Ιστορία και συστήματα της Ψυχολογίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιστορία και συστήματα της Ψυχολογίας"

Transcript

1 Παναγιώτης Σ. Κορδούτης Τμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Ιστορία και συστήματα της Ψυχολογίας Κωδικός Μ, Υποχρεωτικό Ανάγνωσμα: «Ψυχολογία: Ιστορία και συστήματα» του J. F. Brennan, εκδόσεις Τόπος Βιβλιογραφία, βοηθητικά αναγνώσματα, και χρήσιμες διασυνδέσεις στον ιστότοπο: Εξεταστέα ύλη: όλο το βιβλίο εκτός από υποσημειώσεις, με εξαίρεση την υποσ. #14 της σελ. 63 Οδηγίες μελέτης και εξετάσεων: Ώρες γραφείου (Εαρινό ): Γραφείο Β7, Τετάρτη 10:00 12:00 ή μετά από συνεννόηση Επικοινωνία: και 2 Η κλασσική «Ιστορία της Πειραματικής Ψυχολογίας» του Edwin Boring (1950) Γιατί μας χρειάζεται η μελέτη του παρελθόντος της ψυχολογίας; Γίνεται κατανοητή η ποικιλομορφία της ψυχολογίας, ως έννοιας, ως ερευνητικής επιστημονικής δραστηριότητας, ως παρεμβατικής επιστημονικής πράξης, ως επαγγελματικής δραστηριότητας Γινόμαστε ενήμεροι και ευαίσθητοι «καταναλωτές» εννοιών ψυχολογίας και λιγότερο αφελείς πράξεων ψυχολογίας που ασκούνται πάνω μας ή στην κοινωνία 3 4 1

2 Γιατί μας χρειάζεται η μελέτη του παρελθόντος της ψυχολογίας; Ως ερευνητές αλλά και επαγγελματίες κατανοούμε που στεκόμαστε, τι απαιτείται από εμάς, σε τι υστερούμε, τι περιορισμοί υπάρχουν. Αναδεικνύονται τρόποι προσέγγισης και οπτικές μελέτης Το χθες διαφωτίζει και προδιαγράφει το σήμερα. Ποιά ζητήματα μένουν ανοιχτά και γιατί «Oι μεγάλες προσωπικότητες της Ψυχολογίας» του R. Watson (1971) 5 6 Προσεγγίσεις στην ιστορική έρευνα Η προσέγγιση των «μεγάλων προσωπικοτήτων έναντι της προσεγγίσεως του «πνεύματος της εποχής» (Zeitgeist) Η προσέγγιση του Watson Πως σχετίζονται τα ζητήματα που τίθενται, οι θεωρίες και τα ευρήματα με τις πολιτιστικές δυνάμεις μιας εποχής Τι γενικές προϋποθέσεις και τι επακόλουθες επιπτώσεις έχουν θεωρίες και ευρήματα Κατασκευή διαστάσεων σύγκρισης και αξιολόγησης της ιστορικής προόδου της επιστήμης Τι είναι επιστημονική Θεωρία; Ερωτήσεις «Τι», «Πότε (υπό ποίες συνθήκες», «Γιατί;», «Πως (με ποιο τρόπο, ποιες διεργασίες;» Πρέπει να επαληθεύεται και να επιλαθεύεται Για να είναι επιστημονική μια θεωρία πρέπει να διατυπώνει προβλέψεις που μπορούν να ελεγχθούν 7 8 2

3 Τι είναι επιστημονική Θεωρία; Απλά «τολμηρά» συμπεράσματα Η επιστήμη ποτέ δεν αποδεικνύει ότι μία θεωρία είναι ορθή, γιατί εάν κάτι τέτοιο ήταν εφικτό η θεωρία δεν θα ήταν επιστημονική εν είναι όλες οι θεωρίες επιστημονικές Για να είναι χρήσιμη μία θεωρία δεν χρειάζεται να είναι ορθή «Η ομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων» του Thomas Kuhn (1970) 9 10 Προσεγγίσεις στην ιστορική έρευνα των θεωριών Η προσέγγιση των επιστημολογικών Παραδειγμάτων του Kuhn 1. Κοινωνικές και πολιτιστικές δυνάμεις αναπτύσσουν ένα πεπερασμένο χρονικά Παράδειγμα έρευνας και εξήγησης των φαινομένων, γεγονότων και παρατηρήσεων 2. Προκύπτει μία ανωμαλία στα υπό εξήγηση φαινόμενα που δεν δύναται να ερευνήσει, εξηγήσει ή προσαρμόσει στα πλαίσιά του 3. Προκύπτει «παραδειγματική κρίση» και ανταγωνισμός νέων εξηγητικών Παραδειγμάτων 4. Το Παράδειγμα αναθεωρείται ή αντικαθίσταται εφόσον βρει σχετική κοινωνική συναίνεση και έχει θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. 5. Η ανωμαλία πρόσκαιρα εξηγείται. 6. Ο κύκλος επαναλαμβάνεται Η ανατολική παράδοση

4 Η ανατολική παράδοση Περσία και Ζωροαστρισμός. Ζαρατούστρα ή Ζωροάστρης ( π.χ.), ιερό βιβλίο η Αβέστα Ο Αχούρα Μάζδα- ο Κύριος της Ζωής σε διαρκή πάλη με το πνεύμα του κακού, τον Αριμάν ρμ υισμός σώματος-ψυχής, πάλη καλού-κακού Η αντίληψη περί δυισμού σώματος-ψυχής θα μας ακολουθεί έκτοτε όπως και η πίστη για την πάλη του καλού και του κακού εντός μας και στον κόσμο! «Αχούρα Μάζντα στη σφηνοειδή γραφή» Στην πάνω γωνία, το σύμβολο «Φαραβαχάρ», η οπτική εκδοχή του ΑΜ Η ανατολική παράδοση Ινδία, Ινδουισμός-Βραχμανισμός Ιερό βιβλίο οι Βέδες-το Βιβλίο της Γνώσης Οι Ουπανισάδες (μεταξύ π.χ.), βιβλίο με τις φιλοσοφικές αντιλήψεις για τη σχέση άτομοκόσμος. υσπιστία προς τη νόηση η και την αισθητηριακή ηηρ γνώση Περιφρόνηση του επιμέρους και του υλικού Έμφαση στον αυτοέλεγχο, τη συνοχή με τον κόσμο και την γνώση του καθολικού Αποβολή ατομικών επιθυμιών, ασκητική ζωή, απαλλαγή από τον ατομικισμό, ένωση με το Όλον Η ανατολική παράδοση Βουδισμός Η διδασκαλία του Ινδού φιλόσοφου Σιντάρτα Γκοτάμα ( π.χ.), γνωστού ως Βούδα οι «σούτρας» Αγνωστικιστική ή σχεδόν αθεϊστική θεολογία εν αντιτίθεται στην όποια θρησκευτική πίστη Καταδικάζει τη θρησκοληψία Η ανατολική παράδοση Βουδισμός Η ψυχή και ο νους είναι αναγκαίες επινοήσεις. εν υφίστανται. Τα εισιόντα των αισθήσεων, η μόνη πηγή γνώσης Η προσωπικότητα αποκτά συνοχή λόγω της διαδοχής συνηθειών και αναμνήσεων Το άτομο δεν έχει ελευθερία βούλησης, δεν κατευθύνει τη μοίρα του Το κατευθύνουν η συνήθεια, η κληρονομικότητα και τα περιβαλλοντικά γεγονότα Η προσωπικότητα δεν επιβιώνει μετά θάνατον Mία από τις πρώτος Ελληνότροπες αναπαραστάσεις του Βούδα τύπου Γάνδαρα, 1-2 αιώνας μ.χ., Εθν. Μουσείο Τόκυο 15 Ανάγλυφο τύπου Γάνδαρα με προσκυνητές που κρατούν φύλλα «πλάνταγου», περιστοιχισμένους από Κορινθιακές Κολώνες. Το ύφος είναι καθαρά Ελληνιστικό. 1 ος - 2 ος μ. Χ., Μουσείο Βικτώρια και Άλμπερτ 16 4

5 Η ανατολική παράδοση Βουδισμός Η ατομική συνείδηση είναι κάτι που ο άνθρωπος οφείλει με άσκηση και πειθαρχία να εκμηδενίσει για να αγγίξει την ευδαιμονία του συμπαντικού Πνεύματος που βρίσκεται εντός της ουσίας μας Υπάρχει μετενσάρκωση αλλά αυτό που μετενσαρκώνεται δεν είναι η ψυχή αλλά το μέρος του πνεύματος που μας αντιστοιχεί αναμεμειγμένο με την ατελή ατομικότητά μας. Εφόσον απαλλαγούμε από την ατομικότητα μέσω άσκησης - σε κάθε μετενσάρκωση μας δίνετε η ευκαιρία να το κάνουμε - το πνεύμα αυτό ενώνεται με το Όλον Το πνεύμα κινείται πέρα από την ατομικότητα, οι δε πολλαπλές ατομικές μας εκφάνσεις είναι πρόσκαιρες και μηδαμινής αξίας Η ψυχολογική μελέτη του ατομισμού είναι επομένως απολύτως παράλογη Η ανατολική παράδοση ο Βουδισμός έχει παραδόξως έντονο χρώμα υλισμού και συμπεριφορισμού! Εν τούτοις, διαφέρει δραματικά από αυτές τις υτικές αντιλήψεις εφόσον αποδέχεται την μετεμψύχωση ως διαδικασία απαλλαγής του ανθρώπου από την ατομικότητα Η ανατολική παράδοση Η Κίνα: «μεσαίο βασίλειο μεταξύ ουρανού και βαρβάρων». Κυρίαρχη πολιτιστική δύναμη της Άπω Ανατολής, ιδίως με τον αυτοκράτορα Σι Χουάνγκ Τι ( π.χ.) Πλήρης και μεγαλεπήβολη κρατική οργάνωση. Ανάπτυξη φιλοσοφίας, ηθικής, θρησκευτικής σκέψης, τεχνών, γραμμάτων, επιστημών, τεχνολογίας. Λακωνικό βασικό φιλοσοφικό βιβλίο το Ι-Τσινγκ- Βιβλίο των Αλλαγών (1120 π.χ.): οι νόμοι της ζωής και της φύσης δοσμένοι μέσα από αντιθέσεις (γιανγκ-γιν) και τη σύνθεσή τους Ενεργητικότητα-παθητικότητα/δημιουργία - απραξία/φωςσκότος/θερμότητα-ψυχρότητα/αρσενικό-θηλυκό/ζωή-θάνατος Οι καθολικές αξίες και η απόλυτη αλήθεια αμφισβητούνται. Η θεολογία και η ηθική είναι σχετικές έμφαση στον γνώμονα περί του πρακτέου 19 Η ανατολική παράδοση Ο Λάο Τσε ( π.χ.), έργο του το Τάο Τε Τσινγκ -«η Οδός» Ταοϊσμός Οδηγός του πρακτέου στη ζωή είναι να κατανοήσουμε τους νόμους της φύσης και της ζωής κατόπιν να εναρμονιστούμε με αυτούς Η διανόηση δεν είναι όμως η οδός της κατανόησης ούτε της εναρμόνισης αλλά της σύγχυσης και της δυσαρμονίας 20 5

6 Ταοϊσμός Η ανατολική παράδοση Ο άνθρωπος κατανοεί και εναρμονίζεται με τους νόμους της φύσης και της ζωής όταν Ακούει, παρατηρεί και σιωπά παρά ομιλεί Από-μαθαίνει αφού μάθει, απαλλάσσεται από τη γνώση αφού την γνωρίσει Αφαιρεί παρά προσθέτει Μένει απλός γνωρίζοντας το σύνθετο Φτάνει το στόχο του χωρίς να προσπαθεί - η παρανόηση της παραπάνω ρήσης ταύτισε κακώς τον Ταοϊσμό με την αδράνεια. - Η θέση εννοεί ότι ο στόχος επιτυγχάνεται άριστα όταν η προσπάθεια του ανθρώπου γεννιέται αβίαστα γιατί έχει προετοιμαστεί σφαιρικά και συστηματικά Επιστρέφει στην απλότητα της φύσης ή την μιμείται Η ανατολική παράδοση Ο Κομφούκιος, Κομφουκιανή φιλοσοφία (περί το 2500 π.χ.). Το εννεάτομο έργο του αφορά την ιστορία της Κίνας, σχόλια στο Ι Τσινγκ και ηθικές παραινέσεις με διδακτικά παραδείγματα Ο ίδιος ιδάσκει μουσική, ποίηση, ιστορία και κανόνες κόσμιας αγωγής Προτείνει λειτουργικούς κανόνες ζωής Το άτομο πρέπει να δεσμευτεί ώστε να είναι ειλικρινές και έντιμο Να γνωρίζει και να εναρμονίζεται με τον εαυτό του Η ανατολική παράδοση Κομφουκιανή φιλοσοφία Κύριος γνώμονας συμπεριφοράς πρέπει να είναι η καλοσύνη. Αποκτάται πρακτικά μέσα στον κύκλο των δικών του π.χ. δείχνοντας καλοσύνη προς την οικογένεια. εάν τηρείται αυτή η αρχή γενικά και όλοι αναγνωρίζουν πως πρέπει να τηρείται, τότε ως μονάδα η οικογένεια στηρίζει την «ανάπτυξη του ατόμου» και την συνοχή της κοινωνίας οι άνθρωποι μαθαίνουν να σέβονται όλους τους ανθρώπους και εκτός οικογένειας γιατί όλοι σέβονται αυτούς που σέβονται Το άτομο αναπτύσσεται ωφελώντας το κοινωνικό σύνολο όταν δείχνει μεν περιέργεια και πρωτοβουλία αλλά την εξισορροπεί με τη στοχαστικότητα και τη συστολή. Έτσι προκύπτει η «συναινετική» κοινωνική αγωγή Ο Κουμφουκιανισμός επικράτησε απόλυτα Ελάχιστες αντιδράσεις τον 5 ο και 4 ο αιώνα (Μο τι - ειρηνισμός, Γιανγκ τσου-αθεϊσμός, Μένκιος-κοινωνικό κράτος, Τσουνγκ σε-μη εξουσία μέσω Ταοϊσμού) Η ανατολική παράδοση Στόχος Ταοϊσμού και Κουμφουκιανισμού είναι να βοηθήσει την κοινωνία εκτεταμένη γεωγραφικά, πολυπληθή, πολυεπίπεδη και συγκρουσιακή - να κρατήσει τη συνοχή της και τα άτομα να ζήσουν αρμονικά μεταξύ τους, κάνοντας μόνο μικρά συντηρητικά βήματα προς την καινοτομία και την ατομική συμβολή Και πάντα ακολουθώντας προκαθορισμένους ηθικούς κώδικες και τον καλά ρυθμισμένο υποστηρικτικό οικογενειακό πυρήνα. Όπως στον Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό, το Βουδισμό και το Ισλάμ η ψυχολογία απορροφάται από τη συμμόρφωση προς τον κοινωνικό κανόνα (ηθική διαγωγή). Οτιδήποτε άλλο θεωρείται καταδικαστέα απόκλιση

7 Η ανατολική παράδοση Στην Κίνα δεν κυριάρχησε ποτέ η επιστημονική δραστηριότητα στην πνευματική ζωή όπως συνέβη στη μετα-αναγεννησιακή ύση Κυριάρχησαν άρρηκτα συνδεδεμένες η θρησκεία, η ηθική και η πολιτική επηρεάζοντας και τις όποιες ψυχολογικές ενατενίσεις Η ανατολική παράδοση Συμπεράσματα Το πρόσωπο αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας ενότητας με την οικογένεια, την κοινωνία, την χώρα, τον υλικό και άυλο κόσμο. H ατομική εμπειρία δεν είναι παρά ρόλος-οι, o οποίος/οι οποίοι προκύπτουν από τις ομάδες/κατηγορίες ς που ανήκει κανείς και τις κοινωνικές λειτουργιές Τούτο αποκλείει μία ψυχολογία που να μελετά την ατομική συνιστώσα, η οποία στη ύση εξελήφθη καθαυτή ως ενοποιημένη εμπειρία. Αρχικά, τα πρώιμα χρόνια της επιστημονικής ψυχολογίας η κοινωνικότητα θεωρήθηκε ως πλαίσιο της ατομικότητας. Αργότερα δεν αγνοήθηκε η κοινωνική προέλευση και ενσωμάτωση της ατομικότητας Η θεμελίωση της Ψυχολογίας στην Αρχαία Ελλάδα Ερωτήματα που έχουν απασχολήσει όλους τους λαούς γύρω από τον άνθρωπο και την ανθρώπινη δραστηριότητα. Παραδείγματα: Γιατί συμπεριφερόμαστε όπως συμπεριφερόμαστε; Γιατί μπορούμε λογικά να εξηγήσουμε κάποιες πράξεις μας και όχι άλλες; Γιατί αλλάζουμε διάθεση; Γιατί τρέχουμε να φύγουμε όταν φοβόμαστε; Γιατί κλαίμε όταν λυπόμαστε; Γιατί έχουμε επίγνωση πως γνωρίζουμε ότι γνωρίζουμε κ.α.. πολύ πιο γενικά ερωτήματα όπως αυτά που αφορούν την ίδια τη φύση του ανθρώπου π.χ. είναι ο ο άνθρωπος μέρος της φύσης ή κάτι άλλο, αποτελείται από ύλη και κάτι άυλο, τι είναι ο θάνατος και τι συμβαίνει μετά κλπ. Η θεμελίωση της Ψυχολογίας στην Αρχαία Ελλάδα Σχεδόν όλα τα ψυχολογικά θέματα τέθηκαν από τους Έλληνες Ο τρόπος που θέτουν τα ερωτήματα και οι απαντήσεις που έδωσαν μοιάζουν εντυπωσιακά με τις σύγχρονες αλλά δεν είναι ταυτόσημες Το σημαντικότερο είναι ότι ο Ελληνικός τρόπος προσέγγισης προς την κατανόηση του ανθρώπου (και της φύσης) και οι αιτιακές τους εξηγήσεις για αυτόν στράφηκαν συστηματικότερα για απαντήσεις στο περιβάλλον, είτε το εσωτερικό (εντός του ανθρώπου) είτε το εξωτερικό, τη φύση και την κοινωνία (βλ. Κοντ)

8 Η θεμελίωση της Ψυχολογίας στην Αρχαία Ελλάδα Οι Έλληνες προκειμένου να βρουν αιτιακές εξηγήσεις για την ανθρώπινη συμεριφορά εστίασαν στο εξωτερικό περιβάλλον (φύση, κοινωνία) και τον ενδότερο κόσμο του ανθρώπου. Πως; Συχνά επιχειρώντας να επινοήσουν γενικούς μηχανισμούς και αρχές από το εξωτερικό περιβάλλον ή μιμούμενοι το εξωτερικό περιβάλλον Χρησιμοποιώντας οργανωμένο λογικό- τρόπο σκέψης ή μία κάποια συστηματική δημόσια αντιληπτή και διδακτή μέθοδο για να κατανοήσουν τον κόσμο Απομακρυνόμενοι από τον ανιμισμό που κυριαρχούσε μεταξύ άλλων ή αρχαιότερων λαών (θεοποίηση της φύσης, θεολογικές εξηγήσεις που δεν διαχωρίζουν άνθρωπο από περιβάλλον καθώς όλα έχουν «πνεύμα» ή «ψυχή») Αποστρεφόμενοι τις εξ αποκαλύψεως μεθόδους γνώσης του κόσμου και του ανθρώπου Οι πρώτες αιτιακές εξηγήσεις των Ελλήνων για την ανθρώπινη δραστηριότητα Φυσιοκρατικές Βιολογικές Αιτιακές εξηγήσεις Μαθηματικές Εκλεκτικές Ανθρωπο- κεντρικές Τι είδους εξηγήσεις δόθηκαν; 29 Φυσιοκρατικές εξηγήσεις Αναζήτηση εξηγητικών ζωοποιών αρχών στο εξωγενές φυσικό περιβάλλον. Ζωή και ύλη είναι αδιαχώριστα. Υλοζωισμός Ο άνθρωπος συνυφαίνεται με το σύμπαν. Όλες οι αρχές για τη ζωή πρέπει να αναζητηθούν είτε στον μεγάκοσμο είτε στο μικρόκοσμο του σύμπαντος Φυσιοκρατικές εξηγήσεις Θαλής ο Μιλήσιος ( π. Χ) ύδωρ Αναξίμανδρος (Μιλήσιος, π. Χ.) γαιοκεντρικό σύστημα η γη κύλινδρος, άπειρον μήτρα των πάντων Αναξιμένης (Μιλήσιος, 6 ος αιώνας π. Χ.) αήρ ή πνεύμα ημόκριτος ( π. Χ., από τα Άβδηρα της Θράκης) γνώση=αισθήσεις, αέναη, σταθερή και άφθαρτη ύλη, άτομα 31 Ηράκλειτος ο Εφέσιος ( π. Χ.) πυρ, τα πάντα ρει Παρμενίδης ο Ελεάτης (6 ος αιώνας π. Χ., από την Ελέα της Μεγάλης Ελλάδος) κοσμικές υλικές σταθερές 32 8

9 Φυσιοκρατικές εξηγήσεις Τις κλείδες της ζωής κρατά το περιβάλλον και οι διάφορες μορφές της ύλης, είτε αυτής που αντιλαμβανόμαστε είτε αυτής που δεν αντιλαμβανόμαστε. Πάντως την κυβερνούν νόμοι. Τάσεις 1. Μέθοδος: η παρατήρηση Θεμέλιο της ζωής συγκεκριμένες υλικές ουσίες ενεργές ή κείμενες στο περιβάλλον Ίωνες Φυσικοί Φιλόσοφοι και ημόκριτος 2. Μέθοδος: ο υποθετικοκοπαραγωγικός συλλογισμός από γενικές υποθέσεις για την υφή της αλλαγής στη φύση σε συναγωγές για τις επιπτώσεις των υποθέσεών αυτών στην ύλη Ηράκλειτος Παρμενίδης Παρά τις διαφορές τους στα συμπεράσματα εξετάζουν τους νόμους της φύσης και γενικεύουν στην ανθρώπινη δραστηριότητα Βιολογικές Εστιάζουν στα ενδότερα του ανθρώπου και στη φυσιολογία του Αλκμαίων (5 ος αιώνας π. Χ.) Οι αιτίες της ανθρώπινης δραστηριότητας ανάγονται στους μηχανισμούς του σώματος Αρχή δυναμικής της ανθρώπινης δραστηριότητας: το σώμα εξισορροπεί τους μηχανισμούς του Ο πρώτος ανατόμος Αναγνώρισε το ρόλο του εγκεφάλου ιέκρινε αισθητηριακή αντίληψη από σκέψη Ιπποκράτης ( π. Χ.) ) ο Κώος, ο ιατρός ιαχώρισε ριζικά τη ιατρική από τη θρησκεία και τις προλήψεις Εισήγαγε την ιατρική δεοντολογία Εισήγαγε την συστηματική μέθοδο μελέτης δια της παρατήρησης των σωματικών συμπτωμάτων, των συσχετίσεών με άλλα φαινόμενα του σώματος και του περιβάλλοντος και του ελέγχου υποθέσεων για τη συναγωγή αιτιών και γενικών αρχών. Χρησιμοποιεί και τον παρεμβατικό πειραματισμό. Θεωρία της ισορροπίας των «χυμών» και της κράσης. Συστηματοποιήθηκε στα Ρωμαϊκά χρόνια από το Γαληνό Βιολογικές Εμπεδοκλής ( π. Χ) Οι αισθήσεις προκύπτουν από άτομα που εκπέμπουν τα ερεθίσματα και τα οποία προσπίπτουν στους «πόρους» των αισθητηρίων οργάνων μας. Άρα η κάθε αίσθηση χρειάζεται «χρόνο» και επομένως μπορεί να μετρηθεί η ένταση και η ποιότητά της! Η αλλαγή προκύπτει από την έλξη («φιλότης») και την άπωση («νείκος») που δημιουργούν την ανάπτυξη του ανθρώπου στο χρόνο με τίμημα όμως τη φθορά Βιολογικές Ο βιολογικές εξηγήσεις τείνουν να διαχωρίζουν την ανθρώπινη δραστηριότητα από τις διεργασίες της υπόλοιπης φύσης αναζητούν ειδικές αρχές για να εξηγήσουν την ανθρώπινη δραστηριότητα Αντίθετα οι φυσιοκρατικές εξηγήσεις επέμεναν πως η ανθρώπινη δραστηριότητα δεν ήταν παρά εκδήλωση της όλης φυσικής τάξεως Ο κύριος περιορισμός προέκυπτε από την λιγοστή ακόμη γνώση της φυσιολογίας και βιολογίας του ανθρώπου στην οποία κυρίως στηρίζονταν οι βιολογικές εξηγήσεις

10 Μαθηματικές Τα συμπεράσματα που εξάγονται από την παρατήρηση του υλικού κόσμου ανάγονται σε γενικές για το σύνολο της ζωής και της πραγματικότητας αρχές, οι οποίες στηρίζονται στη δομή των μαθηματικών Οι αισθητηριακές παραστάσεις του υλικού κόσμου είναι αναξιόπιστες, πλασματικές και παραμορφωμένες. Ο ίδιος ο υλικός κόσμος είναι φευγαλέος. Κάτω από αυτόν και τις παραστάσεις μας γι αυτόν υπάρχει μία μονιμότερη μη αισθητή πραγματικότητα σχέσεων, οι οποίες μπορούν ανακαλυφθούν νοερά με τη λογική: είναι μαθηματικές σχέσεις Εξηγούν εν δυνάμει όλη την πραγματικότητα και δίνουν ενότητα στη φύση 37 Μαθηματικές Κύριος εισηγητής ο Πυθαγόρας ( π. Χ.) Πίστευε στην αθάνατη οντότητα της ψυχής και στην μετεμψύχωση, ήταν «μυστικιστής», ο στενός κύκλος των μαθητών του ζούσε κοινοβιακά με αυστηρούς ασκητικούς κανόνες μύησης, διαβίωσης, διατροφής κλπ. Η έμφαση στη ψυχή εξίσωνε γυναίκες και άνδρες Έμφαση στην έννοια του αυτο-ελέγχου (ενδοσκόπηση με βάση ηθικό κώδικα) και της αυτοκάθαρσης (πνευματική και σωματική εργασία) Μαθητής του ο Ιπποκράτης ο μαθηματικός ( π. Χ.), συγγραφέας του πρώτου γνωστού βιβλίου γεωμετρίας, δάσκαλος του Ευκλείδη 38 Συμπέρασμα Μαθηματικές Εκκινούμε μεν από τις αισθήσεις και το επίπεδο του υλικού κόσμου παρατηρώντας σχέσεις, συσχετίσεις, αλλαγές και αλληλουχίες, αλλά χρησιμοποιούμε λογικές διεργασίες για να φτάσουμε σε συναγωγές που παραπέμπουν σε μία αλήθεια που βρίσκεται σε έναν άλλον υπερβατικό, υπεραισθητό και αέναο επίπεδο, αυτό των εύτακτων μαθηματικών σχέσεων - δοκιμάζουμε την εξήγηση που μας παρέχουν στον υλικό κόσμο και στις παραστάσεις μας γι αυτόν 39 Εκλεκτικιστικές Οι Σοφιστές Πρωταγόρας ( π. Χ.) το ρητό «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος, των μεν όντων ως εστίν, των δε ουκ όντων ως ουκ εστίν» και η πραγματική του σημασία Γοργίας ( π.χ.) Η αισθητηριακή εμπειρία είναι η μόνη γνώση Αντιφών ο Αθηναίος ( π.χ.) Η εμπειρική γνώση αναδεικνύει τη φύση και σχετικότητα των κοινωνικών κανόνων. Τα «θέσμια», η κοινωνική αντίληψη καλού-κακού είναι κοινωνικές συμβάσεις που απορρέουν από το έθος, τις συναινέσεις-συγκρούσεις και την ιστορία κάθε κοινωνίας 40 10

11 Εκλεκτικιστικές Οι Σοφιστές, Ήταν αντίθετοι προς τον φυσιοκρατικό, βιολογικό και μαθηματικό προσανατολισμό για την αναζήτηση εξηγήσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας Απέρριψαν τη χρησιμότητα του ίδιου το στόχου της αναζήτησης γενικών πρωταρχών της πραγματικότητας, της ζωής και της φύσης Χρήσιμος στόχος είναι η γνώση για τη ζωή, τον βίο του ανθρώπου Βάση της γνώσης είναι μόνο η αισθητηριακή πληροφορία και η εμπειρία, η οποία έχει σαφή όρια. εν υπάρχει ουδέν πέραν της αισθητηριακής εμπειρίας. Η γνώση εξαρτάται από την υποκειμενική εμπειρία των ανθρώπων εν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια ούτε υπερβατικός κόσμος Η επιστημονική γνώση επιτυγχάνεται ερευνώντας σε επίπεδο πρακτικού εγχειρήματος: μελετώντας την ίδια τη ζωή των ανθρώπων καθώς τη ζουν στον κόσμο τούτο Εκλεκτικιστικές Οι εκλεκτικές εξηγήσεις των σοφιστών εισηγούνται το λειτουργικό και εγχειρηματικό πνεύμα: οι οιεσδήποτε συναγωγές πρέπει να πατούν στέρεα στις εμπειρίες των ανθρώπων καθώς ζουν τον καθ ημέραν βίο τους μέσα σε συγκεκριμένο χωροχρόνο και κοινωνικό πλαίσιο Εκφράζουν σκεπτικισμό έναντι κάθε είδους εικασίας που βαίνει πέραν της παρατηρήσιμης πραγματικότητας ή επικαλείται «απόλυτες» και υπερβατικές αρχές Ανθρωποκεντρικές Ο άνθρωπος διακρίνεται κατηγορηματικά από τα υπόλοιπα όντα με βάση τα χαρακτηριστικά που του προσδίδουν μοναδικότητα: λογική, γλώσσα, αναστοχασμός ή αναλογισμός Αναξαγόρας ( π.χ.) Πριν τον κόσμο υπήρχε πάντα το ανοργάνωτο χάος Ο κόσμος μας προέκυψε σταδιακά από τέσσερα βασικά στοιχεία, τη φωτιά, τον αέρα, τη γη, το νερό Όμως τη διαδικασία αυτή κινητοποίησε ο «Νους», φέροντας τάξη, δημιουργώντας «κόσμον», τον κόσμο μας Ο Νους διαπερνά κάθε μορφή ζωής και καθορίζει την ουσία του να είναι κανείς άνθρωπος Οι ατομικές διαφορές των ανθρώπων οφείλονται σε βιολογική μεταβλητότητα Ανθρωποκεντρικές Σωκράτης ( π.χ) Εκφράζει πλήρως τον ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό και αρχίζει την παράδοση που έφεραν σε απόγειο ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης Είναι αναγκαία μία γενική περί ζωής σύλληψη Κλειδί της είναι η κατανόηση της μοναδικότητας του ατόμου Αντιτίθεται στους Σοφιστές υποστηρίζοντας πως υπάρχουν απόλυτες και αντικειμενικές αλήθειες και πως χωρίς υπερβατικές αρχές η ζωή ευτελίζεται και η ανθρώπινη πρόοδος παύει

12 Ανθρωποκεντρικές Η γνώση είναι καθολική επομένως ένας άνθρωπος με τη χρήση της λογικής μπορεί να την προσεγγίσει, να βρει την αντικειμενική αλήθεια και να κάνει ηθικές κρίσεις Η αλήθεια είναι μεν απόλυτη αλλά ο άνθρωπος δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι δογματικός, πρέπει να είναι βέβαιος μόνον για την άγνοιά ά του και να αναζητά την αλήθεια με συνεχείς απορίες Ανθρωποκεντρικές Εισηγείται την Σωκρατική ή Μαιευτική μέθοδο Γενικός ορισμός ενός ζητήματος, συνήθως κοινότοπος Αλλεπάλληλα ερωτήματα για επιμέρους πλευρές του που αμφισβητούν την επάρκεια του γενικού ορισμού Τι είναι και τι δεν είναι το Χ Είναι το Χ πάντα (σε όλες τις περιπτώσεις, καταστάσεις κλπ.) Χ ; Έχουν την ιδιότητα του Χ όλοι οι άνθρωποι και πως την εκφράζουν; Σαφέστερη επαναδιατύπωση του ζητήματος λαμβάνοντας υπόψη τις προϋποθέσεις, ώστε να προσεγγισθεί η επίλυσή του Ανθρωποκεντρικές Η γνώση του φυσικού κόσμου δημιουργεί πάντα απορία, θέτει νέους γρίφους Όμως η γνώση καθαυτή ακόμη και η σχετική είναι ύψιστο αγαθό, είναι εγγενώς αγαθή οδηγώντας στην ευτυχία του ανθρώπου ενώ η άγνοια είναι κάτι το κακό αόκαι υπονομεύει ομεύε τον άνθρωπο Η κατάλληλη γνώση οδηγεί στην κατάλληλη δράση Ανθρωποκεντρικές Η γνώση γίνεται ουσιαστικότερη όταν αφορά τον εαυτό μας, τον κοινωνικό ρόλο του και τη σχέση του με την πραγματικότητα-τον κόσμο Η γνώση του εαυτού επιτυγχάνεται με τη λογική Ανθρώπινη φύση, ιδιότητα και ατομικότητα προσδίδει στον άνθρωπο η αθανασία της ψυχής του Η μελέτη της ανθρώπινης ιδιότητας, του εαυτού ως προσώπου, της ηθικής και της πολιτικής, τίθενται στο επίκεντρο της σκέψης και την αλλάζουν για πάντα

13 Η Αποκορύφωση της Ελληνικής Φιλοσοφίας Η Αποκορύφωση της Ελληνικής Φιλοσοφίας Πλάτων και Αριστοτέλης Ποια χαρακτηριστικά της ανθρώπινης προσωπικότητας επιχειρούν να εξηγήσουν 1. Νοητικές ικανότητες: ενότητα, αυτονομία, συνέπεια, δημιουργικότητα 2. Συμπεριφορικές εκδηλώσεις: μεταβλητότητα, αντίδραση και προσαρμογή στην συγκυρία ή το ενδεχόμενο, στερεοτυπία 3. Σκοποθετημένη συμπεριφορά: σκοπιμότητα και αποφασιστικότητα Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου διέδωσαν τη σκέψη τους σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Οι μετέπειτα ιστορικές εξελίξεις τους έκαναν κτήμα όλων των λαών της Μεσογείου και της ύσης και βάση του πανανθρώπινου πνευματικού πολιτισμού Πλάτων Πλάτων ( π.χ.) Η ανθρώπινη ύπαρξη και η ψυχή Ψυχοφυσικός δυϊσμός: στην ανθρώπινη δραστηριότητα συντίθενται ως έκφραση δύο οντότητες, το σώμα και η ψυχή 51 Σώμα και αισθήσεις Ο άνθρωπος αλληλεπιδρά με το περιβάλλον σωματικά. Εξαρτόμαστε από το σώμα για τις αισθήσεις, τη θρέψη, την αναζήτηση της εμπειρίας Αλλά οι αισθητηριακές πληροφορίες είναι ατελείς, μεταβλητές, ρευστές, αναξιόπιστες. Οι αισθητηριακές πληροφορίες και οι εμπειρίες του σώματος είναι αναγκαίες γιατί εγείρουν τις ιδέες 52 13

14 Η τριμερής διαίρεση της ψυχής Μέρη Η ΨΥΧΗ Λειτουργία ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΝ ΘΥΜΟΕΙ ΕΣ ΕΠΙΘΥΜΗΤΙΚΟΝ Λογική σκέψη, γνώση θεωρητική, πρακτική και ηθική. Συνείδηση. Εποπτεία και ρύθμιση άλλων μερών, κυρίως του Θυμοειδούς Βούληση, αποφασιστικότητα, δύναμη, κίνητρο κοινωνικής αναγνώρισης, τιμή, αυτοσεβασμός, κίνητρο υπεράσπισης κοινωνικών αρχών. Συνεργάζεται με το Λογιστικό κατά της επιθυμίας Κατώτερες ορμές, επιθυμίες, άμεση διεκδίκηση Η ανθρώπινη ύπαρξη: Ψυχή- Ιδέες και σώμα- αισθήσεις Η αλληγορία του σπηλαίου (από το Ζ βιβλίο της «Πολιτείας»): Οι άνθρωποι φυλακισμένοι στο σπήλαιο βλέπουν σκιές του κόσμου από την αντανάκλαση μιας φωτιάς πίσω τους και του διάχυτου εξωτερικού φωτός νομίζοντας έτσι πως αυτός είναι ο πραγματικός κόσμος. Αυτό όμως, ο αισθητός κόσμος είναι αμυδρή αντανάκλαση του άυλου και πραγματικού. Για να αναχθούμε στα πραγματικά όντα, να συλλάβουμε τις ιδέες, τα είδη ή τις μορφές, πρέπει να «βγούμε» από το σπήλαιο. Η αλληγορία του σπηλαίου από την «Πολιτεία» του Πλάτωνα

15 Η ανθρώπινη ύπαρξη: Ψυχή- Ιδέες και σώμα- αισθήσεις Η αλληγορία του σπηλαίου, η έξοδος: Πρέπει να προσπαθούμε να χρησιμοποιούμε τις αισθήσεις μας «μετά λόγου»-με λογική, ώστε πίσω από κάθε συγκεκριμένη σκιά, από τις απατηλές της κινήσεις και τη ρευστή της, φευγαλέα έκφραση, να «δούμε» το σταθερό, το αναλλοίωτο, αυτό που ενώνει τις κινήσεις της Μέσα από αυτήν την αφαιρετική διεργασία θα προσεγγίσουμε το πρότυπο της σκιάς. Π.χ. μέσα από τη εμπειρία των πολλών ωραίων πραγμάτων και τις εκφράσεις τους χρησιμοποιώντας το λόγο, τη λογική σκέψη προσεγγίζουμε την απόλυτη Ιδέα, την Μορφή της Ωραιότητας. Η ανθρώπινη ύπαρξη: Ψυχή- Ιδέες και σώμα- αισθήσεις Η επιστήμη πρέπει να μελετά τον άυλο κόσμο, τις ιδέες, τις μορφές, τη μόνη πραγματικότητα Η μελέτη των μαθηματικών, τα οποία συστηματοποίησε, είχε πρωτεύουσα σημασία στην Ακαδημία του και τη σκέψη του γιατί συντείνει στη σύλληψη των ιδεών Ότι διεγείρει υπερβολικά τα συναισθήματα και το σώμα εις βάρος του λόγου (της λογικής σκέψης), υπονομεύει τον άνθρωπο και την κριτική αναλυτική σκέψη Π.χ. η άκρατη επιθυμία, η υπερβολική συμμετοχή στις ηδονές, η υπερβολική διέγερση της συγκίνησης μέσω της ποίησης ή της μουσικής Η συναισθηματική ταύτιση με ένα «δόγμα» - δογματισμός - δεν συμβάλει στην κατανόηση της αλήθειας του κόσμου Συμπεράσματα Συμβιβάζει τις απόψεις του Ηράκλειτου περί αισθητηριακής ρευστότητας και αλλαγής με αυτές του Παρμενίδη περί αναλλοίωτου και ενοποιημένου κόσμου: του άυλου κόσμου που πρώτος εισηγείται συστηματικά Η σύλληψη του για τον άνθρωπο παρουσιάζει δυισμό σώματος ψυχής Το σώμα υποβιβάζονται σε ταπεινότερες λειτουργίες, εγκλωβίζει και καταδυναστεύει την ψυχή Συμπεράσματα Στο ανώτερο επίπεδό της (το λογιστικόν) η ψυχή ταυτίζεται σχεδόν με την ορθολογική σκέψη. ιασφαλίζει τάξη και συμμετρία. Επέχει θέση επόπτη και ρυθμιστή έναντι τον άλλων μερών (βουλητικόν-θυμοειδές, επιθυμητικόν). Η σχέση μεταξύ τους είναι «υδραυλική» ή μηχανική. Πρόκειται για «ψυχολογικό» σύστημα-που δημιουργεί το ιδιοσυγκρασιακό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας

16 Συμπεράσματα ίδεται έμφαση στον ορθό λόγο εφόσον μόνον δια αυτού ο άνθρωπος κατανοεί τις αιώνιες μορφές, τους καθολικούς απόλυτους νόμους και προσεγγίζει το ανώτατο αγαθό Η ευδαιμονία είναι κατηγορία ηθικής τάξεως εφόσον ο άνθρωπος πρέπει να προβεί σε «κατάλληλη» μείξη ηδονής και λογικής, ουσιαστικά εφόσον υποτάξει την επιθυμία στο λόγο Συμπεράσματα Ο Πλάτων είναι δύσπιστος προς την ανθρώπινη φύση. Η βίωση του ανώτατου αγαθού και η προσέγγιση των ιδεών είναι δυσχερής. Οι άνθρωποι δεν είναι «καθαρές ψυχές», μένουν εγκλωβισμένοι στην ευκολία και ηδονή του συγκεκριμένου, στη θέαση των σκιών του σπηλαίου Τείνουν να κινητοποιούνται από το κίνητρα και τις αισθήσεις του σώματος, του κακού τους εαυτού, δεν μπορούν αναχθούν από τα επιμέρους και ατελή στις καθολικές τέλειες ιδέες. Οι κοινωνικές δομές πρέπει να προστατεύουν τον άνθρωπο από τον εαυτό του. Ο ίδιος ο Πλάτων επεχείρησε να εφαρμόσει τις ιδέες του στην πολιτική (στο έργο του «Πολιτεία» αλλά και στην πράξη στην Πόλη των Συρακουσών) και ηθική Αριστοτέλης Ο Αριστοτέλης κτήμα του κόσμου Αριστοτέλης (ο Σταγειρίτης,, π.χ.) Kατανοούσε και αποδεχόταν τον δυισμό σώματος ψυχής Ανέδειξε την ποικιλομορφία και τη δυναμική της φύσης και της εμπράγματης ζωής και επεχείρησε να την ενσωμάτωσε στο Πλατωνικό σύστημα Έτσι κατηγοριοποίησε και συστηματοποίησε τη γνώση μας για τη φύση και τον τρόπο για να την γνωρίζουμε Στην πορεία απέρριψε την απαισιοδοξία του Πλάτωνα για τον άνθρωπο Επιχείρησε να συνδέσει την έννοια της Μορφής-Ιδέας με τον υλικό κόσμο Επινόησε την πιο περιεκτική, πλήρη και ολοκληρωμένη φιλοσοφία που έγινε ποτέ Εισήγαγε την αντίληψη της εντελέχειας: όλα τα όντα εμπεριέχουν έναν σκοπό, οι δε εξελίξεις που συμβαίνουν σε αυτά τα ωθούν προς την εκπλήρωσή του. Το αυτό συμβαίνει με τον κόσμο

17 Το τεράστιο εύρος και το βάθος της ενασχόλησης του Αριστοτέλη με την ανθρώπινη γνώση είναι εμφανές από τη ταξινόμηση των σωζόμενων βιβλίων του (έξι κατηγορίες με γενικούς τίτλους): Λογική Επιστήμη Κατηγορίαι, Περί ερμηνείας, Αναλυτικά πρότερα, Αναλυτικά ύστερα, Τοπικά, Σοφιστικοί έλεγχοιο Φυσική: Φυσικά, Μηχανικά, Μετεωρολογικά, Περί ουρανού Βιολογία: Περί τα ζώα ιστορίαι, Περί ζώων μορίων, Περί ζώων πορείας, Περί ζώων γενέσεως Ψυχολογία: Περί Ψυχής, Μικρά Φυσικά Μεταφυσική Αισθητική Ηθική Πολιτική Μετά τα φυσικά Ρητορική, Ποιητική Ηθικά Νικομάχεια, Ηθικά Ευδήμεια Αθηναίων Πολιτεία Η Λογική Προκειμένου να επινοήσει κοινά αποδεκτή μέθοδο για τη μελέτη της φύσης και της ανθρώπινης δραστηριότητας αναλύει την εγγενή στην ανθρώπινη γλώσσα σκέψη και διατυπώνει τις αρχές της «Λογικής» Τι είναι Ορισμός ενός αντικειμένου μέσω της σχέσης του προς ένα άλλο αντικείμενο Κατασκευή πρότασης για το είδος σχέσης που μπορεί να έχει το αρχικό αντικείμενο με ένα τρίτο Έλεγχος της ισχύος της πρότασης με το «συλλογισμό» Παράδειγμα συλλογισμού 1. Το λευκό αντανακλά το φως 2. Το χιόνι είναι λευκό 3. Άρα το χιόνι αντανακλά φώς Ή με αφηρημένο τρόπο 1. Το Α είναι Β 2. Το Γ είναι Α 3. Το Γ είναι Β Η Λογική Είδη συλλογισμών 1. Παραγωγικός ή παραγωγή Από μία γενική πρόταση σε μια επιμέρους αλήθεια 2. Επαγωγικός ή επαγωγή Από επιμέρους δηλώσεις προς μία γενική Η διατύπωση της Λογικής αποτέλεσε το πρώτο συστηματικό ισχυρό εργαλείο προσέγγισης της γνώσης, συσσώρευσης και οργάνωσής της και ελέγχου της αλήθειας της Η Αριστοτελική λογική και οι συλλογισμοί παραμένουν πάντα το κριτήριο της εγκυρότητας των μεθοδολογιών που μετέρχονται οι επιστήμες και κατευθύνουν μέχρι και σήμερα τη στρατηγική τους

18 Η Λογική Παράδειγμα χρήσης συλλογισμών στη μεθοδολογία της ψυχολογίας ως εμπειρικής επιστήμης Κατά την επιλογή συμμετεχόντων αντιπροσωπευτικών του πληθυσμού που ενδιαφέρει μια έρευνα (δειγματοληψία) χρειάζεται παραγωγική λογική. Με βάση γενικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού εντοπίζουμε τις συγκεκριμένες εκφράσεις τους στα άτομα ή στην ομάδα που συμμετέχει Αφού περιγραφεί το δείγμα δεχόμαστε πως τα άτομα του δείγματος ανήκουν στο πληθυσμό με βάση τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους. Πρόκειται για λογική επαγωγή. Λογική επαγωγή κάνουμε και όταν γενικεύουμε συμπεράσματα που αφορούν το δείγμα στον πληθυσμό που το δείγμα ανήκει. Όταν πάλι γενικεύουμε συμπεράσματα σχετικά με τον πληθυσμό σε κάθε μέλος του πληθυσμού προβαίνουμε σε λογική παραγωγή Η δομή του γιγνώσκειν κατά τον Αριστοτέλη Ο νους μας (η λογική ικανότητα της ψυχής) κατανοεί και προβλέπει τη λειτουργία των πραγμάτων και των γεγονότων στον κόσμο αποδίδοντάς τους αιτίες Η δομή του γιγνώσκειν κατά τον Αριστοτέλη Υλικό Ειδικό ή μορφικό Τύποι αιτιών Ποιητικό ή «όθεν η κίνησις» Τελικό ή «το ου ένεκα» Ο νους μας (η λογική ικανότητα της ψυχής) γνωρίζει τα πράγματα χρησιμοποιώντας δέκα κατηγορίες για την ταξινόμηση, σύγκριση, εντοπισμό και την κρίση των γεγονότων 72 18

19 Ουσία Ποσόν Ποιόν Προς τι Ποιείν Πάσχειν Πότε Που Κείσθαι Έχειν Οι κατηγορίες του γιγνώσκειν κατά Αριστοτέλη Καθορίζει ότι ένα αντικείμενο είναι ό,τι είναι (άνδρας, γάτα, λουλούδι, ορυκτό κλπ.) Η ποσότητα, είτε διακριτή (1,2,3..40 ) είτε συνεχής (γραμμή, κύκλος..) Οι μεταβλητές δυνατότητες ή λειτουργίες μιας ουσίας. Η διαβαθμιζόμενη ως προς την τελειότητα μορφή και το σχήμα. Στον άνθρωπο οι ικανότητες, ιδιότητες (και οι αισθητηριακές), οι διαθέσεις και συνήθειες του νου π.χ. ευφυΐα, δύναμη, γεύση, ευθυμία, δικαιοσύνη, εντιμότητα, αποφασιστικότητα, ελεύθερη βούληση Η σχέση. Πως κάτι αναφέρεται σε κάτι άλλο π.χ. μητρότητα, ανωτερότητα, ισότητα, μεγαλοπρέπεια Ενεργητικότητα. Ασκείται ενέργεια ή ασκείται επί άλλου π.χ. τρέξιμο, πήδημα, πάλη Παθητικότητα. Κάτι δέχεται την ενέργεια κάποιου άλλου π.χ. με χτυπούν, ζεσταίνομαι Η θέση μιας ουσίας στο χρόνο π.χ. τώρα, χθες κλπ. Αναφορά στον τόπο, χωροθέτηση π.χ. εδώ, εκεί, στην αίθουσα Η θέση που παίρνουμε στο χώρο, η σχέση με το χώρο π.χ. όρθιος, καθιστός κλπ. Ανθρώπινη κυρίως κατηγορία. Ένδυση, εμφάνιση, ύφος Η λειτουργική ταξινόμηση του κόσμου Ο Αριστοτέλης δημιούργησε πολύπλοκο σύστημα καταλογογράφησης και ταξινόμησης του φυσικού κόσμου με βάση τις γενικές αρχές που διέπουν τον έμψυχο και άψυχο κόσμο Παρά τα σφάλματα συγκεκριμένων παρατηρήσεων, λόγω της μεθοδικότητά του ουσιαστικά θεμελιώνει τις αρχές πολλών φυσικών επιστημών ιδίως της βοτανολογίας και ζωολογίας σχεδόν όπως τις γνωρίζουμε σήμερα και προκαθόρισε τις μετέπειτα εξελίξεις Η λειτουργική ταξινόμηση του κόσμου Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ημιούργησε το επιστημονικό τρόπο σκέψης και τα κύρια εργαλεία του (εμπειρική παρατήρηση, λογική, ελέγξιμη υπόθεση, διατύπωση αρχών, μεθοδική κατηγοριοποίηση) Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία εκκινεί από μία «περιορισμένη» μορφή δημοκρατίας για να καταλήξει σε ένα τεράστια και ιδιότυπο σύστημα αυτοκρατορικής εξουσίας που σημάδεψε τον υτικό και Ανατολικό κόσμο Οι Ρωμαίοι δεν ενδιαφέρονται για τις «πρώτες αρχές», «ούτε για τα μεγάλα ερωτήματα του κόσμου αλλά για πρακτικές απαντήσεις στην καθημερινότητα της ζωής, στο σχετίζεσθαι, στην καλή ζωή, στο άρχειν και στο άρχεσθαι. Η σημασία του ατόμου υποχωρεί στην πλημμυρίδα της ανωνυμίας των μεγάλων πόλεων και χάνεται από την αίσθηση αδυναμίας παρέμβασης στα πράγματα

20 Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Στωικισμός ( π.χ.) Ο Έλληνας φιλόσοφος Ζήνων ( π.χ.) παθητική - ενεργητική ύλη Η ψυχή (πνευματική και αθάνατη) δρα στον υλικό κόσμο μέσω των νοητικών της ικανοτήτων, η δε ανθρώπινη λογική συνδέεται με το σύμπαν της ύλης Η ελευθερία του ανθρώπου δεν είναι παρά η ικανότητά του να συνεργεί με την αιτιότητα του σύμπαντος Οι στωικοί από την αριστοτέλεια ενεργό ψυχή μετατοπίζουν το κέντρο βάρους στην συμπαντική αιτιοκρατία που διέπεται από τις δυνάμεις της μοίρας Στωικισμός ( π.χ.) Απαισιόδοξη αντίληψη. Οδήγησε στην απάρνηση της προσωπικής ευθύνης και στην παράδοση της πρωτοβουλίας Όμως δεν επιτρέπουν τον εκφυλισμό της ατομικής συμπεριφοράς, έμφαση στην ηθικότητα και την αταραξία, γιατί ο άνθρωπος είναι μέρος της σύνολης τάξης του κόσμου και δεν πρέπει να τον διαταράσσει Ο άνθρωπος αντενεργεί (αντιδρά παθητικά) στο περιβάλλον παρά ενεργεί Η διάσταση παθητικότητα ενεργητικότητα βασική για την μετέπειτα ψυχολογία Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Επικουρισμός (50 μ.χ. 100 μ.χ.) Ο Έλληνας φιλόσοφος Επίκουρος ( π.χ.) Αντίθετοι με το στωικισμό. Έσχατος στόχος της ζωής είναι η «ευδαιμονία» Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Οι αισθήσεις είναι ακρογωνιαίος λίθος της λειτουργίας της ψυχής και πηγάζουν από άτομα που προσκρούουν στα αισθητήρια όργανα. Η λογική και η ελευθερία είναι ανθρώπινες εκφράσεις και όχι μεταφυσικές αξίες Η επιζήτηση της ηδονής και η αποφυγή του πόνου καθοδηγεί τον άνθρωπο Ο Επικουρισμός απορρίπτει την πνευματικότητα, την αθανασία της ψυχής, τη μεταφυσική και το φόβο του θανάτου και αντιμάχεται σφοδρά τη θρησκοληψία αλλά και την ίδια την έννοια της θρησκείας Η ψυχή είναι υλικό μέρος του σώματος, με γνωστικές λειτουργίες (αίσθηση, προσδοκία) και κίνητρα (π.χ. πάθος). Για τις λειτουργίες της χρησιμοποιεί το σώμα. Το απόσπασμα 12 από την επιγραφή στα Οινόανδα

21 Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Έμφαση στις αισθήσεις, στις σωματικές λειτουργίες και στη φυσική επιστήμη για την κατανόηση της ζωής και του κοινωνικού ρόλου του ανθρώπου. Στροφή σε μία προσγειωμένη αντιμετώπιση της προσωπικής αναζήτησης για τον ορθό και ευδαίμονα τρόπο ζωής. Την ευθύνη και την πρωτοβουλία για την ευδαιμονία του έχει το άτομο μέσα στις κοινωνικές του σχέσεις αλληλεξάρτησης. Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Η ευδαιμονία και η επιδίωξη της «ηδονής» συναρτάται προς τις κοινωνικές σχέσεις αλληλεξάρτησης και τον τρόπο χειρισμού τους υπεύθυνα από τον άνθρωπο, υπό το σκεπτικό ότι η ζημία του άλλου βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα επιστρέφει στο άτομο ζημιώνοντάς το επίσης λόγω της πανταχού παρούσας αλληλεξάρτησης. λ Ο άνθρωπος πρέπει να επιχειρεί να πράττει προς τον άλλο το αγαθό ή έστω να μην τον βλάπτει, συνυπολογίζοντας όμως όχι μόνον τον συγκεκριμένο άλλον αλλά και την κοινότητά του Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Στωικισμός και Επικουρισμός επηρέασαν την πνευματική ζωής της αυτοκρατορία για αιώνες είτε ως αντιλήψεις είτε ως διαπάλη ιδεών. Ιδίως ο Επικουρισμός καταπολεμήθηκε σφοδρά και συκοφαντήθηκε (εξισώθηκε με τον ατομικισμό και τον σαρκικό ηδονισμό), οδηγώντας εκ του αντιθέτου σε ακραίες «πνευματικές» και ηθικολογικές αντιλήψεις. Ο Στωικισμός υπέθαλψε τον Νεοπλατωνισμό και τον Χριστιανισμό. Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Νεοπλατωνισμός Ο Αιγυπτιακής καταγωγής, έλληνας ως προς την παιδεία, Πλωτίνος ( μ.χ.), τελευταίος μεγάλος εθνικός φιλόσοφος αναβίωσε την κλασσική Ελληνική και ιδίως Πλατωνική φιλοσοφία. Η ύλη είναι άμορφη δυναμική που προσλαμβάνει μορφή από την ενέργεια και κατεύθυνση της ψυχής Κάθε ζωή εμπεριέχει ψυχή που καθορίζει την κατεύθυνσή της. Τον άνθρωπο τον κατευθύνει προς τη ωριμότητα Η ψυχή διαθέτει τη γνωστική λειτουργία. Παράγει ιδέες μέσω των αισθήσεων, αντιλήψεων και σκέψεων, οι οποίες όμως υπερβαίνουν την ύλη και φέρνουν τον άνθρωπο σε επαφή με τη συμπαντική ψυχή της φύσης

22 Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Νεοπλατωνισμός Ο Θεός είναι η οικουμενική ενότητα, ο «λόγος», η συμπαντική ψυχή. Η ανθρώπινη ψυχή επιθυμεί να βρει το Θεό αλλά η έλξη αυτή είναι και η μοναδική βεβαιότητα για αυτόν. Η λογική είναι η χρήση των ιδεών και δίνει στο άτομο τη δυνατότητα να κατανοήσει προς τα πού κατευθύνεται η ψυχή. Το σώμα είναι εργαλείο της ψυχής αλλά και φυλακή της. Η ζωή είναι διαδικασία κατά την οποία η ψυχή επιδιώκει να κυριαρχήσει επί του σώματος, απορρίπτοντας τον υλικό κόσμο και επιζητώντας την καθολική αλήθεια του Θεού. Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Ο Νεοπλατωνισμός επηρέασε βαθύτατα τον Χριστιανισμό (ο οποίος τον ενσωμάτωσε οριστικά) και δια αυτού του τρόπου ένα μέρος της Ελληνικής φιλοσοφίας, ιδίως ο Πλατωνισμός διείσδυσε σε αυτόν επηρεάζοντας τις Χριστιανικές αντιλήψεις περί ψυχολογίας Η περίπτωση του Ιατρού και Φιλόσοφου Γαληνού ( μ. Χ.), από την Πέργαμο Η περίπτωση του Ιατρού και Φιλόσοφου Γαληνού ( μ. Χ.) Επεξέτεινε την Ιπποκρατική θεωρία των τεσσάρων χυμών σε θεωρία κράσεων τυπολογία προσωπικότητας Χυμοί Ανισσόροπη κράση όπου επικρατεί ο χυμός Χαρακτηριστικά προσωπικότητας Αίμα Αιματώδης Εξωστρεφείς, κοινωνικοί, ευδιάθετοι, δάθ ζωηροί ή νευρικοί, εκφραστικοί, θερμοί, κυκλοθυμικοί Μέλαινα χολή Μελαγχολική ημιουργικοί, ευγενικοί, συμπάσχοντες, κακοδιάθετοι, θλιμμένοι, μελαγχολικοί Ωχρά χολή Χολερική ραστήριοι, χαρισματικοί, με πάθος, αψείς, ευμετάβολοι Φλέγμα Φλεγματική Αξιόπιστοι, ευγενικοί, στοργικοί, αργοί, επιφυλακτικοί, συγκρατημένοι, ψύχραιμοι και φλεγματικοί 87 Η επιρροή του Γαληνού στην Ιατρική έφτασε μέχρι την Αναγέννηση και διήρκεσε τουλάχιστον για δύο αιώνες μετά (μέχρι το 1700)! 88 22

23 Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Χριστιανισμός Η αφήγηση της ζωής του Χριστού, όπως διαδόθηκε ως κοινωνική αναπαράσταση, είχε άμεση απήχηση, πρωτίστως, στα λαϊκότερα στρώματα της αυτοκρατορίας λόγω της έμφασης στην απλότητα, στην εν δυνάμει δυνατότητα της φτώχιας να αναδείξει την ποιότητα του ανθρώπου, λόγω της περιφρόνηση των υλικών αγαθών και της εγκόσμιας εξουσίας, της ταπεινότητας, του μηνύματος της αγάπης, της αδελφότητας και της ισότητας Οι άνθρωποι ήλπισαν ότι θα μπορέσουν να απαλλαγούν από το βάρος της μοναξιάς, της φτώχιας, της πείνας, του φόβου του θανάτου, καθώς θα γίνονταν μέρος ενός καλύτερου κόσμου, έστω αρχικά πνευματικού, ο οποίος οπωσδήποτε θα τους δικαίωνε Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Χριστιανισμός Ο άνθρωπος έχει αξία για αυτό που είναι ασχέτως αυτών που έχει. Η άυλη ψυχή του έχει αξία. Ο θεός τον έχει ξεχωρίσει χαρίζοντάς του τη δυνατότητα της αθανασίας και της σχέσης μαζί του Ο Χριστιανισμός είναι θρησκεία «αποκαλυπτική» Όλοι μπορούν να σωθούν Υπήρχε ένα απλό, ενιαίο και ξεκάθαρο υπόδειγμα ζωής να ακολουθήσουν Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Χριστιανισμός Οι πρώτοι ηγέτες Οι Αλεξανδρινοί Κλήμης και Ωριγένης συνδύασαν με το χριστιανισμό - την Αριστοτελική εντελέχεια, - την στωική αιτιοκρατία, - τη σχέση σώματος-ψυχής και την αθανασία της ψυχής. Σύνδεσαν την μετά θάνατο ζωή με την πορεία της ψυχής στο Θεό - κυρίως συμβίβασαν τον ελληνικό πολυθεϊσμό με τον εβραϊκό μονοθεϊσμό με την πρόταση περί τρισυπόστατης φύσεως του Θεού (Αγία Τριάδα). - Πρόκειται για την Αριστοτελική ιδέα περί των εκφράσεων/υποστάσεων της πρωταρχικής ουσίας σε ποικίλες μορφές που της δίνουν διαφορετικές δυνατότητες Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Χριστιανισμός Οι πρώτοι ηγέτες Ωριγένης - έτσι ο Θεός είναι: «ο Ον»=η πρώτη ουσία του κόσμου, - και έχει υποστάσεις 1. ως «Πατήρ» = η αρχέγονη αιτία της δημιουργίας 2. ως «Υιός» = η υπόσταση της σωτηρίας και έγνοιας για τον κόσμο 3. «Άγιο Πνεύμα»= η γνώση, η εποπτεία, η ευταξία που διέπει τον κόσμο

24 Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Χριστιανισμός Ο Ιερός (ή άγιος) Αυγουστίνος Οι «Εξομολογήσεις»: οξυδερκής ενδοσκόπηση της ταραχώδους, άσωτης και φιλήδονης νεανικής ζωής του. - Λύση της σύγκρουσης μεταξύ πάθους και λογικής με την πίστη στο Θεό. - Η αισθητηριακή πληροφόρηση είναι σφαλερή και οδηγεί σε πλάνες, η λογική εξαρτάται από αυτήν - Ο άνθρωπος επομένως μπορεί να επικρατήσει στα πάθη του μόνον εάν εξοπλίσει τη λογική με το νόημα της πίστης στο Θεό. Η κατανόηση του τι συμβαίνει στη συνείδησή χρειάζεται κάποιας μορφής συνολική ενόραση όχι ανάλυση και ισχυρό καθοδηγητικό στόχο. 93 Η φιλοσοφία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Χριστιανισμός Ο Ιερός Αυγουστίνος «Η Πολιτεία του Θεού». Ενώ η πολιτειακή εξουσία (η Ρώμη) καταρρέει και οι άνθρωποι δεν έχουν που να στραφούν για ασφάλεια και δικαιοσύνη, ο Αυγουστίνος καταλογίζει την κατάπτωσή της στον «επίγειο υλιστικό» χαρακτήρα της. Η πολιτεία των ανθρώπων πάντα θα είναι ελλειμματική. Μόνο η πολιτεία του Θεού είναι τέλεια και αυτήν μας αποκαλύπτει η Εκκλησία. - Η αντίληψη αυτή δικαιολόγησε, κυρίως στη ύση, το δικαίωμα της Εκκλησίας να ασκεί κοσμική εξουσία, εκτός από πνευματική, με βαρύνουσες συνέπειες για τον υτικό κόσμο. 94 To αρχαιότατο δίλλημα στην κατανόηση τους ανθρώπου:σώμα νους / ψυχή To αρχαιότατο δίλλημα: σώμα-νους/ψυχή Απαντήσεις-θέσεις Μονισμός = οι εξηγήσεις μπορούν να αναχθούν σε μία μόνον πραγματικότητα 1. Υλισμός Τα πάντα είναι υλικά-φυσικά, οι έσχατες εξηγήσεις μπορούν να δοθούν από τις επιστήμες της χημείας και της φυσικής 2. Ιδεαλισμός Τα πάντα είναι νοερά ή ιδεατά. Ακόμη και ο λεγόμενος υλικός κόσμος είναι κατασκευή της ανθρώπινης συνείδησης και αντίληψης

25 To αρχαιότατο δίλλημα: σώμα-νους/ψυχή To αρχαιότατο δίλλημα: σώμα-νους/ψυχή Απαντήσεις-θέσεις υισμός = υλικές και ιδεατές οντότητες συνυπάρχουν και λειτουργούν βάσει διαφορετικών αρχών 1. Αλληλεπιδραστικότητα Σώμα και νους αλληλοεπηρεάζονται 2. Επιφαινομεναλισμός ή επιφαινομενικότητα Τα νοητικά γεγονότα, είναι «εκδηλώσεις» παραγόμενες από τη φυσική εμπειρία 3. Ψυχοφυσικός παραλληλισμός μία περιβαλλοντική εμπειρία προκαλεί νοητικές συνάμα δε σωματικές αποκρίσεις. Όμως είναι μεταξύ τους εντελώς ανεξάρτητες 4. ιττή οπτική - ο άνθρωπος δεν διαιρείται. Το ενιαίο άτομο μπορεί να ειδωθεί από δύο σκοπιές, οι οποίες δεν αλληλεπιδρούν αλλά και δεν μπορούν να διαιρεθούν. 5. Προκαθορισμένη αρμονία Σώμα και νους είναι διακριτά αλλά συντονίζονται σε συγχρονία από κάποιον εποπτικό ή εξωτερικό παράγοντα 6. Περιπτωσιοκρατία Μία παρεμβαίνουσα αρχή προξενεί αλλαγές στο ένα επίπεδο της πραγματικότητας, οι οποίες προκαλούν αλλαγές στο άλλο επίπεδο. Τα ίδια τα γεγονότα είτε νοητικά είτε φυσικά δεν αλληλεπιδρούν από μόνα τους «αιτιολογικά» παρά συμπτωματικά Θέσεις σύγχρονων σχολών ψυχολογίας στο δίλημμα: σώμα-νους/ψυχή Πειραματική Ψυχολογία Υλιστική μονιστική Επιφαινομεναλιστική Ανθρωπιστική Υπαρξιακή Ψυχολογία O Ευρωπαϊκός Μεσαίωνας ( μ.χ.).) - οι αιώνες του σκότους μ. Χ μ. Χ μ.χ. Πρώιμος μεσαίωνας Μεσοδιάστημα Ύστερος μεσαίωνας Αλληλεπιδραστική Κριτική Ψυχολογία Ιδεαλιστική μονιστική Επιφαινομεναλιστική

26 Πρώιμος μεσαίωνας Οι Αιώνες του Σκότους το 410, πτώση της Ρώμης στους βαρβάρους 476 μ.χ. διακοπή της αυτοκρατορικής διαδοχής μείωση πληθυσμού σε Μετακινήσεις πληθυσμών από Βορρά και ΒΑ προς την πρώην υτική Ρωμαϊκή επικράτεια και αλλαγή της πληθυσμιακής σύνθεσης: Γερμανοί στην Ιταλία, Βησιγότθοι στην Ισπανία, Φράγκοι στη Γαλατία, Άγγλοι και Σάξονες στη Βρετανία Το κρατικό σύστημα στηριγμένο στα διαλυμένα πλέον αστικά εμπορικά κέντρα και τις επικοινωνίες δεν μπορεί να υποστηριχθεί από τους πληθυσμούς αυτούς. Ένα διαλυμένο κρατικό σύστημα (από το 410 ήδη) δεν μπορεί να ενσωματώσει την πλημμυρίδα των επήλυδων Οι επήλυδες δεν είχαν τα πνευματικά μέσα να κατανοήσουν τις αξίες και τις δομές του «αρχαίου» κόσμου. Η έννοια «πολίτης» χάνεται, η ισχύς του Ρωμαϊκού νόμου εξαλείφεται, αντικαθίσταται από τη βία και την αυθαιρεσία του ισχυρού Η υτική Ευρώπη οπισθοδρομεί στην αγροτική ζωή Χάνεται σχεδόν παντελώς «ο εγγράμματος κόσμος» και η επιστημονική σκέψη 101 Πρώιμος μεσαίωνας Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Βυζάντιο) συνεχίζει να ακμάζει. Το μέγιστο της ακμής επί Ιουστινιανού ( ): νομοθετικός κώδικας, πανεπιστήμια και διατήρηση της αρχαίας σοφίας με επίκεντρο την Κωνσταντινούπολη, την Αλεξάνδρεια, την Αντιόχεια, την Αθήνα. Η λατινική γλώσσα αντικαθίσταται από την ελληνική βαθμιαία και το κράτος αποκτά ιδιαίτερο πολιτισμικό, θεολογικό (Ορθοδοξία) και ιδεολογικό χαρακτήρα. Το χάος στη ύση και η συνεχής συντήρηση της άμυνας κατά εισβολέων διακόπτουν τις συστηματικές επικοινωνίες με αυτή. Οι δύο κόσμοι ανελίσσονται ανεξάρτητα. Σταδιακά έρχεται η παρακμή για οικονομικούς, πολιτειακούς και στρατιωτικούς λόγους ιαδίδουν το χριστιανισμό και το ελληνικό αλφάβητο στα Βαλκάνια, στη Ρωσία και Ουκρανία (989 μ. Χ.). Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Οθωμανούς, το 1453, κυρίως η Ρωσία συνέχισε να αποτελεί παρακαταθήκη του Βυζαντίου. Πριν και μετά την πτώση, η παρακμή οδηγεί πολλούς λόγιους στη ύση όπου αρχίζουν να διαδίδουν την εκμάθηση της αρχαίας ελληνικής και των κειμένων της 102 Πρώιμος μεσαίωνας Η κοινωνιοψυχολογική βάση της παρακμής του Βυζαντίου Κύριο κοινωνιοψυχολογικό χαρακτηριστικό που κληροδότησε το Βυζάντιο στις κοινωνίες που επικράτησε τις οποίες εν μέρει συνεχίζει να επηρεάζει είναι η ολοκρατική αντίληψη για το άτομο. Το άτομο μπορεί να σωθεί μόνο με την χάρη του Θεού αλλά μέσα από την κοινότητά του και όχι με τις προσωπικές του πρωτοβουλίες και προσπάθειες. Η ενδοσκόπηση, η αυτογνωσία,, η αυτοβελτίωση είναι μάταιες Το άτομο καταξιώνεται μέσα από την αναγνώριση της ενδο-ομάδας του, που το οδηγεί πιο κοντά στον Θεό. η περιφρόνηση προς τον υλικό κόσμο και τα μέσα που χρειαζόμαστε για να τον αλλάξουμε-βελτιώσουμε (επιστήμη, οργάνωση κλπ.), η οποία οδήγησε σε μία στασιμότητα στην τεχνολογική, κοινωνική και πολιτισμική εξέλιξη αλλά παραδόξως και σε μία αδιαφορία του ατόμου για το κοινοτικό-κοινωνικό σύνολο. Μόνο η χρηστική σχέση των ανθρώπων ή η ανάδειξή τους μέσα από αυτό είχε αξία. η αντιμετώπιση της παράδοσης και της παλιάς γνώσης ως κάτι στατικό και σεβάσμιο που απλώς έπρεπε να επαναλαμβάνεται και να διαιωνίζεται 103 Πρώιμος μεσαίωνας Ο Ισλαμικός πολιτισμός Μωάμεθ ( ) εισηγείται μία αποκαλυπτική μονοθεϊστική θρησκεία (610 μ. Χ) βασισμένη εν μέρει στη ιουδαϊκή παράδοση Σε ένα αιώνα, το Ισλάμ, εξαπλώνεται στα μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της βυζαντινής αυτοκρατορίας στην Ασία, στην Περσία, Αίγυπτο, Βόρειο Αφρική και αργότερα στα Βαλκάνια και στην Ισπανία (η προέλασή τους στην Ευρώπη ανακόπηκε μόλις το 17 ο αιώνα). Κατακτώντας τις περιοχές των άλλοτε ελληνιστικών βασιλείων ήρθαν σε επαφή με την ελληνική φιλοσοφία και επιστήμη, διατήρησαν τα αρχαία κείμενα σε βιβλιοθήκες, τα μετάφρασαν και τα χρησιμοποίησαν δημιουργικά, συνδυάζοντάς, τα με την πίστη τους. Χαλιφάτο των Αββασιδών και Βαγδάτη. Καλλιέργεια των μαθηματικών (αριθμητική, άλγεβρα, γεωμετρία), της ιατρικής, φαρμακολογίας, χειρουργικής, αρχιτεκτονικής και άλλων εφαρμοσμένων επιστημών. Πλήθος πρακτικές εφαρμογές στην καθημερινή ζωή. Συστηματική ενασχόληση και με αφηρημένες επιστήμες, φιλοσοφία και θεολογία βασισμένη στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη

27 Πρώιμος Μεσαίωνας Ο Ισλαμικός πολιτισμός Αμπού Ιμπν Σινά ή Αβικέννας ( ). «Κανών της Ιατρικής» συνδύαζε δημιουργικά γνώσεις από τον Ιπποκράτη και το Γαληνό. Βασικό εγχειρίδιο ιατρικής μέχρι τον 16ο αιώνα στην Ευρώπη! Αριστοτελικός. Η ανθρώπινη ψυχή είναι προέκταση της ουσίας του Θεού. Οι λογικές δυνάμεις μας βοηθούν να τον ανακαλύψουμε (άρα έμφαση στην επιστήμη). Η αισθητηριακή γνώση (σώμα) αλληλεπιδρά με τη λογική επίγνωση (ψυχή). 105 Πρώιμος Μεσαίωνας Ο Ισλαμικός πολιτισμός Η παρουσία των Αράβων στην Ισπανία, όπου δημιούργησαν έναν πλήρη αστικό πολιτισμό υψηλών επιτευγμάτων, καθώς και γενικά οι επαφές τους με τους υτικούς, βοήθησαν του λόγιους και εκκλησιαστικούς παράγοντες της ύσης, που βρίσκονταν σε πνευματική αναζήτηση να ξανακαλύψουν την εν πολλοίς χαμένη γι αυτούς αρχαία γνώση, τα ελληνικά κείμενα. Η ανακοπή των κατακτήσεων και η αμυντική στάση έναντι των Χριστιανών (Σταυροφορίες) καθώς και άλλοι πολιτικοί λόγοι, κατέστησε τα βασίλειά τους εσωστρεφή και συντηρητικά. Η κοινωνική εξέλιξη έμεινε, άρχισε η παρακμή και κυριάρχησε, όπως και στο Βυζάντιο, το ίδιο βασικό κοινωνιοψυχολογικό χαρακτηριστικό της ολοκρατίας. 106 Πρώιμος μεσαίωνας Η φεουδαρχική ύση Μετά τη μεταφορά της πρωτεύουσας από την Ρώμη στην Κων/πολη η κοινωνική κατάσταση στη ύση έβαινε επιδεινούμενη Ακόμη και οι ανώτερες κοινωνικές τάξεις ήταν αναλφάβητες ή απαίδευτες. Η Εκκλησία διασώζεται γιατί οι εισβολείς μεταστρέφονται στον Χριστιανισμό Η Εκκλησία έτσι μετατρέπεται στο μόνο «διεθνή» θεσμό που διατηρεί υποτυπώδη τάξη, έχει οργάνωση και υποτυπώδη πνευματικό πολιτισμό. Η μοναστική ζωή («Βενεδικτίνοι») συντηρεί λατινικά και ελληνικά κείμενα. Κάποιοι μοναχοί καλλιεργούν φιλοσοφία, τέχνη και λογοτεχνία και ανακόπτουν, έστω, την πλήρη πνευματική διάβρωση Πρώιμος μεσαίωνας Η Ψυχολογία την περίοδο αυτή: Απορροφήθηκε από την Χριστιανική αγωγή, (κανόνες, κατήχηση, εκκλησιαστική πράξη, ιδέα για τον άνθρωπο) αλλά και τη λαϊκή μυθολογία του Χριστιανισμού Ότι συμφωνούσε με τα προβλεπόμενα από την αγωγή ήταν υγειές και ομαλό, ότι απέκλινε άρρωστο και μη ομαλό Σύγχυση με δεισιδαιμονίες Η ψυχική ασθένεια και η αποκλίνουσα συμπεριφορά= κατάρα, δαιμονισμός, εκδήλωση της αμαρτίας Θεραπεία: δεν σχετιζόταν με την κατανόηση ή την μελέτη και έρευνα αλλά την προσευχή και τα θαύματα (λείψανα αγίων κλπ.)

Ιστορία και συστήματα της Ψυχολογίας

Ιστορία και συστήματα της Ψυχολογίας Γιατί μας χρειάζεται η μελέτη του παρελθόντος της ψυχολογίας; Παναγιώτης Σ. Κορδούτης Τμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Γίνεται κατανοητή η ποικιλομορφία της ψυχολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ Οι θεολογικοί στοχασμοί και η προσέγγισή τους σε σχέση με το θείο, σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, τους Στωικούς φιλοσόφους, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ http://www.imibe.gr info@imibe.gr Άννα Παγοροπούλου Επικ. Καθηγήτρια Ψυχολογίας Φιλοσοφική Σχολή Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Η μεθοδολογία της επιστήμης

Η μεθοδολογία της επιστήμης Η μεθοδολογία της επιστήμης Στο βιβλίο «the evolution οf scientific thought», που τμήμα του μεταφράζω στο «στοιχεία φιλοσοφίας από την επιστημονική μέθοδο» ο Abraham D Abro μας παρουσιάζει τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007)

ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007) ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007) Από τους αρχαίους χρόνους, οι πρόγονοί μας οριοθέτησαν τον πολιτισμό, ως ανθρώπινο έργο. Μια έκφανση του πνευματικού βίου

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ

ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ Ιδρυτής του Ισλάμ είναι ο Μωάμεθ (ο οποίος θεωρείται απ τους μουσουλμάνους ο τελευταίος και μεγαλύτερος προφήτης) Το ιερό βιβλίο της θρησκείας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου.

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. Ατοµικά πρότυπα Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. ατοµική θεωρία ηµόκριτου ατοµική θεωρία Dalton πρότυπο Rutherford πρότυπο Schrodinger ~450 π.χ ~1800 µ.χ 1904 µ.χ 1911 µ.χ 1913 µ.χ 1926 µ.χ Σε διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα