Παραστάσεις ανθρώπινων μορφών στην τέχνη της εποχής των μυκηναϊκών λακκοειδών τάφων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παραστάσεις ανθρώπινων μορφών στην τέχνη της εποχής των μυκηναϊκών λακκοειδών τάφων"

Transcript

1 Παραστάσεις ανθρώπινων μορφών στην τέχνη της εποχής των μυκηναϊκών λακκοειδών τάφων Κωνσταντίνος Γαλανάκης Δρ Αρχαιολογίας Η τέχνη της εποχής των λακκοειδών τάφων στις Μυκήνες αποτελεί προφανώς μία από τις πιο σημαντικές εκφάνσεις ολόκληρου του μυκηναϊκού πολιτισμού. Περιέχει ένα αρκετά ποικιλόμορφο θεματολόγιο που ορίζεται από α) απλουστευμένες καλλιτεχνικές φόρμες κατώτερης ποιότητας, όπως για παράδειγμα η τεχνική των παραστάσεων στις ταφικές στήλες του Ταφικού Κύκλου Α, και β) εκλεκτική, παραστατική τέχνη και πολυτελείς διακοσμητικούς τύπους με τη χρήση χρυσού και πολύτιμων υλικών, όπως οι μεταλλικές νεκρικές προσωπίδες των Ταφικών Κύκλων Α και Β. Με βάση αυτά τα δεδομένα δεν είναι εύκολο να συμπεράνουμε ότι υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός αυθεντικών παρα - στάσεων ανθρώπινων μορφών κατά τον 16ο αιώνα π.χ. Πιθανώς η πρώιμη μυκηναϊκή τέχνη επικεντρωνόταν περισσότερο στην παραγωγή διακοσμητικών αντικειμένων ειδικά προορισμένων για επίδειξη, και όχι στη λειτουργική παραστατική τέχνη η οποία εμφανίστηκε αργότερα στην αρχαιότητα. Ως στοιχεία για την απεικόνιση ανθρώπινων μορφών και βασικές πηγές για την αναγνώριση στοιχειώδους παραστατικής τέχνης κατά την Υστεροελλαδική Ι (ΥΕ Ι) περίοδο εξετάζονται στο κείμενο οι ταφικές στήλες, οι νεκρικές προσωπίδες από τους Ταφικούς Κύκλους Α και Β και κάποιες μικρογραφικές παραστάσεις στη μικρογλυπτική και σε άλλα εικονογραφικά μέσα. Το κοινωνικό και καλλιτεχνικό πλαίσιο της εποχής Στο τέλος της Μέσης Ελλαδικής περιόδου (ΜΕ ΙΙΙΒ), η Αργολίδα βρισκόταν σε μια φάση δημιουργικής μεταστροφής από μία αμιγώς κλειστή οικονομικά κοινωνία σε μία πιο διευρυμένη οικονομία όσον αφορά τις επαφές της με τις γύρω περιοχές. Οι μεσοελλαδικοί κιβωτιόσχημοι τάφοι αντικαταστάθηκαν από βαθύτερα ορύγματα με περισσότερες ταφές στο εσωτερικό τους, με τη μορφή λακκοειδών τάφων. Εκείνο όμως που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως το πιο περίεργο αλλά και πιο απρόσμενο φαινόμενο ολόκληρης της περιόδου είναι η ξαφνική αύξηση πλούτου, ίσως λόγω της ύπαρξης αγροτικού απο θέματος και της άσκησης εμπορικών δραστηριοτήτων μεγαλύτερης κλίμακας με τη Μινωική Κρήτη, απευθείας ή μέσω των Κυκλάδων. 1 Οι αλλαγές στο τυπικό της ταφής ίσως να συνοδεύονταν από νέες και διαφορετικές εσχατολογικές πεποιθήσεις γύρω από το θάνατο και τη μετέπειτα ζωή ή από κάποιες συγκεκριμένες αντιλήψεις οι οποίες επηρέασαν κατά ουσιώδη τρόπο την κατασκευή των τάφων. Οι λακκοειδείς τά φοι των Ταφικών Κύκλων Α και Β των Μυκηνών αποκαλύπτουν τη σταδιακή συγκέντρωση πλούτου και αντικατοπτρίζουν αυτές τις διαφοροποιήσεις στις ταφικές πρακτικές. Αυτή η εξελικτική διαδικασία, η οποία ίσως να είχε αρχίσει πριν από το τέλος της ΜΕ ΙΙΙΒ, δεν θα έπρεπε να ερμηνευθεί ως πρακτική κάποιας ορμώμενης από το εξωτερικό τάξης «αριστοκρατών», αλλά ως το αποτέλεσμα τοπικών διαφοροποιήσεων στην κοινωνική διαμόρφωση. Η απουσία εισηγμένων καλλιτεχνικών τύπων στα κτερίσματα των τάφων, οι οποίοι θα δικαιολογούσαν την αλλοδαπή προέλευση των νέων κατοίκων, και η εγκατάλειψη των θεωριών που ερμήνευαν τη συγκέντρωση ποσοτήτων χρυσού μόνο ως το αποτέλεσμα μισθοφορικών στρατιωτικών υπηρεσιών στην Αίγυπτο, 2 οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η παρείσφρηση ενδογενών κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων επηρέασε θετικά το κοινωνικό σύστημα. Αυτό το γεγονός στην πορεία διαφοροποίησε κατά κάποιον τρόπο το γενικό τυπικό της περιόδου, η οποία χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση του μυκηναϊκού πολιτισμού, σε συνάρτηση με τις επαφές και τις πολιτισμικές ανταλλαγές ανάμεσα στην ηπειρωτική Ελλάδα, την Κρήτη και τις Κυκλάδες. 3 Η νέα κοινωνική τάξη, δηλαδή ένα μικρό μέρος της κοινωνίας με στρατιωτικές ικανότητες, κυριάρχησε σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό και εγκαθίδρυσε νέους τύπους ταφικής αρχιτεκτονικής προκειμένου να επιδείξει την κοινωνική θέση και σημασία του ακόμη και μετά το θάνατο. Η εμμονή στην επιλογή οπλισμού, ειδικότερα ξιφών, ως του πιο αγαπητού κτερίσματος σε τάφους, ίσως να δηλώνει ότι η δύναμη των νέων ηγετών εμπεδώθηκε τελικά μόνο έπειτα από τη χρήση των όπλων. Η τέχνη της εποχής των λακκοειδών τάφων είναι προφανώς μία από τις πιο σημαντικές όψεις ολόκληρης της περιόδου. Για το θέμα που πραγματεύεται το άρθρο, ως βασικές πηγές για την αναγνώριση στοιχειώδους παραστατικής τέχνης κατά την ΥΕ Ι περίοδο αποτελούν οι ταφικές στήλες, οι νεκρικές προσωπίδες από τους Ταφικούς Κύκλους Α και Β των Μυκηνών και κάποιες μικρογραφικές παραστάσεις στη μικρογλυπτική. Ταφικές στήλες Οι στήλες αυτές, κατασκευασμένες από πωρόλιθο, αποτέλεσαν νέα στοιχεία στην ηπειρωτική χώρα παράλληλα με τη σύλληψη των λακκοειδών τάφων. Μόνο έξι από το σύνολο των είκοσι δύο σώζονται σε 60

2 1. Λεπτομέρεια της ταφικής στήλης 2 από τον λακκοειδή τάφο V του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών. 16ος αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, αριθ ικανοποιητική κατάσταση. Τέσσερις τύποι σκηνών απεικονίζονται σε έξεργο ανάγλυφο στη λειασμένη επιφάνεια του πωρόλιθου: αρματομαχίες, κυνηγετικές σκηνές, πολεμικές δραστηριότητες και μονομαχίες άγριων ζώων. Εξαιτίας της κακής κατάστασης διατήρησής τους λόγω του μη ανθεκτικού υλικού οι πληροφορίες που μας παρέχουν είναι περιορισμένες. Ίσως είναι υπερβολική η υπόθεση ότι οι ίδιοι καλλιτέχνες κ ατασκεύασαν τα χάλκινα εγχειρίδια των Μυκηνών και κάποιες από τις ταφικές στήλες, όπως έχει προταθεί. 4 Αυτή η υπόθεση δεν μπορεί εύκολα να αποδειχθεί διότι υπάρχει κάποια διαφοροποίηση στην αισθητική σύλληψη αυτών των δύο όψεων της πρώιμης μυκηναϊκής τέχνης. Θεωρώ ότι η τεχνοτροπία των χάλκινων εγχειριδίων με την ένθετη διακόσμηση από νίελο παραπέμπει στη μικρογραφική μινωική τέχνη. 5 Πιθανώς, μινωίτες τεχνίτες μετανάστευσαν στην ηπειρωτική Ελλάδα ή τουλάχιστον μυκηναίοι τεχνίτες διδάχθηκαν την τεχνική κάτω από την επίβλεψη μινωιτών. Το γεγονός ότι αυτή η συγκεκριμένη μορφή οπλισμού προήλθε από την Κρήτη, ειδικότερα όσον αφορά τη διευθέτηση των λεπίδων, παρέχει ισχυρή απόδειξη ότι υπάρχει κάποιος δεσμός ανάμεσα στην Κρήτη και την ηπειρωτική χώρα όσον αφορά το θέμα των χάλ κινων εγχειριδίων. 6 Αν και πολλές αντιθέσεις εμφανίζονται στη μυκηναϊκή τέχνη ανάμεσα σε περίτεχνες καλλιτεχνικές φόρμες και σε πιο πρόχειρες και τραχείες μορφές, αυτό το γεγονός δεν παρέχει κάποια απόδειξη ότι οι ίδιοι οι τεχνίτες κατασκεύασαν με τα χέρια τους τα εγχειρίδια αλλά και τις ταφικές στήλες. Οι «ηρωικές» σκηνές των στηλών συνήθως εμπεριείχαν συμβολικό περιεχόμενο και συγκεκριμένη καλλιτεχνική έκφραση. Η απεικόνιση συμβόλων κοινωνικού κύρους και «αριστοκρατικών» εμβλημάτων, όπως άρματα και ίπποι στις στήλες, σύντομα έγιναν ενδείξεις ανώτατης θέσης στην κοινωνική διαστρωμάτωση κατά την εποχή των λακκοειδών τάφων. Ξίφη συχνά απεικονίζονται σε σχέση με «ηρωικές» σκηνές στις οποίες άνδρες μονομαχούν με λιοντάρια, όπως για παράδειγμα στη στήλη από τον Τάφο Γ και σε σφραγίδα από τον Κακόβατο με θρησκευτική πιθανώς σημασία. 7 Γενικότερα, η χρήση της στήλης ως «σήματος» πάνω στον τάφο υπενθύμιζε συνήθως τους συγγενείς την ακριβή θέση του τάφου προκειμένου να τελέσουν επιμνημόσυνες σπονδές και έθιμα σε συγκεκριμένο χρόνο με τη μορφή μνημοσύνων. 8 Θεωρώ ότι οι παραστάσεις στις ταφικές στήλες απεικονίζουν τους νεκρούς και όχι φανταστικά θέματα με διακοσμη τικό μόνο σκοπό. Αυτές διαχωρίστηκαν ήδη από νωρίς σε τρεις κατηγορίες σύμφωνα με τον Heurtley: 9 α) στήλες με πρώιμη, «πρωτόγονη» τεχνοτροπία, β) στήλες προσεκτικά σκαλισμένες από έμπειρους γλύπτες που ανήκαν σε μία γεωμετρική διακοσμητική παράδοση (όπως αυτή εμφανίζεται και στην κεραμική της ΜΕ περιόδου) και γ) στήλες με φυσιο κρατικά θέματα και σκηνές χωρίς περιορισμούς. Αυτός ο διαχωρισμός είναι απαραίτητος διότι οι ταφικές στήλες παρουσιάζουν σταδιακή μετάβαση από μία αυστηρή διακόσμηση, όπου τα γεωμετρικά μοτίβα, τα οποία καλύπτουν τη διαθέσι μη επιφάνεια, είναι το αποτέλεσμα του horror vacui του καλλιτέχνη, προς μία πιο φυσιοκρατική απόδοση των θεμάτων. Οι νεκροί συνήθως απεικονίζονται οπλισμένοι επάνω σε άρματα σε κάθε περίπτωση. Η κατεύθυνση είναι πάντα προς τα δεξιά (ως προς τον θεατή), η κλασική κατεύθυνση των νικηφόρων μορφών στην ελληνική παραστατική τέχνη. 10 Η αρχική ερμηνεία ότι οι στήλες απεικονίζουν σκηνές μάχης όπου ο νεκρός επάνω σε άρμα έπαιζε τον πρωταγωνιστικό ρόλο, αμφισβητήθηκε από τον Μυλωνά, ο οποίος έδωσε μία καινούργια ερμηνεία στις παραστάσεις: αυτές δεν ήταν αληθινές νίκες των νεκρών σε μάχες, αφού δεν υπάρχει κάποιο εξακριβωμένο παράδειγμα όπου να εξιστορείται μία πραγμα τική νίκη στη μινωική και μυκηναϊκή τέχνη, αλλά αρματοδρομίες οι οποίες αποτελούσαν μέρος των επικήδειων τελετών προς τιμή του νεκρού αρχηγού. 11 Το άρμα πιθανώς να είχε εισαχθεί στους Μυκηναίους μέσω των Χετταίων και συχνά απει κονίζεται στην τέχνη της Μινωικής Κρήτης και της ηπειρωτικής Ελλάδας 12 (εικ. 1). Αν και η θεωρία ότι οι ταφικές στήλες παριστάνουν αγώνες ή αρματοδρομίες είναι αρκετά ελκυστι κή, δεδομένης της επιρροής των αγώνων προς τιμήν του νεκρού Πατρόκλου που εκτυλίσσονται στην ομηρική Ιλιάδα, δεν παρέχει κάποια ικανοποιητική εξήγηση σε συγκεκριμένα σημεία. Ο οπλισμένος αρματηλάτης με τον πολεμιστή, ο οποίος κείτεται στο έδαφος μπροστά του, 13 θεωρούνται αντίστοιχα ως η θέση και η μορφή του νικητή και του ηττημένου, του κατακτητή και του κατακτημένου, όπου ο ενταφιασμένος νεκρός υπήρξε συνήθως ο νικητής. Η ίδια διευθέτηση παρουσιάζεται επίσης στη στήλη 1 (αριθ. 1427) από τον λακκοειδή τάφο V, όπου ένας πολεμιστής επάνω σε ιππήλατο άρμα καταπατεί το περίγραμμα μίας φαινομενικά οκτώσχημης ασπίδας (εικ. 2). 14 Η κακή κατάσταση διατήρησης της στήλης οδήγησε τον Μυλωνά στην υπόθεση ότι αυτό το περίεργο αντικείμενο ήταν απλώς η απεικόνιση του βραχώδους τοπίου, αλλά έπειτα από προσεκτική μελέτη επισημάνθηκε σχεδόν με βεβαιότητα ότι πρόκειται για σκηνή μάχης, στην οποία ο πολεμιστής στο άρμα κατατροπώνει τον εχθρό του που έχει πέσει στο έδαφος ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

3 2. Λεπτομέρεια της ταφικής στήλης 1 από τον λακκοειδή τάφο V του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών. 16ος αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, αριθ Λεπτομέρεια της ταφικής στήλης 3 από τον λακκοειδή τάφο V του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών. 16ος αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, αριθ και έχει καλυφθεί από τη μεγάλη οκτώσχημη ασπίδα του. 15 Όπως έχει προταθεί, 16 η παράστα ση ανθρώπινων μορφών οι οποίες δεν φαίνονται να είναι γηγενείς, όπως μία μορφή σε θραύσμα στήλης 17 η οποία έχει χαρακτηριστεί νεγροειδής και φέρει ένα σκαλισμένο εξωτικό αντικείμενο (δόρυ ή κέρας), είναι άλλη μία ένδειξη ότι ίσως πρόκειται για σκηνές μάχης. Η αποσπασματική μορφή της στήλης δεν επιτρέπει την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων αλλά ίσως να είναι μία απεικόνιση μάχης η οποία διεξήχθη κάπου εκτός των τότε ελλαδικών συνόρων. Η εμμονή των μυκηναίων ελλήνων καλλιτεχνών στις σκηνές μάχης μπορεί να δικαιολογηθεί κατά ένα μέρος της από την ταυτόχρονη δημιουργία της επικής παράδοσης. Το ίδιο μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλα αντικείμενα τέχνης, όπως το αργυρό «Ρυτό της Πολιορκίας» από τον λακκοειδή τάφο IV, ένα αγγείο το οποίο ακολουθεί την κρητική τεχνοτροπία των αγγείων των κατασκευασμένων από πολύτιμα μέταλλα. 18 Αν και τα περισσότερα τμήματά του δεν έχουν διασωθεί, η γενική παράσταση αφορά μία σκηνή πολιορκίας σε παράκτια τοποθεσία με πλήθος πολεμιστών και κατοίκων σε μικρογραφική απόδοση (μινωική επίδραση), μορφές να κολυμπούν ή και να πνίγονται και η κύρια μάχη να λαμβάνει χώρα στην επιφάνεια κοντά στο χείλος του αγγείου. Αυτή η περιληπτικά αποδοσμένη σκηνή κάποιας εκτενέστερης και διατηρημένης αφήγησης, όπως παρατηρείται και στη μικρογραφική τοιχογραφία της Θήρας, 19 προήλθε από κάποια εκτενέστερη προφορική παράδοση, μία πρώιμη και εμβρυακή δηλαδή μορφή επικής σύνθεσης. Αυτή πρέπει να είναι και η περίπτωση του σωζόμενου αποσπασματικά αργυρού κύπελλου από τον λακκοειδή τάφο IV, το οποίο μάλλον απεικονίζει μονομαχία πολεμιστών καλυμμένων με τεράστιες οκτώσχημες ασπίδες. 20 Αφού κάποια αγγεία απεικονίζουν σκηνές μάχης, δεν θα ήταν περίεργο για τους μυκηναίους καλλιτέχνες να παρουσιάσουν τα ίδια θέματα σε κάποιες από τις ταφικές στήλες προκειμένου να επαινέσουν τους νεκρούς τους ως τους πρωταγωνιστές γεγονότων τα οποία ενσωματώθηκαν και καλλιεργήθηκαν σταδιακά στις επικές συνθέσεις. Ένα άλλο στοιχείο είναι και η μεγάλη σημασία του κυνηγιού στις παραστάσεις των στηλών των λακκοειδών τάφων. Η απουσία κυνηγετικών σκηνών με κάπρους είναι αρκετά περίεργη αφού υπάρχουν διάφορες παραστάσεις του θέματος στη μινωική και μυκηναϊκή 62 τέχνη: πλάκες με οδοντόφρακτα κράνη από χαυλιόδοντες κάπρου από τον λακκοειδή τάφο IV, χρυσοί δακτύλιοι με παρόμοιες παραστάσεις 21 και η κατοπινή επιβίωση του κάπρου στη μυθολογία 22 αποδεικνύουν ότι το κυνήγι του κάπρου ήταν πράξη εξαιρετικής ανδρείας. Οι παραστάσεις στις ταφικές στήλες συνήθως απεικονίζουν άνδρες πιθανώς τους νεκρούς να κυνηγούν λιοντάρια. Το κυνήγι σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να τοποθετηθεί στην κοινωνικοοικονομική σφαίρα και αποτελεί μία συμβολική πρά ξη ή ένα άθλημα της τάξης των ευγενών. Σκηνές κυνηγιού διακοσμούσαν τους τοίχους των μεγάρων της Τίρυνθας και του Ορχομενού, αλλά και οι πινακίδες της Γραμμικής Β από την Πύλο αποδεικνύουν ότι το κυνήγι αποτελούσε μία οργανωμένη δραστηριότητα των ανακτόρων και οι κυνηγοί ήταν μέλη του ανακτορικού προσωπικού, όπως για παράδειγμα οι «κυναγέται», δηλαδή οι υπεύθυνοι για τα κυνηγετικά σκυλιά. Η συμμετοχή σε κυνηγετικές δραστηριότητες μερικές φορές θεωρούνταν και ως τελετή μύησης για την ενηλικίωση των νέων αλλά αυτό δεν αποδεικνύεται περαιτέρω. 23 Η στήλη 3 (αριθ. 1429) από τον Ταφικό Κύκλο Α αξίζει να ανα- 4. Xρυσή προσωπίδα από τάφο της τούμπας Svetitsata κοντά στην πόλη Šipka της Βουλγαρίας. Τέλη 5ου-αρχές 4ου αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Σόφια. Φωτογραφία: Kenneth Garrett για το National Geographic.

4 φερθεί, αν και κεντρικό τμήμα του πωρόλιθου λείπει και δυσχεραίνει την ερμηνεία της αρχικής παράστασης (εικ. 3). Η στήλη απεικονίζει πιθανώς μαινόμενο ταύρο στον οποίο επιτίθενται δύο λιοντάρια και μία μορφή στα δεξιά η οποία κρατά λόγχη. Ο συμβολικός χαρακτήρας της σκηνής είναι προφανής. Δύο λιοντάρια επιτίθενται στον ταύρο, αλλά αυτά αντίστοιχα δέχονται επίθεση από τον κυνηγό, ο οποίος φαίνεται να αποτελεί και την κυρίαρχη μορφή στη σκηνή αν και βρίσκεται στη δεξιά πλευρά. Μια άλλη μικρότερη μορφή σε περίεργη στάση φαίνεται στα αριστερά. Προτείνω μία άλλη ερμηνεία από μία διαφορετική θεώρηση: αφού τα λιοντάρια συνήθως θεωρούνται συνοδεία βασιλέων (για παράδειγμα στην Αίγυπτο), η σκηνή απεικονίζει την ανδρική μορφή πιθανώς ως κάποιον βασιλέα, ο οποίος κατά τη διάρκεια κυνηγιού ταύρου συνοδεύεται και βοηθείται από ζεύγος λιονταριών που έχει υπό την κατοχή του. Είναι πιθανόν επίσης ο καλλιτέχνης να ήθελε να υποδείξει ότι η πεσμένη στο έδαφος και πιθανώς νε κρή μορφή στα αριστερά μπορεί να χαρακτηρισθεί και ως εχθρική μορφή σε πεδίο μάχης. Ο συσχετισμός της συγκεκριμένης σκηνής με ανάλογες παραστάσεις από την Αίγυπτο, όπου η σχέση του φαραώβασιλέα με το λιοντάρι είναι πιο προφανής, είναι αρκετά διαφωτιστικός. 24 Συμπληρωματικοί συσχετισμοί με παραστάσεις σε σφραγιδόλιθους από τη Θή βα και στο Βρετανικό Μουσείο (CMS V, αριθ. 675 και VII, αριθ. 173) είναι πολύ σημαντικοί αν και η μορφή του «πόσιος θη - ρών» σε αυτούς φαίνεται να ανήκει περισσότερο στη σφαίρα της θρησκείας παρά σε παραστάσεις οι οποίες ήταν προορισμένες να ηρωοποιήσουν συγκεκριμένες μορφές θνητών. Η απόδοση υπερφυσικών δυνάμεων στον νεκρό του λακκοειδούς τάφου με τις οποίες κατατροπώνει θηρία ή εξημερώνει λιοντάρια αποτελεί προφανώς μέρος του μυκηναϊκού «εορτασμού του θανάτου», μία μοναδική έκφραση των εσχατολογικών πεποιθήσεων, οι οποίες παριστάνονταν με τα διαθέσιμα καλλιτεχνικά μέσα της εποχής. Νεκρικές προσωπίδες Στην περίπτωση των νεκρικών προσωπίδων μπορούμε να υποθέσουμε ότι πρόκειται για πραγματικές παραστάσεις προ σώπων. Τα παραδείγματα από τους Ταφικούς Κύκλους Α και Β θα είναι τα τελευταία για τα επόμενα χίλια εκατό περίπου χρόνια όσον αφορά τον ελλαδικό χώρο. Οι τρεις χρυσές νεκρικές προσωπίδες από το νεκροταφείο της Σίνδου κοντά στη Θεσσαλονίκη χρονολογούνται στο τελευταίο τέταρτο του 6ου και στον 5ο αιώνα π.χ. 25 και δεν φαίνεται πιθανό το έθιμο να επιβίωσε κατά τα χίλια εκατό χρόνια που μεσολάβησαν. Το γεγονός ότι η προέλευση των ανθρώπων που ενταφιάστηκαν στο νεκροταφείο της Σίνδου ήταν μάλλον θρακική καθώς και οι πολιτισμικές διαφορές μεταξύ τους, αποδεικνύ ουν ότι δεν υπάρχει σχέση ανάμεσα στις νεκρικές προσωπίδες από τις Μυκήνες 5. Νεκρική προσωπίδα από ήλεκτρο, η αρχαιότερη από τις νεκρικές προσωπίδες των Μυκηνών. Βρέθηκε στον Τάφο Γ του Ταφικού Κύκλου Β των Μυκηνών. Μέσα 16ου αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, αριθ και σε εκείνες από τη Σίνδο. 26 Ως θρακικές αναγνωρίζονται οι δύο χρυσές προσωπίδες κατασκευασμένες από ατόφιο χρυσό οι οποίες αποκαλύφθηκαν τον Αύγουστο του 2004 σε τάφο της τούμπας Svetitsata κοντά στην πόλη Šipka της Βουλγαρίας (εικ. 4), και το 2007 σε τάφο της νοτιοανατολικής Βουλγαρίας κοντά στο To - polchane (180 χλμ. ανατολικά της Σόφιας). Η πρώτη ταφή χρονολογείται στα τέλη του 5ου - αρχές του 4ου αιώνα π.χ. και η δεύτερη ταφή στα τέλη του 4ου αιώνα π.χ. αντίστοιχα. 27 Η νεκρική προσωπίδα αριθ από ήλεκτρο που βρέθηκε στον Τάφο Γ του Ταφικού Κύκλου Β αποτελεί το αρχαιότερο παράδειγμα στην προϊστορική τέχνη της Ελλάδας (εικ. 5). 28 Το υλικό είναι πιο συμπαγές απ ό,τι ο χρυσός των προσωπίδων από τον Ταφικό Κύκλο Α και ίσως είναι ένδειξη ότι η συγκεκριμένη προσωπίδα μάλλον δεν χρησιμοποιήθηκε για μία και μόνο ταφή. Η πιθανότητα ότι η προσωπίδα θα μπορούσε να προσαρμοστεί σε κάθε πρόσωπο νεκρού και η έλλειψη ατομικών χαρακτηριστικών τα οποία δυσχεραίνουν την εξαγωγή ανθρωπολογικών συ μπερασμάτων ίσως υποδηλώνει ότι η προσωπίδα χρη σιμοποιήθηκε σε συνεχόμενες βασιλικές ταφές. Ο Τάφος Γ ίσως να περιείχε την τελευταία χρονικά σημαντική ταφή του Ταφικού Κύκλου Β στην οποία είχε εναποτεθεί η συγκεκριμέ νη προσωπίδα αμέσως πριν κατασκευαστεί ο Ταφικός Κύ κλος Α προκειμένου να περικλείσει νέες, πλουσιότερες τα φές. Έκτοτε ο Ταφικός Κύκλος Β μετατράπηκε σε δευτερεύον νεκροταφείο και παρέμεινε σε χρήση για τον ενταφιασμό κατώτερων ίσως κοινωνικά αλλά πλούσιων ανδρών και γυναικών, οι οποίοι για κάποιους λόγους δεν θα μπορούσαν να ταφούν στον Κύκλο Α. Οι νεκρικές προσωπίδες από τον λακκοειδή τάφο IV του Ταφικού Κύκλου Α, ο οποίος στέγαζε πέντε ταφές, υποδεικνύουν τη σταδιακή μετάβαση προς την απεικόνιση μερικών ατομικών χαρακτηριστικών του προσώπου των νεκρών. Οι πρώτες δύο προσωπίδες (αριθ. 253 και 259) ακολουθούν την ίδια παράδοση με την προσωπίδα από ήλεκτρο του Κύκλου Β (εικ. 6: 1, 3). 29 Αυτή αποτελεί τη γενική, συμβατική εμφάνιση άνδρα ηλικίας τριάντα έως τριάντα πέντε περίπου ετών με σμικτά φρύδια, προεξέχοντες οφθαλμούς με έντονες μακριές βλεφαρίδες και τραβηγμένες προς τα κάτω άκρες των χειλιών που προσδίδουν μία κάπως σκυθρωπή έκφραση. Ακόμα και η διευθέτηση των αυτιών ακολουθεί την ίδια τεχνική που εκτελούνταν με την επικόλληση απλώς ενός ημικυκλίου στην κυρίως προσωπίδα και χάραξη των λεπτομερειών. Η παραγωγή περισσότερων νεκρικών προσωπίδων πιθανόν να σήμανε την υιοθέτηση νέου εθίμου, όπου περισσότερες από μία ταφές θα μπορούσαν να συνοδευθούν με αυτό το ανώτερης σημασίας κτέρισμα. Λόγω του ότι η χρήση ελάσματος χρυσού έκανε τις μάσκες λεπτεπίλεπτες και εύθραστες, αυτές ίσως να προορίζονταν για μία και ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

5 Χρυσές νεκρικές προσωπίδες από τον λακκοειδή τάφο IV του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών. 16ος αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα. Οι νεκρικές προσωπίδες 1 (αριθ. 253) και 3 (αριθ. 259) θεωρούνται πρωιμότερες λόγω των γενικευμένων χαρακτηριστικών του προσώπου. Η προσωπίδα 2 (αριθ. 254) στο κέντρο με τα πιο τονισμένα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά πιθανώς χρονολογείται αμέσως μετά τις δύο προηγούμενες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα. Φωτογραφία: University of Texas μοναδική χρήση. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί κατά κάποιον τρόπο αφού οι περισσότεροι τάφοι του Ταφικού Κύκλου Α ήταν εξαιρετικά πλούσιοι και περιείχαν βασιλικές ταφές ατόμων τα οποία ανήκαν ενδεχομένως στην ίδια κοινωνική ομάδα ως μέλη κάποιας βασιλικής οικογένειας. Οι υπόλοιπες τρεις νεκρικές προσωπίδες πιθανόν να απεικονίζουν συγκεκριμένα πρόσωπα. 30 Η νεκρική προσωπίδα αριθ. 254 (εικ. 6: 2) από τον λακκοειδή τάφο IV καθώς και η «δίδυμη» προσωπίδα αριθ. 623 από τον τάφο V μάλλον απεικονίζουν άτομα ώριμης ηλικίας λόγω του χαλαρού περιγράμματος του προσώπου και των λιγοστών μαλλιών. 31 Η απεικόνιση του μουστακιού πραγματοποιείται για πρώτη φορά και τα φρύδια σχηματίζονται με μία έντονη, τοξωτή γράμμωση και δεν ενώνονται πλέον μεταξύ τους. Η απεικόνιση των βλεφαρίδων εγκαταλείπεται και το πρόσωπο, ιδιαίτερα στην προσωπίδα αριθ. 254, δίνει την εντύπωση έκφρασης ανοιχτών μεγάλων οφθαλμών με προεξέχοντες βολβούς. Η απόδο ση των αυτιών γίνεται πιο φυσιοκρατική, όπως φαίνεται στην προσωπίδα αριθ. 624 (εικ. 7) από τον λακκοειδή τάφο V, όπου τα ελικοειδή αυτιά με τους προεξέχοντες λοβούς βρίσκονται αρκετά κοντά στην πραγματικότητα. 32 Αυ τή η προσωπίδα αποτελεί το αποκορύφωμα της τέχνης των λακκοειδών τάφων αν και η γενική εντύπωση που δίνει είναι κατά κάποιον τρόπο ιδεαλιστική. Παραστάσεις ανθρώπινων μορφών σε άλλα εικονογραφικά μέσα Παραστάσεις ανθρώπινων μορφών εμφανίζονται επίσης στη μινωική μικρογλυπτική της Μεσομινωικής ΙΙ-ΙΙΙ περιόδου και ειδικότερα από τον Αποθέτη των Ιερογλυφικών του ανακτόρου της Κνωσού. 33 Γενειοφόρες μορφές δεν απαντούν συχνά στην Κρήτη και χρησιμοποιούνται μόνο για τις παραστάσεις αλλοδαπών (ίσως Αφρικανών). Αντίθετα, εμφανίζονται συχνά στην τέχνη της ηπειρωτικής Ελλάδας όπως στην αργυρή φιάλη από τον θαλαμωτό τάφο 24 των Μυκηνών της ΥΕ ΙΙΙΑ2-Β περιόδου με την ένθετη διακόσμηση ανδρικών κεφαλών από χρυσό και νίελο. 34 Μια μοναδική παράσταση άνδρα υπάρχει στον φακοειδή σφραγιδόλιθο από αμέθυστο που προέρχεται από τον Τάφο Γ του Ταφικού Κύκλου Β (εικ. 8). 35 Έχει θεωρηθεί πορτραίτο μυκηναίου αρχηγού, μινωίτη ιερέα 36 ή τουλάχιστον κάποιου που ανήκει σε υψηλή κοινωνική στάθμη. 37 Αυτές οι υποθέσεις μάλλον παραμένουν αρκετά υπερβολικές ειδικότερα όταν η παράσταση της μορφής στο σφραγιδόλιθο συνδέεται με τον ίδιο τύπο ο οποίος παρουσιάζεται στη νεκρική προσωπίδα 624, όπως πρότεινε ο Ιακωβίδης. 38 Ο ίδιος επίσης θεώρησε ότι η μορφή του αρχηγού του στόλου στη μικρογραφική τοιχογραφία από το Ακρωτήρι της Θήρας και η μορφή στο σφραγιδόλιθο είναι το ίδιο πρόσωπο, αφού οι Μυκηναίοι είχαν ήδη εγκατασταθεί στη Θήρα και είχαν αφομοιωθεί λαμβάνοντας ηγετικό ρόλο στην πολιτική και οικονομική ζωή. 39 Θεωρώ ότι η εξαγωγή ανθρωπολογικών συμπερασμάτων ή χαρακτηριστικών από μία μικρογραφική τοιχογραφία είναι αρκετά περίπλοκη και πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι Μυκηναίοι συχνά χρησιμοποίησαν έναν γενικευμένο τύπο ανθρώπινης μορφής στις παραστάσεις τους, όπως παρατηρήθηκε και στην περίπτωση των πρώ των νεκρικών προσωπίδων. Η μινωική προέλευση του σφραγιδόλιθου δεν θα πρέπει να πα ραμεληθεί, διότι το μι κρό μέγεθός του, η διακόσμηση της επιφάνειας και το πολύτιμο υλικό (αμέθυστος) της κατασκευής του, βρίσκονται πιο κοντά στη μινωική σφαίρα επιρροής παρά στην ηπειρωτική χώρα, η οποία επέμει νε αρχικά στην παραγωγή μεγαλύτερων σε όγκο και λιγότερο περίτεχνων σφραγιδόλιθων κατά την ίδια περίοδο. Υπάρχει η περίπτωση κάποιος μινωίτης καλλιτέχνης να είχε φέρει το σφραγιδόλιθο στις Μυκήνες ή αυτός να φιλοτεχνήθηκε από μινωίτη καλλιτέχνη της Κρήτης. Ίσως θα πρέπει μόνο να θεωρηθεί βέβαιο ότι ο σφραγιδόλιθος παριστάνει μια ανδρική μορφή ινδοευρωπαϊκού τύπου, κοινού στην ηπειρωτική χώρα. Οπωσδήποτε παριστάνει άνδρα με υψηλό κοινωνικό αξίωμα άλλωστε η παρουσία του θα ήταν ανεξήγητη αλλά δεν είναι δυνατό να αποδοθεί αυτός ο εικονογραφικός τύπος σε κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο ή ομάδα ατόμων. Τελικές παρατηρήσεις Στο κείμενο παρουσιάστηκαν μαρτυρίες από την τέχνη των λακκοειδών τάφων και ειδικότερα αυτές που θεωρούνται παραστάσεις ανθρώπινων μορφών. Σκόπιμα παραλείφθηκαν κάποιες άλλες παραστάσεις σε χάλκινα εγχειρίδια, ειδικότερα εκείνο με την παράσταση κυνηγιού λιονταριού από τον λακκοειδή τάφο IV. 40 Πρόκειται μάλλον για ιδεαλιστικές σκηνές και όχι παραστάσεις συγκεκριμένων μορφών. Επιπλέον, θα πρέπει να αναφερθεί έστω και σύντομα ότι υπάρχει αρκετό υλικό και από άλλους λακκοειδείς τάφους στην ηπειρωτική χώρα: ο ταφικός κύκλος στον Άνω Εγκλιανό-Πύλο, όπου οι πρωιμότερες ταφές θεωρούνται σύγχρονες με τους πρώτους λακκοειδείς τάφους του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών, 41 οι πρώιμοι ΥΕ ΙΙΑ θολωτοί τάφοι στην Περιστεριά, 42 ο θολωτός τάφος στη Βοϊδοκοιλιά (Κορυφάσιον), 43 στα Καρποφόρα, 44 καθώς και ο ταφικός κύκλος στα Μακρίσια στην επαρχία της Ολυμπίας. 45 Η παρουσία τους αποδεικνύει ότι η εμφάνιση των λακκοειδών τάφων δεν ήταν φαινόμενο περιορισμένο μόνο στην περιοχή των Μυκηνών, αλλά υπήρξε το αποτέλεσμα της γενικότερης οικονομικής ανόδου μερικών ηπειρωτικών κέντρων (ειδικότερα στη Μεσσηνία), η οποία 64

6 επέτρεψε την απόκτηση εισαγόμενων κυρίως μινωικών ει δών πολυτελείας αλλά και νεωτεριστικών ιδεών σε συνεχώς αυξανόμενες ποσότητες. Αν και λακκοειδείς τάφοι εμφανίστηκαν σε ολόκληρη την Πελοπόννησο, τα πιο περίτεχνα αντικείμενα τα οποία ίσως να αναπαριστούν συκεκριμένες ανθρώπινες μορφές προέρχονται μόνο από τις Μυκήνες. Οι υπόλοιποι λακκοειδείς τάφοι προσέφεραν ποσότητες χρυσών και άλλων πολύτιμων αντικειμένων, αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις για μια πρώιμη παραστατική τέχνη. Τα παραδείγματα από τις Μυκήνες αποτελούν ίσως τις πρωιμότερες απεικονίσεις συγκεκριμένων (υπαρκτών;) προσώπων στην ηπειρωτική χώρα αλλά παράλληλα δηλώνουν ότι δεν είχαν ωριμάσει ακόμη οι κατάλληλες συνθήκες για τη δημιουργία πραγ ματικών «πορτραίτων» με την κλασική σημασία του όρου. Οι παραστάσεις στις οποίες πιθανόν παρουσιάζονται συγκεκριμένα πρόσωπα (οι νεκροί των λακκοειδών τάφων σε αυτή την περίπτωση) ίσως να αποδίδονται μόνο στη ζοφερή φαντασία ή στη δημιουργικότητα κάποιων καλλιτεχνών, οι οποίοι επέμειναν στην απεικόνιση συγκεκριμένων τύπων ανθρωπίνων μορφών. Αυτό είναι και σε τελική ανάλυση ένα από τα στοιχεία τα οποία παραμένουν ανεξήγητα ανάμεσα στους θησαυρούς των λακκοειδών τάφων και στην αξιοθαύμαστη πολυπλοκότητα του χαρακτήρα του μυκηναϊκού πολιτισμού. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 S. Dietz, The Argolid and the Transition to the Mycenaean Age. Studies in the Chronology and Cultural Development in the Shaft Grave Period, National Museum of Denmark, Aarhus University Press 1991, σ. 277, Η θεωρία αυτή, ότι έλληνες πολεμιστές είχαν στρατολογηθεί ως μισθοφόροι από τους Αιγυπτίους κατά τον 16ο αι. π.χ. προκειμένου να εκδιώξουν τους Υκσώς, είχε χρησιμοποιηθεί αρχικά από τον A.W. Persson στο βιβλίο του New Tombs at Dendra near Midea, Gleerup, Lünd 1942, σ και αργότερα από τον Γ.Ε. Μυλωνά στο βιβλίο του Ο Ταφικός Κύκλος Β των Μυκηνών, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αριθ. 73, Αθήνα 1973, σ O.T.P.K. Dickinson, The Origins of the Mycenaean Civilisation, Studies in Mediterranean Archaeology (SIMA) LXIX, Paul Åströms Förlag, Gothenburg 1977 βλ. επίσης το άρθρο του ιδίου, «The origins of the Mycenaean civilisation, revisited» και το άρθρο του S. Hiller, «On the origins of the shaft graves», στο R. Laffineur (επιμ.), Transition. Le monde égéen du Bronze Moyen au Bronze Récent. Actes de la deuxième Rencontre égéenne internationale de l Université de Liège, avril 1988, Aegaeum 3, Annales d archéologie égéenne de l Université de Liège, Universitè de l Etat à Liège 1989, σ (ειδικότερα σ. 134) και σ (ειδικότερα σ ) αντίστοιχα. 4 G. Kοpcke, «Treasure and aesthetic sensibility. Τhe question of the shaft grave stelai», στο P.P. Betancourt (επιμ.), Shaft Graves in Bronze Age Argolid. Temple University Aegean Symposium (TUAS) 6, February 27, 1981, Department of Art History at Temple University, Philadelphia PA 1981, σ , ειδικότερα σ Ειδικότερα το χάλκινο εγχειρίδιο με την παράσταση κυνηγιού λιονταριού από τον λακκοειδή τάφο IV και εκείνο με τη νειλωτική σκηνή από τον λακκοειδή τάφο V. Βλ. G. Karo, Die Schachtgräber von Mykenai, Verlag F. Bruckmann Ag., Munich 1930, αριθ. 394 και 765 αντίστοιχα και Ελληνική Τέχνη: Η Αυγή της Ελληνικής Τέχνης, τόμ. 1, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1994, σ , εικ και σ S. Diamant, «Mycenaean origins: Infiltration from the North?», στο E.B. French και K.A. Wardle (επιμ.), Problems in Greek Prehistory. Papers Presented at the Centenary Conference of the British School of Archaeology at Athens, Manchester, April 1986, Bristol Classical Press 1988, σ , ειδικότερα σ Για την ταφική στήλη από τον Τάφο Γ, βλ. G.E. Mylonas, The Grave Circle B at Mycenae, Studies in Mediterranean Archaeology (SIMA) VII, Paul Åströms Förlag, Gothenburg 1964, σ. 5 για τη σφραγίδα από τον Κακόβατο, βλ. G. Graziado, «The process of social stratification at Mycenae in the shaft grave period: a comparative examination of the evidence», AJA 95 (1991), σ , ειδικότερα σ. 404, 411 και E. Protonotariou-Deilaki, «Burial customs and funerary rites in the prehistoric Argolid», στο R. Hägg / G.C. Nordquist (επιμ.), Celebrations of Death and Divinity in the Bronze Age Argolid. Proceedings of the Sixth International Symposium at the Swedish Institute in Athens, June 1988, Swedish Institute in Athens, Paul Åströms Förlag, Stockholm 1990, σ , ειδικότερα σ W.A. Heurtley, «The Grave Stelai», BSA 25 ( ), σ , ειδικότερα σ Karo, ό.π., ταφική στήλη αριθ (λακκοειδής τάφος V), στήλη αριθ (λακκοειδής τάφος V), στήλη αριθ και θραύσματα από στήλη (εικ. 10). 11 G.E. Mylonas, «The figured Mycenaean stelai», AJA 55 (1951), σ M.Α. Littauer, «The military use of the chariot in the Aegean in the Late Bronze Age», στο M.A. Littauer / J.H. Crouwel / P. Raulwing (επιμ.), Selected Writings on Chariots and Other Early Vehicles, Riding and Harness, Brill Academic Publications, Boston 2002, σ J.H. Crouwel, Aegean Bronze Age Chariots and their Near Eastern Background, BICS 25 (1978), σ Karo, ό.π., Ταφική Στήλη αριθ Στο ίδιο, Ταφική Στήλη αριθ N. Marinatos, «Celebrations of death and the symbolism of the lion hunt», στο R. Hägg και G.C. Nordquist (επιμ.), ό.π., σ , ειδικότερα σ Heurtley, ό.π., σ Karo, ό.π., εικ. Χ. 18 A. Sakellariou, «La scène du siege sur le rhyton d argent de Mycènes d après une nouvelle reconstitution», Revue Archéologique (RA) 2 (1975), σ J.T. Hooker, «The Mycenae siege rhyton and the question of Egyptian influence», AJA 71 (1967), σ S. Morris, «A tale of two cities: the miniature frescoes from Thera and the origins of Greek poetry», AJA 93 (1989), σ , ειδικότερα σ. 522 και Karo, ό.π., αριθ. 605, εικ. CXXIX. 21 Corpus der minoischen und mykenischen Siegel (CMS) 1: Die minoische und mykenischen Siegel des Nationalmuseums in Athen, Gebr. Mann Verlag, Berlin 1964, αριθ. 16 από τον λακκοειδή τάφο ΙΙΙ του περιβόλου Α. 22 Βλ. σχετικά τη σύλληψη του Ερυμάνθιου κάπρου από τον Ηρακλή, τον μύθο του Καλυδώνιου κάπρου και τη σχέση του με τον Θησέα, τον μυθικό βασιλιά Μελέαγρο και άλλους ήρωες. 23 Γι αυτό το θέμα βλ. σχετικά C. Morris, «In pursuit of the white-tusked boar: aspects of hunting in the Mycenaean society» στο Hägg και Nordquist (επιμ.), ό.π., σ Χρυσή νεκρική προσωπίδα γνωστή και ως «μάσκα του Αγαμέμνονος», από τον λακκοειδή τάφο V του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών. Βρέθηκε από τον Heinrich Schliemann το ος αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, αριθ Φωτογραφία: Leo Koppelkamm. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

7 8. Φακοειδής σφραγιδόλιθος από αμέθυστο από τον Τάφο Γ του Ταφικού Κύκλου Β των Μυκηνών. 16ος αι. π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθή - να, αριθ Φωτογραφία: Univer - sity of Cincinnati, De partment of Classics - mainland/lectu res/johnyounger/ - Myc Art01.htm 24 Marinatos, ό.π., σ Βλ. χρυσή προσωπίδα στο Μουσείο Θεσσαλονίκης από τον τάφο 67 της Σίνδου σε γυναικεία ταφή η οποία χρονολογείται το 510 π.χ. Β. Μισαηλίδου-Δεσποτίδου, «Τάφοι κλασικών χρόνων από το νεκροταφείο της Σίνδου», Μνήμη Μανόλη Ανδρόνικου, Μακεδονικά, Παράρτημα αριθ. 6 (1997), σ Diamant, ό.π., σ Τριάντα πέντε τάφοι έχουν βρεθεί μέχρι τώρα στη Βουλγαρία και χρονολογούνται από τον 5ο ως και τον 3ο αι. π.χ. και σχετίζονται με το βασίλειο των Θρακών. Μόλις από το 2000 και έπειτα βούλγαροι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τον μεγαλύτερο θρακικό ναό που ανήκει στον 5ο και 4ο αι. π.χ. και το πρώτο ιερό-ανάκτορο θράκα βασιλέα που έχει ανακαλυφθεί μέχρι τώρα, και τα δύο στη νότια Βουλγαρία. 28 Γ.Ε. Μυλωνάς, Ο Ταφικός Περίβολος Β των Μυκηνών, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, αριθ. 73, Αρχαιολογική Εταιρεία, Αθήνα 1973, σ. 76, G. Graziadio, «The chronology of the graves of Circle B at Mycenae: Α new hypothesis», AJA 92 (1988), σ Karo, ό.π., σ. 75, εικ. XLVII, XLVIII. 30 Στο ίδιο, εικ. XLIX και σ. 121, εικ. LI, LII. 31 C.W. Blegen, «Early Greek portraits», AJA 66 (1962), σ. 247 συνολικά για τις προσωπίδες, βλ. S. Karouzou, National Museum. Illustrated Guide to the Museum, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1999, σ (αρ. 253, 254, 259), σ. 28 (αρ. 623, 624) και σ. 32 (αρ. 8709). 32 O.T.P.K. Dickinson, «The Face of Agamemnon», Hesperia 74 (2005), σ Γ.Ε. Μυλωνάς, «Ο πέμπτος λακκοειδής τάφος του Κύκλου Α των Μυκηνών», AE (1969), σ Blegen, ό.π., σ. 246 K. Galanakis, Minoan Glyptic: Typology, Deposits and Iconography (from the Early Minoan period to the Late Minoan IB destruction in Crete), British Archaeological Reports (BAR) International Series 1442, 2005, σ. 48, εικ Η Αυγή της Ελληνικής Τέχνης, ό.π., σ. 274, εικ. 61 και σ CMS I, αριθ. 5 J.H. Betts, «The seal from shaft grave Gamma: a Mycenaean chieftain?» στο Betancourt, ό.π., σ Betts, ό.π., σ Blegen, ό.π., σ. 247 Μυλωνάς, Ο Ταφικός Περίβολος Β, σ , Σ. Ιακωβίδης, «Μυκηναϊκή Τέχνη» στο Η Αυγή της Ελληνικής Τέχνης, ό.π., σ. 333, Η θεωρία περί αφομοίωσης των Μυκηναίων στον οικισμό της Θήρας υποστηρίχθηκε και από τον J. H. Betts, ό.π., σ Η Αυγή της Ελληνικής Τέχνης, ό.π., σ. 250, εικ. 30 και σ R. Hägg, «On the nature of Minoan influence in early Mycenaean Messenia», Opuscula Atheniensa 14 (1982), σ Γ.Σ. Κορρές, «Ανασκαφές στην Περιστεριά κοντά στην Πύλο», ΠΑΕ 1977, σ Γ.Σ. Κορρές, «Ανασκαφή Βοϊδοκοιλιάς», ΠΑΕ (1979), σ , ΠΑΕ (1980), σ , ΠΑΕ (1981), σ Y. Lolos, «The Tholos Tomb at Koryphasion: evidence for the transition from Middle to Late Helladic in Messenia» στο Laffineur, ό.π., σ Α. Χωρέμης, «Θολωτός τάφος εις Καρποφόραν Μεσσηνίας», ΑΑΑ 1:2 (1968), σ ο ίδιος, «Μυκηναϊκή και Πρωτογεωμετρική ταφή εις Καρποφόραν Μεσσηνίας», ΑΕ (1973), σ Π.Γ. Θέμελης, «Υστεροελλαδικός τύμβος Μακρισίων», ΑΑΑ 1:2 (1968), σ S. Iakovides, «Royal Shaft Graves outside Mycenae» στο Betancourt, ό.π., σ , ειδικότερα σ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ BETANCOURT P.P. (επιμ.), Shaft Graves in Bronze Age Argolid. Temple University Aegean Symposium 6, February 27, 1981, Department of Art History at Temple University, Philadelphia, PA DICKINSON O.T.P.K., The Origins of the Mycenaean Civilisation, Studies in Mediterranean Archaeology (SIMA) LXIX, Paul Åströms Förlag, Gothenburg DIETZ S., The Argolid and the Transition to the Mycenaean Age. Studies in the Chronology and Cultural Development in the Shaft Grave Period, National Museum of Denmark, Aarhus University Press GRAZIADO G., «The process of social stratification at Mycenae in the shaft grave period: a comparative examination of the evidence», AJA 95 (1991), σ HÄGG R. / NORDQUIST G.C. (επιμ.), Celebrations of Death and Divinity in the Bronze Age Argolid. Proceedings of the Sixth International Symposium at the Swedish Institute in Athens, June 1988, Swedish Institute in Athens, Paul Åströms Förlag, Stockholm HILLER S., «On the origins of the shaft graves» στο Laffineur R. (επιμ.), Transition. Le monde égéen du Bronze Moyen au Bronze Récent. Actes de la deuxième Rencontre égéenne internationale de l Université de Liège, avril 1988, Aegaeum 3, Annales d archéologie égéenne de l Université de Liège, Universitè de l Etat à Liège 1989, σ KARO G., Die Schachtgräber von Mykenai, Verlag F. Bruckmann, Ag., Munich MYLONAS G.E., «The figured Mycenaean stelai», AJA 55 (1951), σ , The Grave Circle B at Mycenae, Studies in Mediterranean Archaeology (SIMA) VII, Paul Åströms Förlag, Gothenburg ΜΥΛΩΝΑΣ Γ.Ε., Ο Ταφικός Περίβολος Β των Μυκηνών, Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, αριθ. 73, Αρχαιολογική Εταιρεία, Αθήνα Representations of Human Figures in the Art of the Period of the Mycenaean Shaft Graves Konstantinos Galanakis The art of the period of the shaft graves in Mycenae obviously represents one of the most important artistic manifestations of the entire Mycenaean civilization. It exhibits a quite multifarious repertoire, defined on the one hand by simplified art forms and on the other by eclectic representations and sumptuous decoration. The former are of low quality, such as the representations decorating the funerary stelae of the Grave Circle A, while the latter employ gold and precious materials, such as the metallic funeral masks of the Grave Circles A and B. The aforementioned evidence cannot support any argument for the existence of human representations dating from the sixteenth century BC. Early Mycenaean art has probably been concerned more with the production of decorative objects purposed for boasting rather than with the functional, representational art, which however appears later in antiquity. Therefore, in this article we examine funerary stelae, funeral masks and some miniature embellishments in minor sculpture and in other related art forms that serve as indicative data for the representation of the human figure and as basic sources for the identification of even elementary repre sen - tational art during the Late Helladic I period. 66

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνος ηύστερηεποχήτου χαλκού (1600-1100 π.χ.) Χώρος η ηπειρωτική Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

Χρόνος ηύστερηεποχήτου χαλκού (1600-1100 π.χ.) Χώρος η ηπειρωτική Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ Χρόνος ηύστερηεποχήτου χαλκού (1600-1100 π.χ.) Χώρος η ηπειρωτική Ελλάδα Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ Χάρτης με οικισμούς της υστεροελλαδικής περιόδου Είναι ο πρώτος ελληνικός πολιτισμός Προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Την Τετάρτη 21 Νοεµβρίου 2012 το µάθηµα της ιστορίας της Α Γυµνασίου πραγµατοποιήθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού. Κωνσταντίνος Πατσαρός

Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού. Κωνσταντίνος Πατσαρός Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού Κωνσταντίνος Πατσαρός Master in Education University of Manchester Σκοπός: Να γνωρίσουν οι μαθητές την ακρόπολη των Μυκηνών. Να γνωρίσουν την αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ.

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Α Ενότητα: Άνθρωπος και Τοπίο Τροία, πεδιάδα Σκαμάνδρου Ιράκ Ποταμός Ευφράτης Ιορδανία Ιορδάνης και υψίπεδα Μάλτα

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άγγελος Παπαδόπουλος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άγγελος Παπαδόπουλος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Άγγελος Παπαδόπουλος Προσωπικά στοιχεία Ημερομηνία και τόπος γεννήσεως: 20 Οκτωβρίου 1975, Αθήνα Διεύθυνση επικοινωνίας: Λευκωσίας 22, Πλατεία Αμερικής, 112 53, Αθήνα Τηλέφωνο: 210-8663294

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 1 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΕΥΑ, ΚΡΙΛΑΚΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΤΑΞΗ: Α3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΟΝΟΜ/ΜΟ : ΠΕΠΠΑΣ ΦΟΙΒΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή... σελ. 3 Νεκρικές Μάσκες... σελ. 4 Θεατρικές Μάσκες... σελ. 4 Εορταστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ... σελ.3. Ο ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ...σελ.3. Ι. Γενική επισκόπηση σελ.3-4. ΙΙ. Γεωγραφικό πλαίσιο... σελ.4

ΕΙΣΑΓΩΓΗ... σελ.3. Ο ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ...σελ.3. Ι. Γενική επισκόπηση σελ.3-4. ΙΙ. Γεωγραφικό πλαίσιο... σελ.4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... σελ.3 Ο ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ....σελ.3 Ι. Γενική επισκόπηση σελ.3-4 ΙΙ. Γεωγραφικό πλαίσιο... σελ.4 ΙΙΙ. Η διάρθρωση της Μυκηναϊκής κοινωνίας σελ.4 ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΠΙΡΟΟΕΣ ΤΟΥ ΜΥΚΗΝΑΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εξω-ευρωπαϊκή τέχνη. 4.4. Ισλαµική τέχνη

Εξω-ευρωπαϊκή τέχνη. 4.4. Ισλαµική τέχνη eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:12 PM Page 96 4.4. Ισλαµική τέχνη Ο Ισλαµικός Πολιτισµός στη µεγαλύτερή του ακµή απλωνόταν από τις περιοχές της Περσίας και της Βορείου Αφρικής µέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλία Μπάνου Επίκουρος Καθηγήτρια, Προϊστορική Αρχαιολογία

Αιμιλία Μπάνου Επίκουρος Καθηγήτρια, Προϊστορική Αρχαιολογία Αιμιλία Μπάνου Επίκουρος Καθηγήτρια, Προϊστορική Αρχαιολογία Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Παλαιό Στρατόπεδο Ανατολικό Κέντρο, 24100 Καλαμάτα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ.

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. 2 Κ 6143 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2 εκ. Διαμ.βασης=5,2 εκ. 3 Κ 3066 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,2εκ. Διαμ.=8,4εκ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας 1 Παπαδάτος Γιάννης Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση : Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τομέας Αρχαιολογίας & Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος και Πολιτική

Πόλεμος και Πολιτική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθημα 2 ο : Αρχαιότητα. Ο πόλεμος στην εποχή του χαλκού. 3η χιλιετηρίδα 1η πριν το έτος μηδέν. Γεώργιος Μαργαρίτης, Καθηγητής, ΑΠΘ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. ιαµ.βασης=5,5 εκ.

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. ιαµ.βασης=5,5 εκ. ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. ιαµ.βασης=5,5 εκ. 2 Κ 6143 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2 εκ. ιαµ.βασης=5,2 εκ. 3 Κ 3066 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,2εκ. ιαµ.=8,4εκ. 4

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΟΦΙΑ ΑΔΡΑΚΤΑ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ Κατά το 2000 π.χ. ή κατά άλλους το 2300 στο νεκροταφείο των Βουνών της Κύπρου παρασχέθηκαν ως κτερίσματα αγγεία που κοσμούνταν με περιστέρια 1 -εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Π. Πολυχρονάκου Σγουρίτσα. Bιογραφικό Σημείωμα

Π. Πολυχρονάκου Σγουρίτσα. Bιογραφικό Σημείωμα Bιογραφικό Σημείωμα Π. Πολυχρονάκου Σγουρίτσα Αποφοίτησα από το Ιστορικό- Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1988 έλαβα τον τίτλο του διδάκτορος. Το 1989 εκλέχθηκα Λέκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

f ΜΥΚΗΝΑΙΟΙ 1 ΜΥΚΗΝΑΙΟΙ Μυκηναϊκός πολιτισμός Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

f ΜΥΚΗΝΑΙΟΙ 1 ΜΥΚΗΝΑΙΟΙ Μυκηναϊκός πολιτισμός Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Μυκηναϊκός πολιτισμός Εμείς και ο δάσκαλος μας κάναμε μια μεγάλη εκδρομή, το γύρο της Ελλάδας σε 15 ημέρες. Την ένατη ημέρα φτάσαμε στην Πελοπόννησο. Προχωρώντας, είδαμε από μακριά ψηλά τείχη στην κορυφή

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχαία Ελλάδα και οι Ανατολικοί Λαοί Από τους Σουμερίους στον Μέγα Αλέξανδρο 3000-323 π.χ.

Η Αρχαία Ελλάδα και οι Ανατολικοί Λαοί Από τους Σουμερίους στον Μέγα Αλέξανδρο 3000-323 π.χ. Το παρόν κείμενο Ο Μυκηναϊκός Πολιτισμός (περ. 1600-1100 π.χ.) αποτελεί τμήμα του άρθρου Ένα Πρότυπο Διδασκαλίας και Εξετάσεως του Μαθήματος της Ιστορίας Από το Εργαστήριο Πολυμέσων στην Σχολική Τάξη που

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο Θέμα της διδακτικής πρότασης Η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής τέχνης Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τα κυριότερα στοιχεία εξέλιξης της κεραμικής τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Τι πραγματευόμαστε: Ιστορικά γεγονότα Πολιτισμό της Κρήτης Προσωπικότητες Νησιά της Μεσογείου και άλλα ειδικά θέματα

Τι πραγματευόμαστε: Ιστορικά γεγονότα Πολιτισμό της Κρήτης Προσωπικότητες Νησιά της Μεσογείου και άλλα ειδικά θέματα ΚΡΗΤΗ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Τι πραγματευόμαστε: Ιστορικά γεγονότα Πολιτισμό της Κρήτης Προσωπικότητες Νησιά της Μεσογείου και άλλα ειδικά θέματα Περιεχόμενα Ειδικά Θέματα Μινωικός Πολιτισμός Βενετοτουρκικός πόλεμος

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρόνικος: Είχα λοιπόν βρει, τον πρώτο ασύλητο μακεδονικό τάφο!

Ανδρόνικος: Είχα λοιπόν βρει, τον πρώτο ασύλητο μακεδονικό τάφο! Ανδρόνικος: Είχα λοιπόν βρει, τον πρώτο ασύλητο μακεδονικό τάφο! Πήρα το τσαπάκι της ανασκαφής, που έχω μαζί μου από το 1952, έσκυψα στο λάκκο και άρχισα να σκάβω με πείσμα και αγωνία το χώμα κάτω από

Διαβάστε περισσότερα

Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο

Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο 10 Μαΐου, 2010 VatopaidiFriend H Aμερική σύμφωνα πάντα με την επίσημη άποψη ανακαλύφθηκε το 1492 από τον Χ. Κολόμβο, φαίνεται όμως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΡΗΤΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΡΗΤΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΪΚΗ ΚΡΗΤΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1. Εισαγωγικό Μάθημα Αρχιτεκτονική/Τοπογραφία-Γλυπτική-Αγγειογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Myth and Culture Meeting Point- Crete Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

Myth and Culture Meeting Point- Crete Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Myth and Culture Meeting Point- Crete Δ ι ε θ ν έ ς υ μ π ό σ ι ο «Ελληνική Μυθολογία και ύγχρονη Ανάπλαση» πήλαιο Γέννησης και Ανατροφής του Δία Οροπέδιο Λασιθίου- Ψυχρό 31 Ιουλίου-2 Αυγούστου 2015 Π

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΛΟΗ ΜΠΑΛΛΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ερευνητικά ενδιαφέροντα: Πλάτων, Αριστοτέλης, Σοφιστές ιατρικοί συγγραφείς.

ΧΛΟΗ ΜΠΑΛΛΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ερευνητικά ενδιαφέροντα: Πλάτων, Αριστοτέλης, Σοφιστές ιατρικοί συγγραφείς. ΧΛΟΗ ΜΠΑΛΛΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ερευνητικά ενδιαφέροντα: Πλάτων, Αριστοτέλης, Σοφιστές ιατρικοί συγγραφείς. TITΛOI ΣΠOY ΩN ιδακτορική διατριβή, Φιλοσοφική Σχολή AΠΘ, Tµήµα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής,

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Η δραστηριότητα του Α2 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οι μαθητές του Α2 του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Παπακώστας

Δρ. Χρήστος Παπακώστας Ερευνητικά Πεδία Ενδιαφέροντα Δρ. Χρήστος Παπακώστας Christos Papakostas, PhD Χορός, Μουσική, Λαογραφία, Λαϊκός Πολιτισμός, Πολιτισμικές ταυτότητες, ++302431047059 Επικοινωνία: christospakostas@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D ARC. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ β1 Γυμνασίου Σχ.έτος 2012-2013

ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D ARC. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ β1 Γυμνασίου Σχ.έτος 2012-2013 ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D ARC ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ β1 Γυμνασίου Σχ.έτος 2012-2013 Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΡΜΑΤΩΣΙΑ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΜΑΤΩΣΙΑ Η αρματωσιά κάθε πολεμιστή είναι έμβλημα κύρους, περηφάνιας,

Διαβάστε περισσότερα

Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή

Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή ANNE DESTROOPER - GEORGIADES Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή Η σημασία που είχε το Μάριο στην αρχαιότητα έχει πια αποδειχθεί 1. Αναφέρεται ως βασίλειο στην κλασική εποχή από τον Διόδωρο τον

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Η Μυκηναϊκή Koσμηματοτεχνία Μικροτεχνία. των ΥΕ Ι-ΙΙ χρόνων (1600-1400 π.χ.)

Η Μυκηναϊκή Koσμηματοτεχνία Μικροτεχνία. των ΥΕ Ι-ΙΙ χρόνων (1600-1400 π.χ.) Η Μυκηναϊκή Koσμηματοτεχνία Μικροτεχνία των ΥΕ Ι-ΙΙ χρόνων (1600-1400 π.χ.) Βαφειό Λακωνίας, YE II Χρυσό κύπελλο A. Η σύλληψη του ταύρου σε τρία στιγμιότυπα: ταύρος, ερωτική περίπτυξη με αγελάδα, παγίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα