ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑΣ-ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑΣ-ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑΣ-ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑΣ- ΦΥΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΦΥΤΟΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΟΞΙΚΟΥ ΑΙΘΥΛΕΣΤΕΡΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ Sideritis syriaca ( Μαλοτήρας ). ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΡΜΑΤΑ ΜΑΡΙΑΣ Επιβλέπων καθηγητής: Ευγένιος Κοκκάλου Αναπληρωτής Καθηγητής Φαρμακογνωσίας ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 26

2 ΑΡΜΑΤΑ ΜΑΡΙΑ ΦΥΤΟΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΟΞΙΚΟΥ ΑΙΘΥΛΕΣΤΕΡΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ Sideritis syriaca ( Μαλοτήρας ). ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Στο Τμήμα Φαρμακευτικής, Τομέας Φαρμακογνωσίας-Φαρμακολογίας. Εξεταστική επιτροπή: Κοκκάλου Ευγένιος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Επιβλέπων Νιώπας Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Εξεταστής Ρούσης Βασίλειος, Καθηγητής, Εξεταστής

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ θερμά τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Κοκκάλου Ευγένιο για την υπόδειξη του θέματος της διατριβής μου, για την επιμέλεια και καθοδήγηση κατά τη διάρκεια της πραγματοποίησης της καθώς και για το άριστο κλίμα συνεργασίας που μου παρείχε. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Νιώπα Ιωάννη, Αναπληρωτή Καθηγητή καθώς και τον κ. Ρούση Βασίλειο, Καθηγητή, οι οποίοι συμμετέχουν στην εξεταστική επιτροπή και βοήθησαν με τις εύστοχες παρατηρήσεις τους. Ευχαριστώ ιδιαίτερα την Δρ. Χρυσή Γαβριέλη για την πολύτιμη βοήθειά της, τη συνεχή παρακολούθηση του πειράματός μου και την επιμέλεια του κειμένου. Ευχαριστώ την υποψήφια διδάκτορα Αικατερίνη Τερμετζή για το άριστο κλίμα συνεργασίας και τη σημαντική βοήθεια που μου παρείχε. Επιπλέον, εκφράζω τις ευχαριστίες μου στον Δρ. Παναγιώτη Κεφάλα, Ερευνητή του Μ.Α.Ι.Χ. και την Δρ. Μαρία Ζερβού, Ερευνήτρια του Ε.Ι.Ε., για τα φάσματα LC-DAD-MS (ESI+) και πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού.

4 Στον σύζυγο μου, Σωτήρη

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.. 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 3 2 ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ SIDERITIS 4 3 ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Γεωγραφική εξάπλωση του γένους Sideritis Αυτοφυή είδη του γένους Sideritis στην Ελλάδα 7 4 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ SIDERITIS Αιθέρια έλαια Τερπένια Διτερπένια Τριτερπένια Φαινόλες Φαινολικά οξέα Βιοσύνθεση φαινολικών οξέων Κουμαρίνες και Λιγνάνες Φλαβονοειδή Βιοσύνθεση φλαβονοειδών 22

6 5 ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ SIDERITIS Αντιφλεγμονώδης δράση Αναλγητική δράση Αντιμικροβιακή δράση Αντιοξειδωτική δράση Άλλες δράσεις 27 6 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΡΤΙΒΗΣ.. 28 ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 1 ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ Χρωματογραφία λεπτής στιβάδας (TLC) Χρωματογραφία στήλης ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ Φασματομετρία υπερώδους ορατού Φασματομετρία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού Τεχνική [LC-DAD-MS (ESI+)] Μέτρηση αντιοξειδωτικής ικανότητας 33 ΚΥΡΙΩΣ ΕΡΕΥΝΑ 1 ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΤΗΣ ΔΡΟΓΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ... 34

7 3.1 Συμπεράσματα ΦΥΤΟΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΣΤΕΡΕΟΥ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΟΞΙΚΟΥ ΑΙΘΥΛΕΣΤΕΡΑ. 4 5 ΈΛΕΓΧΟΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ Έλεγχος με τη μέθοδο DPPH Έλεγχος με τη μέθοδο της χημειοφωταύγειας Σύγκριση των μεθόδων DPPH χημειοφωταύγειας ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΙΖΗΜΑ ΤΟΥ ΟΞΙΚΟΥ ΑΙΘΥΛΕΣΤΕΡΑ Απομόνωση της ουσίας Απομόνωση της ουσίας Απομόνωση της ουσίας Απομόνωση των ουσιών 4 και Απομόνωση της ουσίας Στήλη πολυαμιδίου Β Απομόνωση των ουσιών 6γ και ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1 ΟΥΣΙΑ ΟΥΣΙΑ ΟΥΣΙΑ3.. 84

8 4 ΟΥΣΙΑ ΟΥΣΙΑ ΟΥΣΙΑ Ουσίες 6α, 6β, 6γ 13 7 ΟΥΣΙΕΣ 6Γ ΚΑΙ Ουσία 6γ Ουσια ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 115

9 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. Το φυτό του Σιδερίτη στην Ελλάδα είναι γνωστό από την αρχαιότητα και αναφέρεται από το Θεόφραστο ( π.χ.). Η πρώτη περιγραφή του δόθηκε από τον Διοσκουρίδη (1 µ.χ. αιώνα) ο οποίος το χρησιμοποιούσε ως θεραπευτικό των πληγών. Στο έργο του De Materia Medica αναφέρονται τρία είδη: «Περί Σιδηρίτιδος, Περί ετέρας Σιδηρίτιδος (Andere Sideritis) και Περί ετέρας Σιδηρίτιδος (Weitere Sideritis)» [1]. Αργότερα σε μια μετάφραση του έργου του Διοσκουρίδη, τα είδη αυτά αντιστοιχήθηκαν στο Stachys recte order heracleae (Lamiaceae), στο Poterium polyganum (Rosaceae) και στο Scrophularia lucida order chrysanthemifolia (Scrophulariacea) [2]. Η πρώτη ολοκληρωμένη περιγραφή των ειδών του Σιδερίτη έγινε από το Λιναίο ο οποίος θεωρείται ο πατέρας της ταξινόμησης. Ο Λιναίος έδωσε ακριβή χαρακτηριστικά των ειδών και τα διαχώρισε σε δύο κατηγορίες: τα αβράκτια και τα βράκτια [3]. Από βιβλιογραφικές πηγές φαίνεται ότι διατηρείται η κατά Λιναίου κατάταξη [4], μέχρι οι Webb & Berthelot αναιρέσουν τα προηγούμενα υποστηρίζοντας ότι τα είδη του Σιδερίτη ανήκαν στο γένος Leucophae [5], όπως για παράδειγμα το είδος S. candicans αντιστοιχούσε στο Leucophae argosphacelus. Ο Bentham κατέταξε τα είδη στο γένος Marrubiastrum [6], ενώ αργότερα ο Bolle επανέφερε την ταξινόμηση που είχε προτείνει ο Λιναίος. Σήμερα, όλα τα είδη ανήκουν στο γένος Sideritis και η ταξινόμησή τους γίνεται με βάση τη φυτοχημική τους ανάλυση και όχι τόσο με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους.

10 2. ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ SIDERITIS. Τα φυτά του γένους Sideritis ανήκουν στην οικογένεια των Χειλανθών (Lamiaceae ) και είναι δικοτυλήδονα. Έχουν ποώδη ανάπτυξη, μονοετή ή πολυετή κύκλο ζωής και ο βλαστός τους είναι απλός ή διακλαδισμένος, αποξυλωμένος στη βάση του, καλυπτόμενος με χνούδι (εικ.1). Εικ. 1. Φυτά του γένους Sideritis Τα φύλλα, σε σχήμα λόγχης, είναι οδοντωτά ή ακέραια και τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα, λευκά ή κίτρινα, σε ταξιανθία στάχεος. Επιπλέον, ο κάλυκας αποτελείται από 1 νευρώσεις και 5 οδόντες διατεταγμένους σε δύο χείλη και έχει σχήμα κώνου. Η στεφάνη είναι κίτρινη, κιτρινόλευκη, λευκή ή ροδόχροη με δύο χείλη, από τα οποία το επάνω αποτελείται από δύο συμφυή πέταλα και είναι δισχιδές και το κάτω καταλήγει σε τρεις λοβούς με το μεσαίο μεγαλύτερο. Έχει τέσσερις στήμονες, οι δύο μπροστινοί επιμηκέστεροι, το στύλο που καταλήγει σε δύο άνισα στίγματα και δίχωρη ωοθήκη που με ψευδή διαφράγματα γίνεται τετράχωρη. Ο καρπός είναι τέσσερα κάρυα που το καθένα περικλείει από ένα σπέρμα.

11 3. ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 3.1 Γεωγραφική εξάπλωση του γένους Sideritis. Το φυτό Sideritis ανήκει στα αρωματικά φυτά, λόγω τις περιεκτικότητας τους σε αιθέρια έλαια. Η κύρια ζώνη ανάπτυξης των ειδών του είναι οι παραμεσόγειες περιοχές και κυρίως η Ισπανία, οι Κανάριοι νήσοι, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Γαλλία, τα παράλια της Βορείου Αφρικής ( Αλγερία, Μαρόκο και Αίγυπτο ), η Κύπρος και η Τουρκία [7] ( εικ. 2 ). Εικ.2. Σκιαγραφημένη περιοχή της Μεσογείου όπου απαντάται το γένος Sideritis. Από τις παραπάνω περιοχές ιδιαίτερο ενδιαφέρων παρουσιάζουν οι Κανάριοι Νήσοι και η Ισπανία, όπου λόγω των εδαφοκλιματικών συνθηκών, ευδοκιμούν πολλά είδη και μάλιστα αρκετά από αυτά είναι ενδημικά. Η βιβλιογραφία αναφέρει ότι τα είδη που υπάρχουν στα Κανάρια Νησιά διακρίνονται σε τρία υποείδη, με βάση τα

12 φυτοχημικά τους στοιχεία, την ύπαρξη δηλαδή τερπενίων και φλαβονοειδών [8]. Στην Ισπανία αναφέρονται περίπου 45 διαφορετικά είδη τα περισσότερα ενδημικά που βρίσκονται κυρίως στην Ιβηρική χερσόνησο. Από αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως στη λαϊκή θεραπευτική με μορφή τσαγιού, ιδιαίτερα στην Ανδαλουσία όπου η χρήση του θεωρείται πανάκεια για όλες τις ασθένειες [9]. Στην Τουρκία αναφέρεται ένας μεγάλος αριθμός ενδημικών ειδών, περίπου 33, από αυτά όχι λιγότερα από 2 θεωρούνται σπάνια και είναι καταγεγραμμένα στην κατηγορία IUCN [1, 11]. Ενώ στην Ισπανία και στην Τουρκία τα είδη του Sideritis είναι άγρια, στην Ελλάδα περιλαμβάνονται τόσο τα άγρια όσο και τα καλλιεργούμενα είδη. Περίπου 183 taxa καλλιεργούμενων και 74 taxa άγριας συγκομιδής παράγονται ετησίως στη χώρα μας [12]. Επίσης, υπολογίζονται 17 ενδημικά είδη με εξάπλωση από τη Μακεδονία ως την Κρήτη και τα Ιόνια νησιά, σε ξερά, πετρώδη εδάφη, γενικά υποβαθμισμένα, σε υψόμετρο από 5 ως 2 μέτρα [13]. Η χρήση του Sideritis και εδώ αναφέρεται ως αφέψημα στη λαϊκή θεραπευτική και κυρίως στις ορεινές περιοχές. Τα διάφορα είδη παίρνουν το όνομά τους από τη περιοχή που φύονται, όπως τσάι βλάχικο, τσάι του Μαλεβού ή τσάι του Ταΰγετου, τσάι της Κρήτης, της Εύβοιας, του Ολύμπου, του Παρνασσού κ.λ.π.. Από τις υπόλοιπες περιοχές της Μεσογείου ενδιαφέρον παρουσιάζει η Κύπρος, όπου το είδος Sideritis perfoliata αναφέρεται ως ενδημικό και η Βαλκανική χερσόνησος όπου γίνεται και προσπάθεια καλλιέργειας κάποιων ειδών με οικονομικό ενδιαφέρον [14]. Τέλος, η γεωγραφική εξάπλωση του Sideritis περιλαμβάνει τη Μικρά Ασία, τη Συρία, την Ελβετία καθώς επίσης και το Μεξικό, το Λίβανο και το Περού.

13 3.2 Aυτοφυή είδη του γένους Sideritis στην Ελλάδα. Έγινε λόγος στον πρόλογο για τα είδη του Sideritis που είναι ενδημικά της Ελλάδας και αξίζει να αναφερθούμε έστω και επιγραμματικά σε αυτά. Από τα 17 λοιπόν που αυτοφύονται τα περισσότερο γνωστά είναι τα παρακάτω: Sideritis athoa: Η κοινή του ονομασία είναι βλάχικο ή αλλιώς μπεττόνικα, όπως το ονομάζουν στο Άγιο Όρος. Είναι πολυετής πόα με ύψος που φτάνει τα 4 εκ., και βλαστό όρθιο απλό ή διακλαδισμένο, ξυλώδη στη βάση του που καλύπτεται με αδενώδεις τρίχες. Απαντάται κυρίως στον Άθω, στην Πίνδο και στη Σαμοθράκη. Sideritis clandestine: Λέγεται και τσάι του Μαλεβού ή τσάι του Ταϋγέτου λόγω των περιοχών που αυτοφύεται, το Μαλεβό και τον Ταΰγετο Κυλλήνης. Όπως και στο προηγούμενο, ο βλαστός του φτάνει ως τα 4 εκ., και είναι απλός ή διακλαδισμένος. Sideritis syriaca: Αναφέρεται ως τσάι της Κρήτης, μαλοτήρας ή καλοκοιμηθιά και είναι επίσης πόα ύψους 5 εκ.. Ο βλαστός του είναι όρθιος, απλός, ισχυρός με πυκνό άσπρο χνούδι. Σε αρκετά μεγάλο ύψος, μέτρων, αυτοφύεται στα Λευκά Όρη και το Ψηλορείτη. Sideritis euboea: Κοινώς λέγεται και τσάι της Εύβοιας ή τσάι από το Δέλφι και είναι πόα ύψους 3-5εκ., με πυκνό λευκό χνούδι σε όλο το φυτό. Διακριτικά του είναι ο βλαστός με ξυλώδη βάση, ισχυρός, απλός ή διακλαδισμένος. Στην Εύβοια το συναντάμε σε υψόμετρο μέτρων. Sideritis scardica: Ονομάζεται και τσάι του Ολύμπου και είναι πόα με βλαστό απλό ή διακλαδισμένο, τετράγωνο, λίγο ξυλώδη στη βάση. Στον Όλυμπο, στον Κίσσαβο και στο Πήλιο, όπου φύεται, βρίσκεται σε βραχώδη μέρη ύψους πάνω από 1. μέτρα. Sideritis raeseri: Είναι το κοινό τσάι του Παρνασσού ή του Βελουχίου. Πολυετής πόα, ύψους ως και τα 4 εκ., με βλαστό απλό, σπάνια διακλαδισμένο, λεπτό, χνοώδη, λίγο ξυλώδη στη βάση. Τα κατώτερα φύλλα

14 είναι έμισχα ενώ τα ανώτερα άμισχα, λογχοειδή, πριονωτά με άσπρο χνούδι και άνθη έντονα κίτρινα σε ακραίες ταξιανθίες. Απαντάται κυρίως στις ορεινές περιοχές του νομού Μαγνησίας, σε μέρη ασβεστούχα, πετρώδη, μέτριας γονιμότητας, ξερικά. Ως κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι όλα τα είδη αναπτύσσονται ως πόες και σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 1. μέτρων. Όπως και τα περισσότερα είδη του γένους sideritis, επιβιώνουν σε απόκρημνες βραχώδεις περιοχές και είναι ανθεκτικά στην ξηρασία και στις χαμηλές θερμοκρασίες. 4. ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ SIDERITIS. Τα τελευταία 2 χρόνια γίνεται προσπάθεια για απομόνωση και ταυτοποίηση των συστατικών από διάφορα είδη του σιδερίτη και εντοπισμό των κυριoτέρων ουσιών που παρουσιάζουν βοτανικό και φαρμακολογικό ενδιαφέρον. Τα συστατικά αυτά μελετώνται ως προς τη δομή και τη δράση αλλά ταυτόχρονα αποτελούν ένα καλό χημειοταξινομικό δείκτη για την αναγνώριση και ταξινόμηση των ειδών. Ειδικά για τα είδη του γένους Sideritis η ταξινόμηση είναι δύσκολη λόγω της ισχυρής τάσης που έχουν για υβριδοποίηση [15]. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται τα μητρικά φυτά από τα οποία προέρχονται τα υβρίδια, αλλά μόνο με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά δεν είναι εφικτό. Για το λόγο αυτό με τη βιοχημική ανάλυση ξεκαθαρίζεται η σύσταση των φυτών και βάση αυτής γίνεται η ταξινόμηση. Στη σύσταση τους απαντώνται ενώσεις που ανήκουν στα πτητικά μονοτερπένια, τα οποία συναποτελούν με τα σεσκιτερπένια το αιθέριο έλαιο των φυτών, διτερπένια, τριτερπένια, στερόλες, κουμαρίνες, λιγνάνες, φλαβονοειδή και άλλες κατηγορίες ίσως μικρότερης σημασίας και περιεκτικότητας. 4.1 Αιθέρια έλαια. Στα συστατικά των αιθερίων ελαίων αποδίδονται ποικίλες φαρμακολογικές δράσεις, οι οποίες ήταν αντιληπτές από τα παλαιότερα χρόνια από τη λαϊκή θεραπευτική. Το «τσάι του βουνού» χρησιμοποιούνταν για την αναλγητική του

15 δράση, την αντιφλεγμονώδη, τη δράση ενάντια στο στρες, την αντισπασμωδική, τη διουρητική και γενικότερα ήταν το αφέψημα στις κρύες περιόδους λόγω της αντιμετώπισης των κρυωμάτων. Οι ενώσεις αυτές προσδιορίστηκαν ποσοτικά και ποιοτικά σε ορισμένα από τα είδη και μέσα από τις έρευνες προέκυψε ότι στην κατηγορία των αιθερίων ελαίων συμπεριλαμβάνονται τα μονοτερπένια, τα οξυγονούχα μονοτερπένια, τα σεσκιτερπένια, τα οξυγονούχα σεσκιτερπένια και άλλες πτητικές ενώσεις. α. Μονοτερπενια: Οι δομές των μονοτερπενίων έχουν στο σκελετό τους 1 άτομα άνθρακα αποτελούμενα από δύο μονάδες «ισοπρενίου» ενωμένες σε διάταξη κεφαλή ουρά. Παρόλο τη μικρή αλυσίδα τους, απαντώνται σε πολλές μορφές στα είδη του γένους Sideritis, άκυκλες ( π.χ. οκιμένιο στο είδος S.raeseri ) [16], μονοκυκλικές ( π.χ. π-κυμένιο στο είδος S.hirsuta ) [17], δικυκλικές ( 1,8-κινεόλη στο είδος S.leucantha ) [18] ή τρικυκλικές ( π.χ. τα πινένια στο είδος S.granatensis ) [19] χωρίς οξυγόνο στο μόριό τους ( π.χ. θουγένιο στο είδος S.scardica ) [2] ή οξυγονούχα ( π.χ. λιναλοόλη στο είδος S.angustifolia ) [21] ( εικ.3 ). O οκιμένιο π-κυμένιο 1,8-κινεόλη (-)-α- πινένιο HO θουγένιο λιναλοόλη Εικ.3. Διάφορες δομές μονοτερπενίων

16 Επίσης, τα οξυγονούχα μονοτερπένια των ειδών προέρχονται από πολλές χημικές ομάδες όπως είναι οι αλκοόλες ( π.χ. λιναλοόλη ), αλδεϋδες ( π.χ. μυρτενάλη ), κετόνες ( π.χ. κρυπτόνη ), εστέρες ( π.χ. οξικός βορνυλεστέρας ), αιθέρες ( π.χ. κινεόλη ). β. Σεσκιτερπένια: Τα σεσκιτερπένια αποτελούνται από 15 άτομα άνθρακα. Στα είδη του γένους Sideritis υπάρχουν σεσκιτερπενικές ενώσεις ως απλοί υδρογονάνθρακες ( π.χ.βισαβολένιο ), αλκοόλες ( π.χ. καδινόλη ) και κετόνες ( π.χ. δαμασκενόνη ) που είναι τα περισσότερο κοινά, καθώς και αυτά που χαρακτηρίζονται από την εμφάνιση γ-λακτονικού δακτυλίου και κατατάσσονται στις λακτόνες. Τα περισσότερα σεσκιτερπένια είναι κυρίως παράγωγα του γερμακρενίου, του γουαϊενίου, του ευδεσμανίου, του αρωμανδρενίου και του οξειδίου του καρυοφυλλενίου ( εικ.4 ) O Αρωμαδιένιο Γερμακρένιο Γουαϊένιο O Ευδεσμάνιο Οξείδιο του καρυοφυλλένιου Εικ.4. Βασικές δομές σεσκιτερπενίων

17 Στις αναλύσεις σε περιεκτικότητα πτητικών ενώσεων προσδιορίστηκαν πολλές ουσίες, οι οποίες δεν περιέχονται πάντα σε όλα τα είδη και με τις ίδιες αναλογίες. Σε έρευνα ενδημικών ειδών της Τουρκίας των S.phlomoides, S. vulcanica, S.caesarea, S. vuralii διαπιστώθηκε ότι οι κύριες ενώσεις σε κάθε ένα από αυτά είναι διαφορετικές. Στο είδος S. vuralii περιέχεται σε μεγαλύτερο ποσοστό το β- pinene, η 1,8-cineol και το α- pinene, ενώ στο είδος S.caesarea το β-caryophyllene υπερέχει των άλλων πτητικών ενώσεων. Στα S.phlomoides και S. vulcanica η κύρια ουσία είναι επίσης το β-caryophyllene αλλά σε αρκετά μεγαλύτερη ποσότητα από το προηγούμενο, ενώ στο S.phlomoides απαντάται σε σημαντική ποσότητα και η α- bisabolol [22]. Στο είδος S.mugronensis απαντώνται τόσο σεσκιτερπενικές ενώσεις ( candinols, δ-cadinene, bisabolol, β-caryophyllene ) όσο και τα μονοτερπένια ( sabinene, 1,8-cineol ) σε υψηλότερα επίπεδα από τις υπόλοιπες ουσίες [23]. Σε άλλες παρόμοιες έρευνες σε διάφορα είδη προκύπτουν ανάλογα συμπεράσματα με τα παραπάνω, ότι η σύσταση των αιθερίων ελαίων διαφοροποιείται αρκετά σε ποσότητα και ποικιλότητα χημικών δομών [24-26]. 4.2 Τερπένια. Η κατηγορία των τερπενίων μελετήθηκε σε μεγαλύτερο βαθμό από τις υπόλοιπες στα είδη του Sideritis και για το λόγω αυτό υπάρχουν αρκετά στοιχεία από τη βιβλιογραφία για τις δομές και την περιεκτικότητα τους στα εκχυλίσματά των φυτών. Από τη βιβλιογραφία προκύπτει το συμπέρασμα ότι στα υπέργεια τμήματα των φυτών συντίθενται όλες σχεδόν οι δομές των τερπενίων, από τα μονοτερπένια και τα σεσκιτερπένια τα οποία αναφέρθηκαν στα αιθέρια έλαια, τα άκυκλα διτερπένια, τα λαβδάνια, τα καουρένια, τα τετρακυκλικά, ως τα πεντακυκλικά διτερπένια και τα τριτερπένια Διτερπένια. Τα διτερπένια αποτελούν μια μεγάλη ομάδα ενώσεων που απαντούν στα εκχυλίσματα των ειδών του γένους Sideritis. Τα περισσότερα είδη ερευνήθηκαν για

18 την απομόνωση των διτερπενίων τους και από τις αναφορές των ερευνών αυτών διακρίνεται ότι στην πλειοψηφία τους οι ενώσεις της συγκεκριμένης κατηγορίας είναι παράγωγα πέντε βασικών δομών : (1) του ατισενίου, (2) του μανοϋλοξειδίου, (3) του καουρενίου, (4) του λαβδανίου και (5) του μπεϋερενίου (εικ.5 ). O Ατισένιο Μανούλοξείδιο Καουράνιο Λαβδάνιο Μπεύρένιο Εικ. 5. Βασικές δομές διτερπενίων. Στα παράγωγα του ατισενίου ανήκει η σιδεριτόλη η οποία απαντάται στο είδος S.reverchonii [27], η ατισιδεριτόλη και η ισοσιδεριτόλη που απομονώθηκαν από το είδος S.pusilla [28], η σερραδιόλη από το είδος S.serrata [29] και άλλες ακόμη ενώσεις που εντοπίστηκαν σε κάποια από τα είδη του Sideritis. Σε πολλά επίσης είδη συντίθενται τα παράγωγα του μανοϋλοξειδίου όπως είναι η ριβενόλη στα είδη S.varoi [3] και S.javalambrensis και η βαρόλη που απαντά στο τελευταίο είδος [31]. Επιπλέον, από τη χρωματογραφική ανάλυση των εκχυλισμάτων των S.canariensis [32, 33], S.nutans [34], S arborescens subsp paulii

19 [35], S.javalambensis [36], S.varoi subsp cuatrecasasii [37, 38], S.perfoliata [39] απομονώθηκαν παράγωγα του 13-επιμανοϋλοξείδιου σε ποικίλες δομές. Δομές με γενικό τύπο καουρένιου είναι αυτές που κυριαρχούν στα είδη και στα περισσότερα είναι οι κύριες σε ποσότητα και οι πιο ενδιαφέρουσες σε φαρμακολογική δράση. Τα συνηθέστερα διτερπένια είναι η σιδερόλη, η σιδεροξόλη, η σιδόλη, η ισοσιδόλη, η ευβόλη, η σιδεριδιόλη, η καντόλη Α και Β, η επικαντικαντιόλη, η καντικαντιόλη, η φολιόλη κ.α. [31, 32, 4-56]. Σχεδόν σε όλα τα είδη απαντώνται κάποιες από αυτές και φαίνεται να αποτελούν την κύρια μάζα του στερεού υπολείμματος του εξανίου και του χλωροφορμίου των φυτών. Σημαντικά δείχνουν να είναι και τα παράγωγα λαβδανίου τόσο από άποψη ποσότητας όσο και από άποψη δράσης των φυτών, όπως για παράδειγμα η βογατριόλη που απομονώθηκε πρώτα στο είδος S.mugronensis [57]. Το διτερπένιο αυτό ερευνήθηκε για τη φαρμακολογική του δράση και εξακριβώθηκε η αντιφλεγμονώδης δράση του [58]. Επίσης, το λαβδάνιο ent-6β,8α-dihydroxylabda- 13(16),14-diene που απομονώθηκε από τα είδη S.athoa, S.trojana, S.dichotoma, S.spilyea και S.argerea εμφανίζει αντιμικροβιακή δράση [45]. Στα περισσότερα είδη αναφέρεται η ύπαρξη λαβδανικών διτερπενίων όπως στα : S.gomerae, S.nutans, S.foetens, S.arborenscens, S.argyrea, S.hirsuta subsp nivalis, S.varoi, S.chamaedryfolia κ.α [3, 55, 59-64]. Επιπλέον, στην τελευταία κύρια κατηγορία των διτερπενίων που είναι αυτά με γενικό τύπο μπεϋερενίου, συγκαταλέγονται αρκετές ενώσεις που έχουν ως τώρα απομονωθεί. Η τομπαρόλη και η μπεουνόλη απομονώθηκαν από το είδος S.serrata [29] ενώ στο είδος S.pusilla subsp flavovirens υπάρχουν άλλα δύο σημαντικά διτερπένια αυτού του τύπου, η ταρτεσόλη και η φλαβοβιρόλη [65]. Τέλος, πέρα από τις παραπάνω βασικές κατηγορίες, απομονώθηκαν και διαφορετικών δομών διτερπένια, όπως η σιδνουτόλη από το είδος S.nutans, η τιγανόνη από το S.canariensis, η λαγκασκόλη και η λαγκασκοτριόλη από το S.serrata τα οποία απαντούν σε ποσότητες στο φυτικό εκχύλισμα [29, 34, 66, 67].

20 4.2.2 Τριτερπένια. Έρευνες που έχουν γίνει έδειξαν ότι στα φυτά του γένους Sideritis τα τριτερπένια που συντίθενται είναι ορισμένα και απαντούν στα περισσότερα είδη που μελετήθηκαν. Στην ανάλυση εννέα ειδών μόνο ένα, το S.gomerae, δεν περιείχε κανένα από τα γνωστά τριτερπένια, ενώ στα υπόλοιπα, S.argospachelus, S.bolleana, S.canariensis, S.candicans, S.desygnaphala, S.dendrochahorra και S.macrostachya απομονώθηκαν το σκουαλένιο, η α- και β- αμυρίνη, η ερυθροδιόλη, και τα οξέα ολεανικό και ουρσολικό (εικ. 6 ), [68]. Οι παραπάνω ενώσεις βρέθηκαν σε δύο taxa του είδους S.massoniana, μαζί με άλλες κατηγορίες ενώσεων, αποτέλεσαν ταξινομικό δείκτη των υποειδών [8]. CH 3 CH 3 HO HO α-αμυρίνη β-αμυρίνη CH 2 OH COOH HO HO ερυθροδιόλη ολεανικό οξύ

21 COOH COOH HO HO ουρσολικό οξύ γλουτινόλη σκουαλένιο Εικ. 6. Τριτερπένια που βρέθηκαν σε είδη του γένους Sideritis, Σε μια νεώτερη φυτοχημική ανάλυση απομονώθηκαν δύο νέα τριτερπένια, η ροϊπτελενόλη και η ροϊπτελενόνη από το είδος S.macrostachya, καθώς επίσης παρουσιάστηκε και η βιοσυνθετική οδός για το σχηματισμό τους ( εικ. 7 ), [69].

22 R Eικ. 7. R=β-ΟΗ, ροϊπτελενόλη R=Ο, ροϊπτελενόνη Φαρμακολογικά, δεν υπάρχουν πολλές αναφορές για τη δράση των τριτερπενίων. Σε έρευνα όμως, πάνω στο είδος S.taurica, αποκαλύπτεται αξιόλογη αναλγητική δράση του εκχυλίσματος του πετρελαϊκού αιθέρα, το οποίο περιέχει και τα τριτερπένια. Επίσης, το ίδιο εκχύλισμα εμφανίζει αντιφλεγμονώδη, αντιελκωτική και αντιπυρετική δράση σε μικρότερο βαθμό από τα πολικότερα εκχυλίσματα αλλά σε αξιόλογο ποσοστό [7]. 4.3 Φαινόλες Στις φαινόλες ανήκουν ομάδες ενώσεων που απαντούν ευρέως στα φυτά του γένους Sideritis και φαίνεται, από τις έρευνες, να είναι υπεύθυνες για μια μεγάλη ποικιλία φαρμακολογικών ιδιοτήτων. Η βασική δομή τους αποτελείται από ένα φαινολικό αρωματικό δακτύλιο που φέρει ομάδες υδροξυλίων σαν υποκαταστάτες κάποιων υδρογόνων του. Οι φαινόλες διαιρούνται, ανάλογα με το σκελετό τους στις εξής κατηγορίες: φαινολικά οξέα, ταννίνες, κουμαρίνες, λιγνάνες, κινόνες και σε μία μεγάλη, από άποψη δομών και φαρμακολογικού ενδιαφέροντος, ομάδα τα φλαβονοειδή.

23 4.3.1 Φαινολικά οξέα. Τα φαινολικά οξέα είναι πολικές ενώσεις που μπορεί να υπάρχουν στο φυτό ως απλά μόρια, άγλυκα, ή γλυκοσυλιωμένα ή συνδυασμένα μεταξύ τους δημιουργώντας μια ξεχωριστή ένωση. Τις πιο απλές δομές τους τις απαντάμε στα οξέα: καφεϊκό, φερουλικό, βενζοϊκό, βανιλλικό, γαλλικό, π-κουμαρικό, γεντισικό κ.α., ενώ το χλωρογενικό πιο σύνθετη ένωση από τα φαινολικά οξέα. Αποτελούν ομάδα με εξακριβωμένη φαρμακολογική δράση κυρίως την αντιοξειδωτική και την αντιφλεγμονώδη και για το λόγο αυτό παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Σε μελέτες αναφέρεται ότι μεγαλύτερη δράση κατά των ελευθέρων ριζών έχουν τα είδη εκείνα που υπερέχουν σε περιεκτικότητα φαινολικών οξέων και φλαβονοειδών από τα άλλα του γένους Sideritis [71]. Μεταξύ των οξέων, σε μεγαλύτερη αναλογία βρέθηκε το υδροξυκινναμικό, το οποίο θεωρείται ισχυρός σαρωτής ελευθέρων ριζών. Σε μελέτη πάνω στο είδος S.cretica εκτός από το 4-υδροξυ κινναμικό οξύ σε μεγάλη ποσότητα παρελήφθηκε το p-υδροξυ βενζοϊκό και το ομοβανιλλικό. Επιπλέον, διαχωρίστηκαν τα: τρανς-κινναμικό, βανιλλικό, συριγκικό και φερουλικό [72]. Όσον αφορά την αντιφλεγμονώδη ιδιότητά τους αυτή εμφανίζεται υψηλή σε σχέση με το μάρτυρα, αλλά μικρότερης έντασης από τα φλαβονοειδή [73]. Στην παραπάνω έρευνα βρέθηκαν τρία παράγωγα του καφεϊκού οξέος, λαβαντουλιφολιοζίτης (1), βερμπασκοζίτης (3) και λευκοσκεπτοζίτης (4), και ένα του φερουλικού, μαρτυνοζίτης (2), ως τις δραστικές ουσίες κατά του οιδήματος (εικ. 8 ). R 2 O HO H3C HO O O O O OH O OH O OH OR 1 HO OR 3

24 R 1 R 2 R 3 1 H H Arabinose 2 CH 3 CH 3 H 3 H H H 4 H CH 3 H Εικ. 8. Πολυφαινολικές ενώσεις από το είδος S.lycia. Επιπλέον, αντιφλεγμονώδη δράση παρουσίασε και ένα παράγωγο της απιγενίνης και του κουμαρικού οξέος [74], το: απιγενίνη 7-(4-Ο-β-γλυκοσυλ-τρανσp-κουμαρο), που απομονώθηκε από το είδος S.raeseri και δίνει μια εξήγηση στο γιατί το τσάι του βουνού χρησιμοποιείται στη λαϊκή θεραπευτική ενάντια στις φγεγμονές. Τέλος, ένα φαινυλοπροπανοειδές που απομονώθηκε πρώτη φορά στο ίδιο είδος είναι το 1-Ο-[-[α]-μεθύλ-γ-(3,4 -διμεθοξυφενύλ)-προπύλ-ο-α-l-ραμνοπυρανοσύλ-(1 3)- β-d-(6-καφεόυλ) γλυκοπυρανοζίτης [75] Βιοσύνθεση φαινολικών οξέων. Η βιοσύνθεση των φαινολικών οξέων είναι η αυτή από την οποίαν προέρχονται όλες οι φαινολικές ενώσεις. Ως πρόδρομη ουσία θεωρείται το σικιμικό οξύ που μεταβολίζεται σταδιακά και μέσα από διάφορους μονοσακχαρίτες σε κινναμωμικό οξύ και στα παράγωγα του. Από το π-υδροξυκινναμωμικό οξύ, που είναι συνέχεια του προηγούμενου, λαμβάνονται τα υπόλοιπα φαινολικά οξέα, οι κουμαρίνες, οι λιγνάνες και οι φλαβόνες Κουμαρίνες και Λιγνάνες. Στα συστατικά των ειδών που απομονώθηκαν περιλαμβάνονται οι κουμαρίνες και οι λιγνάνες. Είναι γενικά γνωστές οι ιδιότητες των κουμαρινών ως σπασμολυτικά, ηρεμιστικά, διουρητικά και ως συστατικά στην αρωματοποιία, δεν βρέθηκαν όμως αναφορές για το γένος του Σιδερίτη. Οι ενώσεις που απαντώνται στα είδη του είναι η

25 σιδερίνη, που πρώτη φορά απομονώθηκε από το είδος S.canariensis το 1972 [76], η 7-διμεθυλ-σιδερίνη και το ακετυλιωμένο παράγωγο της [8]. Δεν θεωρούνται βάσιμοι χημειοταξινομικοί δείκτες, αλλά μαζί με τη λιγνάνη σεσαμίνη (+) παρουσιάζουν κάποιο οικολογικό ενδιαφέρον Φλαβονοειδή. Στις περισσότερες φαρμακολογικές ιδιότητες του Σιδερίτη αναφέρονται σαν δραστικά συστατικά οι φλαβόνες, με κύρια δράση την αντιοξειδωτική. Αυτές αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία ενώσεων στο φυτό με ποικίλους χημικούς τύπους και απαντούν ως άγλυκα ( γενίνες ) ή γλυκοσυλιωμένες με ένα ή περισσότερα σάκχαρα ( γλυκοζίτες ). Οι βασικές δομές των φλαβονοειδών παρουσιάζονται στην παρακάτω εικόνα ( εικ. 9 ): HO O OH HO O OH HO O OH OH OH O OH O OH O OH φλαβόνη φλαβανόνη φλαβονόλη OH OH OH HO O HO O HO O OH O OH OH OH OH OH OH διυδροφλαβονόλη φλαβαν-3-όλη φλαβάν-3,4-διόλη

26 HO OH HO O OH HO + O OH OH OH O O OH χαλκόνη αουρόνη ανθοκυανιδίνη Εικ. 9. Δομές των φλαβονοειδών. Οι φλαβόνες είναι συνήθως από τις πολικότερες ενώσεις στο φυτό, ιδίως οι γλυκοσυλιωμένες μορφές τους, και εκχυλίζονται με πολικούς διαλύτες όπως ο οξικός αιθυλεστέρας και η βουτανόλη. Μετά την εκχύλιση και την απομόνωσή τους, κατά τη χρωματογράφιση παίρνουν χαρακτηριστικό χρώμα κίτρινο ή μαύρο, ανάλογα με την ουσία. Στο φυτό βρίσκονται οι μεν γενίνες εξωκυτταρικά στα φύλλα, τους νεαρούς βλαστούς και τους αδένες και οι δε γλυκοζίτες τους μέσα στα κενοτόπια του κυττάρου. Λόγω του ενδιαφέροντος που παρουσιάζουν φαρμακολογικά, πολλές έρευνες έχουν επικεντρωθεί στην απομόνωση των φλαβονοειδών με χρωματογραφίες υψηλής ανάλυσης. Κατά την απομόνωση έχουν βρεθεί συνηθισμένοι τύποι, όπως η απιγενίνη ή ο μονογλυκοζίτης της αλλά και αρκετές ιδιαίτερες δομές που εντοπίζονται σε ορισμένα είδη. Από τα φλαβονοειδή που έχουν απομονωθεί στα είδη του Σιδερίτη τα περισσότερα ανήκουν στις φλαβόνες τύπου απιγενίνης ή λουτεολίνης. Από το είδος S.leucantha παρελήφθησαν δύο φλαβονοειδή τύπου λουτεολίνης, η μια εκ των οποίων έχει μεθοξύλια στις θέσεις 6 και 8 και ένα μόριο γλυκόζης στη θέση 7, και στην άλλη το υδρογόνο την θέσης 3 είναι επίσης υποκατεστημένο με μεθοξυ ομάδα [77]. Δύο ακόμη ουσίες που απομονώθηκαν από το παραπάνω είδος έχουν το βασικό σκελετό της λουτεολίνης. Η πρώτη φέρει υδροξύλιο και στη θέση 8, το οποίο είναι συνδεδεμένο με γλυκόζη ενώ τα υδροξύλια των 6 και 7 είναι μεθοξυλιωμένα και η δεύτερη έχει τη σύνδεση με το σάκχαρο στη θέση 7 και το υδροξύλιο της 8 παραμένει ελεύθερο [78]. Παρόμοια είναι και η ουσία που άλλη ομάδα ερευνητών

27 κατάφερε να διαχωρίσει από το είδος αυτό, η οποία φέρει μεθοξύλια στις θέσεις 6,7,8 [79]. Επιπλέον, στο εκχύλισμα τριών υποειδών του, var.serratifolia, var.incana, var.meridionalis, βρέθηκαν τα φλαβονοειδή ισοσκουτελαρεϊνη-7-ο- {αλοσιλ(1 2)γλυκοσίδης, λουτεολίνη, υπολαετίνη-8-ο-β-ο-γλυκοσίδης, χρυσοεριόλη, σιδεριτοφλαβόνη, ξανθομικρόλη, γκαρδενίνη D και δεσμετιλνομπιλετίνη [8-82]. Πολλές από τις παραπάνω μεθοξυφλαβόνες διαχωρίστηκαν και σε αλλά είδη του γένους Sideritis [83]. Τα παραπάνω φλαβονοειδή είναι συστατικά και άλλων ειδών του γένους Sideritis και απαντούν συχνά στα εκχυλίσματα τους. Η ισοσκουτελαρεϊνη-7-ο- {αλοσιλ(1 2)γλυκοζίτης και η λουτεολίνη απομονώθηκαν από τα: S.foetens, S. luteola, S.almeriensis, S. hirsuta, S.bourgeana, S.pusilla, S.ibanyeszii, S.cillensis και S.glauca [84]. Στα περισσότερα από αυτά βρέθηκε η χρυσοεριόλη και η σιδεριτοφλαβόνη, ενώ η υπολαετίνη-8-ο-β-ο-γλυκοζίτης απομονώθηκε μόνο από πέντε είδη ( S.leucantha var.serratifolia, S.leucantha var.incana, S.leucantha var.meridionalis, S.bourgeana και S.pusilla ) [82]. Μια συγκεντρωτική φυτοχημική ανάλυση σε δεκαπέντε διαφορετικά είδη του Σιδερίτη παρουσιάζει το διαχωρισμό εννέα φλαβονοειδών, τα οποία περιέχονται με διαφορετικές αναλογίες σε κάθε ένα φυτικό εκχύλισμα [85]. Στα είδη leucantha, flavovirens, pusilla, mugronensis, angustifolia, granatensis, glauca, incana, hirsuta, Montana, arborescens, tragoriganum, spinulosa και scordioides διαχωρίστηκαν έξι φλαβονοειδή τύπου λουτεολίνης: λουτεολίνη, χρυσοεριόλη, κιρσιλιόλη, σιδεριτοφλαβόνη, κιρσιλινεόλη και 5,4 -διυδροξυ-6,7,8,3 -τετραμέθοξυ φλαβόνη, και τρεις τύπου απιγενίνης: απιγενίνη, κιρσιμαριτίνη, ξανθομικρόλη. Επίσης, σε μελέτη είκοσι έξι ειδών των Κανάριων Νήσων και της Μαδέρας βρέθηκαν είκοσι επτά φλαβονοειδή, έντεκα σε μορφή άγλυκων και δεκαέξι γλυκοζίτες [84]. Σε δεκαπέντε διαφορετικά είδη έγινε προσπάθεια να προσδιοριστεί το % ανά ξηρό βάρος εκχυλίσματος της ισοσκουτελλαρεϊνης 7-γλυκοσυλ(1 2) ξυλοζίτη [81], από τα οποία μόνο τρία δεν περιείχαν την ένωση, ενώ έξι εμφάνισαν σημαντικές ποσότητες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια ακόμα έρευνα φλαβονοειδών στα είδη S.incana και S.angustifolia και στα υβρίδια που προκύπτουν από τον συνδυασμό τους [86]. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στα υβρίδια κληρονομούνται τα περισσότερα

28 φλαβονοειδή από τους δύο αρχικούς γενοτύπους, ακόμα και αν σε έναν από αυτούς δεν περιέχονται όλα. Φυτοχημικές αναλύσεις σε μεμονωμένα είδη έδωσαν τις κύριες ουσίες που περιέχονται στα εκχυλίσματα τους, όπως στο είδος S.hyssopifolia, στο οποίο τέσσερις φλαβόνες με ακετυλιωμένα σάκχαρα διαχωρίστηκαν για πρώτη φορά [87], στο είδος S.raeseri που βρέθηκε εκτός των άλλων ενώσεων μια νέα φλαβόνη συνδυασμένη με κουμαρικό οξύ [88] και στο είδος S.lycia στο οποίο μεταξύ των πολυφαινολικών του ενώσεων αναγνωρίστηκαν δυο παράγωγα της υπολαετίνης [73]. Από τον S.grandiflora, ένα ενδημικό είδος της νοτιοδυτικής Ιβηρικής χερσονήσου, διαχωρίστηκε η χρυσοεριόλη γλυκοσυλιωμένη στη θέση 7 του πρώτου δακτυλίου με δύο σάκχαρα, την άλογη και την γλυκόζη [89]. Τέλος, ερευνητές αναφέρουν την απομόνωση φλαβανονών από επτά είδη [9] Βιοσύνθεση φλαβονοειδών. Η βιοσύνθεση των φλαβονοειδών ξεκινά με την συμπύκνωση ενεργοποιημένου κινναμωμικού οξέος με τρία μόρια μηλονικού-coa. Αρχικά, το κινναμωμικό οξύ προέρχεται από τη μετατροπή αμινοξέων φαινυλαλανίνης ή τυροσίνης σε αυτό και του ακέτυλο-coa σε μηλονικού-coa. Κατά το σχηματισμό του κινναμωμικού οξέος πρόδρομη ένωση θεωρείται το σικιμικό οξύ που όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη παράγραφο, μεταβολίζεται σταδιακά σε υδροξυκινναμικό και τα παράγωγα του. Η συμπύκνωση του οξέος με το μηλονικό συνένζυμο οδηγεί στη σύνθεση χαλκόνης και έπειτα της φλαβόνης, η οποία είναι ο βασικός σκελετός για να προκύψουν όλα τα υπόλοιπα φλαβονοειδή (εικ.1).

29 ΦΑΙΝΥΛΑΛΑΝΙΝΗ O ΑΚΕΤΥΛΟ-COA OH 3 O CoAS O + CoAS O μηλονικό-coa ενεργοποιημένο κινναμωμικό οξύ OH HO OH OH O χαλκόνη OH HO O OH O φλαβόνη Εικ. 1. Σχηματική παράσταση της βιοσύνθεσης των φλαβονοειδών.

30 5. ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ SIDERITIS. Η σημαντικότητα των ειδών του γένους Sideritis έγκειται στις πολλαπλές τους φαρμακολογικές ιδιότητες, οι οποίες είναι αντικείμενο επιστημονικής μελέτης τα τελευταία χρόνια κυρίως. Από τις μελέτες αυτές προκύπτει ένα μεγάλο φάσμα δράσεων στον ανθρώπινο οργανισμό, που ήταν γνωστές στα παλαιότερα χρόνια με εμπειρικό τρόπο και τώρα γίνεται προσπάθεια να εξηγηθούν επιστημονικά, με πειράματα in vivo και in vitro. Οι δράσεις που έχουν μεγάλο ενδιαφέρον είναι η αντιφλεγμονώδης, η αναλγητική, η αντιμικροβιακή, η αντιοξειδωτική, η αντιελκωτική και ορισμένες άλλες που μελετήθηκαν λιγότερο. Στις παραπάνω ιδιότητες που εμφανίζουν τα φυτά του γένους Sideritis εμπλέκονται ορισμένες ουσίες ή ομάδες ουσιών όπως τα αιθέρια έλαια, τα διτερπένια, τα οργανικά οξέα και τα φλαβονοειδή. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει διευκρινιστεί ποια ουσία η ποιες εμφανίζουν τη συγκεκριμένη δράση ενώ σε πολλές περιπτώσεις χρειάζεται επιπλέον έρευνα για τον εντοπισμό τoυς. Παρακάτω θα αναφερθούν αναλυτικά οι κυριότερες δράσεις των ειδών του Sideritis. 5.1 Αντιφλεγμονώδης δράση. Από τη βιβλιογραφία φαίνεται ότι η αντιφλεγμονώδης δράση έχει απασχολήσει πολύ τους ερευνητές, διότι υπάρχουν πολλές μελέτες πάνω στην ιδιότητα αυτή των εκχυλισμάτων του γένους Sideritis. Σε κάποιες από αυτές δεν έχει εντοπισθεί ποια ουσία είναι η αιτία της δράσης αυτής, όπως για παράδειγμα στα είδη S.lotsyi και S.canariensis στα οποία βρέθηκε ότι το αιθανολικό εκχύλισμα και κυρίως το χλωροφορμιακό εμφανίζουν ιδιότητες κατά της φλεγμονής [91, 92]. Παρομοίως, στο είδος S.taurica περισσότερο δραστικό βρέθηκε το μίγμα που προκύπτει από το χλωροφορμιακό εκχύλισμα [93]. Στο S.javalambrensis αποδείχτηκε με πειράματα η δραστικότητα του εκχυλίσματος του εξανίου [94], ενώ επιπλέον έρευνες εντόπισαν ότι οι δραστικές ουσίες ανήκουν στις ομάδες των φλαβονοειδών, των τερπενίων και των λιπιδίων [95, 96]. Κυρίως τα διτερπένια ent-13-epi-12a-acetoxymanoyl-oxide και ent-8a-hydroxy-labda-13(16),14-dien συμμετέχουν στην αντιμετώπιση της φλεγμονής

31 [97]. Στο είδος S.candicans αναφέρονται ως υπεύθυνες κατά της φλεγμονής οι φυτοστερόλες, οι άλφα- και βήτα- αμυρίνες και τα διτερπένια, οι οποίες δεν έχουν εκλεκτική δράση κατά των διαφόρων παραγόντων που συμμετέχουν στη διαδικασία της φλεγμονής άλλα δρουν γενικά κατά του φαινόμενου αυτού [98]. Ένα άλλο διτερπένιο με έντονη αντιφλεγμονώδη δράση είναι η βογατριόλη που εντοπίσθηκε από έρευνα στο είδος S.mugronensis.. Στη συγκεκριμένη μελέτη αναφέρεται και ο 8- Ο-γλυκοζίτης της υπολαετίνης ως υπεύθυνη ουσία κατά της οξείας φάσης της φλεγμονής αλλά όχι τόσο δραστική στην χρόνια φάση [99]. Τέλος, στο είδος S.raeseri μελετήθηκαν τα εκχυλίσματα του οξικού αιθυλεστέρα και της μεθανόλης καθώς και η απιγενίνη 7-(4-Ο-β-γλυκόσυλ-trans-p- κουμαρικό), ουσία που απομονώθηκε από αυτά [74]. Τα αποτελέσματα εμφάνισαν ασθενή, σε σχέση με τις δραστικές ουσίες μάρτυρες, δράση των δύο εκχυλισμάτων και κυρίως του μεθανολικού, αλλά την ισοδύναμη δράση της απομονωμένης ακυλοφλαβόνης που αναφέρθηκε παραπάνω. 5.2 Αναλγητική δράση. Η εμφάνιση της αναλγητικής δράσης επίσης, μελετήθηκε σε κάποια από τα είδη του γένους Sideritis και γενικά προέκυψε το συμπέρασμα ότι ενώσεις λιγότερο πολικές, από αυτές που εμπλέκονται στην αντιφλεγμονώδη δράση, είναι υπεύθυνες για την ιδιότητα αυτή. Ειδικότερα, στο είδος S.lotsyi, που η μελέτη έγινε σε επίπεδο εκχυλισμάτων, περισσότερο δραστικά αποδείχτηκαν το μεθανολικό και το χλωροφορμιακό εκχύλισμα [91]. Στα ίδια συμπεράσματα κατέληξαν μελέτες στα είδη S. candicans, S. taurica και S.canariensis στα οποία η δράση οφείλεται στις φυτοστερόλες, τις α- και β αμιρίνες, τα διτερπένια με σκελετό καουρενίου, τα τριτερπένια και γενικότερα σε κατηγορίες ενώσεων των εκχυλισμάτων του χλωροφορμίου και του πετρελαϊκού αιθέρα [92, 93, 98]. 5.3 Αντιμικροβιακή δράση. Σημαντική θεωρείται, επίσης, και η αντιμικροβιακή δράση των ειδών του γένους Sideritis, διότι σε πολλά από αυτά παρατηρήθηκε έντονα η δυνατότητά τους

32 να αντιμετωπίζουν βακτήρια, ιούς, και ζύμες. Οι ενώσεις που φέρουν αυτή την ιδιότητα ανήκουν στα αιθέρια έλαια κυρίως. Σε μελέτη που έγινε σε πέντε taxa από την Ελλάδα οι μονοτερπενικοί υδρογονάνθρακες φαίνεται να εμφανίζουν τη δράση αυτή [1]. Η περιεκτικότητα των ειδών στα διάφορα μονοτερπένια είναι ανάλογη της εμφάνισης δραστικότητας καθώς μεγάλο ρόλο παίζει και το συγκεκριμένο αιθέριο έλαιο που εμπλέκεται στη δράση. Στα πέντε taxa που ερευνήθηκαν, περισσότερο δραστικά προέκυψαν αυτά που στο σύνολο των αιθέριων ελαίων τους περιέχουν σε μεγαλύτερο ποσοστό α-πινένιο και καρβακρόλη. Το είδος S.raeseri subsp. raeseri λόγω της πολύ χαμηλής περιεκτικότητας του στα δύο μονοτερπένια εμφανίστηκε αδρανές. Τα αιθέρια έλαια δοκιμάστηκαν στην αντιμετώπιση πολλών μικροοργανισμών όπως των Gram+ βακτηρίων P.aeruginosa, E.cloacae, K.pneumoniae, E.coli, και των ιών C.albicans, C.tropicallis, T.glabrata και ήταν αποτελεσματικά. Εκτός, από τα παραπάνω taxa ερευνήθηκαν και άλλα για την ίδια δράση όπως τα S.angustifolia, S.funkiana, S.javalambrensis, S.leucantha, S. mugronensis, S.tragoriganum [11], S.pusilla [71] και τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια, δείχνοντας έτσι ότι τα αιθέρια έλαια ευθύνονται για τη αντιμικροβιακή δυνατότητά τους. Επιπλέον, μελέτες απέδειξαν την δραστικότητα και στις ζύμες όπου το εκχύλισμα φαίνεται να εμποδίζει τη φυσιολογική ανάπτυξη του μικροοργανισμού. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι και η μελέτη της επίδρασης του υδατικού εκχυλίσματος στην ανάπτυξη του Yarrowia lipolytica [12] στο οποίο μετρώντας διάφορες παραμέτρους διαπιστώνεται η ασθενή δράση του φυτού στην αύξηση της φάσης υστέρησης του οργανισμού. 5.4 Αντιοξειδωτική δράση. Πολύς λόγος γίνεται για το φαινόμενο ορισμένων φυτών να μπλοκάρουν τις ελεύθερες ρίζες στον οργανισμό και οι έρευνες γύρω από το θέμα είναι αρκετές. Στα είδη του Sideritis έγιναν προσπάθειες για τη μέτρηση της αντιοξειδωτικής τους δράσης με τις συνηθισμένες μεθόδους του DPPH, Co(II) EDTA-induced luminol, BHT, BCBT κ.α. Από τα εκχυλίσματα ειδών του φυτού, αυτά του οξικού

33 αιθυλεστέρα και της βουτανόλης εμφάνισαν την ισχυρότερη δράση [13]. Το φαινόμενο αποδόθηκε στην ύπαρξη πολυφαινολικών ενώσεων στα συγκεκριμένα εκχυλίσματα, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη σάρωση ελευθέρων ριζών. Ειδικότερα, στο είδος S.javalambrensis από τα φλαβονοειδή που απομονώθηκαν, εμφάνισαν πιο έντονα την αντιοξειδωτική τους ικανότητα αυτά με ελεύθερο το περισσότερο όξινο υδροξύλιο τους, άρα η πολικότητα των ενώσεων αυξάνει τη δραστικότητα [14]. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τα φλαβονοειδή του S.raeseri, στα οποία η δραστικότητα τους δεν ήταν η αναμενόμενη [15]. Σε μια πιο γενική έρευνα που περιελάμβανε αρκετά από τα Μεσογειακά φυτά ο Sideritis παρουσίασε μέτρια, σε σύγκριση με τα υπόλοιπα γένη, αντιοξειδωτική ικανότητα [16], ενώ σε έρευνα μεταξύ φυτών της οικογένειας Lamiaceae, η δραστικότητα εμφανίστηκε σε συνάρτηση με την περιεκτικότητα σε φαινολικές ενώσεις [17]. 5.5 Άλλες δράσεις. Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη παράγραφο, το τσάι του Σιδερίτη ήταν ευρέως γνωστό για τις ιδιότητες του κατά των κρυολογημάτων και ως αφέψημα ειδικά τους χειμερινούς μήνες. Επίσης, ήταν αντιληπτές οι καταπραϋντικές του ιδιότητες, οι αντιβηχικές, οι ηρεμιστικές και οι επιδράσεις του στις στομαχικές διαταραχές, το στρες και τις γαστροεντερικές ανωμαλίες [22]. Οι έρευνες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι δράσεις των ειδών του Sideritis ποικίλουν και είναι αρκετές σε αριθμό. Οπωσδήποτε, τα είδη του αποτελούν καλό αντικείμενο έρευνας για περισσότερες εξακριβώσεις των ενώσεών τους και των δράσεων που εμφανίζουν.

34 6. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η χρήση των φυτών σαν φάρμακα είναι γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων μέσα από συγγράμματα και παραστάσεις που σώζονται. Σήμερα, μετά από τεράστια τεχνολογικά άλματα και προόδους πάνω στη τεχνολογία των φαρμάκων και των τροφίμων, διαπιστώνεται έντονα η επιθυμία των ανθρώπων να εμπιστευτούν τα φυσικά προϊόντα χωρίς την προσθήκη συνθετικών συστατικών. Είναι μια τάση της εποχής η οποία ανέκυψε από τις παρενέργειες των συνθετικών στον ανθρώπινο οργανισμό και στο φυσικό περιβάλλον. Δεν αποτελεί όμως πανάκεια η χρήση φυσικών ουσιών στη φαρμακολογία και τα τρόφιμα, διότι η χρήση τους μπορεί να έχει δυσάρεστες επιπτώσεις ή ακόμη και το θάνατο. Τόσο λοιπόν η θετική δράση τους όσο και η αρνητική εκφράζουν το γεγονός ότι στα φυτά εμπεριέχονται ενώσεις με δραστικές ικανότητες πολλές φορές ανώτερες των συνθετικών ενώσεων. Για να μελετηθεί η υπαίτια για τη δράση ουσία και ο μηχανισμός μέσω του οποίου ενεργεί θα πρέπει να απομονωθεί από τη δρόγη όπου εμπεριέχεται. Η απομόνωση και η ταυτοποίηση των συστατικών των φυτών είναι αντικείμενο της φαρμακογνωσίας. Η παρούσα διατριβή έγινε στα πλαίσια της φαρμακογνωσίας με σκοπό τη φυτοχημική ανάλυση του είδους S.syriaca. Η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας πάνω στο συγκεκριμένο είδος έδειξε ότι ελάχιστα μελετήθηκε το προφίλ του όσον αφορά τις κύριες ενώσεις που συνθέτει και κυρίως τις πολυφαινολικές που εμφανίζουν τις περισσότερες δράσεις. Ένας ακόμη λόγος που συνετέλεσε στην επιλογή του συγκεκριμένου φυτού για μελέτη είναι το γεγονός ότι η χρήση του είναι ευρύτατα διαδεδομένη σε περιοχές της Ελλάδας ως αφέψημα με καταπραϋντικές για τον οργανισμό ιδιότητες. Στόχος, λοιπόν, είναι η όσο το δυνατόν καλύτερη παρουσίαση των συστατικών του και των φαρμακολογικών ιδιοτήτων του.

35 ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 1 ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 1.1 Χρωματογραφία λεπτής στιβάδας ( TLC ). Με τη χρωματογραφία λεπτής στιβάδας μπορεί να γίνει έλεγχος της πολυπλοκότητας του δείγματος, διαπίστωση για την απομόνωση των ουσιών ή παρασκευαστικά να διαχωριστούν οι ενώσεις μεταξύ τους. Γίνεται με τη χρήση γυάλινων ή αλουμινένιων πλακών πάνω στις οποίες υπάρχει μια λεπτή στιβάδα προσροφητικού υλικού. Μετά το σποτάρισμα ελάχιστης ποσότητας από το δείγμα του εκχυλίσματος του φυτού, η πλάκα τοποθετείται σε γυάλινους θαλάμους που περιέχουν διαλύτη ανάπτυξης της χρωματογραφίας. Ο διαλύτης διαποτίζει τη μεγαλύτερη επιφάνεια της πλάκας, καθώς ανεβαίνει. Οι πλάκες που χρησιμοποιήθηκαν στη συγκεκριμένη έρευνα είναι οι εξής: Πλάκες από αλουμίνιο με προσροφητικό υλικό την κυτταρίνη ( cellulose ), διαστάσεων 2x2 cm, πάχος στιβάδας,1 mm, χωρίς δείκτη φθορισμού στα 254 και 366 nm (MERCK) Πλάκες αλουμινίου επικαλυμμένες με οξείδιο του πυριτίου ( Kieselgel 6 ), διαστάσεων 2x2 cm, πάχος στιβάδας,2 mm, με ή χωρίς δείκτη φθορισμού στα 254 και 366 nm (MERCK, Art 5553 DC) Ο έλεγχος των χρωματογραφικών πλακών γινόταν κάτω από το υπεριώδες φως στα 254 και 366 nm, πριν και μετά τον ψεκασμό τους με αντιδραστήρια. Χρησιμοποιήθηκαν τα εξής δύο αντιδραστήρια ψεκασμού:

36 1. Αντιδραστήριο ατμών αμμωνίας και 2. αντιδραστήριο Neu ( naturstoffreagenz A ), το οποίο παρασκευάζεται από την διάλυση 1 g διφαινυλοβορικού αμινοαιθυλεστέρα σε 1 ml μεθανόλης. 1.2 Χρωματογραφία στήλης Στην μέθοδο αυτή στηρίζεται η απομόνωση και η παραλαβή των ουσιών από το φυτικό εκχύλισμα. Διαθέτει πολλές περιπτώσεις στη χρήση της, από την απλή γυάλινη κολώνα πακτωμένη με το υλικό της στατικής φάσης διαμέσου της οποίας διέρχεται ο διαλύτης έκλουσης ως τις πιο σύγχρονες εκδοχές της όπως την υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης και την αεριοχρωματογραφία. Στην παρούσα εργασία οι περιπτώσεις της μεθόδου που χρησιμοποιήθηκαν είναι οι παρακάτω: Χρωματογραφία σε γυάλινη στήλη με υλικό πλήρωσης το Πολυαμίδιο CC6 Macherey & Nagel, 7-16 μm ( πολυκαπρολακτάμη ). Η σκόνη του πολυαμιδίου κατεργάστηκε με απεσταγμένο νερό και μίγμα νερού μεθανόλης για την απομάκρυνση των ολιγομερών του. Αρχικά, δημιουργήθηκε αιώρημα πολυαμιδίου μέσα στο νερό που αναδεύονταν διαρκώς με μαγνητικό αναδευτήρα. Στη συνέχεια, αφήνονταν σε ηρεμία ώστε να καθιζάνει η σκόνη και να απομακρυνθεί το υπερκείμενο υγρό μαζί με τα ολιγομερή που παρέμεναν διαλυμένα. Η διαδικασία αυτή επαναλήφθηκε ωσότου το νερό μετά την αιώρηση να παραμένει διαυγές. Μετά την πάροδο 1 λεπτών, χρησιμοποιήθηκε μίγμα νερού- μεθανόλης, με αυξανόμενη την ποσοστιαία αναλογία της μεθανόλης στο διαλύτη ως και 1%. Το ίδιο επαναλήφθηκε και αντίστροφα επιστρέφοντας στο 1% νερό. Η επόμενη ενέργεια ήταν η πλήρωση της στήλης με το πολυαμίδιο σε μορφή αιωρήματος.

37 Χρωματογραφία σε γυάλινη στήλη και υλικό πλήρωσης silica gel 6H ( 7736 ) και silica gel (9385 ). Σκόνη silica διαλυμένη σε εξάνιο, έδωσε ένα μίγμα το οποίο κατά την πάκτωσή του στη στήλη σχημάτισε μια ζελατινοειδή στατική φάση. Το προς διαχωρισμό δείγμα, αφού διαλύθηκε σε MeOH, αναμίχθηκε με ορισμένη ποσότητα προσροφητικού και μετά την εξάτμιση του διαλύτη τοποθετήθηκε με προσοχή πάνω από τη στατική φάση. Χρωματογραφία με υλικό πλήρωσης Shephadex LH-2 ( υδροξυπροπυλιωμένη δεξτράνη ). Το υλικό πακτώθηκε στη στήλη διαλυμένο σε μεθανόλη και ο όγκος του αναλογούσε σε βάρος δείγματος 5:1. Το δείγμα μεταφέρθηκε πάνω από τη στατική φάση διαλυμένο στη μικρότερη δυνατή ποσότητα μεθανόλης, ώστε να μην υπάρχουν αιωρήματα και να επιτευχθεί η καλύτερη κατανομή μέσα στο Shephadex. Χρωματογραφία αντίστροφης φάσης σε στήλη RP-8 (4 63μm), prepcaked for liquid chromatography Size B (31 25). 2 ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 2.1 Φασματοφωτομετρία υπεριώδους ορατού. Μετά την απομόνωση και τον χρωματογραφικό έλεγχο των ουσιών λήφθηκαν τα φάσματά τους υπό μορφή διαλυμάτων με φασματοφωτόμετρο HITACHI 2. Τα διαλύματα των ουσιών τοποθετήθηκαν σε κυψελίδες χαλαζία 1 mm QS. Τα φάσματα παρελήφθησαν με τη σειρά που αναφέρονται οι παρακάτω διαλύτες: 1. Μεθανόλη 2. Μεθανόλη και μεθοξυλικό νάτριο 3. Μεθανόλη και διάλυμα τριχλωριούχου αργιλίου 5%

38 4. Μεθανόλη και διάλυμα τριχλωριούχου αργιλίου 5%, με προσθήκη σταγόνων 4Ν υδροχλωρικού οξέος. 5. Μεθανόλη μαζί με κρυστάλλους άνυδρου οξικού νατρίου. 6. Μεθανόλη μαζί με κρυστάλλους άνυδρου οξικού νατρίου και ελάχιστη ποσότητα από κεκορεσμένο διάλυμα βορικού οξέος. Η μέθοδος δίνει τις χαρακτηριστικές κορυφές απορροφήσεων κάθε ουσίας και η ανάγνωσή των φασμάτων εξηγεί ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της δομής της. 2.2 Φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού. Περισσότερες πληροφορίες για τη διάταξη των ατόμων των ενώσεων δίνονται μέσα από τα φάσματα του πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR ). Σε αυτή τη φασματοσκοπία έχουμε δύο εκδοχές: πυρηνικό μαγνητικό συντονισμό του πρωτονίου και του ατόμου του άνθρακα, οπότε λαμβάνονται ξεχωριστής μορφής φάσματα με διαφορετικές πληροφορίες το καθένα. Επιπλέον, στη μέθοδο αυτή δίνεται η δυνατότητα να ληφθούν φάσματα δύο διαστάσεων π.χ. Η 1 -Η 1, Η 1 C 13. Σε όλα τα φάσματα η κλίμακα εκφράζεται σε μονάδες δ σε ppm, οι οποίες αντιστοιχούν στις χημικές μετατοπίσεις των ατόμων. Η σύζευξη των ατόμων του Η 1 δίνεται σε μονάδες J (Hz ). Στην παρούσα εργασία λήφθηκαν φάσματα NMR Η 1 και δύο διαστάσεων COSY (Η 1 -Η 1 ) και HMBC (Η 1 C 13 ), στα οποία χρησιμοποιήθηκε φασματόμετρο Brucker 3 Hz και 5 Hz. 2.3 Τεχνική LC-DAD-MS (ESI+). Αφορά μια τεχνική που έχει τη δυνατότητα να κάνει διαχωρισμό των ουσιών ενός δείγματος και να δώσει για κάθε μια από αυτές το χρόνο κατακράτησης στη στήλη υγρής χρωματογραφίας, το φάσμα υπεριώδους ορατού και τα θραύσματα που προκύπτουν από τη διάσπασή της.

39 Τα φάσματα για κάποιες από τις ενώσεις του πειράματος λήφθηκαν σε Finnigan MAT Spectra System P4pump με UV6LP diode array ανιχνευτή και Finnigan AQA φασματόμετρο μάζας. Η χρωματογραφική στήλη ήταν 125 x 2 mm Superspher 1-4 RP 18 ( Macherey-Nagel ), με μέγεθος τεμαχιδίων 4μm, ρυθμό έκλουσης.33 ml/min και όγκο ένχυσης 5ul. Η καταγραφή έγινε στα 34, 29, και 365 nm, η θερμοκρασία για την MS-ESI(+) ανάλυση ήταν 45 C και η τάση στον αναλυτή μάζας 2 και 8 ev. Οι διαλύτες έκλουσης που χρησιμοποιήθηκαν ήταν μίγμα μεθανόλης και οξικού οξέος και η αναλογία τους αυξομειώνονταν κατά τη διάρκεια της χρωματογράφισης. Χρησιμοποιήθηκαν δύο προγράμματα α) το πρόγραμμα με μίγμα μεθανόλης οξικού οξέος 2% και βαθμωτή έκλουση που είχε ως εξής: (A) AcOH 2% και (B) MeOH, 9 % A στα 2 min, % Α στα 37 min, % Α στα 42 min, 9 % Α στα 45 min, 9 % Α στα 5 min και β) το πρόγραμμα με μίγμα μεθανόλης οξικού οξέος 2,5% και βαθμωτή έκλουση: 9% (Α) min, 9% (A) 1 min, % (A) 16 min και % (A) 21 min, με το οποίο έγινε έλεγχος καθαρότητας των απομονωθέντων ουσιών. 2.4 Μέτρηση αντιοξειδωτικής ικανότητας. Η αντιοξειδωτική ικανότητα αναλύθηκε με δύο μεθόδους: την μέθοδο του DPPH και της χημειοφωταύγειας της λουμινόλης. Η πρώτη στηρίζεται στη μέτρηση της σάρωσης της ελεύθερης ρίζας DPPH από τις αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχονται στα εκχυλίσματα των φυτών. Χρησιμοποίηθηκε η σταθερή οξειδωτική ελεύθερη ρίζα με αζωτούχο κέντρο, DPPH, η οποία απορροφά στα 515 nm και ανάγεται από τα αντιοξειδωτικά του φυτού. Η αναγωγή καταγράφηκε από τη μείωση της απορρόφησης της ρίζας στα 515 nm, η μέτρηση της οποίας έγινε σε φασματοφωτόμετρο υπεριώδους ορατού ( UV-Vis ), HITACHI 2. Η δεύτερη μέθοδος ελέγχει έμμεσα την αντιοξειδωτική δράση των ουσιών και στηρίζεται στην καταγραφή του εκπεμπόμενου φωτός το οποίο προέρχεται από τον σχηματισμό Ο 2 - και ΟΗ- από Η 2 Ο 2. Ο σχηματισμός ενεργών μορφών οξυγόνου καταλύεται από το σύμπλοκο Co(II)-EDTA. Η ένταση του φωτός ενισχύεται από τη λουμινόλη ( μόριο ανιχνευτής ή φωτοπολλαπλασιαστής ) και καταγράφεται αφού

40 φτάσει σε ένα πλατώ από φωτοπολλαπλασιαστή και αντιστοιχεί αντιστρόφως ανάλογα στην αντιοξειδωτική ικανότητα των δειγμάτων του φυτού. Όλες οι μετρήσεις έγιναν σε φθορισμόμετρο JENWAY ( Jenway Gransmore Felster Dunmow Essex CM6 3 LB ), model 62, με τη χρήση μόνο του φωτοπολλαπλασιαστή.

41 ΚΥΡΙΩΣ ΕΡΕΥΝΑ 1. ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΤΗΣ ΔΡΟΓΗΣ Η συλλογή της δρόγης έγινε στην Κρήτη, στην περιοχή του Αγίου Μάμα, στα Λευκά Όρη. Μετά την παραλαβή της τεμαχίστηκε αδρομερώς, μετρήθηκε το βάρος της στα ( 38 gr ). και εκχυλίστηκε σε συσκευή Soxhlet διαδοχικά με τους παρακάτω διαλύτες : πετρελαϊκό αιθέρα, διχλωρομεθάνιο και μεθανόλη. Τα παραπάνω εκχυλίσματα συμπυκνώθηκαν υπό κενό μέχρι ξηρού και έδωσαν πράσινο στερεό υπόλειμμα βάρους 5,397 gr., 3,1857 gr και 47,86 gr αντίστοιχα. 2. ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΩΝ Ακολούθως, έγινε έλεγχος των εκχυλισμάτων με τη μέθοδο της χρωματογραφίας λεπτής στιβάδας σε πλάκες κελουλόζης 2x2 ( Merck 5552 ) και διαλύματα ανάπτυξης α) 15 % HOAc, β) MeOH:HOAc:H2O ( 5:45:5 ), γ) EtOAc:HOAc:H 2 O ( 8:2:4 ). Οι πλάκες παρατηρήθηκαν στο υπεριώδες φως ( 254 και 366 nm ) πριν και μετά την έκθεσή τους σε πυκνούς ατμούς αμμωνίας και τον ψεκασμό τους με αντιδραστήριο Neu. Από τα αποτελέσματα της χρωματογραφικής ανάλυσης φαίνεται ότι στο μεθανολικό εκχύλισμα συγκεντρώνονται κυρίως οι πολυφαινολικές ενώσεις με χαρακτηριστικά Rf και φθορισμούς των κηλίδων που σχηματίζουν, γεγονός που μας οδήγησε στη μελέτη του συγκεκριμένου εκχυλίσματος. 3. ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΟΛΙΚΟΥ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ. Ένας επιπλέον διαχωρισμός επιτυγχάνεται με τις κατανομές χρησιμοποιώντας κατά σειρά διαλύτες αυξανόμενης πολικότητας, όπως περιγράφεται στη μέθοδο Charaux. Οι διαλύτες είναι ο αιθέρας, ο οξικός αιθυλεστέρας και η βουτανόλη.

42 Αρχικά, 1,5 lit απεσταγμένου νερού θερμάνθηκε μέχρι το σημείο βρασμού και προστέθηκε στο στερεό υπόλειμμα του εκχυλίσματος. Το υδατικό διάλυμα διηθήθηκε εν θερμώ και αφού ψύχθηκε, εκχυλίσθηκε με αιθέρα ( 5 x 2 ml ). Τα αιθερικά εκχυλίσματα συμπυκνώθηκαν υπό κενό μέχρι ξηρού και έδωσαν ένα σκούρο πράσινο στερεό υπόλειμμα βάρους 1,5 gr. Η ίδια διαδικασία εφαρμόστηκε και για τον οξικό αιθυλεστέρα και τη βουτανόλη. Το εκχύλισμα του οξικού αιθυλεστέρα συμπυκνώθηκε στο ½ του αρχικού του όγκου και σχημάτισε ίζημα το οποίο διαχωρίστηκε με διήθηση. Το ίζημα και το διήθημα κρατήθηκαν χωριστά και τα βάρη τους ήταν 1,37 gr και 4,53 gr αντίστοιχα. Το διάλυμα της βουτανόλης συμπυκνώθηκε υπό κενό δίνοντας ένα στερεό υπόλειμμα 6,7 gr. Το υδατικό διάλυμα που έμεινε μετά από τις κατανομές έδωσε στερεό υπόλειμμα βάρους 3,98 gr. Ακολούθησε χρωματογραφικός έλεγχος των τεσσάρων στερεών υπολειμμάτων που προέκυψαν, σε πλάκες κελουλόζης και διαλύτες ανάπτυξης : 15 % HOAc, 3% HOAc, EtOAc:AcOH:H 2 O (8:2:4 ) και CH 2 CI 2 :AcOH:H 2 O (5:45:5 ). Οι πλάκες παρατηρήθηκαν στο υπεριώδες φως ( 254 και 366 nm ) πριν και μετά την έκθεσή τους σε πυκνούς ατμούς αμμωνίας καθώς και μετά από ψεκασμό με Neu και υπολογίστηκε το Rf των κηλίδων που σχηματίστηκαν. Πίνακας 1. Χρωματογραφικός έλεγχος των στερεών υπολειμμάτων του εκχυλίσματος της μεθανόλης που προέκυψαν από κατανομές. Οξικός αιθυλεστέρας ( διήθημα ). AcOH 3 % Rf Χρώμα κηλίδας NH3 Neu.15 υποκίτρινο υποκίτρινο ροζ.22 >> >> >>.32 >> >> >>.48 μαύρο μαύρο μαύρο.52 υποκίτρινο υποκίτρινο υποκίτρινο.62 υποκίτρινο γαλάζιο γαλάζιο.68 υποκίτρινο πράσινο πράσινο.75 υποκίτρινο πράσινο πράσινο

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσή Γαβριέλη, Εργαστήριο Φαρµακογνωσίας, Τµήµα Φαρµακευτικής, Σχολή Επιστηµών Υγείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 54006 Θεσσαλονίκη

Χρυσή Γαβριέλη, Εργαστήριο Φαρµακογνωσίας, Τµήµα Φαρµακευτικής, Σχολή Επιστηµών Υγείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 54006 Θεσσαλονίκη 1 Φυσικοχηµική και Φαρµακολογική Μελέτη του Φυτού Sideritis raeseri ssp. raeseri «Τσάι του Βουνού» Χρυσή Γαβριέλη, Εργαστήριο Φαρµακογνωσίας, Τµήµα Φαρµακευτικής, Σχολή Επιστηµών Υγείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

Τσάι του Βουνού (Sideritis spp)

Τσάι του Βουνού (Sideritis spp) Τσάι του Βουνού (Sideritis spp) Δημήτριος Σιούλας, Χημικός, MSc Αγορίτσα Σχιζοδήμου, Χημικός Μηχ/κός, MSc, Υποψήφια Διδάκτορας Ονομασία Είδη Το τσάι του βουνού ανήκει στην οικογένεια των χειλανθών (Lαmiαceαe)

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Δ. Κογιάννου 1, Χ. Κουνδουράκη 1, Σ. Καραβόλτσος 2, Α. Σακελλάρη 2, Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Γ Δ

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Γ Δ - 26 - ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Τα στεροειδή είναι μια σημαντική κατηγορία φυσικών προϊόντων των οποίων οι δομές έχουν ως βάση το σκελετό του υδρογονωμένου τετρακυκλικού περυδροκυκλοπεντανοφαινανθρενίου. 2

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ Επιστηµονικός υπεύθυνος : Δρ. Αντώνιος Τσαρµπόπουλος Τίτλος διδακτορικής διατριβής: Προσδιορισµός και µελέτη πτητικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΑΥΤΟΦΥΗ ΕΙ Η ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΑΥΤΟΦΥΗ ΕΙ Η ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ 1 ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΑΥΤΟΦΥΗ ΕΙ Η ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ (Sideritis L.). ΓΚΟΛΙΑΡΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Κέντρο Γεωργικής Έρευνας, Μακεδονίας - Θράκης Τµήµα Αρωµατικών και Φαρµακευτικών Φυτών,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 16: Φυσικά Αντιμικροβιακά Συστήματα, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 5. ΝΕΟ ΥΒΡΙΔΙΚΟ ΒΙΟΫΛΙΚΟ ΒΙΟΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΝΑΝΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΡΓΥΡΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Σπαθής Ά.,

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Sideritis scardica και Origanum vulgare ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΜΙΚΡΟΚΥΜΑΤΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Sideritis scardica και Origanum vulgare ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΜΙΚΡΟΚΥΜΑΤΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Sideritis scardica και Origanum vulgare ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΜΙΚΡΟΚΥΜΑΤΩΝ Ι. Σαρακατσιάνος Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, 54124

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff 26 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-1 προς µια βάση Schiff CH 3 O + CH 2 NH 2 Montmorillonit K-1 cyclohexane CH 3 NCH 2 Ph + H 2 O H 3 C CH 2 C 1 H 14 O (15.2) C

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προς Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση Μελέτες 2009 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Προς Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση Μελέτες 2009 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Προς Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση Μελέτες 2009 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Ανάδειξη φυτικών εκχυλισμάτων της Ελληνικής χλωρίδας ως πιθανών θεραπειών για την οστεοπόρωση ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Ρωξάνη Τέντα, Χαροκόπειο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi. ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.gr Σχεδιασμός αναλυτικών μεθόδων: Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη NP 0 Απόσπαση νερού από την -υδροξυ--µεθυλο--πεντανόνη C H I CH CH H C CH - H H + H C CH H C CH C H I C H 0 (.) (.8) (98.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Απόσπαση Αλκοόλη, αλκένιο, κετόνη,

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο 2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο H O NO 2 HO HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ O O + + κυκλοεξάνιο NO 2 H 2 O C 7 H 5 NO 3 C

Διαβάστε περισσότερα

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο 4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο C 6 H 10 (82.2) + 4 H H 2 2 H + 4 H 2 (34.0) + sodium tungstate dihydrate + Aliquat 336. Na 2 W 4 2 H 2 (329.9) C 6 H 10 4 C 25 H 54 ClN (404.2) (146.1)

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Δρ Κυριάκος Παπαδόπουλος Ερευνητής Α Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (Ε.Κ.Φ.Ε.) ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΛΟΓΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ελένη Γ. Παλούμπα,

Διαβάστε περισσότερα

ξπlbλιjiί 151(1) του 2001 153(1) τόυ 2002 132(1) του 2003 67(1) του 2004 20.4.2004,

ξπlbλιjiί 151(1) του 2001 153(1) τόυ 2002 132(1) του 2003 67(1) του 2004 20.4.2004, Ε.Ε. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 3197 Κ.Δ.Π. 353/2005 Αρ. 4019,29.7.2005 Αριθμός 353 Οι περί Χρωστικών Ουσιών στα Τρόφιμα (Τροποποιητικοί) Κανονισμοί του 2005, οι οποίοι εκδόθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο δυνάμει των

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 Χ Η Μ Ε Ι Α Θ Ε Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ 2 9. 0 5. 2 0 1 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης.

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Ονοματεπώνυμο:.............................................. Ερωτήματα πριν την εκτέλεση των πειραμάτων: 1. Ποιο είναι το εύρος της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά).

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά). ΑΡΤΥΜΑΤΑ Κάποια φυτά/τμήμα φυτών με έντονες και χαρακτηριστικές γεύσεις και αρώματα χρησιμοποιούνται αποξηραμένα είτε νωπά ως καρυκεύματα ή μπαχαρικά. Σε αυτά περιλαμβάνονται καρποί, σπόροι, φλοιοί δένδρων.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΧΥΜΟΥ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ- ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ - ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ

ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ- ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ - ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ- ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ - ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ Διαμάντω Λάζαρη Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Φαρμακευτικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Από αρχαιοτάτων χρόνων η επιβίωση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου Γενικά Το άμυλο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού. Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861)

Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού. Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861) Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861) 1. Εισαγωγή Assaying α-dicarbonyl Compounds in Wine: A Complementary GC-MS, HPLC,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Πέµπτη, 8 Ιουνίου 2006 7:30-10:30 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Σμυρνιούδης Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης

Ηλίας Σμυρνιούδης Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης Ηλίας Σμυρνιούδης Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης Η μαστίχα Χίου Η μαστίχα Χίου, αποτελεί 100% φυσικό προϊόν, προέρχεται από τον κορμό και τα κλαδιά του μαστιχόδεντρου (Pistacia Lentiscus var. Chia), Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Μερικές ερωτήσεις ανασκόπισης

Μερικές ερωτήσεις ανασκόπισης Ανασκόπηση Τί είναι μόρια, τί είναι άτομα. Πως δημιουργούνται οι μαγνήτες στα μόρια. Οι μαγνήτες μαζεύονται μεταξύ τους και βγάζουν το λάδι στην απ' έξω. Είπαμε ότι τα μόρια είναι τα μικρότερα κομμάτια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΛΑΒΟΝΟΕΙ Η ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΦΥΤΙΚΩΝ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ - ΧΗΜΙΚΗ ΤΟΥΣ ΟΜΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΦΛΑΒΟΝΟΕΙ Η ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΦΥΤΙΚΩΝ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ - ΧΗΜΙΚΗ ΤΟΥΣ ΟΜΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ 1 ΦΛΑΒΟΝΟΕΙ Η ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΦΥΤΙΚΩΝ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ - ΧΗΜΙΚΗ ΤΟΥΣ ΟΜΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ Καθηγ. Χρήστος Σουλελές, Εργαστήριο Φαρµακογνωσίας, Τµήµα Φαρµακευτικής Α.Π.θ. Τί είναι φλαβονοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Ιριδοειδή: χαρακτηρίζονται ως µονοτερπένια Βιοσυνθετικά προέρχονται από µονάδες ισοπρενίου

Ιριδοειδή: χαρακτηρίζονται ως µονοτερπένια Βιοσυνθετικά προέρχονται από µονάδες ισοπρενίου Ιριδοειδή: χαρακτηρίζονται ως µονοτερπένια Βιοσυνθετικά προέρχονται από µονάδες ισοπρενίου ισοπρένιο geranyl pyrophosphate Iridomyrmecin ΙΡΙ ΟΕΙ Η ευτερογενείς φυτικοί µεταβολίτες απαντούν και σε ορισµένα

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας ΑΘΗΝΑ, 2014 Αριστέα Γκιοξάρη Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, Ph.D., M.Sc. Χημειοπροστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα