ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Α. ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ Πτυχιούχου Φυσικής Αγωγής Η ΑΘΛΗΣΗ ΩΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΠΡΩΗΝ ΧΡΗΣΤΕΣ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2005

2 ΘΕΟΦΑΝΗΣ Α. ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ Η ΑΘΛΗΣΗ ΩΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΠΡΩΗΝ ΧΡΗΣΤΕΣ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Υποβλήθηκε στο Τµήµα Επιστηµών Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Ηµεροµηνία Προφορικής Εξέτασης: 16 εκεµβρίου, 2005 Εξεταστική επιτροπή Καθηγητής Ε. Κιουµουρτζόγλου, Επιβλέπων Επικ. Καθηγητής Ι. ιακογιάννης, Μέλος Τριµελούς Συµβουλευτικής Επιτροπής Καθηγητής Κ. Φωκάς, Μέλος Τριµελούς Συµβουλευτικής Επιτροπής Καθηγητής Ι. Θεοδωράκης, Εξεταστής Αν. Καθ. Γ. ογάνης, Εξεταστής Αν. Καθ. Α. Ιακωβίδης, Εξεταστής Επικ. Καθ. Γ. Λαυρεντιάδης, Εξεταστής

3 Θεοφανή Α. Βλαχοπούλου Α.Π.Θ Τίτλος ιδακτορικής ιατριβής ISBN «H έγκριση της παρούσης ιδακτορικής ιατριβής από το Τµήµα Επιστηµών Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωµών της συγγραφέως» (Ν /1932, άρθρο 202, παρ.2)

4 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα κοινωνικά γεγονότα τα οποία διαµορφώνουν το κοινωνικό γίγνεσθαι, δεν µπορούν να νοηθούν ανεξάρτητα από την συνολική πραγµατικότητα, ούτε µπορούν να θεωρηθούν "εξωτερικά " περιστατικά ανεξάρτητα από το κοινωνικό σύνολο, αλλά έχουν πάντα νόηµα σε σχέση µ' αυτό. Η χρήση και η κατάχρηση των ουσιών αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό γεγονός που "εµπλέκει ένα ευρύ φάσµα πληθυσµού ώστε δεν παρουσιάζεται πια µόνο ως κοινωνικό πρόβληµα (κάτι που έχει ενδιαφέρον για το κοινωνικό σύνολο) αλλά και ως πολιτικό" (Αrnao,1985). Η δηµοκρατική κοινωνία οφείλει να σκύψει πάνω στο πρόβληµα της εξάρτησης από ψυχότροπες ουσίες και να το αντιµετωπίσει κατάµατα και µε ευαισθησία λέει ο Γάλλος υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής ράσης στον πρόλογο του βιβλίου του Bernard Roques(1999). Ο σύγχρονος τρόπος ζωής έφερε µαζί του εκτός από την τεχνολογική επανάσταση και την µεγάλη κατανάλωση ουσιών στις οποίες εκτός των άλλων συγκαταλέγονται και τα φάρµακα. Είναι γνωστό από τα πανάρχαια χρόνια ότι οι άνθρωποι σε κάθε κοινωνία και σε όλους τους πολιτισµούς έκαναν χρήση ψυχοτρόπων ουσιών στις οποίες συγκαταλέγονται τα ναρκωτικά, το αλκοόλ και το τσιγάρο (Μαρσέλος, 1981), όµως αυτό που άλλαξε στην σύγχρονη κοινωνία είναι ο τρόπος χρήσης αυτών. Σε κάθε κοινωνία η χρήση αλλά και ο τρόπος χρήσης των ψυχοτρόπων ουσιών απότελούσε συστατικό στοιχείο οργάνωσης της κοινωνικής ζωής, είχε πάντα ένα ιδιαίτερο, κοινωνικό και πολιτιστικό νόηµα, είχε µια συµβολική διάσταση για την οµάδα των ανθρώπων που τη χρησιµοποιεί αλλά και για ολόκληρο το κοινωνικό σύστηµα στο οποίο αυτή η οµάδα ανήκει, και παραπέρα είχε µια ιερή διάσταση, αφού η χρήση της συνυφαίνεται µε το στοιχείο του ιερού (Μάτσα, 2001). Οι βαθιές κοινωνικές και οικονοµικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί αρχικά µε την βιοµηχανική και αργότερα µε την τεχνολογική επανάσταση έφεραν αλλαγές ακόµα και στον τρόπο χρήσης των ουσιών, µε αποτέλεσµα η σύγχρονη κοινωνία να βρίσκετε αντιµέτωπη µε την πρόκληση να απαντήσει στα επιτακτικά ερωτήµατα που τίθενται από αυτή τη νέα κατάσταση που προέκυψε µε την ταχεία εξάπλωση της κατανάλωσης παράνοµων συνθετικών ουσιών, στις οποίες συγκαταλέγονται και τα φάρµακα, σε συνδυασµό µε την ταυτόχρονη δυσδιάκριτη διαχωριστική γραµµή µεταξύ φαρµάκου και ναρκω- 1

5 τικού. Το φαινόµενο της κατανάλωσης χηµικών ουσιών και φαρµάκων, και η νοµι- µοποίηση της χρήσης µιας ουσίας δεν συνεπάγεται την έλλειψη κινδύνου για τον οργανισµό, πράγµα που διαπιστώσαµε µε το αλκοόλ και το καπνό (Roques, 1999). Οι σύγχρονες κοινωνίες βρίσκονται αντιµέτωπες µε τα νέα επιστηµονικά δεδοµένα που θέτουν από την αρχή νέους όρους για τη αντιµετώπιση του προβλήµατος των ψυχοτρόπων ουσιών, και αναγκαστικά ωθούν στην επανατοποθέτηση των όρων µε τους οποίους παρέχετε η πρωτογενής δευτερογενής και τριτογενής πρόληψη. Αυτές οι αλλαγές των τελευταίων χρόνων σχετίζονται µε µια σειρά ζητηµάτων που έχουν να κάνουν µε το είδος των χρησιµοποιούµενων ουσιών, µε τα χαρακτηριστικά των χρηστών (φύλο, ηλικία, κοινωνική τάξη, µορφωτικό επίπεδο, κα.), µε τους τρόπους αντιµετώπισης του προβλήµατος, και µε τους τρόπους καταστολής. Οι πρόοδοι στη γνώση της λειτουργίας του κεντρικού νευρικού συστήµατος, στα πεδία της νευροχηµείας, της ψυχιατρικής και της πειραµατικής ψυχολογίας έδωσαν τη δυνατότητα να επαναπροσδιοριστούν τα προβλήµατα που θέτει η επανειληµµένη χρήση µεγάλων ποσοτήτων µιας ή περισσότερων ουσιών και η δηµιουργία εθισµού σε ορισµένους χρήστες (Roques, 1999). Σήµερα όταν µιλούµε για ουσίες εντάσσουµε σ αυτό τον όρο τα οπιοειδή όπως η ηρωίνη, ψυχοδιεγερτικά όπως η κοκαίνη, αλλά και τις αµφεταµίνες, το αλκοόλ, τον καπνό, την κάνναβη, τις βενζοδιαζεπίνες και άλλες πολλές ουσίες που εισέρχονται καθηµερινά στο νόµιµο και παράνοµο εµπόριο (Γρίβας, 2002; Roques, 1999). Αυτό που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια είναι ο διαρκώς αυξανόµενος αριθµός χρηστών µε ταυτόχρονη µείωση του ορίου ηλικίας έναρξης της χρήσης (Ζαφειρίδης, 89;Μιχαλοδηµητράκης, Τζατζάκης & Τσατσάκη 1997; Παπαδηµητρίου, Αναγνώστου, Καραϊωσήφ, Χατζηδηµητρίου, Κυφωνίδης 1997; Roques 1999), κάτι που οφείλεται σε πολλούς λόγους που είτε έχουν να κάνουν µε την εισαγωγή στο εµπόριο και στην κατανάλωση διαρκώς νέων ουσιών, είτε έχουν να κάνουν µε αυτή καθεαυτή τη διαχείριση από την πλευρά των δυτικών κυβερνήσεων του µεγάλου αυτού προβλήµατος και µε το καθεστώς απαγόρευσης που υπάρχει γύρω από αυτές (Γρίβας, 1997). Ενδεικτικά µπορεί να αναφερθεί ότι στις Η.Π.Α το 1992 έκαναν συστηµατική χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών 14 εκατοµµύρια άτοµα ( ηρωίνη, άλλα οποιούχα , κοκαίνη , και βαρβιτουρικά και υπνωτικά (Γρίβας,1997), ενώ σήµερα µιλούµε για 18,5 εκατοµµύρια (5,5 εκατοµµύρια τοξικοµανείς και 13 εκατοµµύρια αλκοολικούς), και αναφέρονται ανάλογοι αριθµοί για την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσµο (Μάτσα, 2001). Για την Ελλάδα η ετήσια έκθεση για τα 2

6 ναρκωτικά που εκδίδει το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά και την Τοξικοεξάρτηση την χρονιά 1999 τοποθετεί την χώρα µας δεύτερη στην τάση θανάτων από χρήση ουσιών (Καλαρρύτης, 2000). Η αύξηση του αριθµού των χρηστών και κατά συνέπεια και αυτών που οδηγούνται στην κατάχρηση µε την παράλληλη µείωση του ορίου έναρξης της χρήσης θέτουν σε δοκιµασία και διαρκή κρίση τις µεθόδους που επιστρατεύει κάθε φορά η κοινωνία για να απαντήσει στα καινούργια δεδοµένα στο χώρο των εξαρτήσεων. Με βάση τα παραπάνω τίθενται επιτακτικά ερωτήµατα στο αν µπορεί να υπάρξει πρόληψη, θεραπεία και αποφυγή της υποτροπής, των ατόµων που αποπερατώνουν κάποιο πρόγραµµα θεραπείας, µε τις απαντήσεις τις περισσότερες φορές να είναι αντιφατικές και αλληλοσυγκρουόµενες. Στο χώρο της δευτερογενούς πρόληψης, δηλαδή στο χώρο της θεραπείας των τοξικοεξαρτηµένων το κυρίαρχο ερώτηµα αφορά την ιασιµότητα του τοξικοµανούς. Για να γίνει καλά ο τοξικοµανής λέει η Μάτσα (2001)πρέπει να βρει το κατάλληλο θεραπευτικό πρόγραµµα που του ταιριάζει και να πάρει ο ίδιος την απόφαση να ενταχθεί και να λειτουργήσει ενεργητικά µέσα σ αυτό µε πίστη στη φιλοσοφία και τις αρχές του. Όµως γύρω από τον τοµέα της θεραπείας αναπτύχθηκε ένας σκεπτικισµός που έχει σαν αφετηρία ιδεολογικές, κοινωνικές, και πολιτικές αντιλήψεις και στάσεις, που µοιραία οδηγούν σε συγκεκριµένες πρακτικές γύρω από τον χώρο της θεραπείας του τοξικοµανούς. Μια από τις πολλές απαντήσεις ως αναφορά στη θεραπεία των εξαρτηµένων είναι οι θεραπευτικές κοινότητες, µε την πρώτη να ιδρύετε από τον οργανισµό Synanon στην Καλιφόρνια στα τέλη της δεκαετίας του 50. Μια από τις πρώτες θεραπευτικές κοινότητες είναι αυτή του Daytop που η τρίχρονη λειτουργία της σφράγισε ένα παγκόσµιο κίνηµα αυτοθεραπευτικών κοινοτήτων, που εξαπλώθηκε σταδιακά σε πάρα πολλές χώρες. Η εµπειρία του Daytop, παρ όλες τις διαφορές ενέπνευσε το ελληνικό κίνηµα των θεραπευτικών κοινοτήτων, που εγκαινιάστηκε µε την «Ιθάκη» στη Θεσσαλονίκη το 1983 και γνωρίζει από τότε µεγάλη επέκταση (Καραµπελιάς, 1990). Το κίνηµα των θεραπευτικών κοινοτήτων σχηµατικά χωρίζεται σε τρεις «γενιές», την πρώτη, που αποτελείται από την εµπειρία του Synanon, που ιδρύθηκε το 1958, τη δεύτερη, στην οποία ανήκουν το Daytop, πολλές κοινότητες της Αµερικής όπως το Marathon House, και της Ευρώπης, και η τρίτη γενιά στην οποία ανήκουν κάποιες από τις ελληνικές θεραπευτικές κοινότητες όπως αυτή της «Παρέµβασης» (Ζαφειρίδης, 1990). Γύρω από τον χώρο και την φιλοσοφία των θεραπευτικών κοινοτήτων αναπτύχθηκε µια σειρά προβληµατισµών που έχει κυρίως να κάνει µε τον τρόπο 3

7 διαχείρισης τους (αν για παράδειγµα έχουν ιδρυθεί από πρώην χρήστες, αν είναι ενταγµένες σε κάποιο κρατικό σύστηµα οικονοµικής διαχείρισης και επιχορηγήσεων, αν εργάζονται σε αυτές πρώην χρήστες ουσιών ή όχι, κ.α.). Ένας άλλος προβληµατισµός που αναπτύχθηκε γύρω από τις θεραπευτικές κοινότητες είναι η σχέση των χρηστών που είναι ενταγµένοι προς θεραπεία σε αυτές µε το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Αρχικά στο Synanon η ένταξη των τοξικοµανών σε αυτή σήµαινε την εφ όρου ένταξη του σε αυτή, στο Daytop ο χρήστης έµενε για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα έως ότου να θεραπευτεί και να επιστρέψει υγιής στην κοινωνία, ενώ στην τρίτη γενιά θεραπευτικών κοινοτήτων υπάρχει εξαρχής µια αλληλοεπίδραση του χρήστη από την αρχή της ένταξης του στη θεραπευτική κοινότητα µε το κοινωνικό σύνολο µέσα όµως από ένα σ ένα προστατευόµενο περιβάλλον. Βασική φιλοσοφία των θεραπευτικών κοινοτήτων που ήταν οργανωµένες στη µορφή του Daytop ήταν να στηριχτούν σε παραδοσιακές αξίες όπως ειλικρίνεια, εντιµότητα, καθαρότητα στις σχέσεις και να τις συνδέσουν µε µια ευρύτερη ιδεολογική και φιλοσοφική πλατφόρµα (Ζαφειρίδης, 1990). Σήµερα στον ελλαδικό χώρο υπάρχουν θεραπευτικές κοινότητες που είναι ενταγµένες στο σύστηµα ψυχικής υγείας, και επιχορηγούνται από το Υπουργείο Υγείας (Poγκότης, 1994), και αν θέλουµε να δούµε σφαιρικά τη πολιτική γύρω από την αντιµετώπιση των ναρκωτικών µπορούµε αν πούµε ότι ενώ στη δεκαετία του 80 είχε υιοθετηθεί η πολιτική της «µείωσης της χρήσης» και της «απεξάρτησης», στα µέσα της δεκαετίας του 90 αυτή αλλάζει και δίνει τη θέση της στην πολιτική της «µείωσης της βλάβης» από τη χρήση, κατάχρηση και εξάρτηση. Αυτή η πολιτική έχει εφαρµοστεί σε διάφορες χώρες, κυρίως της Βόρειας Ευρώπης αρχικά αλλά και στην Νότια πρόσφατα(καλαρρύτης, 2000). Για να µπορεί η απεξάρτηση να είναι αποτελεσµατική οφείλει να είναι πολυεστιακή και να λαµβάνει σοβαρά υπ όψη όλες τις παραµέτρους του προβλήµατος. Η θεραπεία ως διαδικασία ανάγεται στη δηµιουργία όλων εκείνων των όρων που θα κάνουν ικανό το εξαρτηµένο άτοµο να επεξεργαστεί µε λειτουργικό τρόπο τις αλλαγές του στη σχέση του µε τον εαυτό του και µε τον κόσµο (Μάτσα, 2001). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο και στη προσπάθεια από την πλευρά του χρήστη δηµιουργίας της προσωπικότητας του και της διαµόρφωσης µιας νέας ταυτότητας εντάσσεται και η ανάπτυξη νέων σχέσεων, νέων ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων. Τα προγράµµατα των θεραπευτικών κοινοτήτων είναι πλούσια σε δραστηριότητες (εκµάθηση υπολογιστών, κηπουρική, σχολείο κά), και µια από αυτές είναι δυνατότη- 4

8 τα που δίνεται στα µέλη να συµµετάσχουν σε αθλητικές δραστηριότητες. Το 1995 δηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Journal of Substance Abuse Treatment η εργασία των Κremer, Malkin, και Bebshoff που αφορούσε στην αξιολόγηση 50 θεραπευτικών προγραµµάτων εξαρτηµένων ατόµων και έγινε για να καταγραφούν ποια προγράµ- µατα άθλησης εφαρµόζονταν στα θεραπευτικά κέντρα αλλά και για δουν τον βαθµό εξειδίκευσης των γυµναστών που τα εφήρµοζαν, και αυτό πάντα προς την κατεύθυνση και την λογική ότι, όπου υπάρχει εξειδίκευση υπάρχει και αποτελεσµατικότητα. Η µελέτη που αφορούσε τα προγράµµατα άθλησης είχε δύο κατευθύνσεις, µε την µια να αξιολογεί το έργο των καθηγητών φυσικής αγωγής και του έργου που αυτοί προσέφεραν, και η άλλη αφορούσε τις αθλητικές προτιµήσεις των εξαρτηµένων.τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι στο 80% των θεραπευτικών προγραµµάτων συµπεριλάµβαναν την άθληση στο πρόγραµµα τους. Παρόµοιο είναι και το ποσοστό στον ελλάδικό χώρο, οπου στις µεγάλες νοµαρχίες στις οποίες υπήρχαν µονάδες απεξάρτησης κατά το χρονικό διάστηµα λειτουργούσαν παράλληλα προγράµµατα µαζικού αθλητισµού που γινόταν στο χώρο των κοινοτήτων (Ετήσιος Απολογισµός Γ.Γ.Α, 1998). Σήµερα υπάρχει τουλάχιστον ένας διορισµένος καθηγητής φυσικής αγωγής σε όλες τις θεραπευτικές δοµές που λειτουργούν στην Ελλάδα υπό την αιγίδα του Ο.ΚΑ.ΝΑ, είτε αυτές είναι κλειστά συστήµατα απεξάρτησης όπως είναι οι θεραπευτικές κοινότητες, είτε είναι µονάδες απεξάρτησης που λειτουργούν µέσα στα µεγάλα ψυχιατρικά νοσοκοµεία. Τα ερευνητικά δεδοµένα σε ότι αφορά στην επίδραση της άθλησης στους χρήστες, όπως επίσης και ως προς την πρωτογενή δευτερογενή - και τριτογενή πρόληψη είναι λίγα. Οι Taylor, Sallis και Needle (1985) σε µια αντίστοιχη µελέτη παρέπεµψαν σε τέσσερις µη σταθµισµένες ως προς την εγκυρότητα τους έρευνες, το ίδιο και ο Collinwood µε τους συνεργάτες του (1991) οι οποίοι θεωρούν θετική την επίδραση της άθλησης σε εξαρτηµένα άτοµα αλλά, λένε ότι τα ερευνητικά δεδοµένα είναι πολύ λίγα. Το συµπέρασµα που προκύπτει µέσα από την µελέτη µιας σειράς επιστηµονικών άρθρων είναι ότι ο αθλητισµός αποτελεί µια από τις δραστηριότητες σχεδόν των περισσοτέρων θεραπευτικών προγραµµάτων απεξάρτησης από την χρήση ουσιών (O'Brien, Vincent & Biase,1998; Kremer, Malkin & Benshoff, 1995). Αναλυτικότερα το ερευνητικό πεδίο που αφορά στην επίδραση της άσκησης σε άτοµα χρήστες ψυχοτρόπων ουσιών έχει σαν αφετηρία την δεκαετία του 70 όπου αρχίζουν να εµφανίζονται οι πρώτες µελέτες που διερευνούν την επίδραση της άσκησης σε χρήστες κυρίως αλκοόλ, και µε σκοπό κυρίως την επίδραση της φυσικής δραστηριό- 5

9 τητας στην φυσική κατάσταση των χρηστών (Μurphy, 1970; Τsukue, & Shohoji, 1981). Τα επόµενα χρόνια αρχίζουν να εµφανίζονται οι πρώτες µελέτες που αφορούν όχι µόνον στην επίδραση της άσκησης στη φυσική κατάσταση αλλά και σε κάποια στοιχεία της προσωπικότητας (Frankel & Murphy,1974), στο άγχος (Whiting, 1981), αλλά αρχίζει να διερευνάται στο αν µπορεί η βελτίωση της φυσικής κατάστασης των χρηστών ψυχοτρόπων ουσιών να επιφέρει µεταβολές στην κατάθλιψη και να µειώσει το άγχος τους (Palmer, Vacc & Epstein, 1988) ή να βελτιώσει την αυτοεκτίµηση τους (True, 1990). Σταδιακά µε το πέρασµα των χρόνων οι µελέτες που αφορούν στην επίδραση της άσκησης σε χρήστες ψυχοτρόπων ουσιών εξειδικεύτηκαν, και αρχίζει να µελετάται η επίδραση διαφορετικών µορφών άσκησης (αερόβιας αναερόβιας - κυκλικής προπόνησης) σε ψυχολογικές παραµέτρους που φέρονται ότι σχετίζονται µε την χρήση και κατάχρηση ψυχοτρόπων ουσιών όπως είναι η κατάθλιψη(palmer, Palmer, Michiels & Thigpen, 1995), ή το άγχος (Kunstler, 1985) ή και των δυο µαζί (Caplan, 1991; Collinwood, 1991; Franklin, 1988). Ενδιαφέρον στοιχείο των µελετών αποτελεί η πιθανή σύνδεση µεταξύ άσκησης και προσκόλλησης στο θεραπευτικό πρόγραµµα (Burling, et al., 1992) ή τα ευρήµατα ότι η άσκηση πιθανόν να αποτελεί πρόσθετο µέσο θεραπείας (Κυρκούλης, 1998; Collinwood, et al., 1991). Το ερευνητικό τοπίο στην Ελλάδα για την επίδραση που µπορεί να έχει η άσκηση σε ειδικές κατηγορίες ατόµων όπως οι χρήστες ψυχοτρόπων ουσιών περιορίζεται σε ένα µικρό αριθµό εργασιών που πραγµατοποιήθηκαν στα πλαίσια λειτουργίας διαφορετικών θεραπευτικών κοινοτήτων(vlachopoulou, Diakogiannis, Fokas, Doganis & Kioumourtzoglou, 2005b; Κυρκούλης,1998;Γεωργάκας, Χαριτοπούλου, Αναστασιάδης & Χατζούδη, 1993) και σε µια µονογραφία που αφορούσε την κατάχρηση φαρµάκων από αθλητές (Παραδέλλης, 1993). Στόχος της µελέτης της Vlachopoulou, και συνεργατών (2005), ήταν η σχέση των σωµατικών αυτοαξιολογήσεων χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών µε την κατάθλιψη και το άγχος, ενώ στη µελέτη του Γεωργάκα και των συνεργατών του (1993),στόχο αποτέλεσε η διερεύνηση της δυνατότητας ενίσχυσης της υποστηρικτικής ψυχοθεραπείας των χρηστών διαµέσου της συµµετοχής τους σε αθλητικές δραστηριότητες. Στη µελέτη του Κυρκούλη (1998), διερευνήθηκε στο αν η συµµετοχή των χρηστών σε οµάδα µπάσκετ τους βοηθάει στην ολοκλήρωση του θεραπευτικού τους προγράµµατος. Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Olievenstein και το υπενθυµίζει η Μάτσα (2001), η εγκατάσταση της τοξικοµανίας είναι το προϊόν της συνάντησης µιας ουσίας µε µια 6

10 συγκεκριµένη ελλειµµατική προσωπικότητα σε µια δεδοµένη κοινωνικοπολιτιστική στιγµή. Αυτό που έχει φανεί από την έρευνα είναι ότι η χρήση και η κατάχρηση ουσιών καθορίζεται από ένα πλέγµα κοινωνικών περιβαλλοντικών οικογενειακών - ψυχολογικών και βιολογικών - γενετικών παραγόντων (Cadoret, Troughton, O Gorman, Heywood, 1986; Kokkevi, 1992). Έρευνες για την χρήση και την κατάχρηση ψυχοτρόπων ουσιών έδειξαν ότι στην Ελλάδα οι καθοριστικοί παράγοντες είναι περισσότερο ενδοατοµικοί όπως είναι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, η ψυχοπαθολογία (Αλεκτορίδης, Παρίση, Τσα- µουρτζή, Γεωργάκας & Ρογκότης, 1993; Kokkevi, Madianou, Madianos, Stefanis, 1985),διαταραχές συναισθηµάτων όπως µοναξιά, ψυχοσωµατικά συµπτώµατα, κατάθλιψη(kokkevi & Stefanis,1995;Madianos,Gefou-Madianou & Stefanis,1994; Μadianos, Gefou-Madianou, Richardson & Stefanis,1995;Stefanis & Kokkevi,1994) αλλά και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες που έχουν να κάνουν µε την εικόνα εαυτού, (Κοκκέβη, Μοστριού, Τερζίδου, αρβίρη, Λεντάκη & Στεφανής, 1988; Κοκκέβη,1991) όπως επίσης σηµαντικός παράγοντας για την χρήση και κατάχρηση ουσιών είναι το οικογενειακό περιβάλλον και οι σχέσεις του χρήστη µ' αυτό (Αγοραστίδης, 1985; Donavan, Marlatt, Allan, 1988; Koutras, Hyphantis, Kafetzopoulos, Liacos & Marselos,1990; Hyphantis, Koutras, Liacos & Marselos, 1991; Χείλαρη, 1992). Λαµβάνοντας υπ όψη τα ευρήµατα που προέκυψαν από τον χώρο της φυσικής αγωγής για τον τρόπο που επιδρά η άσκηση σε κάποιους από τους παράγοντες που ενοχοποιούνται για την χρήση και κατάχρηση ψυχοτρόπων ουσιών η παρούσα µελέτη θέλησε να διερευνήσει και να επεκτείνει παλαιότερα ευρήµατα άλλων µελετών του Palmer, Vacc και Epstein(1988) και των Palmer, Palmer, Michiels και Thigpen (1995). Στην πρώτη µελέτη φάνηκε βελτίωση της κατάθλιψης του άγχους προδιάθεσης και του άγχους κατάστασης, µετά από την συµµετοχή σε πρόγραµµα αερόβιας άσκησης οµάδας αλκοολικών που παρακολουθούσαν κλειστό πρόγραµµα απεξάρτησης (Palmer, et al., 1988). Ενώ στη δεύτερη ο Palmer και οι συνεργάτες του (1995) µελέτησαν τα αποτελέσµατα της επίδρασης τριών τύπων άσκησης (aerobic, bodybuilding,και κυκλικής προπόνησης) στα συµπτώµατα της κατάθλιψης, 45 χρηστών που παρακολουθόυσαν πρόγραµµα απεξάρτησης. Αξιοση- µείωτα αποτελέσµατα σ αυτή την µελέτη έδωσε το πρόγραµµα του bodyduilding, (άσκηση µε αυξανόµενη αντίσταση),όπου τα άτοµα που συµµετείχαν έδειξαν µείωση των συµπτωµάτων της κατάθλιψης, αύξηση της µυϊκής µάζας, και της ευλυγισίας. 7

11 Όπως προαναφέρθηκε η άσκηση και ο αθλητισµός αποτελούν βασικό στοιχείο των καθηµερινών δραστηριοτήτων των µελών των µονάδων απεξάρτησης. Η οργάνωση κατάλληλων αθλητικών προγραµµάτων και η επιστηµονική διερεύνηση για την αποτελεσµατικότερη αθλητική δραστηριότητα, που στοχεύει στην βελτίωση κάποιων από τους ψυχικούς παράγοντες που µοιάζει να ενοχοποιούνται για την χρήση και κατάχρηση εξαρτησιογόνων ουσιών πρέπει να αποτελεί το στόχο της επιστηµονικής διερεύνησης τα επόµενα χρόνια, για να µπορεί η άσκηση και ο αθλητισµός να αποτελούν ένα ακόµα εργαλείο στην κατεύθυνση της θεραπείας και της κοινωνικής επανένταξης ατόµων που παρακολουθούν προγράµµατα απεξάρτησης. Σκοπός της µελέτης ήταν να διερευνηθεί η επίδραση που έχει ένα πρόγραµµα άσκησης µε αυξανόµενη αντίσταση που εφαρµόστηκε για οκτώ εβδοµάδες στην κατάθλιψη, στο άγχος (προδιάθεσης κατάστασης) και στην αυτοεκτίµηση χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών που βρισκόταν σε περίοδο αποχής και παρακολουθούσαν κλειστό πρόγραµµα απεξάρτησης σε θεραπευτική κοινότητα. 1.2 Όριοθετήσεις και περιορισµοί της µελέτης Τα όρια και οι περιορισµοί της παρούσας µελέτης που αφορούν στην εγκυρότητα και αξιοπιστία των ευρηµάτων της είναι οι ακόλουθοι: Το µικρό δείγµα πλήττει την αξιοπιστία των ευρηµάτων της µελέτης και για αυτό τα αποτελέσµατα αφορούν µόνο τα ερευνητικά υποκείµενα της παρούσης µελέτης. Τα ευρήµατα της µελέτης αφορούν µόνο άτοµα τα οποία βρίσκονται και παρακολουθούν «κλειστά» και «στεγνά» προγράµµατα απεξάρτησης και όχι όσων ατόµων παρακολουθούν άλλα προγράµµατα απεξάρτησης. Η εθελοντική συµµετοχή των ερευνητικών υποκειµένων στην παρούσα µελέτη και όχι όλων των µελών που εκείνη την χρονική περίοδο παρακο- 8

12 λουθούσαν το πρόγραµµα της θεραπευτικής κοινότητας κάνει τα ευρήµατα να αφορούν µόνο τα άτοµα που εκδήλωσαν το ενδιαφέρον να συµµετάσχουν στην µελέτη και όχι όλα τα µέλη της θεραπευτικής κοινότητας. Το γεγονός ότι τα µέλη της πειραµατικής οµάδας και της οµάδας ελέγχου βρισκόταν και συµβιούσαν στον ίδιο χώρο, πιθανόν πλήττει την αξιοπιστία και την εγκυρότητα των ευρηµάτων της µελέτης. 1.3 Ορισµοί και συντοµογραφίες «Κλειστά - Στεγνά» προγράµµατα απεξάρτησης: Θεραπευτικά προγράµµατα απεξάρτησης που στηρίζονται στη φιλοσοφία του Daytop. Ο χρήστης παρακολουθεί για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα το πρόγραµµα µιας θεραπευτικής κοινότητας, όπου δεν του δίνετε η δυνατότητα για µεγάλο χρονικό διάστηµα να έχει επαφή µε τον έξω κόσµο. Στο πρόγραµµα των θεραπευτικών κοινοτήτων δεν περιλαµβάνεται η δυνατότητα χρήσης υποκατάστατων (µεθαδόνη κ. ά). Πρώην χρήστες σε περίοδο αποχής: Άτοµα χρήστες οπιοειδών και άλλων ουσιών που βρίσκονται σε περίοδο µη χρήσης. Αντιλαµβανόµενη ικανότητα (perceived competence): η αίσθηση της ικανότητας που έχει ένα άτοµο πάνω σε συγκεκριµένους τοµείς της καθηµερινής του ζωής (εργασία, αθλητισµός κ.ά). Έννοια του Εαυτού (self-concept): Σύνθετη εννοιολογική κατασκευή η οποία περιλαµβάνει γνωστικές, συναισθηµατικές και συµπεριφορικές πτυχές, µε δυο βασικές συνιστώσες την αυτοαντίληψη (self-perception) ή αυτοεικόνα (self-image) και την αυτoεκτίµηση (self-esteem) ή σφαιρική αυτοαξία (global self-worth) Αυτοαποτελεσµατικότητα (self-efficacy): Αποτελεί τις εκτιµήσεις του ατόµου αναφορικά µε την ικανότητα του να οργανώσει και να εκτελέσει ένα σχέδιο δράσης για την επίτευξη προκαθορισµένων επιπέδων επίδοσης (Μακρή-Μπότσαρη, 2001, σελ.24). Αυτοεκτίµηση (self esteem): Ο Coopersmith ορίζει την αυτοεκτίµηση ως την 9

13 αξιολόγηση που το άτοµο κάνει και συνήθως διατηρεί σε σχέση µε τον εαυτό του (Μακρή Μπότσαρη,2001,σελ.23). BDI.: Beck Depression Inventory (Κλίµακα Κατάθλιψης Beck) STAI.: State - Trait Anxiety Inventory (Κλίµακα Άγχους Προδιάθεσης Κατάστασης ). P.S.P.P.: Physical Self-Perception Profile (Προφίλ Σωµατικής Αυτοαντίληψης). SPORT.: Perceived sport competence(αντιλαµβανόµενη αθλητική ικανότητα) COND.: Perceived physical condition (Αντιλαµβανόµενη φυσική κατάσταση) BODY.: Perceived attractive body (Αντιλαµβανόµενο ελκυστικό σώµα) STREN.: Perceived physical strength (Αντιλαµβανόµενη σωµατική δύναµη) PSW.: Physical self-worth (Σωµατική Αυταξία). 1.4 Μηδενικές υποθέσεις Οι µηδενικές υποθέσεις της παρούσας µελέτης είναι οι παρακάτω. Μετά το πρόγραµµα παρέµβασης δεν θα υπάρχει διαφορά µεταξύ αρχικής και τελικής µέτρησης στον παράγοντα της κατάθλιψης. Μετά από το πρόγραµµα παρέµβασης δεν θα υπάρχει διαφορά µεταξύ αρχικής και τελικής µέτρησης στον παράγοντα του άγχους. Μετά το πρόγραµµα παρέµβασης δεν θα υπάρχει διαφορά µεταξύ αρχικής και τελικής µέτρησης στον παράγοντα της αυτοεκτίµησης. 10

14 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1 Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ Επίδραση της άσκησης στην κατάθλιψη µη κλινικών πληθυσµών Η ψυχική διάθεση εµπεριέχει µια σειρά συναισθηµατικές καταστάσεις που ορίζονται τόσο από φυσιολογικές παραµέτρους (κούραση, εξάντληση, ενεργητικότητα), όσο και από ψυχολογικές (άγχος, στρες, κατάθλιψη). Το συναίσθηµα αποτελεί εξωτερική έκφραση της συναισθηµατικής διάθεσης. Η κατάθλιψη δεν περιορίζεται σε συγκεκριµένο χρόνο και χώρο, γιατί αποτελεί βασικά αντίδραση στην ένταση. Η κατάθλιψη είναι µια διάθεση που µπορεί να παρουσιαστεί οποτεδήποτε σε οποιονδήποτε (Flach,1974). Κάτω από καταστάσεις έντασης κατάθλιψη µπορεί να παρουσιάσει ο οποιασδήποτε, χωρίς όµως να νοσήσει από αυτή. Στον χώρο της φυσικής αγωγής έχουν γίνει πολλές έρευνες που αφορούσαν στην επίδραση της άσκησης στην κατάθλιψη σε φυσιολογικούς πληθυσµούς. Η άσκηση χρησιµοποιήθηκε για την βελτίωση της ψυχολογικής λειτουργικότητας και της ευεξίας ανάµεσα σε ανθρώπους µε ήπια ή µέτρια ψυχική ένταση χωρίς όµως αυτοί να πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια µιας ψυχιατρικής διαταραχής. Πολλοί συγγραφείς σηµείωσαν ότι η συµµετοχή σε προγράµµατα αερόβιας άσκησης ανάµεσα σε µη ψυχιατρικούς ασθενείς ίσως µπορεί να προλάβει µελλοντικές ψυχικές διαταραχές (Plante,1993). Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που αφορούσε στην επίδραση και τον ρόλο που παίζει η άσκηση στην ψυχική υγεία µη κλινικών πληθυσµών πραγµατοποίησαν οι Plante και Robin (1990), και οδηγήθηκαν στο συµπέρασµα ότι η άσκηση βελτιώνει την ήπια κατάθλιψη. Σε έρευνα που πραγµατοποίησαν οι Roberts και Morgan (1971) µελέτησαν κατά πόσο µεταβάλλεται το επίπεδο της κατάθλιψης σε άτοµα που δεν νοσούσαν. Μετά από άσκηση 6 εβδοµάδων οι συµµετέχοντες που ήταν κατανεµηµένοι σε οκτώ οµάδες άσκησης και σε µια οµάδα ελέγχου έδειξαν να ωφελούνται από την άσκηση σε σχέση µε την οµάδα ελέγχου και τέσσερις από τις οκτώ οµάδες είχαν στατιστικά σηµαντικές διαφορές. Σε µελέτη που πραγµατοποίησαν οι Morgan, Roberts Brand και Feinerman (1970) σε δείγµα ατόµων που δεν νοσούσαν από κατάθλιψη, µετά από πρόγραµµα 11

15 άσκησης 6 εβδοµάδων δεν φάνηκε µείωση των επιπέδων κατάθλιψης, και παρόµοια ήταν τα συµπεράσµατα και άλλης µελέτης που πραγµατοποίησαν οι Morgan και Pollock (1978). Την δεκαετία του 1970 ξεχωρίζουν η εργασία του Blue (1979), και δυο άλλες ερευνητικές προσπάθειες των Brown, Ramizer και Taub (1978), και των Kavanagh, Shephard, Tuck και Qureshi (1977). Στην µελέτη του Brown και των συνεργατών του (1978) κύριος σκοπός ήταν η επίδραση της άσκησης στη κατάθλιψη, και το ερευνητικό δείγµα το αποτελούσαν φοιτητές. Για τις µετρήσεις οι ερευνητές χρησιµοποίησαν το Zung Self Rating Depression Scale, το Activation Deactivation Check List, και το Lorr Mood Check List. Μετά το τέλος της τα αποτελέσµατα έδειξαν βελτίωση της κατάθλιψης. Κοινά στοιχεία των τριών µελετών των Kavanagh και συν., (1977), του Brown και συν. (1978), και του Blue (1979) ήταν ότι στερούντo οµάδων ελέγχου, και ότι κατέληγαν σε βελτίωση της κατάθλιψης µετά από την συµ- µετοχή των υποκειµένων σε αερόβια προγράµµατα άσκησης (τρέξιµο) (Folkins & Sime, 1981). Η άσκηση µοιάζει να επιδρά µειώνοντας την κατάθλιψη που εµφανίζεται σε άτοµα που εµφανίζουν προβλήµατα καρδιάς ( Taylor, Sallis & Needle,1985;Stern & Cleary, 1981;1982; Κavangh et.al., 1977). Σε άλλες µελέτες δεν έχουµε κάποια επίδραση της άσκησης στην µείωση της κατάθλιψης µετά από µετακαρδιακό έµφραγµα (Willis & Campell,1992). Φαίνεται πιθανό ότι οι ενήλικες που είναι φυσικά δραστήριοι είναι λιγότεροι επιρρεπείς στην κατάθλιψη από τους αντίστοιχους που κάνουν καθιστική ζωή (Stephens, 1988). Οι Ruuskanen και Ruoppila (1995) πραγµατοποίησαν έρευνα µε ηλικιωµένους, και οι Norris, Carroll και Cochrane (1992) µε εφήβους, και τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι η άσκηση συνδέεται µε χαµηλότερα επίπεδα κατάθλιψης τα οποία όµως είναι δύσκολο να τεκµηριωθούν γιατί έλλειπαν από τις µελέτες οι οµάδες ελέγχου. Ο Steptoe και ο Butler το 1996 πραγµατοποίησαν έρευνα µε δείγµα ατόµων, και των οποίων η συµµετοχή σε έντονη φυσική δραστηριότητα συσχετίστηκε µε χαµηλότερα επίπεδα κατάθλιψης. Σε παρόµοια έρευνα και σε παρόµοια συµπεράσµατα οδηγήθηκε ο Steptoe και οι συνεργάτες του (1997) µε ένα πολύ µεγάλο δείγµα φοιτητών. Ο Weyerer (1992) και ο Stephens (1988) σε δείγµα 1536 και ενηλίκων αντίστοιχα συσχέτισαν την καλύτερη ψυχική υγεία και τα χαµηλότερα επίπεδα κατάθλιψης µε την φυσική δραστηριότητα. Οι µεταβλητές που συνυπολογίστηκαν ήταν το φύλο, η ηλικία, η κοινωνικοοικονοµική κατάσταση και οι παθήσεις των συµ- µετεχόντων. 12

16 Σε αυτού του τύπου τις µελέτες στις οποίες γίνεται σύνδεση της φυσικής δραστηριότητας µε την καλύτερη συναισθηµατική κατάσταση είναι δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συµπεράσµατα, γιατί επεισέρχονται µια σειρά από άλλους παράγοντες που µπορεί να έχουν θετική επίδραση στη συναισθηµατική κατάσταση των υποκειµένων, και αυτή η βελτίωση µονοµερώς να αποδοθεί στην άσκηση Η επίδραση της άσκησης στην κατάθλιψη σε κλινικούς πληθυσµούς Υπάρχει δυσκολία να τεκµηριωθεί ερευνητικά η επίδραση της άσκησης σε καταθλιπτικά υποκείµενα που είτε βρίσκονται σε προγράµµατα εσωτερικής διαµονής (ιδιωτικές ή κρατικές κλινικές) είτε σε προγράµµατα εξωτερικής παρακολούθησης (νοσοκοµεία ηµέρας) και αυτό γιατί οι καταθλιπτικοί ασθενείς είναι δύσκολο να κινητοποιηθούν κινητικά. Σε δυο µετααναλύσεις που πραγµατοποιήθηκαν αποδείχτηκε ότι η άσκηση επιδρά θετικά στην κατάθλιψη, η συγκέντρωση όµως των στοιχείων προέκυψε από µελέτες οι οποίες παρουσίαζαν προβλήµατα εγκυρότητας (North, Mc Cullagh & Vu Tran,1990; Craft & Landers,1998). Οι Lawlor και Hopker (2001) σε µεταανάλυση που πραγµατοποίησαν δεν µπόρεσαν να τεκµηριώσουν την αποτελεσµατικότητα της άσκησης στην διαχείριση της κατάθλιψης, ωστόσο όµως δεν αποκλείουν την περίπτωση ότι σε ορισµένα άτοµα η φυσική δραστηριότητα µπορεί να προκαλέσει µείωση των συµπτωµάτων της κατάθλιψης. Τα περισσότερα προγράµµατα άσκησης που σχεδιάστηκαν για να µελετηθεί η επίδραση της στα συµπτώµατα της κατάθλιψης αφορούσαν την θεραπεία της κλινικής κατάθλιψης των ενηλίκων, των εφήβων και των παιδιών (Conroy, Smith & Felthouse, 1982; Doyne et al., 1987; Greist, Klein Eischens, Faris, Gurman & Morgan,1979a; Kavanagh, Shephard, Tuck & Oureshi,1977; Klein, et.al., 1985),την αερόβια άσκηση και κυρίως το τρέξιµο (Kostrubala,1976;Rueter,1979; Greist, Eischens, Klein & Faris, 1979b; Fremot,1983), την επίδραση της αναερόβιας άσκησης στην µείωση της κατάθλιψης (Doyne et al., 1987; Mutrie,1988; Singh, Clements & Fiatrone,1997), όπως επίσης στην επίδραση της σε άτοµα µεγαλύτερης ηλικίας (Lampinen, Heikkinen & Ruoppila, 2000). 13

17 Ο Kostrubala (1976) ένας ψυχαναλυτικός ψυχαναλυτής και ένας ενθουσιώδης δρο- µέας, πίστευε ότι το τρέξιµο αποτελεί µια καλή µέθοδο για να έρθει σε καλύτερη σχέση ο θεραπευτής µε τον ασθενή του. Ο Rueter (1979) πραγµατοποίησε έρευνα µε οµάδα 18 φοιτητών οι οποίοι παρακολουθούντο για κατάθλιψη, και χωρίστηκαν τυχαία σε δυο οµάδες, όπου στην πρώτη τα άτοµα δεχόταν συµβουλευτική ψυχοθεραπεία για δέκα εβδοµάδες και στην δεύτερη δεχόταν ίδιου τύπου ψυχοθεραπεία και παράλληλα έτρεχαν τρεις φορές την εβδοµάδα µε την ενθάρρυνση ενός αρχηγού. Η µέτρηση της κατάθλιψης έγινε µε την κλίµακα ΒDI (Beck Depression Inventory), και µε την πάροδο δέκα εβδοµάδων τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι η οµάδα που δεχόταν ψυχοθεραπεία παράλληλα µε το τρέξιµο έδειξε µεγαλύτερη βελτίωση στην κατάθλιψη. Το γεγονός όµως ότι η οµάδα τρεξίµατος είχε καλύτερα αποτελέσµατα δεν µπορεί να αποδοθεί ευθέως στην επίδραση της άσκησης και όχι στο γεγονός ότι δεχόταν περισσότερο χρόνο θεραπείας απ ότι η πρώτη οµάδα. Παρόµοια έρευνα µε αυτή του Rueter (1979) πραγµατοποίησε ο Fremot (1983), ο οποίος χώρισε 49 εθελοντές σε τρεις οµάδες, µια οµάδα δεχόταν γνωστική ψυχοθεραπεία για µια ώρα την εβδοµάδα, µια δεύτερη οµάδα έκανε τρέξιµο τρεις φορές την εβδοµάδα για 20 λεπτά κάθε φορά και µε την παρουσία ενός ειδικού, και µια τρίτη οµάδα που συνδύαζε ότι οι δυο παραπάνω, δηλαδή έκανε µια ώρα γνωστική ψυχοθεραπεία την εβδοµάδα και τρεις φορές τρέξιµο για 20 λεπτά. Για τη µέτρηση της κατάθλιψης χρησιµοποιήθηκε η κλίµακα BDI, και τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι υπήρξε ισοδύναµη µείωση στην κατάθλιψη και των τριών οµάδων. Μια από τις καλύτερα σχεδιασµένες µελέτη πραγµατοποιήθηκε από τον Greist και τους συνεργάτες του (1979a), µε στόχο να διερευνηθεί η επίδραση της άσκησης και συγκεκριµένα του τρεξίµατος σε καταθλιπτικά υποκείµενα. Οι ερευνητές τυχαία τοποθέτησαν 28 καταθλιπτικά υποκείµενα σε τρεις οµάδες. Η χρονική διάρκεια της παρέµβασης ήταν δέκα εβδοµάδες. Η πρώτη οµάδα δέχθηκε δέκα συνεδρίες ψυχοθεραπεία συµπεριφορικού τύπου, η δεύτερη οµάδα δέχτηκε ψυχοθεραπεία χωρίς χρονικό περιορισµό προσανατολισµένη σε µεγαλύτερη ενδοσκόπηση (insight) και η τρίτη οµάδα συµµετείχε σε τρέξιµο µε την επίβλεψη υπευθύνου για λεπτά για τρεις φορές την εβδοµάδα. Από τα 28 υποκείµενα της µελέτης τα 13 ήταν άνδρες και τα 15 γυναίκες και ήταν ασθενείς ιδιωτικής κλινικής. Η αξιολόγηση της κατάθλιψης έγινε µε την SCL-90 (Symptom Checklist-90)κλίµακα για την κατάθλιψη. Μετά την πάροδο των δέκα εβδοµάδων η τρίτη οµάδα είχε την ίδια βελτίωση στην κατάθλιψη που είχαν οι δυο άλλες οµάδες που δεχόταν ψυχοθεραπεία. Τα ευρήµατα της µελέτης 14

18 αµφισβητούνται γιατί υπήρχαν µεθοδολογικά προβλήµατα τα οποία επέδρασαν στην εσωτερική και εξωτερική εγκυρότητα των αποτελεσµάτων. Ως αναφορά στην εσωτερική εγκυρότητα υπήρχε το πρόβληµα ότι ο υπεύθυνος της οµάδας τρεξίµατος ήταν ένας απλός δροµέας σε σχέση µε τους θεραπευτές των άλλων δυο οµάδων οι οποίοι ήταν ειδικοί ψυχοθεραπευτές, και ότι η οµάδα τρεξίµατος είχε µεγαλύτερη χρονική διάρκεια επαφή µε το θεραπευτή της. Επίσης δεν ήταν ξεκάθαρο σε τι οφειλόταν η βελτίωση της οµάδας τρεξίµατος, αν δηλαδή αυτή σχετιζόταν µε το αίσθηµα υπεροχής και της τοποθέτησης στόχου, µε την κοινωνική διαντίδραση των µελών ή ήταν αποτέλεσµα της βελτίωσης της φυσικής κατάστασης. Τα ευρήµατα της προηγούµενης µελέτης ότι πιθανόν το τρέξιµο να αποτελεί αποτελεσµατικότερη θεραπεία απ ότι οι παραδοσιακές θεραπείες οδήγησε τον Greist και τους συνεργάτες του σε µια παραπλήσια µελέτη (Klein, et al., 1985). Σε αυτή την µελέτη οι ερευνητές εξίσωσαν τον χρόνο επαφής των υποκειµένων της έρευνας µε τους θεραπευτές. Στην µελέτη αυτή 75 καταθλιπτικά χωρίστηκαν τυχαία κατανοµή σε τρεις οµάδες, µια οµάδα ψυχοθεραπείας, µια οµάδα διαλογισµού, και µια τρίτη οµάδα τρεξίµατος. Μετά από παρέµβαση 12 εβδοµάδων και επανεξέταση µετά από εννέα µήνες, όλα τα ερευνητικά υποκείµενα των τριών οµάδων παρουσίασαν παρόµοια µείωση των επιπέδων της κατάθλιψης. Τα αποτελέσµατα της µελέτης συµφωνούν µε εκείνα της προηγούµενης έρευνας του Greist et al., (1979a), ωστόσο δεν φάνηκε σε αυτή την δεύτερη µελέτη κάποια µεγαλύτερη επίδραση στην κατάθλιψη κάποιας µεθόδου σε σχέση µε τις δυο άλλες. Ερευνητικοί σχεδιασµοί µε λίγα υποκείµενα έδειξαν θετικά αποτελέσµατα στην κατάθλιψη µετά από συµµετοχή των ασθενών σε πρόγραµµα άσκησης (τρέξιµο) (Blue,1979; Doyne,Chambless & Beutler,1983;Buffone,1981). Ο Blue (1979) επέλεξε το τρέξιµο για δυο ασθενείς του όταν η προηγούµενη παραδοσιακή θεραπευτική παρέµβαση µε την χρήση φαρµάκων απέτυχε. Οι δύο ασθενείς έδειξαν µείωση της κατάθλιψης µετά από εννέα βδοµάδες που συµµετείχαν στο πρόγραµµα τρεξίµατος. Ο Doyne και οι συνεργάτες του (1983) πραγµατοποίησαν µελέτη µε τρεις ασθενείς που είχαν διάγνωση µείζονος κατάθλιψης και χρησιµοποίησαν για άσκηση εργοποδήλατα µαζί µε την χρήση placebo. Τα αποτελέσµατα της µελέτης έδειξαν βελτίωση της ψυχικής διάθεσης των υποκειµένων µε διάρκεια κάτι που φάνηκε σε επανεξέταση που πραγµατοποιήθηκε τρεις µήνες µετά. Μια άλλη έρευνα µε λίγα κατάθλιπτικά υποκείµενα πραγµατοποιήθηκε από τον Buffone (1981). Οι συµµετέχοντες στην έρευνα αξιολογήθηκαν 4 εβδοµάδες πριν τους δοθεί ένα συνδυασµένο πρόγραµ- 15

19 µα γνωστικής ψυχοθεραπείας µε τρέξιµο. Οι µετρήσεις έγιναν µε την κλίµακα BDI και έδειξαν µια αρχική µείωση της κατάθλιψης, όµως σε επανεξέταση που έγινε δυο µήνες µετά αποκάλυψε αύξηση των αρχικών επιπέδων της κατάθλιψης, και µη προσκόλληση των υποκειµένων στην άσκηση. Οι Hartz, Wallace και Cayton (1982) διερεύνησαν την επίδραση της αερόβιας άσκησης σε 7 καταθλιπτικούς ασθενείς που παρακολουθούσαν πρόγραµµα εξωτερικής περίθαλψης. Ο ερευνητικός τους σχεδιασµός περιελάµβανε δύο φάσεις θεραπείας και δυο µη θεραπευτικές φάσεις. Βελτίωση παρατηρήθηκε σε τρεις ασθενείς µετά την συµµετοχή τους στο της πρόγραµµα αερόβιας άσκησης. Στην επανεξέταση κατά την φάση που δεν παρεχόταν θεραπεία η κατάθλιψη δεν επανήλθε στα αρχικά επίπεδα για τους συµµετέχοντες. Ο Morgan διερεύνησε την επίδραση της κατάθλιψης στο ψυχοκινητικό επίπεδο των ασθενών µε κατάθλιψη (Morgan,1968;Morgan,1969;Morgan,1970). Τα συµπεράσµατα στα οποία κατέληξε είναι παρόµοια µε αυτά άλλων ερευνών που υποστηρίζουν ότι το χαµηλότερο επίπεδο µυϊκής αντοχής είναι συνδεδεµένο µε µέγιστη ψυχοπαθολογία. Σε κάθε περίπτωση η απουσία διαφορών στο λίπος του σώµατος, στο χρόνο αντίδρασης και στη µυϊκή δύναµη συνεπάγεται ότι ψυχοκινητική επιβράδυνση στους καταθλιπτικούς ασθενείς, και ίσως είναι καθρέφτης της συναισθηµατικής τους κατάστασης (Morgan, 1994). Σε βελτίωση της κατάθλιψης µετά από την συµµετοχή σε αθλητικά προγράµµατα αερόβιας άσκησης αποτιµήθηκε σε ασθενείς µε διάγνωση κατάθλιψης που βρισκόταν σε ψυχιατρικές κλινικές (Conroy, Smith & Felthouse,1982; Martinsen, Medhus & Sandvik,1985; Taylor, Sallis & Needle,1985; Mutrie,1988; Martinsen,2000; Mayer & Brooks 2000). Ο Martinsen και οι συνεργάτες του (1985) µελέτησαν 49 ασθενείς που βρισκόταν σε πρόγραµµα εσωτερικής διαµονής και σύµφωνα µε το DSM-III έπασχαν από µείζονα κατάθλιψη, χωρίς άλλες ψυχωτικές διαταραχές, και µε µέσο όρο ηλικίας τα 40 χρόνια. Με τυχαία κατανοµή τα υποκείµενα χωρίστηκαν σε δυο οµάδες, η µια οµάδα συµµετείχε σε πρόγραµµα αερόβιας άσκησης και η άλλη αποτέλεσε την οµάδα ελέγχου. Η οµάδα άσκησης για 6-9 εβδοµάδες, τρεις φορές την εβδοµάδα, και για 1 ώρα την κάθε φορά συµµετείχε σε πρόγραµµα γρήγορου περπατήµατος ή τρεξίµατος. Όση ώρα η οµάδα άσκησης εκτελούσε το πρόγραµµα της η οµάδα ελέγχου συµµετείχε σε πρόγραµµα εργοθεραπείας. Οι δυο οµάδες βρισκόταν υπό την επίβλεψη ειδικών µε παράλληλη ψυχοθεραπεία οµαδική η ατοµική και οι περισσότεροι ασθενείς βρισκόταν σε φαρµακευτική αντικαταθλιπτική αγωγή. Οι ερευνητές για την εκτίµηση της κατά- 16

20 θλιψης χρησιµοποίησαν την κλίµακα CPRS και την κλίµακα BDI. Τα αποτελέσµατα έδειξαν βελτίωση της φυσικής κατάστασης των ατόµων της οµάδας άσκησης και καµιά µεταβολή στην οµάδα ελέγχου. Ως αναφορά στην κατάθλιψη φάνηκε αξιοσηµείωτη µείωση στις τιµές των δύο οµάδων µε µεγαλύτερη αυτή της οµάδας άσκησης, και τα αποτελέσµατα ήταν καλύτερα για τους άνδρες και ως προς την φυσική κατάσταση και ως προς την κατάθλιψη. Ο Mutrie (1988) χρησιµοποίησε δείγµα 24 ασθενών, χωρίς όµως να έχει αρχική επίσηµη διάγνωση, κάτι που θεωρήθηκε αδυναµία της µελέτης του, και για την µέτρηση της κατάθλιψης χρησιµοποιήθηκε η κλίµακα BDI. Ο ερευνητής δηµιούργησε τρεις οµάδες, µια οµάδα άσκησης µε βάρη και διατάσεις, µια οµάδα αερόβιας άσκησης, και µια οµάδα ελέγχου, µε συχνότητα άσκησης τρεις φορές την βδοµάδα. Μετά από τέσσερις εβδοµάδες οι δυο οµάδες άσκησης παρουσίασαν µεγαλύτερη µείωση στις τιµές της BDI, µε µεγαλύτερη εκείνη της αερόβιας άσκησης. Την ίδια χρονιά (1988) ο Farmer και οι συνεργάτες του παρουσίασαν έρευνα που αφορούσε 1900 άτοµα µε πρoϋπάρχουσα κατάθλιψη. Στην επανεξέταση που τους έγινε µετά από 8 χρόνια και αφού ελήφθησαν υπ όψη δηµογραφικές και ιατρικές µεταβλητές, φάνηκε ότι υπήρξε αποφυγή της κατάθλιψης των ατόµων µετά από συνηθισµένη φυσική δραστηριότητα, και το µέγεθος της επίδρασης είχε να κάνει µε το φύλο και το αρχικό επίπεδο της κατάθλιψης. Παρόλα τα προβλήµατα που υπάρχουν στην προσπάθεια αξιολόγησης των επιδράσεων της άσκησης στην κατάθλιψης από τις µετα-αναλύσεις που έχουν γίνει φάνηκε µείωση των επιπέδων κατάθλιψης σε ένα αριθµό µελετών µε ποικιλία εξαρτηµένων µεταβλητών και µε µια ποικιλία συνθηκών ελέγχου (Craft & Landers 1998; McDonald & Hogdon, 1991; North, McCullagh & Tran,1990). Γενικά έχει αποδειχτεί ότι η άσκηση επιδρά θετικά στην µείωση της ήπιας και µέτριας κατάθλιψης των κλινικά καταθλιπτικών ασθενών (Plante,1993;Martinsen, 2000), και όπως έχει φανεί ερευνητικά, µεγαλύτερες ποσότητες άσκησης και αφιέρωσης του ελεύθερου χρόνου σ αυτή, είναι συνδεδεµένη µε µείωση των συµπτωµάτων της κατάθλιψης. 17

21 2.1.3 Βιολογικοί µηχανισµοί ερµηνείας της ανακουφιστικής δράσης της άσκησης στην κατάθλιψη Ένας αριθµός βιολογικών και ψυχολογικών µηχανισµών προτάθηκαν προκειµένου να βρεθεί και να ερµηνευθεί η σχέση που συνδέει την άσκηση και την ψυχική υγεία (Plante, 1993). Ο άνθρωπος σαν ένας σωµατικός και ψυχολογικός οργανισµός, στον οποίο η κληρονοµικότητα, οι εµπειρίες της παιδικής ηλικίας, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας,η σχέση του µε το περιβάλλον,, τα διάφορα γεγονότα της ζωής του, και η φύση του κεντρικού νευρικού του συστήµατος και των ορµονικών αδένων αλληλοεπιδρούν κάθε στιγµή (Flach, 1974). Η σύνδεση µυαλού-σώµατος έγινε από τον 3 ο και 4 αιώνα π.χ από τον Ιπποκράτη, τον Πλάτωνα, και τον Αριστοτέλη, όµως µόλις πρόσφατα βλέπουµε µια τεράστια αύξηση της ψυχοσωµατικής ιατρικής σαν Ολιστική Ιατρική, όπου η σωµατική και η ψυχική αρρώστια αντιµετωπίζονται και κατανοούνται µέσα από αυτό το ολιστικό σύστηµα. Έχουν προταθεί διάφορες βιολογικές θεωρίες που διερευνούν την σχέση ψυχικής υγείας και άσκησης. Στα πρώτα χρόνια διατυπώθηκε από τους Von Euler και Soderberg (1956) (1957) η θεωρία της αύξησης της θερµοκρασίας στο εγκεφαλικό στέλεχος που έχει σαν συνέπεια αυτό να οδηγεί σε µια κατάσταση χαλάρωσης. Οι έρευνες τα τελευταία χρόνια στον τοµέα της κατάθλιψης έχουν στραφεί στην βιολογική της πλευρά. Αν και οι βιολογικοί µηχανισµοί µε τους οποίους εκδηλώνεται η κατάθλιψη είναι περίπλοκοι, σήµερα θεωρείται ότι στην εκδήλωση της εµπλέκονται κυρίως οι νευροδιαβιβαστές (δηλαδή µόρια που µεταφέρουν χηµικά και ηλεκτρικά µηνύµατα των κυττάρων του εγκεφάλου). Οι διαταραχές στην έκκριση των τριών µονοαµινών νευροδιαβιβαστών, της σεροτονίνης της ντοπαµίνης και της νορεπινεφρίνης συνδέθηκε µε την κατάθλιψη και µε άλλες ψυχολογικές διαταραχές (Dunn & Dishman,1991), ενώ σε πειράµατα που έγιναν µε ποντίκια φάνηκε βελτίωση της νορεπινεφρίνης του εγκεφάλου τους µετά από αύξηση της δραστηριότητας τους (Brown & van Huss,1973). ιάφορες υποθέσεις έχουν γίνει προς την κατεύθυνση της σύνδεσης της µείωσης της κατάθλιψης µε την αύξηση του µεταβολισµού των αµινών, που πιθανόν να προέρχεται από την άσκηση. Υπάρχουν ενδείξεις ότι µετά από έντονη άσκηση βρέθηκε αύξηση της ντοπαµίνης και νορεπινεφρίνης σε διάφορα µέρη του εγκεφάλου, όπως είναι µεσοεγκέφαλος, ο εγκεφαλικός φλοιός και ο υποθάλαµος(mazzeo,1991). Tρεις µονοαµίνες νευροδιαβιβαστές έχει υποτεθεί ότι πιθανόν να παίζουν ρόλο στην αντικατα- 18

22 θλιπτική επίδραση της άσκησης, η νορεπινεφρίνη (Sime,1984;Ransford,1982),η ντοπαµίνη (Lipton,1974), και η σεροτονίνη (Barchas & Freedman,1963). Τα ερευνητικά δεδοµένα σε σχέση µε την επίδραση της άσκησης στο επίπεδο της νορεπινεφρίνης στον εγκέφαλο είναι αντιφατικά. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το επίπεδο της αυξάνεται µε την κολύµβηση (Chaouloff,1989), ενώ άλλοι λένε ακριβώς το αντίθετο ότι η κολύµβηση (Barchas & Friedman, 1963) και το γρήγορο τρέξιµο (Gordon, Spector, Sjoerdsma & Udenfriend,1966) εξαντλούν τα επίπεδα της νορεπινεφρίνης στον εγκέφαλο.ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι η άσκηση µακράς διάρκειας όπως κολύµβηση (Ostman & Nyback,1976) ή το τρέξιµο (Brown & van Huss, 1973; Brown et al.,1979, Dishman et al.,1997) διατηρούν ή αυξάνουν το επίπεδο της νορεπινεφρίνης. Οι προηγούµενες ανασκοπήσεις των (Ransford,1982; Morgan,1985) έδειξαν ότι η υπόθεση των αµινών είναι υποστηρίξιµη αλλά χρειάζεται περισσότερη έρευνα,και το ίδιο υποστηρίζει ο Nieman(1995) στο βιβλίο του Fitness and Sports Medicine, µε την πρόταση να διερευνηθούν οι σοβαρές ενδείξεις που υπάρχουν σχετικά µε την υπόθεση των αµινών. Μια άλλη υπόθεση που σχετίζεται µε την επίδραση της άσκησης στους βιολογικούς µηχανισµούς είναι αυτή των ενδορφινών (North et al., 1990). Οι ενδορφίνες παράγονται στην υπόφυση του εγκεφάλου και σε άλλους ιστούς του σώµατος και έχουν παρόµοια δράση µε την µορφίνη στην µείωση του πόνου και στην δηµιουργία ευφορικής κατάστασης (Νοrth et al., 1990; Morgan, 1985; Markoff, Ryan & Young,1982; Farrell, 1981).Aν και η υπόθεση της επίδρασης των οποιούχων ήταν η επικρατούσα την δεκαετία του 70 και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 80, µόλις τα τελευταία χρόνια συνδέθηκαν µε την µείωση της αρνητικής διάθεσης, αλλά όχι µε την αύξηση της θετικής διάθεσης (Plante,1993; Farrell et al., 1982; Haier, Quaid & Mills, 1981; Hughes, 1984). Σε µελέτη µε ποντίκια βρέθηκε ότι άσκηση είναι συνδεδεµένη θετικά µε την αύξηση των οπιούχων (ενδορφινών στον εγκέφαλο). Από τα οποιούχα το µεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η β-ενδορφίνη η οποία και συνεισφέρει στην ρύθµιση της πίεσης του αίµατος, στην αίσθηση του πόνου και στον έλεγχο της θερµοκρασίας του σώµατος. Η β-ενδορφίνη εκκρίνεται στον υποθάλαµο και στο µεταιχµιακό σύστηµα του εγκεφάλου περιοχές που σχετίζονται µε το συναίσθηµα και την συµπεριφορά (Nieman,1995). Κατά την διάρκεια έντονης άσκησης η σχετικά µε την υπόφυση παραγωγή της β-ενδορφίνης αυξάνεται οδηγώντας την αύξηση της συγκέντρωσης της στο αίµα. Ερευνητές βρήκαν ότι η β-ενδορφίνη δεν αυξάνεται όταν η ένταση της 19

23 άσκησης δεν ξεπερνά το 75% της µέγιστης πρόσληψης του οξυγόνου (VO 2 max) και η διάρκεια της δεν ξεπερνά την µία ώρα (Schwarz & Kindermann,1992). Παρατείνοντας την υποµέγιστης ένταση άσκηση βρέθηκαν τα επίπεδα των β-ενδορφινών στον εγκέφαλο των ποντικών αυξηµένα και βελτιωµένη την αντοχή στον πόνο (Nieman, 1995). Αν και υπάρχει η πλατιά διαδεδοµένη άποψη ότι οι ενδορφίνες που παράγονται κατά την διάρκεια της άσκησης προκαλούν ευφορία οι ερευνητές διαφωνούν µε βάση τα στοιχεία των ερευνών. Στο επίκεντρο αυτής της διαφωνίας βρίσκεται ο τρόπος µέτρησης των β-ενδορφινών (North et al., 1990; Nieman, 1995). Ο τρόπος µέτρησης τους πραγµατοποιείται µε την αλλαγή της συγκέντρωσης που έχουν στο ορό του αίµατος (North, et al., 1990; Farell, et. al.,1982) ή µπλοκάροντας τους υποδοχείς των ενδορφινών µε ναλαξόνη (North, et.al., 1990). Αυτές οι τεχνικές δεν µετρούν τις αλλαγές των ενδορφινών στο Κ.Ν.Σ (Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα), αλλά µόνον επιφανειακές αλλαγές και ο Μοrgan (1985) δηλώνει ότι η σχέση ανάµεσα στα επίπεδα των ενδορφινών του εγκεφάλου και του πλάσµατος του αίµατος είναι µικρή (North, et.al., 1990). Όµως οι έρευνες που έχουν γίνει µε ζώα έδειξαν ότι η συγκέντρωση των β-ενδορφινών στον εγκέφαλο αυξάνεται κατά την διάρκεια της άσκησης (Nieman 1995;Thoren, Floras, Hoffmann & Seals,1990). Σε άλλες έρευνες φάνηκε ότι η επαναλαµβανόµενη δραστηριοποίηση του ενδογενούς συστήµατος των οποιούχων από την άσκηση οδηγεί σε ανάκληση του φαινοµένου και σε ανθεκτικότητα παρόµοια αυτής που προκαλεί η παρατεταµένη χρήση ναρκωτικών (Salmon, 2001; Christie & Chesher, 1982; Christie, Trisdikoon & Chesher, 1982). Η µέχρι τώρα έρευνα δεν έχει διερευνήσει επαρκώς την σχέση ανάµεσα στην άσκηση και την ψυχική υγεία. Για παράδειγµα τα ίδια ψυχολογικά κέρδη επιφέρει η αερόβια και η αναερόβια άσκηση (Doyne et al., 1987), και θα πρέπει πάντοτε να έχουµε κατά νου ότι τα ψυχολογικά κέρδη συνδέονται µε την αντιλαµβανόµενη φυσική κατάσταση συγκριτικά µε την ακριβή φυσική κατάσταση (Plante,1993; King et al., 1989). Όλοι οι ερευνητές στα τελικά τους συµπεράσµατα συµφωνούν ότι ο τοµέας της βιολογικής επίδρασης της άσκησης πάνω στην κατάθλιψη πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω. 20

24 2.1.4 Ψυχολογικοί µηχανισµοί ερµηνείας της ανακουφιστικής δράσης της άσκησης στην κατάθλιψη Πολλές ψυχολογικές θεωρίες διατυπώθηκαν στην προσπάθεια να ερµηνευτεί η αντικαταθλιπτική δράση της άσκησης. Ένας από τους πιο συχνά προτεινόµενους µηχανισµούς για την αντικαταθλιπτική επίδραση της άσκησης είναι η θετική γνωστική - συµπεριφορική αλλαγή των υποκειµένων, που αποτελεί συχνή εµπειρία των ασκουµένων(greist et al.,1979a, Griest et al., 1979b; Huges, 1984, Ransford,1982). O γνωστικός - συµπεριφορικός µηχανισµός της αντικαταθλιπτικής επίδρασης της άσκησης στηρίζεται σε θεωρητικό µοντέλο του Beck το οποίο είναι δοµηµένο πάνω σε τρία στοιχεία. Στις αυτοµατοποιηµένες αρνητικές σκέψεις, στα συστηµατοποιηµένα λογικά σφάλµατα, και στην παρουσία καταθλιπτικογενών σχηµάτων (North et al., 1990). Ο Weinstein και Μayers (1983) υποστήριξαν ότι η αντικαταθλιπτική επίδραση της άσκησης γίνεται σε δύο επίπεδα, το ένα έχει να κάνει µε τις αλλαγές που είναι φανερές στο επίπεδο της συµπεριφοράς, και το άλλο στις αλλαγές που γίνονται στο γνωστικό process.οι ίδιοι υποστήριξαν ότι το τρέξιµο πιθανόν να προκαλεί µία διακοπή ή ένα µετασχηµατισµό σ ένα δυσπροσάρµοστο γνωστικό µοντέλο. Η αλλαγή σ αυτό το δυσπροσάρµοστο γνωστικό µοντέλο πιθανόν να οφείλεται σε µια σειρά άλλων µεταβλητών που επηρεάζονται από την αθλητική δραστηριότητα, όπως είναι η συµµετοχή σε µια δύσκολη δραστηριότητα, η αυξανόµενη αίσθηση αυτοαποτελεσµατικότητας,το συναίσθηµα της επιτυχίας, η αυξανόµενη αίσθηση εσωτερικού ελέγχου. Ο Sonstroem (1982) υποστήριξε ότι πιθανόν ένας τρόπος που η άσκηση βοηθάει την βελτίωση της κατάθλιψης είναι µέσα από την βελτίωση της αυτοεκτίµησης που αποκτάται µέσα από την εκτέλεση καθηκόντων που αναλαµβάνουν οι συµµετέχοντας σε αυτή. Ο Greist και οι συνεργάτες του (1981) κάνουν ειδική αναφορά στην αίσθηση της κυριαρχίας που αισθάνονται οι δροµείς και υποστηρίζουν ότι σ αυτή την αίσθηση οφείλεται η αντικαταθλιπτική δράση της άσκησης. Ο Seligman (1975) διατύπωσε µια θεωρία που συνοψίζεται στην έκφραση learned helplessness που αργότερα επεκτάθηκε από τους Abramson,Seligman, και Teasdale (1978). Αυτοί υποστήριξαν την άποψη ότι, η κατάθλιψη αποτελεί την φυσική συνέπεια επανειληµµένων εµπειριών, όπου το άτοµο δεν έχει έλεγχο πάνω σ αυτά που συµβαίνουν στην ζωή του. Πιστεύουν ότι οι άνθρωποι θέλουν να έχουν την αίσθηση του ελέγχου πάνω τα θετικά και αρνητικά γεγονότα της ζωής τους, και αυτό 21

25 αποτελεί άµυνα εναντίον της κατάθλιψης. Όταν οι άνθρωποι που ασκούνται έχουν ένα εξατοµικευµένο πρόγραµµα µε ατοµικούς στόχους που είναι ταυτόχρονα ενδιαφέροντες και ρεαλιστικοί, η εκπλήρωση αυτών των στόχων δίνει την αίσθηση της κυριαρχίας και της υπεροχής. Την ίδια άποψη διατύπωσαν οι Robbins, και Joseph (1985), και την συνέδεσαν µε το αρνητικό συναίσθηµα που έχουν όσοι για κάποιο λόγο σταµατούν την άσκηση. Μια από τις ποιο αξιόλογες θεωρίες που αφορούν στο γνωστικό συµπεριφορικό µοντέλο είναι αυτή που διατυπώθηκε από τον Bandura (1977), και η οποία υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι όταν κυριαρχούν σε κάτι που το αντιλαµβάνονται σαν δύσκολο, αυτό επιδρά θετικά στην ψυχολογική τους κατάσταση και έχει σαν συνέπεια να αυξάνεται η αυτοπεποίθηση, η αποτελεσ- µατικότητα, και η ικανότητα τους να λύνουν τα προσωπικά τους προβλήµατα. Μια άλλη κατεύθυνση στην προσπάθεια ερµηνείας της αντικαταθλιπτικής δράσης της άσκησης αφορά στην κοινωνική διαντίδραση σύµφωνα µε την οποία το άτοµο αντλεί ευχαρίστηση από την κοινωνική διαντίδραση του µε τους άλλους ασκούµενους. Ο North και οι συνεργάτες του (1990) υποστήριξαν ότι η κοινωνική διαντίδραση µοιάζει περισσότερο ενδιαφέρουσα κατά την εκκίνηση ενός προγράµµατος άσκησης (λειτουργεί δηλαδή σαν εξωτερικός παρακινητής), ενώ ο Sachs (1981) εξηγεί την αντικαταθλιπτική επίδραση της άσκησης µε την έννοια του περισπασµού, και του ελεύθερου χρόνου, και υποστηρίζει ότι η άσκηση αποσπά το άτοµα από τα καθηµερινά του προβλήµατα που πιθανόν να του δηµιουργούν την αρνητική διάθεση Όργανα µέτρησης της κατάθλιψης Για την αποτίµηση της κατάθλιψης εξετάστηκαν τρία ερωτηµατολόγια αυτόαξιολόγησης που κρίθηκαν τα πιο κατάλληλα για την παρούσα έρευνα, και τα οποία χρησιµοποιήθηκαν σε προηγούµενες µελέτες για την επίδραση της άσκησης (αερόβιας και αναερόβιας ) στην κατάθλιψη υγιών και κλινικών πληθυσµών. Οι κλίµακες που εξετάστηκαν ήταν το SDS (Self-Depression Scale) του Ζung (1965), το BDI-ΙΙ (Βeck Depression Inventory) του Βeck και των συνεργατών του (1961), και το ΡΟΜS(Profile of Mood States) του McNair, et al.,(1971).η κλίµακα του Zung SDS, και η κλίµακα ΒDI-ΙΙ έχουν λίγες διαφορές µεταξύ τους, και σε µελέτη των Meites, Lovallo,και Pishkin (1980) βρέθηκε ότι η συσχέτιση µεταξύ τους ήταν.60, ενώ υπάρχει επικάλυψη των περιεχοµένων τους σε ποσοστό 75%. Οι δυο κλίµακες περιγράφουν την κατάθλιψη των ατόµων την στιγµή που τις συµπληρώνουν, και έτσι 22

Χαράλαµπος Τσορµπατζούδης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού

Χαράλαµπος Τσορµπατζούδης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Χαράλαµπος Τσορµπατζούδης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Σέρρες 14/12/10 lambo@phed.auth.gr Φοβάµαι πως κύριο ζητούµενο της εκπαίδευσής µας είναι να

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD. Ποιότητα ζωής. Είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε (Spirduso, 1995)

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD. Ποιότητα ζωής. Είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε (Spirduso, 1995) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Μάθημα: Ψυχολογική Υποστήριξη σε Κλινικούς Πληθυσμούς Γνωστικοί & συναισθηματικοί παράγοντες Γνωστική Ψυχική ευεξία λειτουργία Υγεία & fittness

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Γιώργος Γιαννακόπουλος, Ειδ. Παιδοψυχίατρος Στρογγυλό Τραπέζι: «Οι διάφορες διαστάσεις της Διασυνδετικής-

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ζήση, PhD. Πυραμίδα του πληθυσμού στο μέσο του έτους 2004

Βασιλική Ζήση, PhD. Πυραμίδα του πληθυσμού στο μέσο του έτους 2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Μάθημα: Ψυχολογική Υποστήριξη σε Κλινικούς Πληθυσμούς «Ένα από τα πιο σίγουρα πράγματα στη ζωή μας - το μόνο σίγουρο ίσως είναι ότι κάθε μέρα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή στην Ψυχιατρική 21 ος αιώνας μεγάλη πρόοδος των συναφών επιστημών: Νευροεπιστήμες, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία Προηγήθηκε περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Κάποιες ναρκωτικές ουσίες δρουν µόνο στο βιολογικό υπόστρωµα και άλλες δρουν σε βιολογικό και σε ψυχικό επίπεδο συγχρόνως, προκαλούν αλλαγές στις σωµα

Κάποιες ναρκωτικές ουσίες δρουν µόνο στο βιολογικό υπόστρωµα και άλλες δρουν σε βιολογικό και σε ψυχικό επίπεδο συγχρόνως, προκαλούν αλλαγές στις σωµα Ψυχοδιεγερτικά Παραισθησιογόνα Ηρεµιστικά ναρκωτικά Κάποιες ναρκωτικές ουσίες δρουν µόνο στο βιολογικό υπόστρωµα και άλλες δρουν σε βιολογικό και σε ψυχικό επίπεδο συγχρόνως, προκαλούν αλλαγές στις σωµατικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Αντιµετωπίζω πρόβληµα χρήσης /εξάρτησης και θα ήθελα να ζητήσω βοήθεια για θεραπεία. Ποιες επιλογές έχω για θεραπεία στην Κύπρο;

Αντιµετωπίζω πρόβληµα χρήσης /εξάρτησης και θα ήθελα να ζητήσω βοήθεια για θεραπεία. Ποιες επιλογές έχω για θεραπεία στην Κύπρο; Αντιµετωπίζω πρόβληµα χρήσης /εξάρτησης και θα ήθελα να ζητήσω βοήθεια για θεραπεία. Ποιες επιλογές έχω για θεραπεία στην Κύπρο; Εξωτερικές οµές Εφήβων και Οικογένειας Τα εξωτερικά Προγράµµατα Εφήβων Νεαρών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιµετωπίζω πρόβληµα χρήσης /εξάρτησης και θα ήθελα να ζητήσω βοήθεια για θεραπεία. Ποιες επιλογές έχω για θεραπεία στην Κύπρο;

Αντιµετωπίζω πρόβληµα χρήσης /εξάρτησης και θα ήθελα να ζητήσω βοήθεια για θεραπεία. Ποιες επιλογές έχω για θεραπεία στην Κύπρο; Αντιµετωπίζω πρόβληµα χρήσης /εξάρτησης και θα ήθελα να ζητήσω βοήθεια για θεραπεία. Ποιες επιλογές έχω για θεραπεία στην Κύπρο; Εξωτερικές οµές Εφήβων και Οικογένειας Τα εξωτερικά Προγράµµατα Εφήβων Νεαρών

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Δωδεκανήσου Σε συνεργασία με το Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κυκλάδων

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κυκλάδων Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κυκλάδων Σε συνεργασία με τα Κέντρα Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές

Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα συζητηθούν Τι είναι το κλίµα παρακίνησης Ποιο είναι το θεωρητικό σχήµα µέσα από το

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης

Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης Η παρούσα εργασία αποτελεί την Πτυχιακή Εργασία και πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Ερµηνεία του «καψίµατος» Θέµα διάλεξης 11 Καταπόνηση και κάψιµο αθλητών και αθλητριών. καταπόνησης. Μάριος Γούδας ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108)

Ερµηνεία του «καψίµατος» Θέµα διάλεξης 11 Καταπόνηση και κάψιµο αθλητών και αθλητριών. καταπόνησης. Μάριος Γούδας ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 11 Καταπόνηση και κάψιµο αθλητών και αθλητριών Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ Ορισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η μεθαμφεταμίνη είναι συνθετική ουσία και αποτελεί εξέλιξη μιας προγενέστερης ουσίας, της αμφεταμίνης. Για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του προβλήματος

Παρουσίαση του προβλήματος Εισαγωγή Κατά τον Martin (2013) ο φίλαθλος χρησιμοποιεί το άθλημα που παρακολουθεί και συγκεκριμένα την ομάδα ή τον αθλητή ως μέσο απόδρασης από τη καθημερινότητα, ως μέσο διασκέδασης, αίσθηση του επιτεύγματος,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φωκίδας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φωκίδας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φωκίδας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΜΕΜΟΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ* ΠΡΟΣ ΕΓΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΙΝΑΡΚΩΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΜΕΜΟΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ* ΠΡΟΣ ΕΓΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΙΝΑΡΚΩΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΜΕΜΟΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ* ΠΡΟΣ ΕΓΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΙΝΑΡΚΩΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ *Ισχύει μόνο για όσους δεν αφορά το «Έντυπο Υποβολής Θεραπευτικών Προγραμμάτων Προς Έγκριση από

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Άρτας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Άρτας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Άρτας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φθιώτιδας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φθιώτιδας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φθιώτιδας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης. Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον όρο Θετική Ανάπτυξη είναι ο παρακάτω:

Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης. Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον όρο Θετική Ανάπτυξη είναι ο παρακάτω: Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής Διάλεξη 1 Θετική Ανάπτυξη μέσω της Φυσικής Αγωγής και του Παιδικού Αθλητισμού Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης Τι εννοούμε με τον όρο Θετική Ανάπτυξη Φυσική Αγωγή, Παιδικός Αθλητισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗΣ «ΓΕΦΥΡΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗΣ «ΓΕΦΥΡΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗΣ «ΓΕΦΥΡΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Την εποχή που διανύουμε οι ψυχοτρόπες ουσίες είναι παντού. Δυστυχώς η μάστιγα των ναρκωτικών εξαπλώνεται πολύ γρήγορα και έπαψε να είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Θεσσαλονίκης Σε συνεργασία με τα Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ιωαννίνων

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ιωαννίνων Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ιωαννίνων Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Θεσπρωτίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Θεσπρωτίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Θεσπρωτίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ηρακλείου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ηρακλείου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ηρακλείου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης Ενότητα 1: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Μαγνησίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Μαγνησίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Μαγνησίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λαρίσης

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λαρίσης Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λαρίσης Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας Σε συνεργασία με τη Δημοτική Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία»

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Προσωπικότητα και Άσκηση 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Θέματα που θα μελετηθούν Προσεγγίσεις της προσωπικότητας Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και άσκηση Συμπεριφορά τύπου Α Ζωηρή αίσθηση αναζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αργολίδας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αργολίδας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αργολίδας Σε συνεργασία με το Κέντρο Ενημέρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κορινθίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κορινθίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κορινθίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αχαΐας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αχαΐας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αχαΐας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φλωρίνης

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φλωρίνης Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Φλωρίνης Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Βοιωτίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Βοιωτίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Βοιωτίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της Φυσικής Αγωγής

Σκοποί και στόχοι της Φυσικής Αγωγής Σκοποί και στόχοι της Φυσικής Αγωγής Ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου της Φυσικής Αγωγής πρέπει να στηρίζεται: Στα πορίσματα της επιστημονικής έρευνας για τη φυσική κατάσταση και την υγεία των Ελλήνων. Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρώτο ερευνητικό

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της Φυσικής Αγωγής

Σκοποί και στόχοι της Φυσικής Αγωγής Σκοποί και στόχοι της Φυσικής Αγωγής Σκοποί ελληνικού αναλυτικού προγράμματος σπουδών «Nα συμβάλει κατά προτεραιότητα στη σωματική ανάπτυξη των μαθητών και παράλληλα να βοηθήσει στην ψυχική και πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ

HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ X.ΠΩΓΩΝΙΔΗΣ 1,Α.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ 2,Ε.ΞΕΝΟΔΟΧΙΔΟΥ 3, Δ.ΟΥΖΟΥΝΗΣ 2, Μ.ΤΣΟΥΛΗ 3,Α.ΠΑΠΠΑ 3, Ε.ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ 4 1.Κ.Υ ΜΑΥΡΟΘΑΛΑΣΣΑΣ, 2.Κ.Υ ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Πιερίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Πιερίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Πιερίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 5 ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 5 ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 5 ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ 5.1 ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Τα επίσηµα θεραπευτικά προγράµµατα που λειτουργούν σή- µερα στη χώρα είναι συνολικά 66 (βλ. Παράρτηµα ΙΙ). 1 Ο αριθ- µός των θεραπευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Καστοριάς

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Καστοριάς Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Καστοριάς Σε συνεργασία με το Κέντρο Ενημέρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ροδόπης

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ροδόπης Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ροδόπης Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ευβοίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ευβοίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ευβοίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Χαλκιδικής

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Χαλκιδικής Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Χαλκιδικής Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ηλείας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ηλείας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ηλείας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λακωνίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λακωνίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λακωνίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λευκάδας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λευκάδας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λευκάδας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΝΟΙΩΝ ΑΛΚΟΟΛ

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΝΟΙΩΝ ΑΛΚΟΟΛ ΑΛΚΟΟΛ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΝΟΙΩΝ "Αλκοολούχα ποτά" ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό. ΤΣΙΓΑΡΟ Είναι το κάπνισμα των φύλλων του καπνού

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κεφαλληνίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κεφαλληνίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κεφαλληνίας Σε συνεργασία με το Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ευρυτανίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ευρυτανίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Ευρυτανίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Έβρου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Έβρου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Έβρου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αρκαδίας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αρκαδίας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Αρκαδίας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΕΛ. 1 1. Χρήση παράνοµων ουσιών εξάρτησης στο γενικό πληθυσµό Σύµφωνα µε αποτελέσµατα της πρόσφατης έρευνας γενικού πληθυσµού (ΑΣΚ, 2009) Η κάνναβη

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Πέλλας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Πέλλας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Πέλλας Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Κατάσταση των παράνομων ουσιών εξάρτησης και του αλκοόλ στην Κύπρο

Κατάσταση των παράνομων ουσιών εξάρτησης και του αλκοόλ στην Κύπρο Κατάσταση των παράνομων ουσιών εξάρτησης και του αλκοόλ στην Κύπρο ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΟΥΣΙΕΣ: Δείκτης Έκτασης της Χρήσης στο Γενικό και Μαθητικό Πληθυσμό: Για την εφαρμογή του δείκτη επικράτησης της χρήσης στο

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Κλειστής Νοσηλείας Αποτελέσµατα 2016

Αποκατάσταση Κλειστής Νοσηλείας Αποτελέσµατα 2016 Αποκατάσταση Κλειστής Νοσηλείας Αποτελέσµατα 2016 www.euromedica-arogi.gr ΟΡΑΜΑ Καλύτερη Υγεία για Όλους Θέλουµε να ξεπερνούµε τις στατιστικές και τα προγνωστικά, εµπνέοντας δύναµη και ελπίδα. Να θέτουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα