ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΔΡΕΑ του Χαραλάμπους Μαιευτήρα -Γυναικολόγου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΔΡΕΑ του Χαραλάμπους Μαιευτήρα -Γυναικολόγου"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ - ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ (Π.Π.Γ.Ν.Π.) Διευθυντής: Καθηγητής κ ος ΚΟΥΡΟΥΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ «ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΚΟΛΠΙΚΟΥ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΞΕΣΗΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΥΠΟ ΑΓΩΓΗ ΜΕ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΟΔΟΥ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΩΝ» Υπό: ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΔΡΕΑ του Χαραλάμπους Μαιευτήρα -Γυναικολόγου ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΤΡΑ 2006

2

3 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ - ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ (Π.Π.Γ.Ν.Π.) Διευθυντής: Καθηγητής κ ος ΚΟΥΡΟΥΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ «ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΚΟΛΠΙΚΟΥ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΞΕΣΗΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΥΠΟ ΑΓΩΓΗ ΜΕ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΟΔΟΥ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΩΝ» Υπό: ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΔΡΕΑ του Χαραλάμπους Μαιευτήρα -Γυναικολόγου ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΤΡΑ 2006

4 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ 1. Κος ΚΟΥΡΟΥΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Επιβλέπων Καθηγητής 2. Κος ΔΕΚΑΒΑΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας. 3. Κος ΚΟΥΚΟΥΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Χειρουργικής.

5 ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ 1. Κος ΚΟΥΡΟΥΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας. 2. Κος ΔΕΚΑΒΑΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας. 3. Κος ΚΟΥΚΟΥΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Χειρουργικής. 4. Κος ΜΠΟΝΙΚΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ, Καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής & Κυτταρολογίας. 5. Κος ΤΖΩΡΑΚΟΛΕΥΘΕΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, Καθηγητής Χειρουργικής. 6. Κος ΦΛΩΡΔΕΛΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ, Καθηγητής Φαρμακολογίας. 7. Κος ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ ΝΕΟΚΛΗΣ, Λέκτορας Ενδοκρινολογίας- Αναπαραγωγής Μ/Γ.

6 Στην ιερή μνήμη του πατέρα μου...

7 Στην σύζυγο και τα παιδιά μου...

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ-ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΗΘΗΤΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ...» 7. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Α. ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ...» Β. ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΑΝΟΣΟΪΣΤΟΧΗΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΜΕΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΠΤΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΕ ΜΟΡΙΑΚΟ & ΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ MOΡΙΑΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΣΤΟ - Ο Ρόλος των Στεροειδών Ορμονών στην Καρκινογένεση Του Μαστού Η Μοριακή Βιολογία της Ορμονοανταπόκρισης των Ασθενών με Καρκίνο του Μαστού Δείκτες επιλογής θεραπείας και ανταπόκρισης στον Καρκίνο Του Μαστού Απώλεια Ετεροζυγωτίας σε Καρκίνο του Μαστού Αστάθεια του Μικροδορυφορικού DNA σε Καρκίνο του Μαστού..» ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΑ...» ΟΓΚΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΓΟΝΙΔΙΑ...44 ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΩΝ 45 ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΠΡΟΓΕΣΤΕΡΟΝΗΣ...48 EKΛΕΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΕΣ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ (SERMS).. 49 ΦΥΤΟΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ...51 ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΒΙΟΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ & ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ της ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ...60 ΔΡΑΣΕΙΣ- ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ- ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ...62 ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ. 70

9 ΚΛΙΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ...71 ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΧΗΜΕΙΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΜΕ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ...73 Μελέτες Χημειοπροφύλαξης με Ταμοξιφαίνη.. 74 ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ..74 ΧΡΗΣΗ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ...79 ΧΡΗΣΗ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗΣ ΩΣ ΒΟΗΘΗΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ.» Η ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ ΜΟΝΗ ΤΗΣ...81 ΚΟΣΤΟΣ ΧΗΜΕΙΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 82 ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ...83 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ...86 ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ DNA...» Υλικά...» Φωτομετρικός Προσδιορισμός DNA ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑΣ ΤΟΥ DNA (PCR Amplification) ΤΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ, ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΓΟΝΙΔΙΩΝ Υλικά Διαδικασία...» ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Υλικά...» Διαδικασία ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΚΛΩΝΟΥ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ DNA (DNA PRECIPITATION)...92 Διαδικασία...» ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑ ΤΟΥ DNA...93 Διαδικασία...» Στατιστική Επεξεργασία...» Αποτελέσματα...94 ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΙΝΑΚΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ...169

10 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Έτσι όπως ανεπαίσθητα περνάς από τη μια εποχή στην άλλη, κι όλα ειν ακαθόριστα, καθώς το φως το χρώμα κ οι φωνές της μιας, γίνονται αισθήματα και χύνονται μέσα στην άλλη. Όμοια κ εγώ ταξίδευα κάτω απ τα δέντρα αυτού του γέρου ποταμού κ είχα την αχερούσια γυναίκα που άλλαζε μορφές στην αγκαλιά μου ΜAΣΤΟΙ της γης πλόκαμοι ιτιάς μάτια και δέρμα σκίρτημα βυθών και κάτω η γύμνια της ατέλειωτη μες στο κουπί μου... Ερωτικό, της Αχερουσίας Γιάννης Δάλλας Οι μαστοί αντιπροσωπεύουν την αγάπη, τον έρωτα, το γάλα-τροφή και την ίδια τη ζωή. Δεν είναι απλώς όργανα του σώματος της γυναίκας, είναι τα κοσμήματά της. Γι αυτό ο Πλάστης τους «φύτεψε» στο εμφανέστερο σημείο, εκεί..., που η ίδια, «κρεμά» ένα στολίδι... Ζωγράφοι, γλύπτες, λογοτέχνες, ποιητές, εμπνεύστηκαν από αυτούς. Δυστυχώς, όμως, ο καρκίνος του μαστού είναι τροφός της Ογκολογίας. Η απειλή του σκιάζει όλες τις γυναίκες, αλλά και όλους τους άντρες...που τις αγαπούν... Αυξάνεται με γοργούς ρυθμούς προσβάλλοντας 4000 Ελληνίδες ετησίως και είναι ο συχνότερος γυναικολογικός καρκίνος, αλλά και η συχνότερη αιτία θανάτου των γυναικών ηλικίας ετών. Και όλα αυτά, παρά τις σημαντικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προόδους της Ιατρικής. Εύλογα λοιπόν, ο καρκίνος του μαστού αποτελεί αντικείμενο μελέτης εκατοντάδων ερευνητών σ ολόκληρο τον κόσμο. Μέσα σ αυτό το πλαίσιο, επιχειρείται να προστεθεί ένα «μικρό λιθαράκι» με την παρούσα μελέτη, το θέμα της οποίας είναι πρωτότυπο, όχι μόνο για τα Ελληνικά, αλλά και για τα Διεθνή δεδομένα. Οι ασθενείς της μελέτης προήλθαν από την Χειρουργική Κλινική του Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και το Κέντρο Μαστού του Θεραπευτηρίου «ΙΑΣΩ» Αθηνών. Η Μοριακή Ανάλυση των Πολυμορφισμών, έγινε στο Εργαστήριο Γενικής Βιολογίας του Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών. Παρόλο που θεωρείται αυτονόητο, εν τούτοις αποτελεί ηθικό μου καθήκον να τονισθεί, ότι η έρευνα αυτή, όχι μόνο δεν θα είχε περατωθεί, αλλά δεν θα ήταν εφικτό, ούτε να αρχίσει, χωρίς την συμπαράστασή του Κ ου Κουρούνη Γεωργίου, Καθηγητή Μαιευτικής-Γυναικολογίας Παν/μίου Πατρών, ο οποίος, πρόθυμα, ενέκρινε το θέμα της διατριβής αυτής, αλλά μου παρείχε και πολύτιμες συμβουλές και υποδείξεις. Τον ευχαριστώ θερμά για την επιστημονική ευκαιρία, που μου έδωσε, όταν μου εμπιστεύθηκε την εκπόνηση ενός τέτοιου σημαντικού και ενδιαφέροντος θέματος και για τη συνεχή και άοκνη συμπαράστασή του. Σύμβουλοι και συμπαραστάτες στάθηκαν στην παρούσα έρευνα και παρακολούθησαν όλες τις φάσεις της, οι κ.κ. Δεκαβάλας Γεώργιος και Κούκουρας Δημήτριος, μέλη της Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής.

11 2 Ευχαριστώ θερμά, λοιπόν, τον Αναπληρωτή Καθηγητή, Μαιευτικής- Γυναικολογίας κ. Γεώργιο Δεκαβάλα για το ενδιαφέρον και την ειλικρινή βοήθειά του για την εκπόνηση του Διδακτορικού αυτού. Ευχαριστώ θερμά, επίσης, τον κ. Δημήτριο Κούκουρα, Αναπληρωτή Καθηγητή Χειρουργικής Παν/μιου Πατρών, για την προθυμία, την παρότρυνσή του και την παραχώρηση ενός μέρους του υλικού, για την μελέτη αυτή. Θα ήταν μεγάλη παράλειψη να μην ευχαριστήσω τον Επίκουρο Καθηγητή Παν/μίου Αθηνών, Γυναικολόγο-Ογκολόγο και Δ/ντή του Κέντρου Μαστού του Θεραπευτηρίου «ΙΑΣΩ», κ. Κεραμόπουλο Αντώνιο, για την πολύτιμη προσφορά του υλικού που μου παραχώρησε, την προθυμία και την ανιδιοτελή βοήθειά του, για την πραγμάτωση της μελέτης αυτής. Ευχαριστώ, τον Μαιευτήρα-Γυναικολόγο/Μαστολόγο, του Κέντρου Μαστού του Θεραπευτηρίου «ΙΑΣΩ», κ. Μπαλτά Δημοσθένη για την συμπαράστασή του. Αξίζουν πολλές ευχαριστίες στον Λέκτορα Ενδοκρινολογίας-Αναπαραγωγής Μ/Γ, Παν/μιου Πατρών, κ. Γεωργόπουλο Νεοκλή. Τον ευχαριστώ από βάθους καρδιάς για το κριτικό πνεύμα που επέδειξε, την αμέριστη και ειλικρινή βοήθειά του στην σύνταξη της μελέτης αυτής. Συνετέλεσε τα μέγιστα στην ολοκλήρωση της διατριβής. Αξίζουν ευχαριστίες και στον Λέκτορα Μαιευτικής-Γυναικολογίας Παν/μιου Πατρών, κ. Γεώργιο Αντωνάκη, για το ενδιαφέρον και τη θερμή συμπαράστασή του. Ευχαριστώ θερμά, την Βιολόγο κα Κόϊκα Βίκυ, για την καθοριστική συμβολή της στη μοριακή ανάλυση (διερεύνηση) των πολυμορφισμών της μελέτης αυτής και για την διδαχή της στις τεχνικές επεξεργασίας των δειγμάτων, οι οποίες έγιναν στο Εργαστήριο Γενικής Βιολογίας του Ιατρικού Τμήματος Πατρών, με την αμέριστη συμπαράσταση της Καθηγήτριας Βιολογίας και Δ/ντριας του Εργαστηρίου, κας Αθανασιάδου Αγλαϊας, την οποία και ευχαριστώ πολύ. Eυχαριστώ επίσης, τους ιατρούς του Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατομίας του Περιφερειακού Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Πατρών (Π.Π.Γ.Ν.Π.), για την πολύτιμη συμβολή τους στην ολοκλήρωση της μελέτης αυτής. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον κο Φλωρδέλλη Χριστόφορο, Καθηγητή Φαρμακολογίας του Ιατρικού Τμήματος Πατρών, για το κριτικό πνεύμα και τις παρατηρήσεις του στην τελική σύνταξη της μελέτης. Ευχαριστώ ακόμα τον κ. Γρηγόρη Οικονόμου, ο οποίος επιλήφθηκε την στατιστική επεξεργασία και την ανάλυση των αποτελεσμάτων. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους κ.κ. Νικήτα Σπίνο, Μαιευτήρα-Γυναικολόγο και Αλέξανδρο Σαλταμαύρο, Παθολόγο, για την συναδελφική συμβολή τους στην συλλογή και επεξεργασία μέρους των στοιχείων. Τέλος, θεωρώ χρέος μου να ευχαριστήσω όλες τις ασθενείς, που μέσα από τον ανθρώπινο πόνο τους κατά την μακρόχρονη και ψυχικά τουλάχιστον - επίπονη θεραπεία τους, είχαν την υπομονή να δώσουν τις απαραίτητες πληροφορίες, γνωρίζοντας, ότι, πρώτον, δεν ήταν υποχρεωμένες να το κάνουν και δεύτερον, το μόνο όφελός τους ήταν να βοηθηθούν ενδεχομένως άλλοι άνθρωποι...

12 3 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

13 4 Κ Α Ρ Κ Ι Ν Ο Σ Μ Α Σ Τ Ο Υ Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η - Ε Π Ι Δ Η Μ Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α H συχνότητα των νόσων του μαστού, η αναγνώρισή τους και οι πρωτόγονες προσπάθειες για θεραπεία τους, διαφόρων λαών και πολιτισμών, χρονολογικά προηγούνται της θεραπείας νόσων άλλων συμπαγών οργάνων. Οι νόσοι του μαστού, με τις αβέβαιες αιτίες και τις συγκεχυμένες θεραπείες, έχουν τραβήξει το ενδιαφέρον ιατρών και ιστορικών για πολλούς αιώνες. Παρά τις θεωρητικές περιελίξεις και το επιστημονικό ενδιαφέρον αιώνων, ο καρκίνος του μαστού παραμένει μία από τις φοβερές ανθρώπινες νόσους (1). Σαν νοσολογική οντότητα, έχει περιγραφεί από πολύ παλιά. Ήδη υπάρχει καταγραφή σε Αιγυπτιακούς παπύρους του 1600 π.χ. Η ιατρική επιστήμη μπορεί να έχει κάνει μεγάλα άλματα σήμερα γιατρεύοντας κάποιες μορφές καρκίνου, όμως ο καρκίνος του μαστού συνεχίζει το δολοφονικό του έργο σχεδόν αδιαφορώντας γιά την πρόοδο. Βέβαια υπάρχουν αυτή τη στιγμή τρόποι να περιορισθεί η μάστιγα, όχι όμως και να λυθεί το πρόβλημα αφού την αιτία του την αγνοούμε ακόμη. Αν εξαιρέσουμε τις εξαρχής πολύ επιθετικές μορφές καρκίνου, για τις οποίες, ούτως ή άλλως, δεν μπορεί η ιατρική να προσφέρει και πολλά, θα ήταν δυνατόν, σε έναν τέλειο κόσμο, να ελαττώσουμε τους θανάτους από καρκίνο του μαστού, αφοπλίζοντάς τον, σημαδεύοντας το τέρας κατευθείαν στην καρδιά, με ένα βέλος που να γράφει στην αιχμή του: ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Ένα βέλος, που ο καρκίνος το τρέμει.. Ο καρκίνος του μαστού ευθύνεται περίπου για το ένα τρίτο των καρκίνων στις γυναίκες και υπολλείπεται μόνο του καρκίνου του πνεύμονα ως αιτία θανάτου από καρκίνο σε αυτές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας στις Η.Π.Α., το 1996, υπολογίσθηκαν νέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού και θάνατοι από αυτή την ασθένεια. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 50 ετών, η επίπτωση του καρκίνου του μαστού στις Η.Π.Α.,αυξήθηκε σημαντικά (2). Σχεδόν μία στις οκτώ Αμερικανίδες θα αναπτύξει καρκίνο του μαστού. Ευτυχώς όμως, η θνητότητα παρέμεινε σταθερή, υποδηλώνοντας έτσι, βελτίωση των θεραπευτικών μεθόδων. Υπολογίζεται, ότι στις Η.Π.Α. κάθε χρόνο εμφανίζονται νέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού και γυναίκες θα πεθάνουν από καρκίνο του μαστού. Κάθε ημέρα στην Ευρώπη παρουσιάζονται νέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού. Ο κίνδυνος να πάθει μία γυναίκα καρκίνο του μαστού, κατά την διάρκεια της ζωής της, είναι 12,2%, δηλαδή μία ανά οκτώ γυναίκες και ο κίνδυνος να πεθάνει από καρκίνο του μαστού είναι 3,6,% ή μία στις εικοσιοκτώ γυναίκες. Στην Ελλάδα αναφέρεται συχνότητα μία στις δώδεκα γυναίκες. Ο ετήσιος κίνδυνος για να εμφανίσει μία γυναίκα καρκίνο είναι μία στις τριανταεπτά χιλιάδες, μεταξύ γυναικών ηλικίας 30 και 34 ετών, και αυξάνεται προοδευτικά, για να φθάσει στις μία ανά διακόσιες τριανταπέντε γυναίκες στις ηλικίες 70 με 74 ετών. Είναι γεγονός, ότι η συχνότητα της νόσου είναι μεγαλύτερη στις αναπτυγμένες χώρες της Βορείου Αμερικής και της Βορείου Ευρώπης από την συχνότητα που παρατηρείται στις υπανάπτυκτες χώρες της Αφρικής και της Ασίας, αλλά και τους

14 5 μαύρους της Βορείου Αμερικής, ενώ χώρες της Νοτίου Αμερικής και Νοτίου Ευρώπης κατέχουν μέση θέση στη συχνότητα της νόσου. Οι διαφορές στη ποιότητα παροχής ιατρικών υπηρεσιών στη συγκεκριμένη νόσο επίσης είναι μεγάλες μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών της Ενωμένης Ευρώπης, μεταξύ των διαφόρων πόλεων, ακόμη και μεταξύ των διαφόρων νοσοκομείων. Έτσι, φαίνεται, ότι κάποιες φορές η καλή ανιτμετώπιση των γυναικών με καρκίνο του μαστού από εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό εξαρτάται πραγματικά από τη τύχη. Οι διαφορές στην αντιμετώπιση των γυναικών στα κράτη μέλη οδηγούν σε μία διαφορά στο ποσοστό 5ετούς επιβίωσης της τάξης του 16%. Σύμφωνα με τα δεδομένα αυτά και αν θεωρήσουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ως στόχο τον υψηλό βαθμό προστασίας της υγείας, τον Ιούνιο του 2003, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανακοίνωσε στα μέλη, ότι μέχρι το 2008 πρέπει να υπάρξουν οι συνθήκες εκείνες που θα οδηγήσουν σε μείωση της θνητότητας από καρκίνο του μαστού σε 25% και μείωση στη διαφορά στα ποσοστά 5ετούς επιβίωσης σε 5% (3). Ο καρκίνος του μαστού προσβάλλει και τους άνδρες, αλλά το ποσοστό είναι το 1% της συχνότητας στις γυναίκες. Παρότι συχνά σκεφτόμαστε τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου μαστού καθ όλη τη διάρκεια ζωής της γυναίκας (lifetime risk), ο κίνδυνος κατά ηλικία (age-specific) είναι αυτός που καθορίζει τα προγράμματα μαστογραφικού ελέγχου. Για παράδειγμα ετήσια μαστογραφία στην ηλικιακή ομάδα γυναικείου πληθυσμού 45 έως 49 ετών αναμένεται να αποφέρει διάγνωση σε 2 νέες περιπτώσεις καρκίνου ανά 1000 γυναίκες το χρόνο. Παρά την τωρινή τάση μείωσης της θνησιμότητας καρκίνου μαστού, αυτή αυξήθηκε την τελευταία 20ετία κατά 40% στις βιομηχανικές χώρες (4). Αξιοσημείωτη εξαίρεση αποτελεί η Ιαπωνία, όπου η θνησιμότητα παρέμεινε σταθερή σε χαμηλά επίπεδα παρόλο που είναι μία κατεξοχήν βιομηχανική χώρα. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τις Γιαπωνέζες που ζουν στις ΗΠΑ ή στη Χαβάϊ, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη θνησιμότητα απ ότι οι Γιαπωνέζες που ζουν στην Ιαπωνία. Εδώ φαίνεται η επίδραση περιβαλλοντικών συνθηκών στον καρκίνο του μαστού. Επίσης, ο ρόλος παραγόντων του κοινωνικού περιβάλλοντος της γυναίκας στην πρόκληση καρκίνου του μαστού έχει μελετηθεί με διάφορες αναδρομικού τύπου επιδημιολογικές έρευνες. Μία τελευταία έρευνα με πολλή καλή μεθοδολογία (5) έδειξε, ότι σοβαρά γεγονότα ζωής κατά την διάρκεια των προηγούμενων 5 ετών πριν τη διάγνωση αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού από 3 έως 11 φορές. Τέτοια σοβαρά γεγονότα ζωής είναι μεταξύ άλλων ο θάνατος αγαπημένου προσώπου και η σοβαρή αρρώστια στο οικογενειακό περιβάλλον.

15 6 Α Ι Τ Ι Ο Π Α Θ Ο Γ Ε Ν Ε Ι Α Π Α Ρ Α Γ Ο Ν Τ Ε Σ Κ Ι Ν Δ Υ Ν Ο Υ Μία και μοναδική αιτία για τον καρκίνο του μαστού δεν υπάρχει. Η καρκινογένεση, η προοδευτική εξέλιξη του καρκίνου (tumor progression) και η δημιουργία μεταστάσεων θεωρούνται, ως διαδικασίες, που πραγματοποιούνται σε πολλά στάδια και συνδέονται άμεσα με γενετικές βλάβες σε κύτταρα που έχουν την ικανότητα να πολλαπλασιάζονται. Για αυτό και αναφέρεται συχνά, ότι ο καρκίνος του μαστού και γενικότερα ο καρκίνος είναι νόσος γενετική. Όχι μόνο γιατί υπάρχουν περιπτώσεις καρκίνου που μεταβιβάζονται κληρονομικά, αλλά και διότι τα καρκινικά κύτταρα, ακόμη και στις μή κληρονομικές μορφές καρκίνου εμφανίζουν πλειάδα ανωμαλιών στο γενετικό υλικό τους. Οι παράγοντες που σχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού και τον καρκίνο γενικότερα, μπορούν να διακριθούν σε «εξωγενείς» και «ενδογενείς» (6). Ωστόσο, η επίδραση αυτών των παραγόντων στη καρκινογένεση δεν είναι πάντοτε σαφής. Με άλλα λόγια, αν και οι παράγοντες συσχετίζονται με βάση επιδημιολογικές μελέτες με την εμφάνιση του καρκίνου, δεν είναι πάντοτε δυνατό να καθορισθεί μία σαφής σχέση αιτίου και αιτιατού. Έτσι από τη μία μεριά με βάση την ισχύ της επιδημιολογικής συσχέτισης και την ύπαρξη ή μή αντικρουόμενων στοιχείων και από την άλλη με βάση τις γνώσεις μας για τον τρόπο επίδρασής τους, οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση του καρκίνου του μαστού, διακρίνονται σε σαφώς και σε λιγότερο εδραιωμένους. Α. Διάφοροι «εξωγενείς» παράγοντες, δηλαδή παράγοντες που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον, συσχετίζονται με υψηλή ή χαμηλή συχνότητα καρκίνου του μαστού, όπως προκύπτει από επιδημιολογικές μελέτες. Οι παράγοντες αυτοί παρουσιάζονται συνοπτικά στον ΠΙΝΑΚΑ 1. Η έκθεση στην ιονίζουσα ακτινοβολία σαφώς αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του μαστού, όπως έδειξαν μελέτες σε άτομα που επιβίωσαν μετά από τη ρίψη ατομικών βομβών στην Ιαπωνία το 1945, καθώς και μελέτες σε άτομα που εκτέθηκαν σε υψηλές δόσεις ιονίζουσας ακτινοβολίας για την αντιμετώπιση καλοήθων ή κακοήθων παθήσεων. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, όταν η έκθεση συμβεί κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες της ζωής, ενώ, έκθεση μετά την ηλικία των 50 ετών ενέχει μικρό μόνο κίνδυνο (7),(8),(9). Η ακτινοθεραπεία μετά από την τοπική εκτομή του καρκίνου του μαστού δεν αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης δεύτερου καρκίνου του μαστού ή άλλων κακοήθων νεοπλασιών σε σχέση με τη μαστεκτομή (10). Το αν η έκθεση στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού δεν είναι σαφές, αφού οι λίγες σχετικά μελέτες έχουν μη επαρκή και αντικρουόμενα αποτελέσματα (11),(12),(13). H κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα πιθανώς αυξάνουν το κίνδυνο καρκίνου του μαστού (14),(15),(16), αλλά, εδώ η συσχέτιση δεν είναι βέβαιη. Aντίθετα, μελέτες έχουν δείξει, ότι παράγοντες, όπως, η βιταμίνη Α, και γενικά τα ρετινοειδή, η κατανάλωση ελαιολάδου στον χώρο της Μεσογείου ή η κατανάλωση σόγιας στην Νοτιοανατολική Ασία μειώνουν τον κίνδυνο αυτού (17),(18),(19). Γεωγραφικές διαφορές στην επίπτωση καρκίνου του μαστού, πιθανώς να σχετίζονται με τη δίαιτα, ιδιαιτέρως δε με τη πρόσληψη λίπους (20). Δεν είναι σαφές εντούτοις, ότι μια δίαιτα

16 7 με πολλά λιπαρά αποτελεί ξεχωριστό παράγοντα κινδύνου, δεδομένου, ότι πολλές μελέτες δεν έχουν σαφώς διαχωρίσει την παχυσαρκία από άλλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου (21). H επίδραση της λήψης των από του στόματος αντισυλληπτικών στον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, δεν είναι τόσο σαφής. Με τη λήψη αντισυλληπτικών δισκίων με συνδυασμό οιστρογόνων προγεσταγόνου, ελαττώνεται η στεροειδογένεση στις ωοθήκες, αλλά όμως τα εξωγενή στεροειδή από τα αντισυλληπτικά αντιρροπούν αυτή τη μείωση. Λαμβάνοντας υπόψιν το ότι η έκθεση στον συνδυασμό οιστρογόνων-προγεστερόνης αυξάνει σημαντικά τον ρυθμό πολλαπλασιασμού των επιθηλιακών κυττάρων του μαστού, φαίνεται, ότι τα από του στόματος αντισυλληπτικά δεν ελαττώνουν, αλλά αντίθετα μπορεί και να επαυξάνουν αυτόν τον ρυθμό πολλαπλασιασμού. Από τα στοιχεία που υπάρχουν και δεδομένου, ότι η δόση των ορμονών στα αντισυλληπτικά δισκία είναι μικρή, φαίνεται ότι ο πολλαπλασιασμός των επιθηλιακών κυττάρων του μαστού είναι λίγο μεγαλύτερος ή ισοδύναμος με αυτόν ενός φυσιολογικού ωοθυλακιορρηκτικού κύκλου (22),(23). Γυναίκες με πρώϊμη εμμηνόπαυση ή πρόωρη αμφοτερόπλευρη ωοθηκεκτομή έχουν χαμηλό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Επίσης και σε γυναίκες με μονόπλευρη ωοθηκεκτομή ο κίνδυνος είναι μειωμένος, αλλά όχι τόσο, όσο μετά από αμφοτερόπλευρη ωοθηκεκτομή (24), (25),(26). B. Διάφοροι «ενδογενείς» παράγοντες, δηλαδή παράγοντες που προέρχονται από το ίδιο το σώμα της ασθενούς και συσχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού παρουσιάζονται συνοπτικά στον ΠΙΝΑΚΑ 2. Λιγότερο από 1% όλων των περιπτώσεων καρκίνου του μαστού συμβαίνει σε γυναίκες κάτω των 25 ετών. Μετά τα 30 όμως υπάρχει οξεία αύξηση της επίπτωσης και με εξαίρεση μιας μικρής σταθεροποίησης μεταξύ των 45 και 50 ετών, αυτή η επίπτωση αυξάνει σταθερά με την πρόοδο της ηλικίας (27). Με την πρόοδο της ηλικίας είναι δυνατόν να συσσωρευτούν πολλαπλές γενετικές βλάβες μέσω μεταλλάξεων σε φυσιολογικά βλαστικά κύτταρα ή επιπλέον επιπρόσθετων μεταλλάξεων σε ήδη μεταλλαγμένα βλαστικά κύτταρα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην κακοήθη εξαλλαγή των κυττάρων αυτών ή να αυξηθεί ο αριθμός των κυτταρικών διαιρέσεων που έχει πραγματοποιηθεί και έτσι αυξάνεται ανάλογα και η πιθανότητα συσσώρευσης γενετικών βλαβών και συνεπώς ο κίνδυνος για την εμφάνιση του καρκίνου (28). Γυναίκες που γέννησαν σε ηλικία κάτω των 24 ετών παρουσιάζουν μειωμένο κίνδυνο σε σχέση με αυτές που γέννησαν μέχρι 30 ετών, ενώ γυναίκες που γέννησαν σε ηλικία άνω των 30 ετών ή άτοκες, παρουσιάζουν ελαφρώς μεγαλύτερο κίνδυνο. H συσχέτιση του θηλασμού με τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, δεν είναι τόσο σαφής. Σε γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση, που έχουν θηλάσει, ο κίνδυνος είναι ελαττωμένος σε σύγκριση με γυναίκες που δεν έχουν θηλάσει. Ωστόσο, τέτοια μείωση του κινδύνου δεν παρατηρήθηκε σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση με ιστορικό θηλασμού (29). Φαίνεται δηλαδή, ότι ο μητρικός θηλασμός ασκεί προστατευτική δράση για μία ορισμένη χρονική περίοδο, μετά από την οποία η δράση αυτή εξαντλείται. Σε μία προοπτική μελέτη στις ΗΠΑ δεν βρέθηκε κανένα πλεονέκτημα του μητρικού θηλασμού αναφορικά με τον κίνδυνο ανάπτυξης του καρκίνου του μαστού, με εξαίρεση γυναίκες που γέννησαν μιά μόνο φορά και θήλασαν (30). Σε μία άλλη μελέτη βρέθηκε, ότι τα επίπεδα των οιστρογόνων σε υγρό που αναρροφήθηκε από τους μαστούς γυναικών που ειχαν θηλάσει στο παρελθόν

17 8 ήταν χαμηλότερα σε σύγκριση με γυναίκες που δεν είχαν θηλάσει. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει μία πιθανή προστατευτική δράση του θηλασμού (31). Φαίνεται λοιπόν, ότι ο μητρικός θηλασμός, είτε μειώνει τον κίνδυνο, είτε στη χειρότερη περίπτωση δεν έχει καμία μακροπρόθεσμη επίδραση, αλλά πάντως δεν αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Έτσι, λαμβάνοντας υπόψιν και τις ευεργετικές του επιδράσεις στη διατροφή, την ανοσοπροφύλαξη και την ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού, ο μητρικός θηλασμός θα πρέπει να ενθαρρύνεται και να υποστηρίζεται. Όσο μεγαλύτερη είναι η αναπαραγωγική περίοδος της γυναίκας, τόσο υψηλότερος είναι ο κίνδυνος για καρκίνο του μαστού. Η μέση ηλικία εμμηναρχής είναι μικρότερη στις γυναίκες που αναπτύσσουν καρκίνο του μαστού. Έχει αποδειχθεί, ότι ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε γυναίκες που η περίοδος άρχισε σε μικρή ηλικία (κάτω των 10 ετών) ή σταμάτησε σε μεγάλη ηλικία (άνω των ετών). Η αυτόματη, είτε η προκλητή πρόωρη εμμηνόπαυση προστατεύει από τον καρκίνο του μαστού. Γυναίκες με πρώϊμη εμμηνόπαυση ή πρόωρη ετερόπλευρη ωοθηκεκτομή έχουν χαμηλό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού (32). Γυναίκες που υποβλήθηκαν σε χειρουργική εξαίρεση των ωοθηκών, για διάφορους λόγους, παρουσιάζουν μικρότερο κίνδυνο να πάθουν καρκίνο του μαστού. Η προκλητή εμμηνόπαυση, ως αποτέλεσμα ωοθηκεκτομής, μειώνει τον κίνδυνο περισσότερο από ότι η αυτόματη πρόωρη εμμηνόπαυση. Δεν υπάρχει σαφής συσχέτιση μεταξύ του κινδύνου καρκίνου του μαστού και της συχνότητας ή της διάρκειας της εμμήνου ρύσεως. Υπάρχει ένδειξη, ότι αυτοί οι αναπαραγωγικοί παράγοντες, αν και μειώνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης του καρκίνου του μαστού, πιθανώς να επηρεάσουν και δυσμενώς την πρόγνωση της ασθενούς. Οποιοδήποτε οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, αυξάνει το συνολικό σχετικό κίνδυνο της νόσου. Γυναίκες των οποίων, συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν καρκίνο του μαστού, παρουσιάζουν δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθουν καρκίνο σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Ο κίνδυνος αυτός γίνεται υψηλότερος, όσο πιο νέα είναι η πάσχουσα, καθώς και αν ο καρκίνος είναι αμφοτερόπλευρος. Έτσι, ο κίνδυνος είναι σαράντα φορές μεγαλύτερος, εφόσον πάσχει αδελφή προεμμηνοπαυσιακή με αμφοτερόπλευρο καρκίνωμα του μαστού. Εντούτοις, ο κίνδυνος δεν αυξάνεται σημαντικά σε γυναίκες των οποίων οι μητέρες ή αδελφές είχαν καρκίνο του μαστού μετά την εμμηνόπαυση, ενώ οι γυναίκες των οποίων οι μητέρες ή αδελφές είχαν αμφοτερόπλευρο καρκίνο προεμμηνοπαυσιακά, έχουν τουλάχιστον 40-50% ισόβιο κίνδυνο. Εάν η μητέρα ή η αδελφή της ασθενούς είχαν ετερόπλευρο καρκίνο του μαστού προεμμηνοπαυσιακά, ο ισόβιος κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του μαστού εδώ είναι περίπου 30%. Μία γυναίκα που έχει ήδη υποστεί θεραπεία στον ένα μαστό για καρκίνο, έχει πιθανότητα να αναπτύξει ένα δεύτερο πρωτοπαθές καρκίνωμα στον άλλο μαστό, σε ένα ποσοστό που ποικίλλει από 15-30% ή 1% κίνδυνο παραπάνω, κάθε χρόνο που περνάει. Το λοβιακό καρκίνωμα έχει υψηλότερη επίπτωση αμφοτερόπλευρης εντόπισης από το καρκίνωμα των πόρων. Ιστορικό καρκίνου του ενδομητρίου, των ωοθηκών ή του παχέος εντέρου έχει επίσης σχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Σημαντική αύξηση του σχετικού κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου παρατηρείται σε γυναίκες, στις οποίες διαγνώσθηκε καλοήθης πάθηση του μαστού (άτυπος υπερπλασία των πόρων ή των λοβίων) ή in-situ λοβιδιακό ή πορογενές καρκίνωμα.

18 9 Σε σχέση με το σωματικό βάρος φαίνεται, ότι η παχυσαρκία συσχετίζεται με χαμηλό κίνδυνο πριν από την εμμηνόπαυση, αλλά με υψηλό κίνδυνο μετά την εμμηνόπαυση (33). Υπό έρευνα βρίσκεται ο επιβαρυντικός ή ευεργετικός ρόλος ορισμένων διατροφικών παραγόντων, όπως τα φυτοοιστρογόνα, το ζωϊκό ή το φυτικό λίπος, το αλκοόλ, η καφεϊνη και άλλα, καθώς και φάρμακα, όπως είναι τα ρετινοειδή, οι βιταμίνες Α, Ε και C, το σελήνιο και άλλα. Γεωγραφικές διαφορές στην επίπτωση καρκίνου του μαστού πιθανώς να σχετίζονται με τη δίαιτα, ιδιαιτέρως δε, με την πρόσληψη λίπους. Δεν είναι σαφές εντούτοις, ότι μία δίαιτα με πολλά λιπαρά αποτελεί ξεχωριστό παράγοντα κινδύνου, δεδομένου, ότι πολλές μελέτες δεν έχουν σαφώς διαχωρίσει την παχυσαρκία από άλλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Κατανάλωση αλκοόλ, πιθανώς να αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, αλλά και εδώ η συσχέτιση δεν είναι βέβαιη. Πολλοί άλλοι πιθανοί επιβαρυντικοί παράγοντες έχουν μελετηθεί, όπως το κάπνισμα, η φυσική δραστηριότητα, οι χρωστικές των μαλλιών, η ηλεκτρομαγνητική και ηλιακή ακτινοβολία, η επαγγελματική έκθεση σε επιβαρυντικούς παράγοντες, διαιτητικοί παράγοντες, καθώς και η έκθεση σε ορισμένα χημικά προϊόντα, όπως το DDT και άλλα. Δεν έχει βρεθεί όμως, σημαντική σχέση μεταξύ αυτών των παραγόντων και του καρκίνου του μαστού. Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης με οιστρογόνα για αντιμετώπιση εμμηνοπαυσιακών προβλημάτων δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, όμως παρατεταμένη χρήση οιστρογόνων (περισσότερο από 10 χρόνια) ή οι υψηλές δόσεις οιστρογόνων, πιθανώς να αυξάνουν τον κίνδυνο. Σε γυναίκες οι οποίες ελάμβαναν ορμονική θεραπεία υποκατάστασης για περισσότερο από πέντε (5) χρόνια, βρέθηκε 1,15 έως 3,3 μεγαλύτερος σχετικός κίνδυνος. Μία μετα-ανάλυση θεωρεί τη μετεμμηνοπαυσιακή χρήση οιστρογόνων, ως παράγοντα κινδύνου. Η τελευταία συναίνεση πάνω στο θέμα αυτό, θεωρεί, ότι μετεμμηνοπαυσιακά, τα οιστρογόνα πρέπει να δίνονται σε σχετικά χαμηλές δόσεις, είτε κυκλικά ή σε συνδυασμό με προγεσταγόνα. Αν και τα οιστρογόνα, πιθανώς, να αυξάνουν ελαφρώς την επίπτωση καρκίνου του μαστού, η λελογισμένη χρήση τους δικαιολογείται από τη μείωση στην θνητότητα από οστεοπόρωση και καρδιαγγειακά νοσήματα. Γενετικοί παράγοντες συμβάλλουν σε ένα μικρό μόνο μέρος των περιπτώσεων του καρκίνου του μαστού, μπορεί όμως να είναι υπεύθυνοι έως και για το 25% των περιπτώσεων σε ασθενείς ηλικίας μικρότερης των 30 ετών (34). Τα τελευταία χρόνια απομονώθηκαν γονίδια κατασταλτικά (BRCA1, BRCA2, αλλά και 3, 4, 5 κ.τ.λ.). Ιδιαίτερη σημασία έχει η γονιδιακή επιβάρυνση με τις μεταλλάξεις των γονιδίων BRCA1 & BRCA2. Υπολογίζεται, ότι τα γονίδια BRCA1 και BRCA2 ευθύνονται για το 80% του κληρονομικού καρκίνου του μαστού (35), (36),(37). Mέχρι σήμερα, έχουν ανιχνευθεί περισσότερες από 300 διαφορετικές μεταλλάξεις του BRCA1 γονιδίου (35), (38). Γυναίκες, οι οποίες παρουσιάζουν μεταλλάξεις του BRCA1, έχουν κίνδυνο να εμφανίσουν 80-90% καρκίνο του μαστού και 50-60% καρκίνο των ωοθηκών μέχρι την ηλικία των 80 ετών. Ο αντίστοιχος σχετικός κίνδυνος για τις γυναίκες που δεν φέρουν μεταλλάξεις στο BRCA1, δηλαδή του φυσιολογικού πληθυσμού, είναι 12,2% για τον καρκίνο του μαστού και 1% για τον

19 10 καρκίνο των ωοθηκών μέχρι την ηλικία των 80 ετών (39), (200), (201), (202), (203), ( ). Μέχρι σήμερα έχουν αναγνωρισθεί περίπου 85 διαφορετικές μεταλλάξεις του γονιδίου BRCA2 (35),(40),(41). Από τα δεδομένα του Διεθνούς Συμποσίου για τον Καρκίνο του Μαστού, το 1996 (International Breast Cancer Linkage Consortium, 1996), εκτιμάται, ότι μεταλλάξεις του γονιδίου BRCA2 βρίσκονται σε 12% των οικογενειών στις οποίες υπάρχουν 4 ή 5 μέλη με καρκίνο του μαστού και σε 61% των οικογενειών με 6 ή περισσότερα προσβεβλημένα άτομα. Είναι ενδιαφέρον, ότι στους άντρες, το μεταλλαγμένο γονίδιο BRCA2 ευθύνεται, σχεδόν αποκλειστικά, για τον καρκίνο του μαστού (42). To 1995, οι Kerangueven et.al., ανακοίνωσαν την εντόπιση ενός τρίτου γονιδίου, του BRCA3, στο βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος 8 (8 p ) σε οκτώ οικογένειες με αποκλειστικά κληρονομικό καρκίνο του μαστού, όπου δεν διαπιστώθηκαν μεταλλάξεις στο BRCA1 και στο BRCA2 γονίδιο (43). Επειδή είναι η μοναδική μέχρι σήμερα βιβλιογραφική αναφορά στο γονίδιο αυτό, το γονίδιο θα πρέπει να αναγνωρισθεί και να ταυτοποιηθεί σε μεγαλύτερο αριθμό οικογενειών με κληρονομικό καρκίνο του μαστού πριν συσχετισθεί οριστικά με τον καρκίνο του μαστού. Άλλα σπανιότερα οικογενή σύνδρομα, τα οποία συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού είναι : Σύνδρομο Li Fraumeni, το οποίο σχετίζεται συχνότερα με κληρονομούμενες μεταλλάξεις του ογκοκατασταλτικού γονιδίου p53 (44),(45),(46),(35). Η αταξία-τηλαγγειεκτασία (47),(35). Το σύνδρομο Cowden το οποίο είναι σπάνιο κληρονομικό νόσημα (48),(49),(50),(35). Το σύνδρομο Peutz-Jeghers (51),(52). Το σύνδρομο Reifenstein, το οποίο σχετίζεται με μεταλλάξεις του γονιδίου του υποδοχέα των ανδρογόνων (53). Ελαφρά μεγαλύτερο κίνδυνο ενέχουν οι μεγαλύτερες και υποτροποιάζουσες κύστεις, η τυπική υπερπλασία, η σκληρωτική αδένωση και οι υποομάδες ινοαδενωμάτων που συνδέονται με άλλους παράγοντες κινδύνου. Με ακόμα υψηλότερο κίνδυνο σχετίζονται η άτυπη υπερπλασία και το καρκίνωμα in situ.

20 11 ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Ο χρόνος διπλασιασμού ενός όγκου είναι ένας καλός δείκτης της βιολογικής του συμπεριφοράς και της πιθανότητας επιβίωσης. Εξαρτάται από την χρονική διάρκεια του κυτταρικού κύκλου, το ποσοστό των κυττάρων που βρίσκονται σε αναπαραγωγική φάση και το ρυθμό απώλειας των κυττάρων του όγκου. Οι χρόνοι διπλασιασμού των όγκων μπορεί να ποικίλουν από 25 έως 240 ημέρες και είναι ίδιοι για τον πρωτοπαθή όγκο, όσο και για τις αντίστοιχες λεμφαδενικές μεταστάσεις. Έτσι, σε έναν ασθενή με ταχύ χρόνο διπλασιασμού του όγκου, περίπου 25 ημέρες, χρειάζονται 2 χρόνια (30 διπλασιασμοί) για να φθάσει ο όγκος από ένα κύτταρο διαμέτρου 10μ στο μέγεθος του 1cm, οπότε είναι κλινικά ψηλαφητός. Ένας όγκος με 90 ημέρες χρόνο διπλασιασμού, χρειάζεται 8-10 έτη για να διαγνωσθεί. Σε ασθενείς με γρήγορο χρόνο διαπλασιασμού του όγκου η πενταετής επιβίωση είναι μόλις 5%, ενώ φθάνει το 60% για όγκους με μέτριο χρόνο διπλασιασμού. Ένας όγκος ύστερα από 40 διπλασιασμούς φθάνει το μέγεθος της θανατηφόρου μάζας και περιέχει 10ª όπου a=12 κύτταρα. Η φυσική ιστορία του καρκίνου του μαστού είναι συνήθως πολύ παρατεταμένη, ώστε θεωρείται χρόνια κακοήθεια. Χρειάζονται περίπου 30 διαδοχικοί διπλασιασμοί και γύρω στα 7-8 χρόνια για να δημιουργηθεί όγκος διαμέτρου 1 cm. Η αύξηση αυτή ακολουθεί τη χαρακτηριστική καμπύλη του Gompertz (54). Κατά την διάρκεια της προκλινικής φάσης αύξησης του καρκίνου του μαστού υπάρχει ένα χρονικό σημείο όπου αυτός είναι ανιχνεύσιμος με την screening μαστογραφία, Το σημείο αυτό καθορίζεται από πολλούς παράγοντες όπως η κινητική του όγκου, η ευαισθησία των χρησιμοποιούμενων μηχανημάτων κλπ. Το χρονικό διάστημα μεταξύ του σημείου ανίχνευσης του όγκου με τη μαστογραφία και του σημείου όπου αυτός γίνεται κλινικά έκδηλος ονομάζεται καθοριστικός χρόνος (lead time, Σχήμα 1) Οι εκτιμήσεις για τον καθοριστικό χρόνο ποικίλουν από 0,3 έως 3 χρόνια (55). Σχήμα 1. Μοντέλο ανάπτυξης του καρκίνου του μαστού. Η μαστογραφία μπορεί να ανιχνεύσει όγκους διαμέτρου το λιγότερο 1-2 mm. Φυσιολογικό Ασυμπτωματικός μη διηθητικός καρκίνος Ασυμπτωματικός διηθητικός καρκίνος Συμπτωματικός διηθητικός καρκίνος lead time (ανιχνεύσιμος καρκίνος) Θεραπεύσιμος καρκίνος Έτσι, όσο μακρύτερος είναι ο καθοριστικός χρόνος, τόσο καλύτερη η πρόγνωση. Ο καθοριστικός χρόνος βέβαια εξαρτάται από το διάστημα που ο καρκίνος του μαστού παραμένει στην προκλινική φάση αλλά είναι ανιχνεύσιμος με τη μαστογραφία. Αν τη στιγμή της διάγνωσης με την screening μαστογραφία ο καρκίνος έχει φθάσει στο σημείο που να μην είναι πια θεραπεύσιμος, ο χρόνος μεταξύ διάγνωσης και θανάτου επιμηκύνεται μόνο με την αύξηση του καθοριστικού χρόνου και σε αυτή την περίπτωση η γρηγορότερη ανίχνευση δεν μεταβάλλει τον χρόνο επέλευσης του θανάτου. Επίσης, η screening μαστογραφία μπορεί να ανιχνεύσει καρκίνους ασυμπτωματικούς και μη διηθητικούς, που μερικοί από αυτούς δεν θα γίνονταν ποτέ κλινικά έκδηλοι. Οι εκτιμήσεις δε για τον καθοριστικό χρόνο ποικίλουν από 0,3 έως 3 χρόνια (55).

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ)

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Συχνότητα και θνησιμότητα Ca μαστού Ο κίνδυνος για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στο γενικό πληθυσμό υπολογίζεται ότι κυμαίνεται σε 800 νέες περιπτώσεις ανά έτος σε 1.000.000 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος Μαστού Απρίλιος 2015

Καρκίνος Μαστού Απρίλιος 2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Επιστημών Υγείας ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Καρκίνος Μαστού Απρίλιος 2015 Γιώργος Κύργιας Ογκολόγος Ακτινοθεραπευτής Αναπλ. Καθηγητής Ακτινοθεραπείας ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΑΣΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Γ. Μπουλογιάννη 1, Α. Δρεβελέγκας 1, Ι. Χρυσογονίδης 2 1.Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά

Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά ευρήματα. Stafford Warren, 1930, επί ασθενών, (στερεοσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων Γ κύκλος μαθημάτων Ημερομηνίες μαθημάτων 1 ο Μάθημα: 30 31 Μαρτίου 2012 2 ο Μάθημα: 11 12 Μαΐου 2012 3 ο Μάθημα: 28, 29 & 30 Σεπτεμβρίου 2012 4 ο Μάθημα: 23, 24 & 25 Νοεμβρίου 2012 Γραμματεία Σεμιναρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ. Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ

ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ. Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ οι αλλοιώσεις του μαστού που χειρουργούνται χαρακτηρίζονται ως

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Η ανίχνευση BRCA μετάλλαξης δεν αποτελεί διάγνωση νόσου αλλά γενετική πληροφορία και εκτίμηση κινδύνου Ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

9 Ιανουαρίου 2016 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 2016. Νεώτερα Δεδομένα. 1 η Επιστημονική Ημερίδα. Ώρα προσέλευσης: 09:00 ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

9 Ιανουαρίου 2016 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 2016. Νεώτερα Δεδομένα. 1 η Επιστημονική Ημερίδα. Ώρα προσέλευσης: 09:00 ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ Οργάνωση: Απεικονιστικό Τμήμα Μαστού ΜΗΤΕΡΑ Α Κλινική Μαστού ΜΗΤΕΡΑ Β Κλινική Μαστού ΜΗΤΕΡΑ Ογκολογική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ν. ΛΟΥΡΟΣ ΜΗΤΕΡΑ 1 η Επιστημονική Ημερίδα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 2016

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Τι είναι καρκίνος. Ένα σύνολο 100 διαφορετικών νοσολογικών οντοτήτων. Ιδιότητες των καρκινικών κυττάρων και ιστών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Τι είναι καρκίνος. Ένα σύνολο 100 διαφορετικών νοσολογικών οντοτήτων. Ιδιότητες των καρκινικών κυττάρων και ιστών 1 Ο KAΡKINOΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ στις γυναίκες είναι ένα άκρως επίκαιρο θέμα που αφορά τον γυναικείο πληθυσμό και όχι μόνο. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση αποβαίνει σωτήρια για τη γυναίκα. Η ανταλλαγή απόψεων

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και Κύηση Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και κύηση - 2 Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου στις

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ Το 1998 η FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics) στην ετήσια έκθεση της ανέφερε ότι ο καρκίνος του αιδοίου αποτελούσε το 5% των κακοήθων νεοπλασμάτων του γυναικείου γεννητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

Απόλαυσε τον ήλιο με προστασία. Βάλτε περισσότερη άσκηση στη ζωή σας. Ενημέρωση για τον καρκίνο του προστάτη. Αφιέρωμα διατροφικές συνήθειες και υγεία

Απόλαυσε τον ήλιο με προστασία. Βάλτε περισσότερη άσκηση στη ζωή σας. Ενημέρωση για τον καρκίνο του προστάτη. Αφιέρωμα διατροφικές συνήθειες και υγεία Ιουνιος 2012 - Τευχος 03-04 ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 Απόλαυσε τον ήλιο με προστασία Βάλτε περισσότερη άσκηση στη ζωή σας Ενημέρωση για τον καρκίνο του προστάτη Αφιέρωμα διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη, πρόγνωση και θεραπεία του καρκίνου του μαστού

Πρόληψη, πρόγνωση και θεραπεία του καρκίνου του μαστού Πρόληψη, πρόγνωση και θεραπεία του καρκίνου του μαστού Σταμάτης Βασίλαρος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ευχαριστώ για τα ωραία λόγια, τιμή μου που είμαι εδώ σήμερα και που με καλέσατε να πάρω

Διαβάστε περισσότερα

Δι η m ε ρ ί δ α Χε ι ρ ο υ ρ γ ι κ η σ Ενδοκρινών Αδένων & Μαστού

Δι η m ε ρ ί δ α Χε ι ρ ο υ ρ γ ι κ η σ Ενδοκρινών Αδένων & Μαστού ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Β ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Καθηγητής ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΒΩΡΟΣ Δι η m ε ρ ί δ α Χε ι ρ ο υ ρ γ ι κ η σ Ενδοκρινών Αδένων & Μαστού Υπευθυνοι Οργανωσησ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ (follow up) των ασθενών με καρκίνο

ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ (follow up) των ασθενών με καρκίνο ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ (follow up) των ασθενών με καρκίνο Μετά την διάγνωση ενός νεοπλάσματος και την εφαρμογή της ενδεικνυόμενης θεραπευτικής αγωγής, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην τακτική παρακολούθηση

Διαβάστε περισσότερα

Η πραγματική αιτία του καρκίνου του ενδομητρίου είναι άγνωστη.

Η πραγματική αιτία του καρκίνου του ενδομητρίου είναι άγνωστη. KΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Όγκοι - Γυναικολογικός Καρκίνος Με τον όρο καρκίνο περιγράφονται ομάδες νοσημάτων που η αιτία τους βρίσκεται σε κυτταρικό επίπεδο. Ο όρος αναφέρεται σε υπερβολική

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ Ηβη Αρβανίτη 1898 Pfannenstiel θηλώδη κυσταδενώματα ωοθήκης 1929 Taylor ημικακοήθη νεοπλάσματα WHO του 2003 οριακός ορώδης όγκος (SΒΟΤ( ΒΟΤ) χαμηλής δυνητικής κακοηθείας όγκος

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο 19 ος αιώνας Σήμερα Μαστεκτομή Τεταρτεκτομή Τμηματεκτομή Ογκεκτομή Ο Dr. Charles Hewitt Moore στα 1867 θέτει τις αρχές της χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

17. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ

17. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Αιτιολογία: επίμονη λοίμωξη με ογκογόνο στέλεχος HPV (16, 18, 31, 33, 35, 45 κλπ) Πρωτογενής πρόληψη: εμβολιασμός (2 εμβόλια τετραδύναμο, διδύναμο) Δευτερογενής πρόληψη: προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μπάμπης Φ. Γιαννουλόπουλος. Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Χειρουργός Μαστού. Γαία Μαιευτική-Γυναικολογική

Δρ. Μπάμπης Φ. Γιαννουλόπουλος. Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Χειρουργός Μαστού. Γαία Μαιευτική-Γυναικολογική Δρ. Μπάμπης Φ. Γιαννουλόπουλος Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Χειρουργός Μαστού Γαία Μαιευτική-Γυναικολογική Επίπτωση παγκοσμίως 89/100.000 γυναίκες, 800.000 νέα περιστατικά ετησίως. U.S.A. 250.000 νέα περιστατικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Δημήτρης Λ. Αβραμόπουλος

Πρόλογος. Δημήτρης Λ. Αβραμόπουλος Δημήτρης Λ. Αβραμόπουλος Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Πρόλογος ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Η πρόληψη αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες του στρατηγικού μας σχεδιασμού για την Υγεία.

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΟΡΘΟΥ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ A1. Εθνικότητα Ελληνική Άλλη Εθνικότητα Άλλη Εθνικότητα A2. Τωρινό Επάγγελμα A3. Έτη στο τωρινό

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Section A: Είδος επέμβασης

Section A: Είδος επέμβασης Section A: Είδος επέμβασης A1. Είδος Επέμβασης Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple ), μερική παγκρεατεκτομή Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple), ολική παγκρεατεκτομή PPPD, μερική παγκρεατεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Καρκινογόνα Κυρίως τρεις τύποι: Χηµικά (µόλυνση, κάπνισµα, αµίαντος) Φυσικά (ιονίζουσα ακτινοβολία, µή- ιονίζουσα???) Βιολογικά (ιοί π.χ.. HPV) Καρκίνος παχέος εντέρου ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινολογίας-Αθήνα 2000

Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινολογίας-Αθήνα 2000 ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΣΠΙΝΘΗΡΟΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΕ ΤC99m-TETROFOSMIN Γεωργοσοπούλου Μ, Λύρα Σ, Χατζηλύρα Π Γεωργούντζος Β, Παππάς, Μανδάλου Α, Τσουρούλας Μ, Στριγγάρης Κ, Βλάχος Λ Εργ. Ακτινολογίας Παν/μίου

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Με την προσωπική πρόσκληση συµµετοχής σας στο πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού µέσω

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται όταν αναπτύσσονται στον προστάτη αφύσικα κύτταρα. Αυτά τα αφύσικα κύτταρα μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση. Με την πεποίθηση ότι η συμμετοχή σας στην ημερίδα μας θα είναι εποικοδομητική, σας καλωσορίζουμε και φέτος στο «ΑΤΤΙΚΟ» Νοσοκομείο.

Πρόσκληση. Με την πεποίθηση ότι η συμμετοχή σας στην ημερίδα μας θα είναι εποικοδομητική, σας καλωσορίζουμε και φέτος στο «ΑΤΤΙΚΟ» Νοσοκομείο. Πρόσκληση Μετά από την περσινή ανταπόκριση στην 1 η Επιστημονική Διημερίδα της Γ Μαιευτικήςκαι Γυναικολογικής Κλινικής, με μεγάλη χαρά σας καλωσορίζουμε στην 2 η Επιστημονική Ημερίδα της Γ Μ & Γ της Ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

4. Γιατί παρατηρείται μείωση της θνησιμότητας του καρκίνου του μαστού, παρά την αύξηση της επίπτωσης της νόσου?

4. Γιατί παρατηρείται μείωση της θνησιμότητας του καρκίνου του μαστού, παρά την αύξηση της επίπτωσης της νόσου? ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 1. Γιατί τα τελευταία 20 χρόνια παρουσιάζεται αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου του μαστού? Πιθανοί λόγοι: Δυνατότητα και εφαρμογή προσυμπτωματικού ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος ΗΠΑΡ συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος Χειρουργικη εκτομη ηπατικων μεταστασεων(πλην παχεος-ορθου) Αμφισβητουμενη Μονον στα πλαισια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί την τρίτη αιτία διεθνώς, θανάτων από κακοήθη νόσο. Ο λόγος είναι ότι οι πολύποδες

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρημένος Καρκίνος του Μαστού

Προχωρημένος Καρκίνος του Μαστού Προχωρημένος Καρκίνος του Μαστού 2 Εισαγωγή Περιεχόμενα 3 Εισαγωγή Τα τελευταία 30 χρόνια έχουν διατεθεί σημαντικοί πόροι για την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη θεραπεία συγκεκριμένων τύπων καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού;

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; Anne-Marie Μητέρα Επιστήμονας Ιατρικής από την Ιρλανδία και ασθενής με καρκίνο μαστού που έκανε το Oncotype DX Ένας εκπαιδευτικός οδηγός που δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Ερµηνεία των Προτεινόµενων Χρήσιµων εδοµένων για την βιοψία. Φ. Πατακιούτα, ιευθύντρια Παθολογοανατοµικού Εργαστηρίου, Αντικαρκινικό

Συνοπτική Ερµηνεία των Προτεινόµενων Χρήσιµων εδοµένων για την βιοψία. Φ. Πατακιούτα, ιευθύντρια Παθολογοανατοµικού Εργαστηρίου, Αντικαρκινικό Συνοπτική Ερµηνεία των Προτεινόµενων Χρήσιµων εδοµένων για την βιοψία φρουρού λεµφαδένα σε πρώιµη φάση καρκίνου του µαστού Φ. Πατακιούτα, ιευθύντρια Παθολογοανατοµικού Εργαστηρίου, Αντικαρκινικό Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα:

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: Ο καρκίνος της κύστης αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο ουρολογικό καρκίνο. ευθύνονται για το 3% των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα