ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ UNIVERSITY OF ATHENS (LAW SCHOOL)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ UNIVERSITY OF ATHENS (LAW SCHOOL)"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ UNIVERSITY OF ATHENS (LAW SCHOOL) Σχολή: Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών Τμήμα: Νομικής Μάθημα: Σύνθεση Δημοσίου Δικαίου Υπεύθυνος Καθηγητής: Ανδρέας Γ. Δημητρόπουλος. Ονοματεπώνυμο: ΝΑΣΙΟΘΥΜΙΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ Αριθμός μητρώου: Τηλέφωνο επικοινωνίας: , Θέμα: «Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» Subject: THE LIBERAL DEMOCRATIC CLASS AND THE CONSTITUTIONAL RIGHTS ΑΘΗΝΑ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ...2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 1) Ιστορική αναδρομή της δημοκρατίας...4 2) Ιστορική αναδρομή των συνταγματικών δικαιωμάτων...7 3) Έννοια της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης ) Έννοια συνταγματικών δικαιωμάτων ) Διάκριση συνταγματικών δικαιωμάτων ) Φορείς και αποδέκτες συνταγματικών δικαιωμάτων. Θεωρία της τριτενέργειας ) Περιορισμοί συνταγματικών δικαιωμάτων ) Περιορισμοί των περιορισμών ) Ολοκληρωτικά καθεστώτα και συνταγματικά δικαιώματα ) Σχέση συνταγματικών δικαιωμάτων και ελεύθερης δημοκρατικής τάξης (κοινωνικό κράτος και κράτος δικαίου)...23 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ...25 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...26 SUMMARY...27 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την παρούσα εργασία γίνεται μια σύντομη επιστημονική μελέτη για την ελεύθερη δημοκρατική τάξη και τη σχέση της με τα συνταγματικά δικαιώματα και τον τρόπο που αυτές οι δύο έννοιες, αυτά τα δύο κοινωνικά, πολιτικά και «νομικά» φαινόμενα αλληλοεπηρεάζονται, αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοκαλύπτονται. Η έννοια της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης είναι μια έννοια που απαντάται από τα αρχαία χρόνια ενώ αυτή των συνταγματικών δικαιωμάτων μπορεί να θεωρηθεί μια έννοια πιο «σύγχρονη». Γίνεται επομένως μια προσπάθεια μελέτης της συμβολής της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης ως πολιτικό σύστημα και των συνταγματικών δικαιωμάτων σε αυτήν με όποια μορφή αυτά και αν έχουν. Τέλος παρουσιάζονται τα όρια των συνταγματικών δικαιωμάτων μέσα σε ένα δημοκρατικό καθεστώς και το ρόλο που αυτά διαδραματίζουν στην εξέλιξη και ευημερία ενός ελεύθερου δημοκρατικού κράτους στη σύγχρονη εποχή. 3

4 1) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Η έννοια της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης παραπέμπει στην ευρύτερη έννοια της δημοκρατίας, η οποία είναι άρρηκτα συνυφασμένη στο μυαλό του ανθρώπου με την αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία και το ρόλο που η τελευταία διαδραμάτισε για την θεμελίωση του πολιτεύματος αυτού στους επόμενους αιώνες μέχρι και σήμερα και γίνεται από όλους δεκτό ότι οι πρόγονοί μας «εφηύραν» τη δημοκρατία και την κατέθεσαν ως παρακαταθήκη στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ο Σόλων ήταν ο θεμελιωτής της αθηναϊκής δημοκρατίας. Το νέο πολίτευμα που ίδρυσε ήταν τιμοκρατικό με δημοκρατικά στοιχεία. Πάντως, το γνωστό πρότυπο της δημοκρατίας στην Αθήνα δημιούργησε το 508 π.χ. ο μεταρρυθμιστής Κλεισθένης (6ος αιώνας π.χ.). Στόχος των «κλεισθένειων» διατάξεων ήταν η ουσιαστική μορφοποίηση του δημοκρατικού πολιτεύματος και ιδιαίτερο στοιχείο της μορφής του πολιτεύματος που οργανώθηκε από αυτόν ήταν η αντίθεση προς την τυραννίδα, η ανάμνηση της οποίας ήταν αρκετά έντονη και χρονικά πολύ νωπή λόγω της τυραννίδας των Πεισιστράτιδων. Πιο συγκεκριμένα στην εποχή του Κλεισθένη εμφανίστηκε και η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας καθώς αυτός έδωσε στο δήμο το δικαίωμα να αποφασίζει για τις δημόσιες υποθέσεις. Στην αρχαία Αθήνα η έννοια της δημοκρατίας δεν είχε την έννοια της φιλελεύθερης δημοκρατίας που υπάρχει σήμερα. Όπως φαίνεται και από την ετυμολογία της λέξης «δημοκρατία» (δήμος + κρατώ) τον πρώτο λόγο για την εύρυθμη λειτουργία της πόλης κράτους την είχε ο ίδιος ο λαός. Στην χρυσή εποχή του Περικλή η δημοκρατία είχε φτάσει στο ζενίθ, ήταν άμεση, ο λαός ήταν αυτός που έπαιρνε τις αποφάσεις μέσα από την εκκλησία του Δήμου και αυτή ήταν το ανώτατο όργανο της αθηναϊκής δημοκρατίας. Ο δήμος ήταν το 4

5 κέντρο των πάντων στην αρχαία Αθήνα και το γεγονός ότι οι αποφάσεις λαμβάνονταν από το σύνολο των αθηναίων πολιτών δείχνει την έννοια της δημοκρατικής τάξης στην ελληνική αρχαιότητα, κυρίως στην Αθήνα. Ποιητές και φιλόσοφοι της εποχής εξήραν το πολίτευμα της δημοκρατίας μέσα από πολλά έργα τους. Στον Επιτάφιο του Περικλή αναφέρεται ότι: «και όνομα μεν κέκληται δημοκρατία διά το μη οικείν εν ολίγους αλλ ες πλείονας», δηλαδή, το πολίτευμά μας ονομάζεται δημοκρατία επειδή η διοίκηση ανήκει στους πολλούς και όχι στους λίγους. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» του ορίζει τη δημοκρατία ως το πολίτευμα που «δήμος εστίν ο κρατών». Επίσης, στο ίδιο έργο λέει: «Κατά μέρος άρχων και αρχώμενος, πολιτικόν» (δηλαδή, το να υπάρχει εκ περιτροπής, με σειρά, άρχοντας και αρχόμενος είναι χαρακτηριστικό πολιτικό). Και παρακάτω: «Ελευθερίας εν τω εν μέρει άρχειν και άρχεσθαι» (δηλαδή, ένα χαρακτηριστικό της ελευθερίας είναι το να άρχει και να άρχεται κανείς με τη σειρά του). Αυτό δείχνει ότι πάγια νοοτροπία της αθηναϊκής δημοκρατίας ήταν ότι κανένας πολίτης δεν είναι άρχοντας δια βίου αλλά όλοι εναλλάσσονται από την θέση του αρχόμενου σε αυτή του άρχοντα προκειμένου να τηρηθεί η έννοια της δημοκρατίας και όλοι οι πολίτες να μπορούν να αποφασίζουν ισότιμα. Θεμελιώδεις αρχές του δημοκρατικού πολιτεύματος ήταν η ισονομία και η αξιοκρατία. Όλοι οι αθηναίοι πολίτες, τόσο οι άρχοντες όσο και ο λαός, ήταν ίσοι απέναντι στους νόμους, είχαν τα ίδια δικαιώματα και ο νόμος ήταν πάνω από όλους. Ήταν ελεύθεροι και ο μόνος περιορισμός της ελευθερίας τους ήταν οι νόμοι που οι ίδιοι οι πολίτες είχαν θεσπίσει. Επίσης, βασική αρχή του πολιτεύματος αυτού ήταν και η ελευθερία του λόγου, μια ελευθερία που συνέβαλε τα μέγιστα στην εξέλιξη και την άνθηση της αθηναϊκής πολιτείας την εποχή εκείνη και μια ελευθερία που ουσιαστικά αποτελούσε αναφαίρετο δικαίωμα κάθε αθηναίου πολίτη, δικαίωμα που πολλούς αιώνες αργότερα οι άνθρωποι πάσχιζαν να αποκτήσουν. 5

6 Βέβαια, πρέπει να σημειωθεί ότι ναι μεν η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία προσέφερε πολλά στην μετέπειτα εξέλιξη του πολιτεύματος αυτού, ναι μεν είχε πάρα πολλά θετικά στοιχεία αλλά δεν έλειπαν και οι αρνητικές πλευρές, όπως για παράδειγμα ότι στους πολίτες δεν συγκαταλέγονταν οι μέτοικοι, οι δούλοι και οι γυναίκες, γεγονός το οποίο σήμαινε ότι αυτοί δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής στην εκκλησία του Δήμου και ό,τι άλλο αυτό συνεπάγεται. Επιπρόσθετα, δημοκρατία στην αρχαία εποχή δεν υπήρχε μόνο στην Αθήνα. Δημοκρατικά στοιχεία εμφανίζονται και σε άλλες πόλεις κράτη, όπως αυτό της Σπάρτης, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονταν από την Απέλλα (λαϊκή συνέλευση) και σε αυτή συμμετείχαν Σπαρτιάτες πολίτες. Η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία αποτελεί το πρότυπο της δημοκρατίας αλλά πρέπει να τονιστεί ότι η τότε μορφή της δημοκρατίας δεν έχει απόλυτη ομοιομορφία με την σημερινή έννοια και εφαρμογή του πολιτεύματος αυτού. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν και κανένα κοινό στοιχείο. Στην αρχαία Αθήνα του 5ου αιώνα π.χ. η δημοκρατία εξασφάλιζε την ισονομία, την αξιοκρατία, την ισότητα και την ισοπολιτεία, έννοιες που εμφανίζονται και στα σύγχρονα δημοκρατικά καθεστώτα και αποτελούν βασικές θεμελιώδεις ελευθερίες. Τέλος, η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία ήταν η πρώτη και τελευταία άμεση δημοκρατία στον κόσμο. Στη συνέχεια, από τα ελληνιστικά χρόνια και μετά το πολίτευμα της δημοκρατίας άρχισε να φθίνει και να καταρρέει με αποτέλεσμα σταδιακά να εκλείπει και να αντικαθίσταται από άλλες μορφές πολιτευμάτων, όπως αυτό της ολιγαρχίας, της βασιλείας και της αριστοκρατίας που βρίσκονταν στο πολιτικό ελληνικό και ευρωπαϊκό προσκήνιο για πολλούς αιώνες. Ο 18 ος αιώνας αποτελεί το χρονικό σημείο της ιστορίας όπου εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια ανάκαμψης της δημοκρατίας και της ανάγκης των ανθρώπων των ευρωπαϊκών κυρίως κρατών αλλά και της αμερικάνικης 6

7 ηπείρου να διέπονται από το πολίτευμα της δημοκρατίας και να αποβάλουν το ζυγό της μοναρχίας. Η αγγλική επανάσταση του 1688 και στη συνέχεια η γαλλική επανάσταση του 1789 υπήρξαν τα εναρκτήρια γεγονότα που οδήγησαν στην εδραίωση της δημοκρατίας αλλά και της θεμελίωσης βασικών δικαιωμάτων των ανθρώπων. Οι αγγλικοί θεσμοί, η οικονομική κρίση αλλά και η εμφάνιση φιλοσόφων όπως ο Λοκ, ο Μοντεσκιέ, ο Ρουσσό και άλλοι πολλοί υποδηλώνουν την ορμή των πολιτών να απεγκλωβιστούν από την τυραννία της μοναρχίας και να επαναστατήσουν για να επανακτήσουν δικαιώματα που απορρέουν από ένα δημοκρατικό καθεστώς. Το αγγλικό πολίτευμα αποτελεί το πρώτο δημοκρατικό πολίτευμα μετά από τόσους αιώνες και ο γαλλικός διαφωτισμός επιδρά στην θεμελίωσή του. Εν συνεχεία, μέχρι και τις μέρες μας η δημοκρατία έχει περάσει από πολλά στάδια εξέλιξης και επανεμφανίστηκε μετά το Β Παγκόσμιο πόλεμο ως ιδεώδες αυτονόητο, παρόλες τις εκφάνσεις και τις επιρροές που είχε κατά τη διάρκεια του χρόνου. 2) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Τα συνταγματικά δικαιώματα είναι μια έννοια πιο «σύγχρονη» σε σχέση με αυτή της δημοκρατίας. Μάλιστα, τα δικαιώματα αυτά δεν νοούνται σε πολίτευμα μη δημοκρατικό και θεωρούνται μέρος μιας ελεύθερης δημοκρατικής τάξης. Αξίζει, όμως, να γίνει μια σύντομη ιστορική αναδρομή προκειμένου να καταστεί σαφέστερο πως σήμερα αυτά είναι απαραίτητα για την εύρυθμη λειτουργία ενός δημοκρατικού πολιτεύματος. Στα αρχαία χρόνια δεν μπορεί να γίνει λόγος για συνταγματικά δικαιώματα, παρόλο που πολλές ελευθερίες υπήρχαν και τότε θεσμοθετημένες όχι σε νόμους αλλά λόγω παιδείας, φιλοσοφίας και νοοτροπίας αυτές είχαν επικρατήσει. Εξάλλου η έννοια της ελευθερίας για την οποία ήταν 7

8 υπερήφανοι στην αρχαία Αθήνα δεν είναι η ελευθερία του πολίτη αλλά η ελευθερία της πόλης κράτους. Τα συνταγματικά δικαιώματα με την έννοια τη σημερινή εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον 17 ο αιώνα στην Ευρώπη, σε μία περίοδο όπου υπήρχε έντονη αμφισβήτηση της απόλυτης μοναρχίας και οι πολίτες ένιωθαν πλέον άμεση την ανάγκη να ξεφύγουν από τη δουλεία της εποχής εκείνης και από την εκμετάλλευση που υφίσταντο τόσο από τους μονάρχες όσο και από την άρχουσα αστική τάξη. Η Αγγλία ήταν η χώρα εκείνη που επαναστάτησε ενάντια στην προϋπάρχουσα βαριά πολιτική και κοινωνική κατάσταση και με κείμενα όπως το Habeas Corpus του 1679 και το Bill of Rights του 1688 θεμελιώθηκαν ορισμένες ελευθερίες και δικαιώματα, όπως η ισότητα στην εφαρμογή των νόμων κ.α. Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, την ίδια περίπου χρονική περίοδο, η Βόρεια Αμερική, φανερά επηρεασμένη από την αγγλική επανάσταση στα συντάγματα που εκεί ψηφίστηκαν, στα προοίμιά τους υπήρχαν διακηρύξεις δικαιωμάτων. Όμως, η γαλλική επανάσταση του 1789 ήταν αυτή που αποτέλεσε το ορόσημο στην προσπάθεια που είχε ήδη ξεκινήσει και η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη αποτελεί το πρώτο βασικό επίσημο κείμενο στον ευρωπαϊκό χώρο, όπου κάνει λόγο για δικαιώματα του ανθρώπου, όπως η ιδιοκτησία, η ελευθερία, το δικαίωμα αντίστασης κ.α. Μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο και τα καθεστώτα που δρούσαν εκείνη την εποχή έγινε πλέον επιτακτική η ανάγκη κατοχύρωσης συνταγματικών δικαιωμάτων, δικαιωμάτων που ήταν απαραίτητα για τον κάθε άνθρωπο προκειμένου να συντελούν στην ευημερία του και στην ομαλή εξέλιξη και διαβίωσή του μέσα σε κοινωνικές ομάδες αλλά και εν γένει πολιτεύματα. Έτσι, στα μεταπολεμικά χρόνια ιδρύθηκαν όργανα και οργανισμοί που ασχολούνται αποκλειστικά και μόνο με την προστασία του ανθρώπου και των δικαιωμάτων του, όπως ο Ο.Η.Ε. αλλά και καταστατικοί χάρτες, διακηρύξεις 8

9 και διεθνείς συμβάσεις όπου εκεί υπάρχουν θεσμοθετημένα πολλά δικαιώματα του ανθρώπου, και συνεχίζουν να δημιουργούνται τέτοια κείμενα, και τα κείμενα αυτά αποτελούν οδηγό για τα εθνικά κράτη και την εσωτερική πορεία που αυτά ακολουθούν για την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών τους. Στον ελλαδικό χώρο, τώρα, τα ελληνικά συντάγματα από την επανάσταση και έπειτα κατοχυρώνουν ρητά στο κείμενό τους συνταγματικά δικαιώματα, τόσο ατομικά όσο και πολιτικά, γεγονός το οποίο είναι αρκετά προοδευτικό αλλά και αξιοσημείωτο αν αναλογιστεί κανείς τις συνθήκες που επικρατούσαν τότε στον ελληνικό χώρο. Ακόμα και στα συντάγματα της Επανάστασης, (Σύνταγμα της Επιδαύρου, του Άστρους και της Τροιζήνας) γίνεται λόγος για προστασία της ιδιοκτησίας, ελευθερία έκφρασης, ελευθερία του τύπου, ισότητα ενώπιον των νόμων, τεκμήριο αθωότητας και άλλα δικαιώματα που απαντώνται σε σημερινά συντάγματα. Στη συνέχεια, με τα Συντάγματα των 1844, 1864, 1911, 1927, 1952 μέχρι και το σύνταγμα του 1975 με τις αναθεωρήσεις του 1986 και 2001, εμφανίζονται πλέον όλο και περισσότερα δικαιώματα, ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά, τα οποία από τα πρώτα συντάγματα αρχίζουν και έχουν μια θέση αρκετά σημαντική στο κείμενο των συνταγμάτων και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών αλλά και απαραίτητη απαίτηση από όλους τους πολίτες. Δικαιώματα όπως αυτό του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι κάνουν την εμφάνισή τους από το Βέβαια, μέσα στην χρονική πορεία των ανωτέρω συνταγμάτων πολλά δικαιώματα είτε προστατεύονται περισσότερο είτε γίνεται μια οπισθοδρόμηση στην προστασία αυτών αλλά σε καμία περίπτωση από κανένα σύνταγμα ελληνικό δεν έλειψαν τα κατοχυρωμένα συνταγματικά δικαιώματα, είτε αυτά αποτελούσαν μικρό μέρος του συνταγματικού κειμένου είτε μεγαλύτερο. Στις μέρες μας, βέβαια, το σύνταγμα του 1975/1986/2001 είναι ένα σύνταγμα με ξεχωριστό κεφάλαιο για την προστασία των ατομικών και 9

10 κοινωνικών δικαιωμάτων και περιέχει πληρέστατο κατάλογο αυτών και αποτελεί ένα αρκετά ανθρωποκεντρικό Σύνταγμα. Ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας του Συντάγματος είναι εμφανής από τα πρώτα άρθρα του και συγκεκριμένα από το άρθρο 2 παρ. 1 κατά την οποία «ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας». 3) ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Η δημοκρατική τάξη έχει δεχτεί πολλές αλλαγές μέσα στο χρόνο και ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά αυτή υιοθετεί και άλλα, καινούργια στοιχεία. Όμως, μια ελεύθερη δημοκρατική τάξη έχει κάποια στοιχεία βασικά που τη χαρακτηρίζουν και αποτελούν αναπόσπαστα κριτήρια για την ομαλή λειτουργία της τάξης αυτής. Η ελεύθερη δημοκρατική τάξη ισοδυναμεί με την έννοια τη δημοκρατίας στις μέρες μας και μάλιστα του φιλελεύθερου δημοκρατικού πολιτεύματος με την ευρεία έννοια. Η ελεύθερη δημοκρατική τάξη είναι αυτή που εξασφαλίζει την μεγαλύτερη δυνατή ευημερία των πολιτών. Κανείς δεν είναι ειδήμων και κανείς δεν γνωρίζει τα πάντα, ούτε άρχοντες ούτε αρχόμενοι γι αυτό και βασικό χαρακτηριστικό της δημοκρατικής τάξης είναι η εναλλαγή των ατόμων στην εξουσία. Τα βασικότερα στοιχεία της δημοκρατικής τάξης είναι η προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων, ο χωρισμός των εξουσιών και το αντιπροσωπευτικό σύστημα. Αν εκλείψει κάποιο από αυτά τα στοιχεία τότε δεν γίνεται λόγος για δημοκρατία. Η ίδια η ετυμολογία της λέξης «δημοκρατία» δείχνει τη σημασία της λαϊκής κυριαρχίας, δηλώνει ότι η εξουσία πηγάζει από το λαό. Η δημοκρατική τάξη έχει λάβει διάφορες μορφές ανά τους αιώνες αλλά τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά είναι αυτά που τη σημαδεύουν και ουσιαστικά αποτελούν το νόημα και το σκοπό της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης. 10

11 4) ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ «Συνταγματικά δικαιώματα είναι τα παρεχόμενα στα άτομα και ως μέλη του κοινωνικού συνόλου θεμελιώδη, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα, τα οποία αποτελούν τις κατά την αντίληψη του συντακτικού νομοθέτη βασικές εξειδικεύσεις της ανθρώπινης αξίας και των οποίων το αμυντικό περιεχόμενο στρέφεται κατά της κρατικής και κάθε άλλης εξουσίας, το προστατευτικό περιεχόμενο στρέφεται μόνον προς το κράτος αξιώνοντας την παροχή βοήθειας για την απόκρουση κάθε απειλής, το δε εξασφαλιστικό, εφόσον αναγνωρίζεται, στρέφεται επίσης προς το κράτος αξιώνοντας την παροχή των απαραίτητων μέσων για την άσκηση του δικαιώματος»¹. Αυτόν τον ορισμό που δίνει ο Α. Δημητρόπουλος στο βιβλίο του «Συνταγματικά Δικαιώματα, Γενικό Μέρος, Ειδικό μέρος: Μητρικά δικαιώματα Φυσική υπόσταση Πνευματική υπόσταση, Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου, Τόμος Γ, Τεύχη Ι-ΙΙΙ» αποτελεί ένα πλήρη ορισμό των συνταγματικών δικαιωμάτων από τον οποίο φαίνεται ξεκάθαρα το νόημα και η έννοια αυτών αλλά και ο σκοπός που υπηρετούν μέσα στο κράτος. Έτσι, καλύπτονται όλα τα είδη των συνταγματικών δικαιωμάτων, ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά. Με μια απλή ανάλυση δικαιώματα είναι μια εξουσία παρεχόμενη από το δίκαιο στο ίδιο το άτομο με σκοπό το τελευταίο να ικανοποιήσει τα συμφέροντά του. Στην ουσία αποτελούν πλευρές της ανθρώπινης αξίας και προσωπικότητας, τις οποίες ο νομοθέτης θέλει να προστατεύσει. Οι πλευρές αυτές είτε είναι καθαρά ατομικές και έχουν να κάνουν με την προσωπικότητα του ατόμου ως οντότητα είτε έχουν να κάνουν με την κοινωνική του υπόσταση, τη θέση του μέσα στο κοινωνικό σύνολο και ¹. Δημητρόπουλος Ανδρέας, Συνταγματικά δικαιώματα, Γενικό Μέρος, Ειδικό μέρος: Μητρικά δικαιώματα Φυσικά υπόσταση Πνευματική υπόσταση, σελ

12 την εξουσία που μπορεί να έχει σε αυτό αλλά και τις υποχρεώσεις. Επίσης, τα συνταγματικά δικαιώματα καθορίζουν και τη συμπεριφορά του ίδιου του κράτους ως φορέα απέναντι στους πολίτες αλλά και μεταξύ άλλων φορέων. 5) ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Τα συνταγματικά δικαιώματα χωρίζονται σε κατηγορίες δικαιωμάτων ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους και τον τρόπο που αυτά λειτουργούν τόσο έναντι των πολιτών όσο και έναντι του κράτους. Μια πρώτη διάκριση των δικαιωμάτων έγινε περί τις αρχές του 20 ου αιώνα βασισμένη στον γερμανικό συνταγματικό θετικισμό από το γερμανό νομομαθή Georg Jellinek και αποτελεί την παραδοσιακή διάκριση αυτών. Σύμφωνα με την τριπλή αυτή διάκριση υπάρχουν τα status negativus, status positivus και status activus. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα ατομικά δικαιώματα (αποθετικά ή αρνητικά ή αμυντικά). Τα δικαιώματα αυτά συνιστούν αξιώσεις του ατόμου έναντι του κράτους για αποχή από παρεμβάσεις. Δηλαδή ο πολίτης με τα δικαιώματα αυτά απαιτεί από το κράτος να μην παρεμβαίνει και να τον αφήνει ελεύθερο να αναπτύξει τη ζωή του ως άτομο, να μην επεμβαίνει στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου και εν γένει να απέχει από οποιαδήποτε κρατική παρεμβατικότητα. Με τα δικαιώματα αυτά δεν ζητάει το άτομο κάποια παροχή από το κράτος αλλά αντίθετα ζητάει αποχή. Τέτοια δικαιώματα είναι: η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, το άσυλο της κατοικίας, το απαραβίαστο της ιδιω5τικής και οικογενειακής ζωής, η προσωπική ελευθερία, η ελευθερία της τέχνης, της επιστήμης, της έρευνας και της διδασκαλίας, το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, η θρησκευτική ελευθερία κ.α. Στην δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα κοινωνικά δικαιώματα (θετικά). Τα δικαιώματα αυτά, αντίθετα από τα αποθετικά, καθιερώνουν υποχρέωση του κράτους όχι για αποχή αλλά για παροχή. Με αυτά ο πολίτης ζητά και απαιτεί 12

13 από το κράτος να του παράσχει αγαθά και υπηρεσίες, αναζητά την παρέμβαση προκειμένου να εξασφαλίσει στοιχειώδη βιοτικά αγαθά και παροχές και γενικά στρέφονται προς το κράτος και όχι εναντίον του. Τέτοια δικαιώματα είναι: το δικαίωμα παιδείας, το δικαίωμα εργασίας, το δικαίωμα υγείας, η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων κ.α. Τέλος, στην τρίτη κατηγορία ανήκουν τα πολιτικά δικαιώματα. Τα δικαιώματα αυτά έχουν ως αντικείμενο την ενεργό συμμετοχή του πολίτη στο κράτος, στη δημόσια εξουσία. Ο πολίτης δεν αρκείται στις παροχές που του προσφέρονται από το κράτος αλλά επιθυμεί ο ίδιος να συμβάλει στην διαμόρφωση της δημόσιας εξουσίας και στο σχηματισμό της πολιτειακής βούλησης. Και αυτά τα δικαιώματα, όπως και τα κοινωνικά, δεν στρέφονται κατά του κράτους αλλά προς αυτό. Τέτοια δικαιώματα είναι: το δικαίωμα ψήφου, το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κ.α. Ακόμα, όμως, και δικαιώματα όπως αυτό της ελευθερίας του τύπου, της ελευθερίας της συναθροίσεως κ.α. αποτελούν και αυτά συμμετοχικά δικαιώματα παρόλο που ανήκουν στην κατηγορία των ατομικών δικαιωμάτων. Αυτή, όμως, η παραδοσιακή τριμερής διάκριση τείνει πλέον να ξεπεραστεί καθώς οι συνθήκες έχουν αλλάξει και ανάμεσα στις κατηγορίες αυτές δεν υπάρχουν στεγανά, δεν πρόκειται για μια καθαρή διάκριση. Υπάρχει μια αλληλεξάρτηση των δικαιωμάτων και υπάρχουν δικαιώματα τα οποία μπορεί να ανήκουν σε περισσότερες από μια κατηγορίες. Για παράδειγμα το δικαίωμα της εργασίας δεν αποτελεί μόνο ελευθερία, δικαίωμα του ατόμου να εργάζεται όπου αυτό επιθυμεί αλλά παράλληλα αποτελεί και υποχρέωση του κράτους να παρέχει ευκαιρίες, υποδομές κ.α. προκειμένου να μπορεί να εργαστεί ο πολίτης. Και η αλληλεξάρτηση αυτή είναι αυτονόητη διότι χωρίς την παροχή αγαθών από το κράτος ο πολίτης δεν μπορεί να απολαύσει τα ατομικά του δικαιώματα, την ελευθερία του αλλά και τη συμμετοχή του στην 13

14 δημόσια εξουσία και από την άλλη όπου δεν υπάρχει ελευθερία δεν μπορούν να αναπτυχθούν ούτε τα πολιτικά ούτε τα κοινωνικά δικαιώματα. Τέλος, υπάρχει άλλη μια ιδιαίτερη μορφή συνταγματικών δικαιωμάτων, οι «θεσμικές εγγυήσεις», μορφή μεταγενέστερη των υπόλοιπων κατηγοριών. Και η έννοια των θεσμικών εγγυήσεων έχει γερμανική προέλευση και εμφανίστηκε την περίοδο του μεσοπολέμου. Θεσμικές εγγυήσεις είναι ουσιαστικά συνταγματικά κατοχυρωμένη θεσμοί του δικαίου, δημοσίου και ιδιωτικού και σκοπός των εγγυήσεων αυτών είναι να διασφαλίσουν τους ίδιους τους θεσμούς. Με άλλα λόγια σκοπός της ανωτέρω συνταγματικής κατοχύρωσης είναι η διασφάλιση του θεσμού και όχι η προστασία του φορέα της αξίωσης ως ατόμου. Χαρακτηριστικές διατάξεις του Συντάγματός μου που μπορούν να θεωρηθούν ως θεσμικές εγγυήσεις είναι τα άρθρα 61 και 62 για τη βουλευτική ασυλία. Όμως η διάκριση της συνταγματικής προστασίας σε θεσμική εγγύηση ή συνταγματικά δικαιώματα δεν είναι πάντοτε ευδιάκριτη και έτσι πολλές φορές σε μια συνταγματική διάταξη μπορεί να συνυπάρχει ένα ατομικό ή κοινωνικό δικαίωμα με μια θεσμική εγγύηση. Για παράδειγμα, στο άρθρο 14 παρ. 1 του Συντάγματός μας κατοχυρώνεται τόσο η ελευθερία του τύπου ως ατομική ελευθερία όσο και η εγγύηση για τη λειτουργία και προστασία του τύπου ως θεσμού. 6) ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Φορείς των συνταγματικών δικαιωμάτων μπορεί να είναι καταρχήν ο καθένας, είτε φυσικό είτε νομικό πρόσωπο και ανεξάρτητα από την εθνικότητά του. Βέβαια, σε κάποιες συνταγματικές διατάξεις γίνεται αναφορά στους Έλληνες πολίτες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι αλλοδαποί, οι οποίοι διαχωρίζονται από τους Έλληνες λόγω ιθαγένειας και όχι λόγω εθνικότητας, αποκλείονται από τα δικαιώματα, απλά το ζήτημά υπόκειται σε νομοθετικές 14

15 ρυθμίσεις. Μόνο σε μεμονωμένες περιπτώσεις, όπως σε αυτή του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι το Σύνταγμά μας περιορίζει τα δικαιώματα αυτά σε Έλληνες και μόνο εκτός από τις περιπτώσεις των δημοτικών εκλογών και αυτών του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου. Υπάρχουν, όμως, και δικαιώματα τα οποία αφορούν αποκλειστικά και μόνο αλλοδαπούς. Γενική αρχή για την άσκηση των δικαιωμάτων από φυσικά πρόσωπα είναι ότι αυτά είναι φορείς από τη γέννησή τους ως το θάνατό τους. Υπάρχουν και εξαιρέσεις στην εφαρμογή της γενικής αυτής θεωρίας, όπως στην περίπτωση των ανηλίκων και στην ικανότητά τους να συνάπτουν γάμο και γενικά πρέπει να υπάρχει και στην πράξη υφίσταται διάκριση μεταξύ ικανότητας δικαιώματος και ικανότητας άσκησης του δικαιώματος. Επειδή σε κάποιες περιπτώσεις είναι απαραίτητο να διακρίνεται η ικανότητα του να είναι κανείς φορέας δικαιώματος και η ικανότητα της αυτοπρόσωπης άσκησης του και σε άλλες περιπτώσεις δεν μπορεί να γίνει αυτή η διάκριση, είναι προτιμότερο το κάθε δικαίωμα να μελετάται ξεχωριστά. Τα νομικά πρόσωπα είναι και αυτά φορείς συνταγματικών δικαιωμάτων. Υπάρχουν δικαιώματα κατοχυρωμένα στο Σύνταγμα τα οποία από τη φύση τους και μόνο δεν μπορούν να ασκηθούν από νομικά πρόσωπα αλλά μόνο από φυσικά, όπως τα δικαιώματα που αναφέρονται στην επιβολή ποινής βασανιστηρίων, η κοινωνική ασφάλιση, το δικαίωμα της παιδείας, το άρθρο 21 σχετικά με την οικογένεια, το γάμο, τη μητρότητα κ.α. Από την άλλη, τα ατομικά δικαιώματα που αφορούν δραστηριότητες που μπορούν να ασκηθούν συλλογικά έχουν ως φορείς τους και τα νομικά πρόσωπα. Δικαιώματα όπως η ελευθερία του τύπου, η ελευθερία της ενώσεως, η συνδικαλιστική ελευθερία, η οικονομική ελευθερία ασκούνται αποτελεσματικά από νομικά πρόσωπα είτε αυτά είναι οργανωμένα είτε όχι. Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις δικαιωμάτων τα οποία δεν είναι ευδιάκριτα αν φορείς τους μπορεί να είναι και νομικά πρόσωπα, όπως η ελευθερία της τέχνης, η ελευθερία της γνώμης κ.α. και σε αυτές τις περιπτώσεις η θεωρία και η πράξη τείνει προς το 15

16 συμπέρασμα ότι φορείς ατομικών δικαιωμάτων μπορούν να είναι και τα νομικά πρόσωπα. Έτσι, οδηγούμαστε και στο συμπέρασμα ότι φορείς μπορεί να είναι και ενώσεις ή ομάδες προσώπων χωρίς νομική προσωπικότητα καθώς το ίδιο το Σύνταγμά μας καλύπτει και προστατεύει προσπάθειες που γίνονται από τέτοιες ενώσεις προσώπων, όπως είναι οι θρησκευτικές ενώσεις, οργανώσεις συνδικαλιστικές, τα πολιτικά κόμματα κ.α. Βασική διάκριση που αφορά στα νομικά πρόσωπα είναι αυτή σε ιδιωτικού και δημόσιου δικαίου. Όλα τα ανωτέρω ισχύουν σε περιπτώσεις νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου και αυτό γιατί τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου δεν είναι υποκείμενα αλλά επειδή ασκούν δημόσια εξουσία και είναι μέρος του ίδιου του κράτους, τότε αυτά αποτελούν και πηγή των δικαιωμάτων, είναι αποδέκτες των υποχρεώσεων που απορρέουν από τα δικαιώματα. Η προστασία που απορρέει από τα δικαιώματα είναι υπέρ των πολιτών και των ιδιωτών και έναντι του κράτους και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Επίσης, υποκείμενα δεν μπορούν να είναι ούτε οι δημόσιοι φορείς που είναι οργανωμένοι σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου γιατί και αυτοί με τη σειρά τους ασκούν δραστηριότητες που έχουν να κάνουν με δημόσια λειτουργία. Εξαιρέσεις, όμως, υπάρχουν και σε αυτόν τον τομέα και βασική εξαίρεση είναι αυτή των ανώτατων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων τα οποία αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου αλλά απολαμβάνουν δικαιώματα όπως αυτό της ελευθερίας της τέχνης, της επιστήμης, είναι αυτοδιοικούμενα και γενικά είναι φορείς των δικαιωμάτων του ίδιου του άρθρου 16 του Συντάγματος. Αποδέκτες των συνταγματικών δικαιωμάτων είναι γενικά όλη η κρατική εξουσία. Αυτό όμως είναι ένα πολύ γενικό πλαίσιο το οποίο επιδέχεται ορισμένες επεξηγήσεις. Κρατική εξουσία είναι τόσο η εκτελεστική όσο και η νομοθετική αλλά και η δικαστική. Και οι τρεις αυτές μορφές υποχρεούνται να διασφαλίζουν την άσκησης των συνταγματικών δικαιωμάτων. Εν συνεχεία, ως κρατική εξουσία δεν εννοείται μόνο το κράτος με τη μορφή που αυτό έχει 16

17 αλλά και κάθε νομικό πρόσωπο, είτε δημοσίου δικαίου είτε ιδιωτικού είτε απλά φορέας το οποίο ασκεί δημόσια λειτουργία και παρέχει δημόσιες υπηρεσίες. Όλοι οι φορείς του δημοσίου δεσμεύονται από τα συνταγματικά δικαιώματα ακόμα και αν αυτοί διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο. Αρκεί επομένως να υπάρχει το χαρακτηριστικό ότι ασκούν δημόσια υπηρεσία και επιδιώκουν το δημόσιο σκοπό της εξασφάλισης των βιοτικών αγαθών που είναι αναγκαίοι για το κοινωνικό σύνολο. Τα τελευταία χρόνια επικρατεί η τάση της μετακύλισης υπηρεσιών και λειτουργιών από το κράτος προς τους ιδιώτες με αποτέλεσμα να δημιουργείται το ζήτημα της προστασίας των πολιτών όχι μόνο απέναντι στο «κράτος» αλλά πλέον και έναντι των «τρίτων», αυτών δηλαδή που ασκούν δημόσια υπηρεσία αλλά δεν είναι το ίδιο το κράτος αλλά ιδιώτες. Δημιουργήθηκε, λοιπόν, το ζήτημα της τριτενέργειας, το οποίο ζήτημα βασίζεται κυρίως στην προστασία των πολιτών έναντι των τρίτων και κατ επέκταση κατά πόσο τα συνταγματικά δικαιώματα που προστατεύον τον ιδιώτη έναντι του κράτους μπορούν να ασκηθούν και για την προστασία του ιδιώτη έναντι άλλου ιδιώτη. Η τριτενέργεια είναι μια θεωρία που αναπτύχθηκε στη Γερμανία και ξεκίνησε από τον τομέα του εργατικού δικαίου. Σκοπός της θεωρίας είναι να επεκτείνει την ισχύ και την εφαρμογή των συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων και στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών και όχι μόνο μεταξύ κράτους πολίτη. Με την αποδοχή της θεωρίας αυτής οδηγούμαστε σε μια διεύρυνση των «αποδεκτών» των συνταγματικών δικαιωμάτων. Στη θεωρία και στη νομολογία γίνεται διάκριση μεταξύ «άμεσης» και «έμμεσης» τριτενέργειας. «Άμεση» είναι η τριτενέργεια κατά την οποία τα συνταγματικά δικαιώματα εφαρμόζονται απευθείας σε μια νομική κατάσταση ως αυτοτελείς κανόνες δικαίου. Ο ιδιώτης επικαλείται άμεσα μια συνταγματική διάταξη για την επίλυση μιας διαφοράς η οποία δεν υπάρχει στο ιδιωτικό δίκαιο αλλά και για τον συνταγματικό έλεγχο κάποιας διάταξης. «Έμμεση» τριτενέργεια νοείται η 17

18 χρησιμοποίηση των συνταγματικών δικαιωμάτων όχι απευθείας στις ιδιωτικές σχέσεις αλλά έμμεσα, με τη μορφή της ερμηνείας και της συμπλήρωσης αόριστων νομικών εννοιών και όρων που υπάρχουν σε άλλες νομικές διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου. Η διάκριση βέβαια αυτή δεν γίνεται δεκτή από πολλούς νομικούς, οι οποίοι ταυτίζουν την τριτενέργεια με την άμεση τριτενέργεια και δεν κάνουν τον ως άνω διαχωρισμό. Εξάλλου, προβάλλεται το επιχείρημα ότι το Σύνταγμα σαφώς και θα είναι αυτό που θα καλύπτει και θα ερμηνεύει κενά αλλά και αόριστες νομικές έννοιες του ιδιωτικού δικαίου αφού η εφαρμογή των κανόνων του ιδιωτικού δικαίου σαφώς συνάγεται ότι γίνεται σύμφωνα με το Σύνταγμα. Πριν την αναθεώρηση του 2001, στο Σύνταγμά μας ρητή καθιέρωση της τριτενέργειας δεν υπήρχε αλλά αυτή μπορούσε να θεμελιωθεί στα άρθρα 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1 ενώ μετά την αναθεώρηση του 2001 υπάρχει ρητή θεμελίωση της τριτενέργειας στο άρθρο 25 παρ. 1 όπου γίνεται λόγος για άμεση τριτενέργεια. Το Σύνταγμά μας είναι το μοναδικό που καθιερώνει ρητά την τριτενέργεια. Όμως, δεν είναι όλα τα συνταγματικά δικαιώματα δεκτικά της θεωρίας της τριτενέργειας. Έτσι, ενώ υπάρχουν δικαιώματα που από τη φύση τους τριτενεργούν, όπως το δικαίωμα ίσης αμοιβής για παροχή ίσης εργασίας, από την άλλη υπάρχουν και άλλα που δεν τριτενεργούν, όπως είναι αυτό της ιθαγένειας, ή αυτό του να είναι κάποιος δεκτός σε όλες τις δημόσιες λειτουργίες. Γενικά είχε επικρατήσει η αντίληψη ότι τριτενέργεια θεμελιώνεται στα ατομικά δικαιώματα. Τώρα, όμως, πλέον τριτενέργεια υπάρχει και σε κοινωνικά δικαιώματα αλλά και σε πολιτικά αλλά η μορφή της τριτενέργειας στα τελευταία είναι αμυντική. 7) ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Τα συνταγματικά δικαιώματα ναι μεν κατοχυρώθηκαν για την προστασία του ίδιου του πολίτη και την ομαλή και εύρυθμη διαβίωσή του μέσα στο 18

19 κράτος αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτά δεν υπόκεινται σε κάποια όρια, σε περιορισμούς, οι οποίοι έχουν τεθεί ακριβώς για το σκοπό που τα ίδια τα δικαιώματα πρεσβεύον: την προστασία του πολίτη από αυθαίρετες χρήσεις των συνταγματικών δικαιωμάτων. Οι περιορισμοί αυτοί βρίσκονται μέσα στο ίδιο το Σύνταγμα αλλά και στους νόμους και στη διοίκηση εν γένει. Στο Σύνταγμα, με την κατοχύρωση ενός ατομικού δικαιώματος αυτομάτως δημιουργείται ένα όριο του δικαιώματος αυτού, ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτό ασκείται. Επίσης, εκτός από τη μορφή και τα όρια που έχει κάθε δικαίωμα αρχικά από τη σύνταξή του και μόνο, υπάρχουν στο κείμενο του Συντάγματος διατάξεις γενικής φύσεως και σημασίας οι οποίες αποτελούν περιορισμούς των συνταγματικών δικαιωμάτων, όσο οξύμωρο και αν αυτό φαίνεται. Έτσι, το άρθρο 48 που ορίζει τα σχετικά με την κατάσταση πολιορκίας, μιας έκτακτης κατάστασης, είναι ένα άρθρο που περιλαμβάνει περιορισμό των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Αν και σπάνια τίθεται σε ισχύ αυτό το άρθρο (εκτός από νοσηρές ιστορικές περιπτώσεις), όταν αυτό συμβαίνει τότε έχουμε πλήρη περιορισμό πολλών ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, καθώς αναστέλλεται η ισχύς εν όλω ή εν μέρει των διατάξεων 5 παρ. 4, 6, 8, 9, 11, 12 παρ. 1 έως 4, 14, 19, 22 παρ.3, 23, 96 παρ. 4 και 97 του Συντάγματος. Είναι εμφανές, λοιπόν, ότι το μεγαλύτερο μέρος των συνταγματικών δικαιωμάτων περιορίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ένα ιδιαίτερο είδος περιορισμού των συνταγματικών δικαιωμάτων είναι οι υποχρεώσεις που πηγάζουν από το ίδιο το Σύνταγμα. Έτσι, γίνεται λόγο για στρατολογική υποχρέωση, υποχρέωση άσκησης του δικαιώματος της ψήφου κ.α., υποχρεώσεις οι οποίες αυτομάτως μειώνουν την ελευθερία του πολίτη και συνιστούν περιορισμό των δικαιωμάτων του, Από την άλλη, όμως, οι περιορισμοί αυτοί, παρόλο που έχουν τη μορφή υποχρεώσεων, έχουν σκοπό τη προστασία και εύρυθμη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, σκοπό ίδιο με τα συνταγματικά δικαιώματα. Επίσης, στην ίδια κατηγορία 19

20 εμπίπτει και το χρέος που απορρέει από το άρθρο 25 παρ. 4, χρέος εθνικής και κοινωνικής αλληλεγγύης, χρέος που συνιστά και αυτό περιορισμό των δικαιωμάτων αλλά η χρήση του άρθρου αυτού από τη νομολογία δεν είναι και τόσο συχνή. Τέλος, άλλη μορφή γενικού περιορισμού των δικαιωμάτων μέσα στο ίδιο το Σύνταγμα αποτελεί και το άρθρο 25 παρ. 3, που κάνει λόγο για την καταχρηστική άσκηση των δικαιωμάτων. Η κατάχρηση εδώ συνίσταται στην κατάχρηση των δικαιωμάτων των άρθρων 4 έως 24, των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, και αφορά τις περιπτώσεις όπου η κατάχρηση συνίσταται σε διαφορετική χρήση του σκοπού του δικαιώματος από αυτόν για τον οποίο είχε θεσπισθεί. Εν συνεχεία, υπάρχουν και οι λεγόμενοι ειδικοί περιορισμοί, οι οποίοι βρίσκονται στην ίδια τη συνταγματική διάταξη του δικαιώματος. Σε ορισμένες συνταγματικές διατάξεις βρίσκονται απευθείας περιορισμοί του δικαιώματος που αναφέρονται π.χ. στα χρηστά ήθη, στη δημόσια τάξη, το γενικό συμφέρον κ.τ.λ. Όμως, πρέπει να σημειωθεί ότι οι περιορισμοί αυτοί αναφέρονται μόνο στο συγκεκριμένο δικαίωμα στο οποίο και βρίσκονται και δεν μπορούν κατ αναλογία να χρησιμοποιηθούν για να περιορίσουν και την άσκηση άλλων δικαιωμάτων. Ακόμα και οι περιορισμοί που υπάρχουν σε γενικές διατάξεις, όπως αυτή του άρθρου 5 παρ. 1, δεν μπορεί να θεωρηθεί μια γενική διάταξη που ισχύει σε κάθε περίπτωση αλλά μόνο όπου δεν υπάρχουν ειδικές περιπτώσεις. Άλλη περίπτωση ειδικού περιορισμού είναι η λεγόμενη «επιφύλαξη νόμου». Με τον όρο αυτό νοείται ο περιορισμός που υπάρχει σε κάποια ατομικά δικαιώματα από τον ίδιο το νομοθέτη, με τη ρητή, όμως, εξουσιοδότηση από το ίδιο το Σύνταγμα. Έτσι, υπάρχουν συνταγματικές διατάξεις, οι οποίες στο ίδιο το περιεχόμενό τους αναφέρουν ότι το δικαίωμα επιδέχεται περαιτέρω νομοθετική ρύθμιση και ο νομοθέτης είναι αυτός που μπορεί να περιορίσει την άσκησή του με νόμο που θα θεσπίσει. Όταν στο ίδιο το δικαίωμα 20

21 υπάρχουν τα όρια μέσα στα οποία ο νομοθέτης θα κινηθεί τότε γίνεται λόγος για ειδική επιφύλαξη νόμου, ενώ όταν δεν υπάρχει κάτι τέτοιο μιλάμε για γενική επιφύλαξη νόμου. Από την παράθεση των ανωτέρω γίνεται σαφές ότι οι περιορισμοί των συνταγματικών δικαιωμάτων δεν έχουν σκοπό να περιορίσουν αρνητικά την άσκησή τους από τους πολίτες αλλά αντιθέτως να διευκολύνουν και να συμβάλουν στην εύρυθμη και ομαλή λειτουργία της ελληνικής ελεύθερης δημοκρατικής τάξης. Εξάλλου, η ρήση «η ελευθερία του ενός σταματάει εκεί που ξεκινάει η ελευθερία του άλλου» δεν είναι τυχαία και κρύβει ακριβώς το ίδιο νόημα με αυτό που επιδιώκεται από το Σύνταγμα με τους περιορισμούς των δικαιωμάτων. 8) ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΩΝ Όμως, ακόμα και οι περιορισμοί των δικαιωμάτων δεν είναι αυθαίρετοι και ανεξέλεγκτοι. Υπάρχουν περιορισμοί των περιορισμών ακριβώς για να μην καταλυθεί η έννοια των δικαιωμάτων και τα τελευταία γίνουν απλά τύποις συνταγματικά δικαιώματα αν υπάρχουν έντονοι και πιεστικοί περιορισμοί που καταλύουν την έννοιά τους. Οι περιορισμοί των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων καταρχήν οφείλουν να μη θίγουν τον πυρήνα των δικαιωμάτων. Ο νομοθέτης περιορίζονταν με νομοθετικές διατάξεις ένα συνταγματικό δικαίωμα δεν πρέπει να περιορίζει τον πυρήνα του δικαιώματος αλλά να επικεντρώνεται στον τρόπο άσκησής τους και στον περιορισμό αυτής καθεαυτής της άσκησης χωρίς περαιτέρω συνέπειες. Περιορισμός των περιορισμών αποτελεί και η αρχή της αναλογικότητας, η οποία, μάλιστα, είναι ρητά κατοχυρωμένη στο Σύνταγμά μας στο άρθρο 25 παρ. 1 εδ. 4. Η αρχή αυτή αναπτύχθηκε στη Γερμανία και στη συνέχεια υιοθετήθηκε από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ως αρχή του 21

22 ευρωπαϊκού δικαίου με ιδιαίτερη σημασία για τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο σκοπός της αρχής αυτής επικεντρώνεται στο ότι οι περιορισμοί που τίθενται σε ένα δικαίωμα πρέπει να είναι οι αναγκαίοι και να συνάδουν με τον σκοπό του δικαιώματος. Η αρχή αυτή χρησιμεύει για τον καθορισμό του επιτρεπτού ορίου περιορισμών των συνταγματικών δικαιωμάτων και μπορεί να εφαρμοσθεί σε συνάρτηση προς αυτά. Η ελληνική νομολογία χρησιμοποιεί αρκετά τη αρχή της αναλογικότητας, την θεωρεί, πλέον, συνταγματική αρχή και τη συνάγει από την έννοια του κράτους δικαίου. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, οι περιορισμοί αυτοί δεν πρέπει να υπερβαίνουν το απαραίτητο μέτρο, πρέπει να είναι οι αναγκαίοι και πρόσφοροι και όχι επαχθέστεροι σε σχέση με άλλα μέτρα που υπάρχουν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν. 9) ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΑ ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Από όλα τα ανωτέρω συνάγεται ότι τα συνταγματικά δικαιώματα και οι συνταγματικές ελευθερίες νοούνται αυτομάτως μέσα σε μια δημοκρατική έννομη τάξη. Τι γίνεται, όμως, σε περιπτώσεις ολοκληρωτικών καθεστώτων; Για να υπάρχουν κατοχυρωμένα τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα απαιτείται η ύπαρξη Συντάγματος. Σε όλες τις χώρες που έχουν επιβληθεί ολοκληρωτικά καθεστώτα και που ακόμα διοικούνται από τέτοια δεν υπάρχουν συντάγματα με τη μορφή τουλάχιστον που νοούνται. Ακόμα και να υπάρχουν συντάγματα αυτά σίγουρα δεν προστατεύουν τους πολίτες όπως θα έπρεπε και συνήθως χρησιμοποιούνται για τη επίτευξη των σκοπών που τα καθεστώτα αυτά επιδιώκουν. Στα απολυταρχικά καθεστώτα γίνεται καταπάτηση των ατομικών, κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων. Η αξία και η προσωπικότητα του ανθρώπου, αξίες βασικές για την ομαλή διαβίωση του ανθρώπου μέσα σε μια 22

23 κοινωνία, καταστρατηγούνται, ο πολίτης ζει μέσα σε ένα καθεστώς τρομοκρατίας και ελευθερίες, όπως αυτή του τύπου, της έκφρασης, της κίνησης κ.α. δεν μπορούν να υπάρξουν. Ο πολίτης δεν έχει δικαίωμα να εκφραστεί ελεύθερα, να κινηθεί ελεύθερα, να τυπώσει και να δημοσιεύσει έντυπα ελεύθερα και γενικά όλα όσα μπορεί να πράξει σε ένα δημοκρατικό καθεστώς αυτομάτως καταργούνται. Η τριμερής διάκριση των εξουσιών είναι τυπική και η εκτελεστική εξουσία είναι αυτή που έχει περισσότερες, αν ουσιαστικά όχι όλες, τις αρμοδιότητες. Λογοκρισία, τρομοκρατία, μονοφωνία είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά μιας κοινωνίας ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος. Επομένως, εύκολα γίνεται αντιληπτό γιατί τα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα μόνο σε μια ελεύθερη δημοκρατική τάξη μπορούν να ευδοκιμήσουν. Δικαιώματα και ελευθερίες που είναι αναγκαίες και κατοχυρωμένες μέσα από πολλούς αγώνες και δεκαετίες και πλέον θεωρούνται απαραίτητες για μια κοινωνία, για ένα κράτος, δεν υπάρχουν σε ολοκληρωτικά καθεστώτα. Τα συνταγματικά δικαιώματα είναι αυτά περιορίζουν την κρατική εξουσία, απορρίπτουν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και κατοχυρώνουν την δημοκρατία. 10) ΣΧΕΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ (ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ) Από τη μελέτη των συνταγματικών δικαιωμάτων και της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης συνάγεται το συμπέρασμα της άμεσης και πλήρους συνυφασμένης σχέσης μεταξύ των. Μια δημοκρατική κοινωνία έχει ως σκοπό της την διαφύλαξη των συνταγματικών δικαιωμάτων και θέτει τα όρια και τα πλαίσια μέσα στα οποία αυτά μπορούν να εκδηλωθούν και να λειτουργήσουν προς το σκοπό τους και προς την εξασφάλιση της προστασίας των πολιτών 23

24 ενός κράτους. Η έννομη θέση του ατόμου δεν πρέπει να έχει θέση αντικειμένου αλλά υποκειμένου, πρέπει να είναι πολίτης και όχι υπήκοος και αυτό επιτυγχάνεται με τα συνταγματικά δικαιώματα. Σε μια δημοκρατική τάξη εμφανίζονται οι έννοιες του κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους. Το κράτος δικαίου υποχρεούται να σέβεται τα ανθρώπινα συνταγματικά δικαιώματα, την ανθρώπινη αξία αλλά και να εγγυάται την παραγωγή του δικαίου, πρόκειται για κράτος αποχής και η ενέργειά του είναι αμυντική. Το κράτος δικαίου δεν είναι εξ ορισμού το δίκαιο κράτος. Αφού εξασφαλίσει την παραγωγή του δικαίου μετά οφείλει να εξασφαλίσει και την εφαρμογή του. Τα συνταγματικά δικαιώματα λειτουργούν και αποθετικά, δηλαδή προσδιορίζουν τι μπορεί και τι δεν μπορεί η κρατική εξουσία να κάνει. Υποτάσσουν την κρατική εξουσία σε κανόνες που τη δεσμεύουν. Από την άλλη το κοινωνικό κράτος υποχρεούται όχι μόνο να σέβεται αλλά και να προστατεύει και να εξασφαλίζει την ανθρώπινη αξία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το κράτος δικαίου ήταν δημιούργημα παλαιότερο ενώ εξέλιξή του αποτελεί το κοινωνικό κράτος, δημιούργημα πιο σύγχρονο. Το κοινωνικό κράτος προστατεύει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες και το κράτος αναλαμβάνει δράση για να τα προστατεύσει. Επίσης, παρέχει στους πολίτες βιοτικά αγαθά και υπηρεσίες και τα διασφαλίζουν υπέρ αυτών ώστε να μπορούν και να διεκδικούν αλλά και να προστατεύονται. Η ελεύθερη δημοκρατική τάξη, απόρροια της δημοκρατίας, είναι εκείνη η έννομη τάξη μέσα στην οποία μπορούν να εδραιωθούν και να εξελιχθούν τα συνταγματικά δικαιώματα. Μέσα σε μια ελεύθερη δημοκρατική τάξη ο πολίτης μορφώνεται, εργάζεται, εκφράζει ελεύθερα τις πεποιθήσεις του, παίρνει ενεργό μέρος σε πολιτικά θέματα και αποφασίζει και αυτός για τα εθνικά θέματα της χώρας του. Η αξία του ανθρώπου και η προσωπικότητά του προστατεύεται και διασφαλίζεται και επομένως η κοινωνία μέσα στην οποία ζει είναι αρμονική, κινείται σε έννομους δρόμους και εν γένει 24

25 χαρακτηρίζεται από αξίες, αρχές και ελευθερίες απαραίτητες για τη αξία του ανθρώπου. Η δημοκρατία θέλει να έχει ενεργούς πολίτες, μορφωμένους και ικανούς στη λήψη ορθών αποφάσεων και για να επιτευχθεί αυτό το ίδιο το κράτος, με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, παρέχει στους πολίτες τη δυνατότητα να μορφωθούν, ελευθερία να εκφράσουν τις απόψεις τους, να έχουν ίσες ευκαιρίες εργασίας, να αναπτύξουν την οικονομική τους δραστηριότητα. Όλα αυτά επιτυγχάνονται βέβαια με τη συμβολή των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, τα οποία αλληλεπιδρούν μέσα στην κοινωνία και προς όφελος του πολίτη αλλά και προς όφελος του ίδιου του κράτους. Το ίδιο το Σύνταγμα περιέχει διατάξεις από τις οποίες φαίνεται η βούληση του κράτους να παρέχει εγγυήσεις στους πολίτες για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους και γενικά για τις παροχές που αυτό θα πρέπει να δώσει στους πολίτες του ώστε να επιτευχθούν όλα τα ανωτέρω. Το άρθρο 25 παρ.1 και 2 αποτελεί την επιβεβαίωση όλων των ανωτέρω και δηλώνει την εγγύηση του κράτους και των οργάνων του για την διασφάλιση και την προστασία των δικαιωμάτων, τα οποία συμβάλουν στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική πρόοδο της χώρας αλλά και στην προσωπική ευημερία των πολιτών. 11) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Ανακεφαλαιώνοντας, καθίσταται σαφές και κατανοητό ότι τα συνταγματικά δικαιώματα βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με την ελεύθερη δημοκρατική τάξη. Ελεύθερη δημοκρατική τάξη ισοδυναμεί με την δημοκρατία και μόνο μέσα σε αυτή βρίσκουν πρόσφορο έδαφος να αναπτυχθούν και να εξελιχθούν τα δικαιώματα. Με αυτά ο πολίτης αισθάνεται ασφάλεια, σιγουριά, και προστασία, βιώνει μέσα σε μια κοινωνία που λειτουργεί ομαλά και με σύστημα, ζει σε ένα κράτος που του παρέχει υπηρεσίες και βασικά αγαθά για τη διαβίωσή του και ο χαρακτήρας, η προσωπικότητα και η αξία του 25

26 ανθρώπου είναι απαράβατες αξίες που η δημοκρατική τάξη σέβεται και προστατεύει. Σκοπός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι άλλος από την προστασία του ίδιου του ανθρώπου ως προσωπικότητα., ως οντότητα και ως πνεύμα. Αυτή η προστασία μόνο σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα μπορεί να παραχθεί και μόνο μια ελεύθερη δημοκρατική τάξη μπορεί να υπηρετήσει ορθά και συνετά τα συνταγματικά δικαιώματα ενώ σε αντίθετες περιπτώσεις, δηλαδή σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς όλα τα δικαιώματα καταρρακώνονται και ο πολίτης είναι εγκλωβισμένος και περιορισμένος σε ένα κράτος τρομοκρατίας. 12) ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ελεύθερη δημοκρατική τάξη ανήκει στην ευρύτερη έννοια της δημοκρατίας, ένα πολίτευμα που ενδιαφέρεται για την αξία του ανθρώπου και την εύρυθμη διαβίωση του πολίτη μέσα σε αυτό. Για την επίτευξη, όμως, της καλύτερης λειτουργίας του έχουν κατοχυρωθεί τα συνταγματικά δικαιώματα, τα οποία συμβάλουν στην προστασία του πολίτη και του εξασφαλίζουν παροχές από το ίδιο το κράτος βιοτικών αγαθών και υπηρεσιών. Τα συνταγματικά δικαιώματα, όμως, όποια μορφή και να έχουν δεν μπορούν να δρουν ανεξέλεγκτα και χωρίς κάποιο περιορισμό. Ένα δημοκρατικό κράτος οφείλει να περιορίζει τα συνταγματικά δικαιώματα προς όφελος των πολιτών αλλά να προσέχει να μην περάσει τη λεπτή γραμμή των περιορισμών, πρέπει δηλαδή να υπάρχει περιορισμός των περιορισμών. Μέσα σε ένα τέτοιο δημοκρατικό πλαίσιο τα συνταγματικά δικαιώματα μπορούν να εξελιχθούν, να προστατευθούν και να επιτελέσουν το σκοπό τους αφού σε αντίθετη περίπτωση κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο. Συνταγματικά δικαιώματα και ελεύθερη δημοκρατική τάξη είναι άμεσα συνδεδεμένα μεταξύ τους και δεν νοούνται ανθρώπινα δικαιώματα σε πολίτευμα απολυταρχικό, δικτατορικό. 26

27 13) SUMMARY The liberal democratic society belongs to the wider significance of democracy, a regime that is interested for the human value and the order of existence of the citizens within it. For the achievement of the better operation of it constitutional rights have been guaranteed, which contribute to the protection of the citizens and they ensure benefits from the state such as living conditions and services. However, const. rights, in whatever form, cannot exist without some form of control and restriction. A democratic state has a duty to restrict the const. rights to the advantage of the citizens but at the same time to be cautious not to step over the fine line of restrictions, in other words there have to be restrictions on restrictions. Within such a democratic framework const. rights may evolve, be protected and at the same time implement their aims. In an opposing case such things would be impossible. Const. rights and liberal democratic societies are directly connected with one another and are not to be comprehended as human rights in an authoritarian, dictatorial regime. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1) Γεώργιος Π. Νάκος, «Ιστορία Ελληνικού και Ρωμαϊκού Δικαίου», University studio press, 1991 Θεσσαλονίκη. 2) Αντώνης Μ. Παντελής, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, «Εγχειρίδιο Συνταγματικού Δικαίου, Βασικές έννοιες, Συνταγματική Ιστορία», Εκδοτικός Οίκος Α.Α. Λιβάνη, 2005 Αθήνα. 27

28 3) Κώστας Χ. Χρυσόγονος, «Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα», 2 η έκδοση Αναθεωρημένη και Συμπληρωμένη, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2002, Αθήνα Κομοτηνή. 4) Σπ. Τρωιανός Ι. Βελιασσαροπούλου Καράκωστα,«Ιστορία Δικαίου, από την αρχαία στη νεώτερη Ελλάδα», δεύτερη έκδοση, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1997 Αθήνα Κομοτηνή. 5) Π.Δ. Δαγτόγλου, «Συνταγματικό Δίκαιο, Ατομικά Δικαιώματα Α», δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005 Αθήνα Κομοτηνή. 6) Ανδρέας Γ. Δημητρόπουλος, «Γενική Συνταγματική Θεωρία, Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου, Τόμος Α», εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2004, Αθήνα Κομοτηνή. 7) Ανδρέας Γ. Δημητρόπουλος, Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, «Συνταγματικά Δικαιώματα, Γενικό Μέρος, Ειδικό μέρος: Μητρικά δικαιώματα Φυσική υπόσταση Πνευματική υπόσταση, Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου, Τόμος Γ, Τεύχη Ι-ΙΙΙ», εκδόσεις Σάκκουλα, 2008, Αθήνα Θεσσαλονίκη. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - 28

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

«Η ελευθερία της έκφρασης».

«Η ελευθερία της έκφρασης». «Η ελευθερία της έκφρασης». Εργασία στο μάθημα της Πολιτικής Παιδείας. Τμήμα Β3 Σχολικό έτος: 2015-2016 Οι μαθητές : Πάλλα Γεωργία, Πιπέρη Ευσταθία, Χουλιαράς Σπύρος Ψωμιάδης Γιάννης, Ψωφάκη Σπυριδούλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέμα 1 ο (κληρώθηκε) Ο ευρωπαϊκός και διεθνής νομικός πολιτισμός αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του

Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Σχέση δικαίου-ηθικής-πολιτικής 2. Υπάρχει η ισχύς του δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων Διάγραμμα ύλης 11 Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων 13 Βασικές συντομογραφίες 25 Πρόλογος Αριστόβουλου Μάνεση 27 Προλεγόμενα 37 Εισαγωγικό Κεφάλαιο Ιστορικές και πολιτειολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Ο όρος «ατομικά δικαιώματα» επικράτησε ανάμεσα σε πολλούς άλλους, όπως «θεμελιώδη»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Ιδρυτική διακήρυξη Η Ελλάδα βιώνει για άλλη μια φορά μια εθνική τραγωδία που απειλεί την κοινωνία με διάλυση και υπονομεύει την ίδια την υπόσταση του έθνους. Η χώρα παγιδευμένη στη μέγγενη παράνομων διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Είναι γενικά αποδεκτό ότι το Σύνταγμα περιλαμβάνει κανόνες, οι οποίοι ρυθμίζουν αφενός την οργάνωση και την άσκηση της κρατικής εξουσίας και αφετέρου, τις σχέσεις μεταξύ πολιτείας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Κουτεντάκης Φραγκίσκος - Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΑΡΧΩΝ Α. Η έννοια των θεμελιωδών αρχών (ή οργανωτικών βάσεων) του πολιτεύματος Συνήθως τα ίδια τα Συντάγματα περιέχουν γενικούς χαρακτηρισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ( ) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ)

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ( ) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ) Συνταγματική Ιστορία ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1821-1864) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ) Το πρώτο Σύνταγμα της αγωνιζόμενης Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ

Οι συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ Οι συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ Η συνθήκη του Μάαστριχτ τροποποίησε τις προηγούμενες ευρωπαϊκές συνθήκες και δημιούργησε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που βασιζόταν σε τρεις πυλώνες: τις Ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... IX ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 1. Η καταγωγή της δημοκρατίας 3 2. Η γένεση της δημοκρατίας.. 7 i) Το πρώιμο στάδιο της δημοκρατίας 7 ii) Η εξέλιξη της δημοκρατίας... 11 iii) Η

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο Η συνταγματική υποχρέωση λειτουργίας δημοσίων φορέων κοινωνικής ασφάλισης και η πιθανή εξωτερίκευση δραστηριοτήτων και συνεργασιών με επαγγελματικούς και ιδιωτικούς φορείς Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΗΣ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κος ΑΝΔΡΕΑΣ Γ. ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΧΟΝΤΑΚΗ ΜΥΡΤΩ Α.Μ. 1340201200034 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΙΙ. Κατά συνέπεια, η Ένωση αναγνωρίζει τα δικαιώματα, τις ελευθερίες και τις αρχές που ορίζονται κατωτέρω.

ΜΕΡΟΣ ΙΙ. Κατά συνέπεια, η Ένωση αναγνωρίζει τα δικαιώματα, τις ελευθερίες και τις αρχές που ορίζονται κατωτέρω. 16.12.2004 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 310/41 ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Οι λαοί της Ευρώπης, εγκαθιδρύοντας μεταξύ τους μία διαρκώς στενότερη ένωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.-

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.- Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Υιοθετήθηκε με την από 10.12.1948 υπ αριθμ. 217 Α(ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Κείμενο: UN Document A/810, p. 71 (1948) ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Α ΟΜΑ Α Στην Ερώτηση Α.1., να χαρακτηρίσετε στο τετράδιό σας τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη "Σωστό"

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 55 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ: 2002-2003 ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΝ ΡΕΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Αρ. Πρωτ. : 7443.2.1/2009 Πληροφορίες : Γιάννης Μόσχος Μαρία Βουτσίνου Τηλέφωνο : 210 72 89 617 Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ Τεχνολογική προστασία & ψηφιακή διαχείριση του βιβλίου. ββ Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011, EKEBI Ευαγγελία Βαγενά, ΔΝ, DEA ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ vagena@dsa.gr Από τον Γουτεμβέργιο ως τον Bill

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ Στις 19 Οκτωβρίου 2007, στη Λισαβόνα, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων κατέληξαν σε συμφωνία για τη νέα Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, περατώνοντας έτσι τη Διακυβερνητική Διάσκεψη (IGC).

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

«Ανεπιφύλακτα» Συνταγματικά Δικαιώματα

«Ανεπιφύλακτα» Συνταγματικά Δικαιώματα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ: Ν.Ο.Π.Ε., ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ «Ανεπιφύλακτα» Συνταγματικά Δικαιώματα ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΛΕΛΛΟΥ (Α.Μ. 1340200200270) ΑΘΗΝΑ ΜΑΙΟΣ 2008

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2009

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2009 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2009 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Ακαδημαϊκό έτος: 2008-2009 ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: Η αρχή της βασικής ισχύος των συνταγματικών δικαιωμάτων Εκπονήθηκε από την φοιτήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4010, 8/7/2005.Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΣΠΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2005

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4010, 8/7/2005.Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΣΠΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2005 .Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΣΠΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2005 Για σκοπούς εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο: Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε.:

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Οι λαοί της Ευρώπης, εγκαθιδρύοντας μεταξύ τους μία διαρκώς στενότερη ένωση, αποφάσισαν να μοιραστούν ένα ειρηνικό μέλλον θεμελιωμένο σε κοινές αξίες.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Αθήνα, 09/03/2011 ΑΡΘΡΟ της Αικ. Ζαφείρη Καμπίτση Επιτ. Γεν. Διευθυντού ΟΑΕΕ Τ. Προέδρου Δ.Σ ΤΑΠΟΤΕ ΘΕΜΑ : Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Ι. Είναι γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.6.2015 COM(2015) 292 final 2015/0131 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας

1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας Παπαδοπούλου Χριστούλα ΑΜ: 336 Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας Σχεδιάγραµµα: 1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών.

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών. ιεύθυνση Γραµµατείας Αθήνα, 17.05.2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3409 Προς Αρχή ιασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών (Α ΑΕ) Ιερού Λόχου 3, Μαρούσι 151 24, Αθήνα Email: kanonismos@adae.gr. ΘΕΜΑ: Παρατηρήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Η διδακτέα ύλη περιλαμβάνει τις ακόλουθες ενότητες του βιβλίου των κ.κ. Μάραντου και Θεριανού: ΚΕΦ. 1: Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1.1 Άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΟΥΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ... (το όργανο θα προσδιοριστεί)

II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ... (το όργανο θα προσδιοριστεί) II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ... (το όργανο θα προσδιοριστεί) 1. υπενθυµίζοντας ότι η ανθρωπότητα και η φύση βρίσκονται σε κίνδυνο κι ότι, πιο συγκεκριµένα, οι αρνητικές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΙΔΕΙΑ»

«ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2004-2005 ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα