλου Σμαράγδα Μπία Δήμητρα Παπαδοπούλου Άννα Στροφύλας Διονύσιος Τριανταφύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Η ανάγκη διατήρησης-παρακολούθησης-ανάδειξης των υγροτόπων της Αττικής Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Υπεύθυνος έργου από πλευράς ΕΛΚΕΘΕ: Δρ. Σταμάτης Ζόγκαρης zogaris@ath.hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα