ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: πολιτικές εκτροπές (παθογένειες) της σύγχρονης εποχής»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: πολιτικές εκτροπές (παθογένειες) της σύγχρονης εποχής»"

Transcript

1 Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Π Α Τ Ρ Ω Ν Σ Χ Ο Λ Η Α Ν Θ Ρ Ω Π Ι Σ Τ Ι Κ Ω Ν Κ Α Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Τ Μ Η Μ Α Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Τ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η Σ Κ Α Ι Τ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Σ Τ Η Ν Π Ρ Ο Σ Χ Ο Λ Ι Κ Η Η Λ Ι Κ Ι Α ( Τ Ε Ε Α Π Η ) Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ O Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Σ Π Ο Υ Δ Ω Ν Σ Τ Ι Σ Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ε Σ Τ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η Σ Κ Α Ι Τ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ : «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Οι προτάσεις περί παιδείας του Αριστοτέλη ως αντίδοτο στις κοινωνικές και πολιτικές εκτροπές (παθογένειες) της σύγχρονης εποχής» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚH ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Σπυριδούλα Γαλάνη Α.Μ. : 275 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: κ. Αμαλία Υφαντή Πάτρα, Σεπτέμβριος 2012

2 Σ αυτό το σύντομο σημείωμα θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον κ. Χρήστο Τερέζη, ο οποίος συνέβαλε ουσιαστικά στην εκπόνηση αυτής της διπλωματικής εργασίας, καθώς και για την φιλολογική επιμέλεια με την οποία την προσέγγισε. Επίσης ευχαριστώ την επιβλέπουσα καθηγήτριά μου, κ. Αμαλία Υφαντή, για το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της και την ενθάρρυνσή της καθ όλη την διάρκεια της συνεργασίας μας. 1

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία επισημαίνοντας την ηθική κρίση, την απαξίωση των ιστορικά και πολιτιστικά επικυρωμένων αξιών, με επίπτωση κυρίαρχα στον τομέα της εκπαίδευσης, φιλοδοξεί να παρουσιάσει προτάσεις - λύσεις, καταφεύγοντας σε μια κορυφαία προσωπικότητα του αρχαιοελληνικού κόσμου, τον Αριστοτέλη. Αναπτύσσει τις απόψεις του περί παιδείας, περί των ηθικών και διανοητικών αρετών και περί φιλίας, προσδίδοντας στο περιεχόμενό τους ευρύτατες διαστάσεις. Αν μεταφέρουμε στο εκπαιδευτικό σύστημα τις προτάσεις του περί παιδείας, θα διατυπώνουμε λόγο για μια αγωγή που δεν υποτάσσεται σε σκοπιμότητες. Αν ο διδάσκων ακολουθήσει τις ανωτέρω αρετές και τις αφομοιώσει ο διδασκόμενος, τότε και οι δυο θα έχουν ένα στέρεο πεδίο ικανοτήτων, για να βρίσκονται σ έναν συνεχή αναστοχασμό και αυτοστοχασμό. Η έννοια της φιλίας μπορεί να μεταμορφώσει θετικά το κοινωνικό - πολιτικό - οικονομικό και εκπαιδευτικό σύστημα. Στο τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας παρουσιάζεται η καταγγελτική κριτική από σύγχρονους στοχαστές (Μαρκούζε, Λυοτάρ) για τις συνέπειες του παθογενούς συστήματος που επηρεάζει και τον τομέα της εκπαίδευσης. Υπάρχει ένα κρίσιμο ερώτημα αναφορικά με το αν η εκπαίδευση συγκροτεί ώριμα πολιτικά υποκείμενα, ή αν έρχεται να διαμορφώσει ανταγωνιστικά οικονομικά όντα. Abstract The present work by highlighting the crisis of moral values, the depreciation of the historically and culturally validated values, with an impact mainly on Education, intends to present proposals - solutions, resorting to a leading personality of the Ancient-Greek world, Aristotle. It develops his views on Education, the moral and intellectual virtues and friendship, adding broad dimensions to their content. If we pass his proposals about education into the established system, we will be talking about education which is not subordinated to expediency. If the teacher followed the above virtues and the learner assimilated them, then they would both acquire a solid skill basis so that they would be in a continuous reflection and self-reflection. The notion of friendship could positively transform the socio-political, economic and educational system. The final chapter of the work presents the denunciatory criticism 2

4 by modern scholars (Marcuse, Lyotar) about the consequences of the pathogenic system affecting the field of education. There is one critical question concerning whether education constitutes mature political subjects or if it comes to formulate competitive economic beings. Λέξεις Κλειδιά Αριστοτέλης, ηθικές και διανοητικές αρετές, παιδεία, φιλία, σύγχρονοι διανοητές, κρίση αξιών. Key words Aristotle, moral and intellectual virtues, education, friendship, modern thinkers, crisis of values. 3

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία, «οι προτάσεις περί παιδείας του Αριστοτέλη ως αντίδοτο στις κοινωνικές και πολιτικές εκτροπές (παθογένειες) της σύγχρονης εποχής», είναι μια προσωπική αναζήτηση και έκφραση ανησυχιών, υπό το πρίσμα της ιδιότητάς μου ως εκπαιδευτικού, καθώς και ως προσώπου που δραστηριοποιείται στο εθνικό και παγκόσμιο περιβάλλον. Τα ερεθίσματα και τα στοιχεία προέκυψαν από την καθημερινή πραγματικότητα, με κύριο σημείο αναφοράς την δράση μου μέσα στην θεσμική κοινότητα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τον εντοπισμό τους στους μετόχους αυτής, τους μαθητές. Το φαινόμενο που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, είναι ανησυχητικό, έχει προσλάβει τάσεις γενίκευσης και σίγουρα χρήζει προσοχής. Βασικό κριτήριο για έναν εκπαιδευτικό, μιας επιτυχημένης πορείας διδασκαλίας είναι η σε μεγάλο βαθμό απορροφησιμότητα των όσων πραγματεύεται από κοινού με τους μαθητές και η εφαρμογή τους στην καθημερινή δράση, με στόχο την ανάπτυξη της κριτικής και δημιουργικής σκέψης των υποκειμένων της παιδευτικής διαδικασίας. Αντί αυτού, η αδιαφορία και η ουδετερότητα των μαθητών, είναι μια γενικευμένη στάση που προκαλεί πλήθος συζητήσεων και ανησυχιών στους συλλόγους διδασκόντων. Η έλλειψη ενδιαφέροντος για το ουσιαστικό, προκαλούν στη σκέψη μια αποκαρδιωτική διαπίστωση, καθότι συγχρόνως και οι θεσμικές δυνάμεις ενός κράτους αδυνατούν να δώσουν συγκεκριμένες λύσεις. Πραγματικά είναι αξιοσημείωτο να αναφέρω ακόμα ένα στοιχείο που προκύπτει από την παρατήρηση και να σταθώ στο περιεχόμενό του. Οι μόνες συζητήσεις που κεντρίζουν το ενδιαφέρον των μαθητών έχουν σημείο αναφοράς τις καθημερινές δραστηριότητές τους στον ελεύθερο χρόνο τους, ο οποίος καταναλώνεται κατά κόρον, άκριτα και χωρίς περιορισμούς, στην θέαση όλου του φάσματος των εκπομπών της τηλεόρασης και της ενασχόλησής τους με τον ηλεκτρονικό κόσμο. Μοιάζει να κινούνται σε μια διάσταση άλλη, αυτή της εικονικής πραγματικότητας, και η εξάρτησή τους από αυτή είναι ένας εθισμός μακράν πιο επικίνδυνος και λιγότερο αντιμετωπίσιμος από εκείνον της χρήσης ουσιών, καθιστώντας τους εύκολα χειραγωγημένους από ένα σύστημα που θέλει υπηκόους και όχι σκεπτόμενες οντότητες. Διάφορα ερωτήματα γεννήθηκαν. Είχαν την συνέχειά τους και τους προβληματισμούς μου στο πλαίσιο του μαθήματος, «εκπαιδευτική πολιτική και συγκριτικές εκπαιδευτικές προσεγγίσεις», της κ. Αμαλίας Υφαντή. Ποιος είναι ο σκοπός της θεσμικής εκπαίδευσης σήμερα και πώς λειτουργεί εργαλειακά; Στην 4

6 σημερινή εποχή του πραγματισμού ποιο είναι το κυρίαρχο πρόβλημα; Τι μερίδιο ευθύνης αναλογεί στην οικονομική κρίση η οποία φαίνεται να επηρεάζει όλους τους τομείς της εκπαίδευσης; Έτσι θέλησα να αναπτύξω ένα συλλογισμό, ορμώμενη από τις θέσεις του αρχαίου έλληνα φιλοσόφου Αριστοτέλη, με σκοπό να καταθέσω προτάσεις για τη διαφοροποίηση των στόχων της παιδείας, τέτοιες ώστε να μπορούν να επιφέρουν αναδιατάξεις στον πολιτικό και κοινωνικό κορμό, με στόχο να οδηγήσουν την κοινωνία μέσα από διεργασίες, στον επαναπροσδιορισμό των αξιών εκείνων που απελευθερώνουν το άτομο και συντελούν στην πραγμάτωση της συλλογικής ευημερίας. 5

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 8 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Εισαγωγή Η ζωή και η προσωπικότητα του Αριστοτέλη Στόχοι και μέθοδοι της έρευνας του Αριστοτέλη Οι γενικές γραμμές των φιλοσοφικών θέσεών του Επισημάνσεις.31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο : ΟΙ ΗΘΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΕΣ ΑΡΕΤΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Εισαγωγή Ηθικές και διανοητικές αρετές Επισημάνσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : Η ΦΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Εισαγωγή Φιλία Επισημάνσεις

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο : ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Εισαγωγή Προοιμιακός λόγος Αριστοτέλης: Πολιτικά, Βιβλίο Η Αριστοτέλης: Πολιτικά, Βιβλίο Θ Η παιδεία, συνδετικός ιστός της πολιτικής με την ηθική Η συμβολή της μουσικής παιδείας στην «ηθική» διαπαιδαγώγηση των νέων Επισημάνσεις..67 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο : ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ Εισαγωγή Μαρκούζε Λυοτάρ Επισημάνσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο : ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ.. 79 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..82 7

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρακολουθώντας τη σύγχρονη πραγματικότητα, τουλάχιστον, των χαρακτηριζόμενων ως ανεπτυγμένων επιστημονικά και τεχνολογικά κρατών, διαπιστώνουμε ότι παρουσιάζουν ορισμένα προβλήματα, πλείστα από τα οποία έχουν μετεξελιχθεί ως εκ της επαναληπτικότητάς τους σε τέτοιο αρνητικό βαθμό, ώστε να έχουν προσλάβει την διάσταση των, γεωμετρικά και με ποικιλία αναπαραγόμενων, παθογενειών, τόσο ατομικής όσο και συλλογικής επίπτωσης. Ορισμένες μάλιστα εξ αυτών άνετα μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «παρά φύσιν», υπό την έννοια ότι δεν ανταποκρίνονται σε ό,τι ορίζεται ως αυθεντική, ανθρωπολογική και συλλογική πραγματικότητα, σε ό,τι δηλαδή έχει εδραία κανονιστική λειτουργία. Χωρίς να παραβλέπουμε την διεύρυνση των οικονομικών προβλημάτων, τα οποία γενικεύουν εντασιακώς και κυρίως ψυχοπαθολογικώς και τα υπόλοιπα, θα ήταν παράλειψη αν δεν επισημαίναμε την αναδιάταξη των κοινωνικών και των πολιτικών συνθηκών, οι οποίες έχουν προκαλέσει σε πλείστες περιπτώσεις ζητήματα ανισορροπιών και ανατροπών ως προς τις ουσιαστικές και ποιοτικές στοχεύσεις που πρέπει να έχει ένα δρων και νοούν άτομο και ένας συλλογικός οργανισμός με προοπτικές εξέλιξης. Έχουν αποδιαρθρώσει σε μείζονα βαθμό ή έστω περιθωριοποιήσει ό,τι περιλαμβάνεται στους όρους «προσωπική» και «συλλογική συνείδηση». Πρόκειται για έναν όρο ο οποίος αναφέρεται σε μια κατάσταση που δεν είναι εξ αρχής διακλαδιστικά συντεταγμένη, αλλά βαθμιαία και εξελικτικά -και πολλάκις ανεπαισθήτως- προσλαμβάνει συλλογικό περιεχόμενο. Η συνείδηση αυτή στηρίζεται σε ορισμένα ούτως ειπείν αρχέτυπα, τα οποία σ έναν ορισμένο βαθμό κάθε άτομο αποδέχεται και τα οποία αποτελούν κοινούς τρόπους συμπεριφοράς και κοινά κριτήρια σκέψης. Μέσα από τις συνθέσεις και τις αναδιατάξεις του κοινωνικού σώματος η συνείδηση αυτή ενεργοποιείται ή παθητικοποιείται, διεγείρεται ή ατονεί, εξίσταται προς το καινόν ή επιλέγει το συντηρητικό, ανανεώνεται ή επανέρχεται άκριτα σε παραδοσιακά σχήματα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η συλλογική συνείδηση είναι διάχυτη με ποικίλους τρόπους, οι οποίοι άλλοτε έχουν θετικό και άλλοτε αρνητικό πρόσημο και καταγράφει έναν τρόπο προόδου ή υποχώρησης αντιστοίχως σε σχέση με τις αυθεντικές αξίες που κανονιστικώς ορίζεται ότι είναι αναγκαίο να την 8

10 θεμελιώνουν. Για παράδειγμα, πολιτιστικές στοχεύσεις ευρέος φάσματος δεν είναι πλέον άνετα εφικτές, ενώ πολιτιστικές κατακτήσεις του παρελθόντος έχουν τεθεί πλέον στο περιθώριο, ή αναπαράγονται μ έναν ασυνείδητα μιμητικό τρόπο, ενδεικτικόν της αδυναμίας να προκύψουν νέες τάσεις και να διαμορφωθούν νέες ανάγκες. Το αξιακό παράδειγμα του παρελθόντος στερείται έτσι της διαχρονικότητάς του. Εδώ επιβάλλεται η απολυταρχία του μέσου όρου και μάλιστα επί τα χείρω, ο οποίος εξασφαλίζει ό,τι θεωρείται πως πρέπει να παραμείνει για λόγους προφανώς αποτελεσματικότητας, ανεξάρτητα από την ποιοτική αντοχή του. Τα σύγχρονα κράτη εμφανίζονται υπό διαδικασίες αρνητικής υφής ανατροπών και αναθεωρήσεων, από τις οποίες απουσιάζει σχεδόν απολύτως η κριτική σκέψη, ή ακόμη και αδυναμίας ανταπόκρισης σε ό,τι θα χορηγούσε στους πολίτες νόημα και σημασία βίου. Ή προσφέρουν μία συμβατική εξασφάλιση ή προβάλλουν κινδύνους για την συνέχειά της, θέτοντας το ενδεχόμενο της απώλειας ορισμένων στοιχείων θεωρούμενων ως κεκτημένων. Το αξιακό σύστημα του παρελθόντος αρχίζει και καταρρέει, αποδόμηση που φέρει στο προσκήνιο καταστάσεις πρωτόγνωρες για την παραδοσιακή σκέψη, η οποία κυρίως εστηρίζετο στην διεκδίκηση και στην πραγμάτωση της διαβούλευσης και των διαλεκτικών αμοιβαιοτήτων. Είναι επόμενο ότι τέτοιες καταστάσεις προξενούν και έντονες ψυχολογικές αβεβαιότητες στους πολίτες, οι οποίες ενίοτε μετακυλίονται και σε ψυχικές ασθένειες. Από την αρχή της δεκαετίας του 70 εμφανίζεται ένα περίεργο φαινόμενο στις χαρακτηριζόμενες ως δυτικές κοινωνίες. Από την μια πλευρά, μέσα από την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών αγώνων προέκυψε ένα ευρύτατο πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό κεκτημένο με προοπτικές δημοκρατικής διάνοιξης προς το όλο και περαιτέρω μετασχηματιστικό. Στην πορεία όμως της εξέλιξης των δυτικών κοινωνιών αναπτύχθηκε η ψυχολογία ενός φόβου για την απώλεια του εν λόγω κεκτημένου. Η αντίφαση είναι προφανής. Κατά βάση το δεύτερο φαινόμενο στηρίχτηκε στο ότι το κράτος καθώς και οι οικονομικά ισχυροί επιχειρηματικοί οργανισμοί ανέλαβαν τον έλεγχο της εξουσίας, με αποτέλεσμα να περιθωριοποιηθούν τα λαϊκά στρώματα από την λήψη και την εκτέλεση των αποφάσεων και έτσι να διαμορφωθεί ένας έντονος σκεπτικισμός απέναντι στην αβεβαιότητα για το μέλλον. Έτσι, οι δυνάμεις που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανανέωση των συλλογικών λειτουργιών, εγκλωβίστηκαν σε πιεστικές αναγκαιότητες και σε ποικίλου είδους φοβίες, οι οποίες οφείλονταν και σε διάχυτες ανακολουθίες τόσο στο επίπεδο των επιλογών όσο και των ενεργημάτων. Η τελική συνέπεια ήταν 9

11 να είναι διστακτικές ή αδύναμες για την πραγμάτωση του νέου, ή την επάνοδο στο αυθεντικό ή τουλάχιστον να διατηρήσουν μια ουδέτερη ζώνη ασφάλειας. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι βασικές αιτίες της αλλοίωσης των σύγχρονων κρατικών δομών, σε όλα σχεδόν τα επίπεδα, δεν είναι μόνον η ψυχολογία της ωφελιμιστικής αποτελεσματικότητας και η νοοτροπία της παραγωγικότητας αλλά και ένα μοντέλο ακύρωσης των όποιων αμφισβητήσεων θα μπορούσαν να διατυπωθούν αναφορικά με τα υπάρχοντα και τα τεκταινόμενα. Τα κριτήρια γίνονται όλο και πιο ποσοτικά και συνεπαγωγικώς μειώνεται αντιστρόφως η ποιοτική τροφοδότησή τους, με τελική προέκταση οι αναστοχαστικές διεργασίες να έχουν περιθωριοποιηθεί και να θεωρούνται άνευ νοήματος, ως μη ανταποκρινόμενες στην διεκδίκηση για δύναμη, για επικράτηση και για γενίκευση του ιδιοκτησιακού φρονήματος. Πρόκειται για ένα φρόνημα, ωστόσο, το οποίο δεν στηρίζεται αναγκαστικά σε μια προέκταση αποκλειστικά ενστικτωδών κατακτητικών τάσεων αλλά και σε μια αναγκαιότητα που απορρέει από φοβίες. Στην προσπάθειά του κάποιος να διαφυλάξει ό,τι κατέχει, ενισχύει το σύνδρομο, πλέον, της κτήσης και μάλιστα με ακόρεστο τρόπο. Σε ελάσσονα λοιπόν ή μείζονα βαθμό, διαπιστώνεται μία κρίση αξιών, η οποία επιφέρει κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις, με κύριο χαρακτηριστικό τον εξατομικευμένο ωφελιμισμό και την αναζήτηση της, με οποιοδήποτε τρόπο, εξυπηρέτησής του ή αναπαραγωγής του. Το αξιακό βάθος της ηθικής στήριξης τίθεται στο περιθώριο ως άνευ νοήματος και σημασίας. Θεωρείται μάλιστα ή ως γραφική συνήθεια ή τουλάχιστον ως αναποτελεσματική σε σχέση με τα κυρίαρχα μοντέλα. Σε πλείστες περιπτώσεις μάλιστα χαρακτηρίζεται ως παράδοξο ή ακόμη δεν κατανοείται. Ο Durkheim αναλύοντας το εκπαιδευτικό σύστημα διαχρονικά, τα εκπαιδευτικά ιδεώδη και τα προγράμματα που συγκροτούνται από την διάρθρωσή τους, διαπίστωσε ότι αυτά συνδέονται με το κοινωνικό σύστημα και τις αλλαγές του που είναι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές. Η κατάσταση μιας πολυπρισματικής διάδρασης είναι διάχυτη. Προχωρώντας σε μια βαθύτερη εξέταση της κοινωνικής κατασκευής των σχολικών γνώσεων, διατυπώνει την άποψη ότι αυτές κατασκευάζονται, αναδομούνται, διατηρούνται ή μετατρέπονται σύμφωνα με τις θεωρήσεις του κόσμου και ανάλογα με τις σχέσεις εξουσίας των διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Επίσης, οι γνώσεις που επιλέγονται ως έγκυρες σε κάθε χρονική περίσταση δεν είναι κοινωνικά ουδέτερες, διότι με την λειτουργία του 10

12 κοινωνικού ελέγχου συμβάλλουν στην διατήρηση της υπάρχουσας κοινωνικής ιεραρχίας(de Queiroz, 2000). Η σχολική κουλτούρα μέσα από τον νομιμοποιητικό χαρακτήρα της αποβλέπει στην επιλογή ή διαλογή των μαθητών εκείνων που είναι ικανοί να ανταποκριθούν σε αυτό το «από-πλαισιωμένο» παιχνίδι. Ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρονται οι σχολικές γνώσεις μαθαίνει στους μαθητές ένα σύνολο κοινωνικών σχημάτων που συνδέονται με την οργάνωση της κοινωνίας. Έτσι, συντελείται μία έμμεση κοινωνικοποίηση με την βοήθεια του παραπρογράμματος, γνωστού και ως κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα. Το κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα οδηγεί σε μια ιδιαίτερη θεώρηση της νοημοσύνης και της διαίρεσης της εργασίας. Αν εξαιρεθεί η συνεργατική μάθηση, η σχολική εργασία βασίζεται στον ανταγωνισμό και τον ατομικό συναγωνισμό. Ο μαθητής μέσα από τα αποτελέσματα υπολογίζει την αξία του σε σχέση με τους άλλους και δέχεται την διαβάθμισή του ως φυσική. Η εμπέδωση της αξιοκρατικής θεώρησης του σχολείου νομιμοποιεί την κοινωνική επιλογή της μετάδοσης των γνώσεων. Αξίζει να σημειωθεί πως διακρίνονται στη σχέση των αναλυτικών προγραμμάτων με τις διάφορες σχολικές κοινωνικές ομάδες μια έμμεση προετοιμασία για την κατανομή των κοινωνικών ρόλων καθώς και η εσωτερίκευση της τάξης των πραγμάτων και η αποδοχή τους(de Queiroz, ό.π.). Όπως επισημαίνεται, ο χώρος του σχολείου πλέον παράγει άτομα-ιδιώτες, μορφωμένα, ανταγωνιστικά και απομονωμένα, ηττημένα στον κοινωνικό αγώνα, αποδιαρθρωμένα στην κοινωνική ταυτότητά τους, πλήρη από απόγνωση και απελπιστικά μόνα μέσα στο σύνολο. Φαινόμενα όπως η σχολική βία και ο ρατσισμός δεν ήταν ποτέ περισσότερο οξυμένα(de Queiroz, ό.π.). Η αβεβαιότητα επίσης, της απεικόνισης του μέλλοντος των παιδιών της οικογένειας μέσα από τον καθρέφτη του σχολείου έχει τις επιπτώσεις της στον τρόπο λειτουργίας της. Η αβεβαιότητα αυτή αυξάνει τις αντιφάσεις της εφηβείας και η διαχείριση των ενδογενειακών σχέσεων γίνεται πιο κριτική(de Queiroz, ό.π.). Το σχολείο ή το σχολικό σύστημα φαίνεται να διέρχεται κρίση. Είναι αυτή η κρίση σημερινό φαινόμενο ή επαναλαμβάνεται σε τακτά ιστορικά διαστήματα; Μπορεί το σχολείο να επαναπροσδιορισθεί συλλογικά ως δημόσιος χώρος; Μπορούν οι ανωτέρω διαπιστώσεις να αφορούν μόνο στο σχολικό περιβάλλον και στις πρακτικές του; Ο όρος «κρίση» θα μπορούσε κατάλληλα να χαρακτηρίσει τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνία και στο σχολείο. Τα προβλήματα της θεσμικής εκπαίδευσης, με κυρίαρχα τα οικονομικά, αντιστοιχούν σε ανάλογα προβλήματα άλλων κοινωνικών 11

13 θεσμών. Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι οι «κρίσεις» γενικότερα έχουν επιπτώσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα. Κατά ένα τρόπο θα μπορούσε να ερμηνευτεί η «κρίση» ως αποτέλεσμα των προσωρινών «διαρθρωτικών αντινομιών» που επηρεάζουν τον καταμερισμό της εργασίας, στον οποίο το σχολείο πρέπει να προσαρμοστεί(husen, 1992). Όμως σκοπός της εκπαίδευσης είναι η βελτίωση των ανθρώπων μέσα από ένα εκπαιδευτικό σύστημα με έμφαση στις αξίες. Το σημερινό πρόβλημα, στην εποχή του πραγματισμού, είναι η μη συνειδητοποίηση της ανωτερότητας των ποιοτικών αξιών. Μια πραγματική εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει τη μελέτη τέτοιου είδους αξιών. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει μέσα σε ένα σύστημα το οποίο σχεδιάστηκε με στόχο την εξειδίκευση, με βαθύτερο στόχο την χειραγώγηση των ανθρώπων. Η εκπαίδευση φαίνεται να λειτουργεί ως εργαλείο κοινωνικής καταξίωσης και απελευθέρωσης, ενώ στην πραγματικότητα καθιστά τους ανθρώπους στην εποχή μας απολύτως εξηρτημένους από τις υπηρεσίες του συστήματος της θεσμικής εκπαίδευσης. Εισάγοντας τον θεσμό της πιστοποίησης, την «ασθένεια του διπλώματος» όπως λέγεται, αντικατοπτρίζεται η χειραγώγησή του από τις δυνάμεις της αγοράς, και αντί να εξισώνει, το σχολείο προξενεί ταξικές διαφορές. Η συνέπεια είναι να έρχεται σε αντίθεση με τις ρητορείες περί ισότητας και προσωπικής ολοκλήρωσης(husen, ό.π.). Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η αναγκαιότητα της ύπαρξης του θεσμού του σχολείου, αλλά μπορεί να αμφισβητηθεί το δικαίωμα του σχολείου να επιβάλει σε όλα τα παιδιά το κυρίαρχο μοντέλο συμπεριφοράς και αξιών, γεγονός που έρχεται σε αντίφαση με την ηθική μιας ελεύθερης, πλουραλιστικής κοινωνίας(husen, ό.π.). Στην εργασία που ακολουθεί, ο σκοπός μας είναι να «αναγνώσουμε» το περιεχόμενο των παιδαγωγικών εκτροπών της σύγχρονης εποχής, οι οποίες έρχονται ως συνέχεια των οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών. Ως αντίδοτο στην παρουσία των εκτροπών αυτών προβάλλουμε θέσεις από το αρχαιοελληνικό παρελθόν, αλλά και από τον 20 ο αιώνα, με σκοπό να δείξουμε τι απουσιάζει από την εποχή μας. Η επιλογή του θέματος έγινε λόγω των ερεθισμών που συνεχώς μας προκαλούν από το σύγχρονο εκπαιδευτικό περιβάλλον, και επειδή στόχος μας είναι να βελτιώσουμε την δική μας επαγγελματική στάση στον δυναμικό χώρο της τάξης. Εκτιμούμε ότι η πρωτοτυπία της μελέτης έγκειται στον βαθμό που αναζητήσαμε κοινούς τόπους, ανάμεσα σε στοχαστές που αντιπροσωπεύουν 12

14 διαφορετικές παραδόσεις, αλλά κυρίως που διέπονται από μια γωνία για την πορεία της ιστορίας. Ο σκοπός της μελέτης μας είναι να διεγείρουμε τους προβληματισμούς στην εκπαιδευτική κοινότητα, τείνοντας προς ένα νέο ερμηνευτικό μοντέλο. Είναι τέτοιας πνευματικής εμβέλειας οι φιλόσοφοι που θα επικαλεστούμε, ώστε είναι σχεδόν αυτονόητη η απήχηση των θέσεών τους σε κάθε εποχή. Το πρώτο κεφάλαιο της εργασίας είναι αφιερωμένο στον φιλόσοφο Αριστοτέλη. Περιλαμβάνει τα απαραίτητα βιογραφικά στοιχεία με έμφαση στους στόχους και τις μεθόδους της έρευνάς του. Μια μικρή παρουσίαση των γενικών γραμμών της φιλοσοφικής του έρευνας προετοιμάζει τον αναγνώστη για την επικείμενη ενασχόλησή μας με επιλεγμένα κείμενα από τα Ηθικά & Πολιτικά του Αριστοτέλη, στα επόμενα τρία κεφάλαια. Οι ηθικές και διανοητικές αρετές, η φιλία και οι απόψεις του για την αγωγή του πολίτη εξετάζονται για να αναδείξουμε τα διαχρονικά όσο και καινοτόμα εκείνα στοιχεία με τα οποία θα επαναπροσδιορίσουμε τους όρους παιδεία και αγωγή του πολίτη. Τέλος παρουσιάζονται δύο σύγχρονοι στοχαστές, μέσα από συγγράμματά τους-σταθμούς για την παγκόσμια γραμματεία, ο Μαρκούζε και ο Λυοτάρ, όπου προτάσσονται στοχασμοί και εγείρονται ερωτήματα για τους σκοπούς και τους στόχους της σημερινής εκπαιδευτικής πραγματικότητας, αναζητώντας μια σύγχρονη πρόταση για την αναδιάρθρωση της θεσμικής παιδείας, τέτοια ώστε να επιφέρει τις ευκταίες αλλαγές. 13

15 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Η μέθοδος που θα ακολουθήσουμε θα έχει τον χαρακτήρα κατ αρχάς του συγχρονισμού και ακολούθως του οπισθοδρομισμού, με το αναλυτικό και το συνθετικό στοιχείο να είναι διάχυτα και, όπως οφείλεται, σε αμοιβαία διασύνδεση. Τελείως ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο Χάμπερμας 1 στην μελέτη του «Το πραγματικόν και το ισχύον» επικαλείται φιλοσόφους από το παρελθόν, όπως π.χ. τον Κάντ προκειμένου να τεκμηριώσει τις θέσεις του αναφορικά με την πολιτική θεωρία στην εποχή μας. Το πρώτο στοιχείο αναφέρεται στον εντοπισμό των ζητημάτων που έχουν διαμορφωθεί στην σύγχρονη εποχή μέσα από μία ούτως ειπείν γενετική διαδικασία, με τους όρους της αιτιότητας να καταθέτουν την κανονιστικότητά τους, όχι δηλαδή υπό τον τύπο μιας μηχανιστικής μετάβασης από το πρότερον στο ύστερον. Συγκεκριμένα: καταγραφή του προβλήματος αποχρώσες αιτίες που το διαμόρφωσαν -, χαρακτηρισμός του ως παθογενούς ή όχι - προεκτάσεις του -, βιωματική πρόσληψή του από τους ανθρώπους. Είναι υποχρεωτικό επιστημολογικά να αναληφθεί μια επεξεργασία της μικροκοσμικής κοινωνικό - πολιτικής - οικονομικής κλίμακας, προκειμένου να μην αντικατασταθεί η αντικειμενικότητα από τάσεις ιδεολογικού τύπου, δηλαδή από την πρόθεση του ερευνητή να επιβάλει τα εννοιολογικά σχήματά του ή τις κατηγορίες σκέψης του στην πραγματικότητα. Το πρόβλημα αυτό καθαυτό είναι απαραίτητο να οριοθετηθεί, ώστε να τεθεί στα απαραίτητα εννοιολογικά περιγράμματα. Εδώ θα χρησιμοποιηθεί η αναλυτική μέθοδος, διά της οποίας θα περιγραφούν οι παράγοντες που το έχουν συνθέσει ως μια συλλογιστική - επιχειρηματολογική διαδρομή, η οποία όμως κατά βάση θα κινηθεί στην περιοχή του φαίνεσθαι. Κατά βάση θα επιχειρηθεί η καταγραφή του ως διαδικαστικά διαμορφούμενου συμβάντος που τείνει να λάβει γενικευμένα χαρακτηριστικά. Παράλληλα, θα εντοπισθούν οι περιοχές του κοινωνικού σώματος που το εκφράζουν (κυρίως τα μεσαία και τα κατώτερα μορφωτικώς στρώματα, χωρίς αναγκαστικώς να τίθενται και ζητήματα οικονομικών διαφορών). Ένα φαινόμενο - συμβάν σαφέστατα και δεν μπορεί να κατανοηθεί ανεξάρτητα από τους φορείς του. Και εδώ θα τεθεί το ερώτημα: γιατί τα στρώματα αυτά και όχι τα ανώτερα υφίστανται συνήθως τις παθογένειες των νέων συνθηκών; Ποιοί παράγοντες συντελούν στην εν 1 Το πραγματικό και το ισχύον, J. Hambermas, Αθήνα,

16 λόγω διαφοροποίηση; Είναι νόμιμη μία ταξική θεμελίωση ή αναγωγή του ζητήματος σε κοινωνικές παραμέτρους και σε ποιό βαθμό διαδραματίζει ο μορφωτικός παράγων, ως κατά βάση δημόσιο και συλλογικών αιτιολογήσεων αγαθό, καίριο ρόλο στην προαναφερθείσα διάκριση; Τα υποκείμενα που υφίστανται ή διαμορφώνουν μία κατάσταση δεν είναι εφικτό να περιγραφούν χωρίς τους όρους εκείνους που τα έχουν συγκροτήσει ως τέτοια. Αναγκαίο εδώ είναι να γίνει αναφορά και στις πολιτικές επιλογές οι οποίες οδηγούν σε συνθήκες τέτοιες, ώστε ορισμένα κοινωνικά στρώματα να αποκλείονται, ρητά ή υπόρρητα, από την δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής στην παιδεία. Δηλαδή είναι ενδεχόμενο να έχουμε ενώπιόν μας ένα κατ επίφασιν δημοκρατικό, πολιτικό σύστημα. Είναι απαραίτητο, επιπλέον, να επισημανθεί ότι στο παρελθόν χαρακτηριζόταν η παιδεία από ποιοτικά στοιχεία καθολικής προσφοράς, ενώ στην σύγχρονη εποχή ή είναι υποβαθμισμένη ή είναι ελιτίστικη και συνδέεται πολλάκις με την οικονομική ή όποια άλλη δύναμη - στρατηγική στόχευση. Η συνέπεια είναι να οδηγείται στην απώλεια της καταστατικής θέσης της ποιότητάς της, κατά τον τρόπο τουλάχιστον οι γενικευμένοι στόχοι μιας κοινωνίας που διεκδικεί την μετεξέλιξή της έχουν ορισθεί. Το ζήτημα δεν εξαντλείται σε διαπιστωτικού τύπου επισημάνσεις. Πρέπει να εξετασθεί, επιπλέον, και το αν η εκπαίδευση κατορθώνει να άρει ή αν αναπαράγει τις ταξικές διαστρωματώσεις, και σε ποιούς τελικά προσφέρει δυνατότητες για συμμετοχή στο πολιτιστικό αγαθό, ζήτημα που σαφώς πρέπει να υποστεί την αξιολογική βάσανο, ως προς το ποιες μεθόδους χρησιμοποιεί, τουλάχιστον ως προς την προσφορά της διδακτέας ύλης. Πρόκειται πάντως για έναν προβληματισμό ο οποίος δεν μπορεί να αποτυπωθεί με γενικευμένου τύπου κοινωνιολογικές αναλύσεις, αλλά πρέπει να διέλθει και από τον τρόπο λειτουργίας των ίδιων των εκπαιδευτικών. Οι αποχρώσες αιτίες που διαμορφώνουν το ανωτέρω φαινόμενο μπορούν να εντοπισθούν στον τρόπο με τον οποίο έχει συγκροτηθεί η σύγχρονη κοινωνική σκηνή, η οποία κατευθύνει τις πολιτικές και τις οικονομικές επιλογές προς στοχευμένες πραγματώσεις ειδικού τύπου, προσαρμοσμένες σε συνθήκες εδραίωσης του ισχύοντος. Θα επισημάνουμε την απεξάρτηση της οικονομικής ανάπτυξης από την γενικευμένη παιδεία, την υποταγή της πνευματικής καλλιέργειας στην κατάρτιση, την σύνδεση της κατάρτισης με την αποτελεσματικότητα του οικονομικού κεφαλαίου και την επιπεδοποίηση των πολιτιστικών αναγκών και 15

17 δραστηριοτήτων ή την ένταξή τους σε στόχους αλλότριους ως προς εκείνους τους οποίους στο παρελθόν διεκδικούσαν. Έχουν ενταχθεί δηλαδή και οι ίδιες στην εμπορευματοποίηση και σε ό,τι ορίζεται ως μαζική κουλτούρα. Ο σκοπός μας είναι να φέρουμε προς εξέταση ένα σύστημα σχέσεων και προοπτικών, το οποίο επιχειρεί, -ή εκ της εσωτερικής ασάφειάς του συντελεί ώστε- να απολιτικοποιήσει τα μέλη μιας κοινωνίας και να τα στερήσει από πολιτιστικά, ουσιαστικά ενδιαφέροντα, πρωτοτυπίες και συμμετοχές. Να τα αποδυναμώσει ως προς τις δημιουργικές πρωτοβουλίες που επικαίρως θα αναλάμβαναν στην προοπτική μιας αισθητικής πλαισίωσης των δραστηριοτήτων τους. Ως εκ τούτου, ένας εκπαιδευτικός, ως φορέας μιας τάσης για ανασυγκρότηση βελτιωτική του κοινωνικού σώματος, είναι επόμενο να αναζητήσει λύσεις που θα αναδιατάξουν τα δεδομένα και θα προσφέρουν στην κοινωνία προοπτικές για ουσιαστική και δημιουργική ένταξή της στο ποιοτικό πολιτικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι. Μία τέτοια στόχευση ακολούθως μπορεί να πραγματοποιηθεί ή ως μεταφορά σ ένα αξιακό σύστημα του παρελθόντος ή ως διαμόρφωση μιας νέας πραγματικότητας, τέτοιας όμως που θα ανταποκρίνεται σε καταστάσεις ιστορικά καταξιωμένες. Ο εκπαιδευτικός καλείται να αναλάβει ένα τέτοιο εγχείρημα, επειδή ως μέτοχος των γεγονότων που βιώνουν οι μαθητές του θα διαβλέπει τις συνέπειες των παθογενών καταστάσεων που έχουν διαμορφωθεί, οι προεκτάσεις των οποίων πλήττουν γενικότερα την εσωτερική ποιότητα των πολιτών, την πρωτοτυπία και τις πρωτοβουλίες τους, δηλαδή ό,τι θα χαρακτηριζόταν ως «ευ είναι». Το λειτούργημα που καλείται κοινωνικά να διεκπεραιώσει δεν είναι δυνατόν να μην ενεργοποιήσει τις αντιστάσεις του ακόμη και απέναντι στην ουδετερότητα, η οποία βαθμιαία μπορεί να οδηγήσει και στην αδράνεια. Όπως είναι προφανές, τα όσα προηγήθηκαν προκαλούν αντίκτυπους και προβληματισμούς αναφορικά με τα επιγενόμενα ακόμη και στο εγγύς μέλλον. Είναι επόμενο να αναζητούνται λύσεις και θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε, με ποικίλες αναδιφήσεις στη σχετική βιβλιογραφική έρευνα, ότι έχουν διατυπωθεί και ρεαλιστικές και ρομαντικές από διάφορους στοχαστές ή συλλογικά σχήματα. Σε όχι ευάριθμες μάλιστα περιπτώσεις οι προτάσεις είναι ριζοσπαστικές - επαναστατικές και οδηγούν και σε ανάλογες ακτιβιστικές παρουσίες. Ανάμεσα στις τοποθετήσεις που διατυπώνονται, θα λέγαμε ότι κοινός τόπος είναι η επισήμανση της ηθικής κρίσης, ή της απαξίωσης των ιστορικά και πολιτιστικά επικυρωμένων αξιών, η οποία επηρεάζει αναλόγως τους υπόλοιπους τομείς δραστηριοτήτων, καθότι οι επιλογές, οι ερμηνείες 16

18 και οι αιτιολογήσεις προσλαμβάνουν ενός ιδιαίτερου τύπου θεμελιώσεις. Για παράδειγμα, τονίζεται ότι έχει αποθεωθεί η έννοια του κέρδους και, αντί να γίνεται πηγή νέων επενδύσεων και ευημερίας των λαών, καθίσταται, διά της επιδίωξης και συσσώρευσής του, παράγων πολλαπλών συγκρούσεων και ενίοτε πολεμικών συρράξεων. Είναι μάλιστα αναπόφευκτο, σε μία τέτοια προοπτική, να μην μετασχηματίζεται ένα μέρος του -και μάλιστα διευρυμένο- σε πολιτιστικό αγαθό. Ανάμεσα στις προτάσεις που έρχονται στο προσκήνιο διάχυτη και κυρίαρχη είναι η περί παρέμβασης της παιδείας με όρους κριτικούς αλλά ακόμη και ανατρεπτικούς απέναντι στην υπολειπόμενη ποιότητα που διακλαδιστικά συμβαίνει και προκαλεί ποικίλες παθογένειες, οι οποίες διαβρώνουν τα πνευματικά υποστρώματα του ανθρώπου. Υποστηρίζεται ότι μία διαφοροποίηση των στόχων της παιδείας και των εκπαιδευτικών διεργασιών μπορούν να επιφέρουν αναδιατάξεις στον κοινωνικό και πολιτικό κορμό τέτοιες, ώστε να κατευθύνουν τις επιλογές προς αναστοχαστικές και πνευματικές ανησυχίες και σε μία δίκαιη λειτουργία των οικονομικών παραγόντων (δυνάμεων-σχέσεων), τουλάχιστον υπό το πρίσμα της εξασφάλισης ισορροπιών. Πρόκειται για ισορροπίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν βαθμιαία στην πραγμάτωση του αριστοτελικού μέτρου, δηλαδή τής ρεαλιστικά επίκαιρης αντιμετώπισης μίας συνθήκης. Βεβαίως όλα τα ανωτέρω δεν μπορούν να επιτευχθούν μηχανιστικά με αυτοματισμούς, αλλά απαιτούν βάθος χρόνου, προκειμένου να εμπεδωθεί με συνειδητούς όρους η αναγκαιότητα των αλλαγών εκείνων οι οποίες επικαίρως ή ως προς μία γενική «στρατηγική» απαιτούνται. Οι προτάσεις ποικίλουν ως προς τις περί παιδείας παραδόσεις που πρέπει να ακολουθηθούν, ή ως προς τα παραδείγματα εκείνα που θέτουν αξιώσεις, με βάση τις αιτιολογήσεις που εξασφαλίζουν για εφαρμογή τους. Ιδιαίτερα όμως επανέρχεται στο προσκήνιο η αρχαιοελληνική πρόταση, η οποία συνδέθηκε με την ανάπτυξη, σε οριζόντια και κάθετη διάταξη, της δημοκρατίας και με την εντυπωσιακή, μέσα από συλλογικά ερείσματα και ποιοτικές ανακατασκευές, εξέλιξη των τομέων του πολιτισμού σχεδόν σε καθολική κλίμακα. Ανάμεσα λοιπόν στις προτάσεις αυτές κεντρική θέση κατέχει η καταφυγή στον Αριστοτέλη, ο οποίος αποτελεί την κορυφαία επιστημονική προσωπικότητα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Ο Σταγειρίτης φιλόσοφος έχει αναπτύξει τις απόψεις του περί παιδείας στα Ηθικά κείμενά του αλλά κυρίως στα Πολιτικά και έχει προσδώσει στο περιεχόμενό τους ευρύτατες διαστάσεις, οι οποίες υπερβαίνουν κατά πολύ τις 17

19 μονοσήμαντες αλλά και τις αόριστα γενικευμένες θεωρήσεις. Αν ίσχυαν οι τελευταίες, όπως είναι προφανές, θα προέκυπτε, από την μια πλευρά, μία περιορισμένη εμβέλεια εφαρμογής τους και θα μπορούσαν άνετα να εκληφθούν ως διαχειριστικού χαρακτήρα και, από την άλλη, ένα σύστημα αρχών-αξιών χωρίς συγκεκριμένη εφαρμογή. Όθεν, θα υποστηρίζαμε ότι η σκέψη του κινείται με σύνθετο τρόπο, ο οποίος σε μεθοδολογική κλίμακα συγκροτείται με αλληλοδιεισδύσεις ανάμεσα στους θεωρητικούς κλάδους που κατά περίπτωση χρησιμοποιούνται. 18

20 Κεφάλαιο 1 ο : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ 1.1. Εισαγωγή Στο σημείο αυτό, καίριο είναι να δικαιολογήσουμε, το για ποιούς λόγους καταφεύγουμε στις προτάσεις του Αριστοτέλη, την στιγμή κατά την οποία θα μπορούσε να μας ασκηθεί κριτική για ανεπίκαιρες αναγωγές ή παρεμβολές. Καταρχάς, είναι επιτακτική η ανάγκη να αναχθούμε στα κείμενά του και να εξετάσουμε τις θέσεις του υπό την ιδιότητά του ως φιλοσόφου της παιδείας. Και εδώ βεβαίως χρήζει προσοχής το να αποφύγουμε τον εγκλωβισμό μας σε ιδιαιτέρως εξειδικευμένες αναλύσεις του, οι οποίες κατά βάση αντιπροσωπεύουν την ατμόσφαιρα της εποχής του. Η αναφορά μας θα γίνει σε εκείνες που έχουν τέτοια χαρακτηριστικά, ώστε να αυτονομούνται από το χωροχρονικό πεδίο εντός του οποίου διατυπώθηκαν και να μπορούν να αποκτήσουν την ούτως ειπείν υπερβατολογική ιδιότητα της διαχρονικότητας. Νιώθουμε κατά κάποιο τρόπο ουσιώδες το χρέος να προσεγγίσουμε εκ νέου τα κείμενά του -όχι μόνο ως απόγονοί του αλλά και ως άτομα σκεπτόμενα υπό το πρίσμα της παγκοσμιοποιημένης ταυτότητάς μας-, για να έχουμε τις θεάσεις εκείνες που θα μας επιτρέψουν να εντοπίσουμε λύσεις - προτάσεις για τους αποπροσανατολισμένους στόχους - σκοπούς της σημερινής εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Εδώ το ζήτημα καθίσταται πιο συγκεκριμένο, διότι οριοθετούμε τα ερευνητικά κίνητρά μας. Εκκινούμε από την θέση ότι μετέχουμε σε συλλογικούς σχηματισμούς οι οποίοι, κατά το μάλλον ή ήττον, εμπλέκονται σε προβλήματα μη αντιμετωπίσιμα από τις διαμορφωθείσες συνθήκες. Άρα, λειτουργούμε αναγωγικά και αναλόγως επιλέγουμε ό,τι ακριβώς προσιδιάζει σε ό,τι συνιστά, για την θέασή μας απέναντι στα πράγματα, ιδιάζουσα πρόταση - εξήγηση - ερμηνεία - λύση. Αναζητούμε δηλαδή στα κείμενά του όρους για αναστοχαστικές λειτουργίες αναφορικά με ό,τι έχει προκύψει ή τεκταίνεται στην εποχή μας. Και βεβαίως τα ανωτέρω σε σχέση με τις πολιτικές εκείνες πρακτικές, που θα μπορούσαν, διά της επαναληπτικά ανανεούμενης εφαρμογής τους, να εξυγιάνουν την σημερινή νοσηρή πραγματικότητα, στοχεύοντας στην εκ βάθρων αναμόρφωση των πολιτών και, κατ επέκταση, των πολιτικών συστημάτων, δηλαδή του κράτους, το οποίο αριστοτελικά έχει ως σκοπό την ηθικοποίηση της κοινωνίας. 19

21 Οίκοθεν εννοείται ότι ο προαναφερθείς σχεδιασμός δεν μπορεί να λειτουργήσει παρά με προσεγμένες κανονιστικά διεργασίες. Η εν λόγω κανονιστικότητα εκφράζει κατά βάση μία ιδιότυπη διαλεκτική του παρόντος με το παρελθόν, η οποία έχει ως χαρακτηριστικό την αναμόρφωση - αναδιάταξη του πρώτου, ώστε να οδεύσει προς το μέλλον διά της επικαιροποίησης του δεύτερου υπό διϋλισμένους ενεστωτικούς όρους. Για τον Αριστοτέλη, η εκπαίδευση είναι ο κοινωνικός εκείνος θεσμός που μπορεί να επηρεάσει δραστικά την εξέλιξη της πολιτικής και, άρα, να λειτουργήσει ως δομικός παράγων της. Βεβαίως εξετάζει την παιδεία ως φιλόσοφος, αλλά διατυπώνει και προτάσεις διδακτικής μεθοδολογίας εντάσσοντας το περιεχόμενό τους σ έναν ευρύτερο πολιτικό σχεδιασμό, οπότε θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι οι έννοιες που χρησιμοποιεί έχουν και έναν μεταεκπαιδευτικό χαρακτήρα. Προβαίνει σε παιδαγωγικές επισημάνσεις και προτείνει «μέσα» για την κατεύθυνση της κοινωνίας προς το πρότυπό της, αυτό της κατάκτησης της ευδαιμονίας, ως πληρώματος ή σύνθεσης των αρετών, με τις αναγκαίες καθάρσεις που διαδικαστικά πρέπει να αναληφθούν. Πρόκειται για τα εργαλεία εκείνα που ενσωματώνουν σε προκεχωρημένο βαθμό τον σκοπό για τον οποίο επιλέγονται και, επομένως, δεν κινούνται στην περιοχή του τυχαίου. Η θέση του είναι ότι, για να προωθηθεί η πολιτική ποιότητα της κοινωνίας και για να ολοκληρωθεί η ίδια ως συλλογικό σχήμα, ο πολίτης πρέπει να λειτουργεί ως εκείνο το ειδοποιό στοιχείο, που μέσω των διαδικασιών της αγωγής θα πορεύεται στο να συγκροτηθεί η ταυτότητά του ως ελεύθερης, αναστοχαζόμενης και προσωπικής παρουσίας. Εδώ η έννοια του αυτεξουσίου έρχεται στο προσκήνιο με ένταση και καθιστά όρο κανονιστικότητας. Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι οι πολιτικοί θεσμοί πρέπει να είναι άρρηκτα συνυφασμένοι με την πραγμάτωση της ηθικής, για να επιτευχθεί ο τελικός σκοπός της κοινωνίας. Άρα, το παράδειγμα που προτείνεται και εδώ είναι ολιστικό. Και αρμόδιος για μία τέτοια αμοιβαία συνύφανση είναι ο νομοθέτης και έτσι τίθεται το ζήτημα της θεσμικής εξειδίκευσης. Πρόκειται για το πολιτικό εκείνο πρόσωπο που διαμορφώνει το εκπαιδευτικό σύστημα, έτσι ώστε να μην παρέχει μόνον μορφωτικά αγαθά -όπως γίνεται στην εποχή μας κατά κόρον-, αλλά να προσβλέπει στο να προστατεύσει το ισχύον πολίτευμα - την δημοκρατία με την ευρύτερη έννοιά της - προετοιμάζοντας αναλόγως τους πολίτες από την παιδική ηλικία τους. 20

22 Τίθεται λοιπόν εδώ το ζήτημα περί του εθισμού ως βάσης για την συνειδητοποίηση των αξιών. Κύριο μέλημα του νομοθέτη δεν είναι απλά να νομοθετεί, αλλά και να αποτρέπει παθογενείς αποκλίσεις από τις αρχές των νόμων, στοιχείο που ανατρέπει την θεσμική αρμονία. Ο εν λόγω σχεδιασμός μάς θυμίζει εκ του αντιστρόφου την σημερινή πραγματικότητα, όπου οι νόμοι ερμηνεύονται κατά το δοκούν από κοινωνικές - πολιτικές ομάδες προς ίδιον όφελος, δηλαδή κυριαρχούν συντεχνιακές νοοτροπίες. Σε αυτό το σημείο έρχεται η τοποθέτηση του Αριστοτέλη -η οποία έχει τη βάση της στο ότι το κράτος είναι μια κοινωνία ομοίων και ίσων πολιτών- να μας θυμίσει ότι οι πολίτες πρέπει να τύχουν της αρωγής της εκπαίδευσης (ως συλλογικού αγαθού), με σκοπό να βελτιώνεται ο προσωπικός και, κατ επέκταση, ο δημόσιος βίος, δημιουργώντας τις συνθήκες εκείνες για να κατακτηθεί η συνειδητότητα και να οδηγηθεί ο κάθε πολίτης στην πνευματική και κοινωνική τελείωσή του, ανάλογα με τα προσόντα που διαθέτει. Υπέρτατος σκοπός είναι να οδηγηθεί η ίδια η κοινωνία να εκφράζει αξιολογικές κρίσεις για τον πρακτικό Λόγο, απορρίπτοντας κάθε παθογενή απόκλιση με εμπράγματες φανερώσεις. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχουν δίκαιες κοινωνίες, διότι ακριβώς δεν υπάρχουν δίκαιοι άνθρωποι, θέση που προσωποποιεί το ζήτημα που επεξεργαζόμεθα, καθότι οι αξίες προκύπτουν ως έννοιες από τον τρόπο συμπεριφοράς των ανθρώπων και δεν επιβάλλονται άνωθεν. Επιστρέφοντας στα όσα ο αρχαίος έλληνας φιλόσοφος προτείνει για το «δίκαιον», θα σημειώναμε ότι αποκλείει την άκαμπτη νομική τυπολογία και στην σκέψη του είναι η εκτίμηση ότι η ηθική που επιδιώκεται για τα άτομα δεν διαφέρει από αυτή του κράτους, οπότε το στοιχείο της αμοιβαίας συναίνεσης διαμορφώνει τον παράγοντα της πολιτειακής πληρότητας. Ως εκ της εν λόγω συνάφειας, θεωρεί ότι το κράτος προετοιμάζει τον πολίτη, μέσω της παιδείας, να βρίσκεται σε θέση να πράττει «τα καλά» και «τ αναγκαία και χρήσιμα», προσδίδοντας έτσι στην ποιότητα και ωφελιμιστικά ως προς τις συλλογικές εξελίξεις χαρακτηριστικά, αποκλειόμενης της χυδαίας ερμηνείας τους. Το ποιοτικό έτσι συντονίζεται με το ποσοτικό και διαμορφώνεται η συναμφότερη συνθήκη. Προτιμά πάντως τους άριστους νόμους από τους άριστους πολίτες, επειδή οι νόμοι ως απρόσωποι θεσμοί δεν επηρεάζονται από προθέσεις ή αμφιρρέπειες και έχουν γενικευμένα εφαρμοστέο καταστηματικό χαρακτήρα, ο οποίος διεκδικεί αξιώσεις διευρυμένης αντικειμενικότητας. Επίσης, αποδέχεται ως πιο ασφαλή τον γραπτό από τον άγραφο νόμο, γνωρίζοντας πάντως ότι οι νόμοι δεν έχουν τις προϋποθέσεις να συμπεριλάβουν την 21

23 εκάστοτε περίπτωση που προκύπτει από μη προβλέψιμους παράγοντες. Ο παράγων του ασύμπτωτου προς τα προηγούμενα είναι κοινωνικά και ιστορικά ενδεχόμενος. Εδώ ανατρέχει στον εκάστοτε νομοθέτη, του οποίου καθήκον είναι να παρεμβαίνει, όποτε καθίσταται αναγκαίο, διορθωτικά στο δίκαιο κατά τον τρόπο που ήταν διαμορφωμένο υπό τις ισχύουσες έως τότε συνθήκες. Έτσι, αναδύεται η λειτουργία της καιρικότητας, δηλαδή της προσιδιάζουσας κατά περίπτωση συμπεριφοράς, ώστε να μετασχηματιστούν βελτιωτικά οι συνθήκες. Το δίκαιο συνδέεται με την πολιτική και την ηθική και δεν είναι υπόθεση μόνον του ενός, πράγμα που σημαίνει ότι αφορά σε όλους και άρα πρέπει να θεωρηθεί υπό όρους κοινοτισμού και ως προς τη γενικευμένη διαμόρφωσή του, η οποία ανταποκρίνεται στις καταστατικές αρχές ενός δημοκρατικού πολιτεύματος με φιλελεύθερη δομή. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται στοιχεία από την ζωή και την προσωπικότητα του Αριστοτέλη, όπως αυτή αντικαθρεφτίζεται μέσα από τα έργα του. Το πιο ενδιαφέρον στον Αριστοτέλη είναι όχι τόσο ο στόχος αλλά οι μέθοδοι της έρευνάς του, ο τρόπος με τον οποίο θέτει ένα πρόβλημα, άλλοτε μοντέρνος και άλλοτε αρχαϊκά απλοϊκός. Στο τέλος παρουσιάζονται οι γενικές γραμμές των φιλοσοφικών θέσεών του, δηλαδή η διδασκαλία του περί ηθικής, η ανάλυση του χαρακτήρα της αρετής, οι απόψεις του περί φιλίας και παιδείας ως προς την θεματική συνάφεια που αφορά την παρούσα εργασία Η ζωή και η προσωπικότητα του Αριστοτέλη Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής, το δεύτερο ήμισυ του έτους 384. Στην Αθήνα φτάνει λίγο μετά την αναχώρηση του Πλάτωνα σε ηλικία 17 ετών και εκεί αρχίζει τις σπουδές του στην Ακαδημία. Για τα παιδική ηλικία του δεν γνωρίζουμε πολλά, ωστόσο ως μέλος μιας ιατρικής οικογένειας έλαβε την καλύτερη για την εποχή του εγκύκλια μόρφωση. Σίγουρα ήταν εξοικειωμένος με την επιστημονική γραμματεία της εποχής του. Στην Ακαδημία του Πλάτωνα, όπως λεγόταν, σκοπός ήταν η διαμόρφωση του χαρακτήρα των σπουδαστών μέσα από μια αυστηρή μαθητεία στην επιστημονική σκέψη. Σύμφωνα με το παιδευτικό πρόγραμμα που εκτίθεται στην Πολιτείαν, ο νέος έπρεπε να σπουδάσει καταρχάς για δέκα ολόκληρα έτη μαθηματικά. Αφού ο νεαρός 22

24 Ακαδήμειος θα είχε μαθητεύσει στην μαθηματική σκέψη, θα μπορούσε πια να μεταβεί στη διαλεκτική, άλλα πέντε έτη. Ο Αριστοτέλης είχε την τύχη να βρεθεί στον κατάλληλο τόπο τον κατάλληλο χρόνο, όταν η Ακαδημία ήταν στην άνθισή της με διευθύνοντα τον μαθηματικό Εύδοξο, όπου είχε γίνει τόπος συνάντησης ονομαστών επιστημόνων και στοχαστών. Έτσι, ο Αριστοτέλης συνάντησε ανθρώπους που γονιμοποίησαν με έναν εντελώς ξεχωριστό τρόπο την σκέψη του και την οδήγησαν μέσα σε ελάχιστο χρόνο σε πλήρη ανάπτυξη. Αυτό που επροτίθετο ο Πλάτωνας ήταν να διαπαιδαγωγήσει πολιτικά τους νέους, να καταστήσουν πράξη όσα έμαθαν στην Ακαδημία. Το ίδιο προσπάθησε και ο Αριστοτέλης. Είκοσι έτη έμεινε ο Αριστοτέλης στην Ακαδημία και όλο αυτό τα χρονικό διάστημα αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην έρευνα και στη διδασκαλία και δεν ασχολήθηκε ποτέ με την πολιτική. Εγκαταλείπει την Αθήνα πριν από το θάνατο του Πλάτωνα ή αμέσως μετά. Πάντως ο κυριότερος λόγος για την αναχώρησή του ήταν χωρίς αμφιβολία η πολιτική κατάσταση που επικρατούσε εκεί και έθετε σε κίνδυνο τη ζωή του. Ο Αριστοτέλης δέχτηκε την πρόσκληση του Ερμία, που καταγόταν από τον Αταρνέα. Στην Άσσο συνέχισε την επιστημονική εργασία του. Η αλλαγή αυτή επηρέασε και την κατεύθυνση που έλαβαν οι έρευνές του. Γνωρίζει τον Θεόφραστο, ο οποίος για είκοσι πέντε έτη υπήρξε ο πιο πιστός μαθητής του και συνεργάτης του. Το 343/2 ο Αριστοτέλης αναλαμβάνει την εποπτεία της αγωγής του δεκατριάχρονου τότε Αλέξανδρου, του μετέπειτα κοσμοκράτωρα. Μετά την καταστροφή της Θήβας επιστρέφει στην Αθήνα, αναφέρεται ότι δίδαξε στο Λύκειο, το δημόσιο γυμναστήριο που βρισκόταν στο Λυκαβητό. Προς το τέλος του 323 εγκαταλείπει την Αθήνα για να ζήσει στο σπίτι της μητέρας του στη Χαλκίδα της Εύβοιας, όπου και πέθανε από αρρώστια σε ηλικία 63 ετών. Όταν ο Πλάτων πέθανε, είχε προκεχωρημένη φήμη και ήδη την στιγμή του θανάτου του εθεωρείτο από όλους ιστορική μορφή. Η Ακαδημία ήταν ένας εδραία παγιωμένος θεσμός και οι διάδοχοί του έπρατταν ό,τι ποιοτικότερο μπορούσαν, για να συνεχίσουν το έργο του. Φρόντισαν να συγκεντρώσουν και τα έργα του. Η μνήμη του τιμήθηκε με βιογραφίες και περιγραφές της διδασκαλίας του. Οι εχθροί που είχε ήταν ασήμαντοι και η φωνή τους ούτε καν ακούστηκε. Μετά από εκατό έτη περίπου από τον θάνατό του άρχισε να υπάρχει αντιπλατωνική παράδοση, η οποία έβρισκε αντίδοτο στα έργα του που εύκολα μπορούσε κάποιος να εξασφαλίσει. 23

25 Αντίθετα, ο Αριστοτέλης σε μόνιμη κλίμακα αντιμετωπιζόταν ως ένας από τους πολλούς ξένους που είχε η Ακαδημία. Για ορισμένους η βασική αιτία ήταν το πολιτικό μίσος. Άλλοι πάλι πολεμούσαν τον Αριστοτέλη, επειδή αποδοκίμαζαν το περιεχόμενο της διδασκαλίας του και την φιλοσοφία του. Οι μόνιμες φιλονικίες του Αριστοτέλη με την σχολή του Ισοκράτη άφησαν αρκετά ίχνη στη βιογραφική παράδοση. Το ίδιο συνέβαινε και με τους συναδέλφους του στην Ακαδημία, κρίνοντας μάλιστα και τις απόψεις του Πλάτωνα. Η αντιαριστοτελική παράδοση ήταν έντονη και διαδεδομένη από την εποχή που ζούσε και δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι δεν ευθύνεται και ο ίδιος γι αυτό. Ακόμη και στη νεανική ηλικία του στα μαθήματά του ήταν εριστικός και πλήρης από αυτοπεποίθηση που έφτανε έως και την αλαζονεία. Η πολεμική βέβαια του Αριστοτέλη δεν λαμβάνει ποτέ τον χαρακτήρα της προσωπικής επίθεσης, αλλά είχε ως στόχο της τις θεωρίες του αντιπάλου του. Όποιος έχει ασχοληθεί με τα έργα του, βλέπει να αντικαθρεφτίζεται μέσα σε αυτά και η προσωπικότητά του. Η ισχυρή ηθική συνείδησή του εύκολα διαφαίνεται όχι μόνον στα ηθικά αλλά και στα πολιτικά έργα του. Συχνά τονίζει τη σημασία της επιστημονικής εντιμότητας καθώς και το στήριγμα που αυτή βρίσκει στο χαρακτήρα του επιστήμονα. Τα έργα του που σώζονται σήμερα είναι στο πιο διευρυμένο μέρος τους χειρόγραφα των μαθημάτων του. Στα έργα αυτά κυριαρχεί η λιτή, αντικειμενική επιχειρηματολογία και η έκθεση έχει έναν προσανατολισμό όχι παιδαγωγικό, με πλήθος αναδρομών και προϊδεάσεων. Καθώς αναπτύσσει τα θέματά του, περιορίζεται με αυστηρότητα στον κύριο σκοπό του, που είναι η γνώση, και ο λόγος του γίνεται ξερός χωρίς όμως έλλειψη φροντίδας του ύφους 1 του. Στα ποιοτικότερα έργα του γράφει με έναν σαφή επιστημονικό πεζό λόγο, που διατηρεί μέσα στην λιτότητά του, σχεδόν σε κάθε φράση προσωπικό τόνο. Άξιο θαυμασμού είναι η συντομία και η συχνά αμετάφραστη ακριβολογία της έκφρασής του, η διευρυμένη ποικιλία των λεκτικών μέσων με την οποία ενδύει τις προτάσεις και τους ισχυρισμούς του, δίνοντάς τους τη δύναμη του λόγου, ο οποίος πείθει. Θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο Αριστοτέλης είναι δημιουργός του επιστημονικού πεζού λόγου και του επιστημονικού τρόπου έκθεσης των ζητημάτων. Το ότι το ύφος του ήταν «ξερό» ήταν συνειδητή επιλογή, διότι ο ίδιος πίστευε ότι δεν προσιδιάζει στην επιστημονική επιχειρηματολογία μια γλώσσα πλήρης από 1 «Με την λέξη ύφος εννοούμε τον τρόπο με τον οποίο κάποιος λύνει σε μια ορισμένη περίσταση το πρόβλημα για το πώς να διατυπώσει λόγο ώστε να πετύχει στους ακροατές του την επίδραση που επιδιώκει»(during, 2000, σσ ). 24

26 στολίδια. Για τον ερευνητή που αναζητεί την αλήθεια, η ψυχρή αντικειμενικότητα αρμόζει περισσότερο. Έτσι αποφεύγει τις ασυνήθιστες, ποιητικές λέξεις και χρησιμοποιεί όρους της καθημερινότητας. Ο Αριστοτέλης εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο τις δυνατότητες της ελληνικής γλώσσας μεταμορφώνοντάς την σε όργανο που τού έδιδε την δυνατότητα να απομονώνει μια συγκεκριμένη απόχρωση μιάς λέξης. Μερικές φορές και ο ίδιος ενθουσιάζεται με το θέμα που συζητεί, ώστε ο λόγος του ελάμβανε έναν εντελώς διαφορετικό τόνο. Η δύναμη του Αριστοτέλη βρίσκεται στην νηφάλια αντικειμενικότητά του σε άμεση συνάφεια με το common sense που είχε. Ενώ ο Πλάτων στοχεύει στην θέαση των «ιδεών» και στην ανάσυρση της αλήθειας από το εκείθεν δι αναγωγής στο εντεύθεν, ο Αριστοτέλης θεωρούσε πως, αν θέλουμε να πείσουμε τους ανθρώπους πρέπει να τους συναντήσουμε στο πεδίο των αναγνωρισμένων από όλους αληθειών. Δηλαδή εκκινούμε από την αλήθεια που είναι κοινό κτήμα όλων και ύστερα, με επιχειρήματα που πείθουν για την ορθότητα των απόψεών μας, θα προκύψουν η διαύγεια και η σαφήνεια. Η αρχή αυτή, ότι πρέπει να εκκινούμε από ότι έχει ήδη λεχθεί και έχει κερδίσει την αναγνώριση όλων, είναι χαρακτηριστική για τον Αριστοτέλη(During, 2000, σσ ) Στόχοι και μέθοδοι της έρευνας του Αριστοτέλη Στόχος της επιστημονικής έρευνας του Αριστοτέλη ήταν η γνώση της δομής, μια διεισδυτική ανάλυσή της, χαρακτηριστικό που κυριαρχεί σε όλα τα διασωθέντα έργα του. Ο τρόπος της μελέτης τον οδήγησε στο να οριοθετεί και να ανεξαρτητοποιεί τους επιμέρους τομείς της γνώσης, ανεβάζοντας στο επίπεδο της ανεξάρτητης επιστήμης, την επιστήμη που μελετά τη φύση, επιμένοντας ότι η μέθοδος που χρησιμοποιείται γι αυτή έχει καθολική ισχύ. Ο Αριστοτέλης προοδεύει την έρευνά του μέσα από τρία στάδια: στην αρχή παρουσιάζει το υλικό που έχει στην διάθεσή του, έπειτα συζητεί το ερώτημα αναφορικά με το γιατί το πράγμα είναι έτσι όπως είναι και στο τέλος συνθέτει, προσδιορίζοντας αυτό που είναι χαρακτηριστικό για το αντικείμενο της έρευνάς του. Η έκθεση των δεδομένων δεν είναι παρά μια σημασιολογική ανάλυση, με τη μορφή κριτικής και ιστορικής επισκόπησης των απόψεων που διατύπωσαν αναφορικά με το πρόβλημα οι προγενέστεροι. Ο 25

27 Αριστοτέλης αντλεί από το στέρεο έδαφος της εμπειρίας και κατηγορεί όσους αδιαφόρησαν για τα δεδομένα που η ίδια κομίζει. Στο δεύτερο μέρος της έρευνας, χρησιμοποιεί ευρετικές μεθόδους, αναζητώντας τον τελικό σκοπό, το τέλος, με τη βοήθεια του δικού του σχήματος των τεσσάρων αιτιών. Την έκθεσή του την κατευθύνει προς ένα ορισμό, προσωρινά διατυπωμένο, ύστερα με τρόπο οριστικό ακολουθεί η επαλήθευση, η οποία εκ του αποτελέσματος της έρευνάς του συμφωνεί με τα γενικώς αποδεκτά δεδομένα της εμπειρίας. Το πιο ενδιαφέρον στον Αριστοτέλη είναι, όχι τα πορίσματά του, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα διατυπώνει, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο θέτει ένα πρόβλημα. Είναι άξια θαυμασμού η ασταμάτητη κίνηση της σκέψης του. Παλεύει αδιάκοπα με τους προβληματισμούς της εποχής του, διατυπώνοντάς τους με έναν πιο ικανοποιητικό τρόπο. Τον απασχολεί το συμπέρασμα της σκέψης καθεαυτό, αλλά και η αντικειμενική αξία του για το πρόβλημα που πραγματεύεται τη δεδομένη στιγμή. Ο Αριστοτέλης βρίσκεται σε μια συνεχή ανταγωνιστική συζήτηση με τους συναδέλφους του στην Ακαδημία. Μέσα στα τριάντα έτη των έργων του βλέπουμε τις βαθμίδες της νοητικής πορείας του. Η οργανική ενότητα της σκέψης του φαίνεται αφενός από την ενσωμάτωση του παλαιού στο καινούριο και την οικοδόμηση του καινούριου πάνω στο παλαιό, αφετέρου στο ότι διατηρεί τη θεμελιώδη φιλοσοφική σύλληψή του αμετάβλητη. Ο τρόπος με τον οποίο θέτει τα προβλήματα είναι άλλοτε μοντέρνος και ανυπέρβλητος μέχρι σήμερα, και άλλοτε αρχαϊκά απλοϊκός. Το να βρίσκει και να δίδει απαντήσεις ώστε να υπάρχουν όσο το δυνατόν λιγότερα άλυτα προβλήματα, ήταν το μόνιμο ενδιαφέρον του. Το ότι έμαθε και έλαβε πολλά από τους προγενέστερους δεν υπάρχει αμφιβολία. Όμως η πρωτοτυπία στην συμβολή του είναι ότι παρουσιάζει μια λογικά άψογη θεωρία, η οποία, από την μία, εξηγεί τα δεδομένα του και, από την άλλη, προσιδιάζει απόλυτα με την συνολική φιλοσοφική σύλληψή του. Την φιλοσοφική ιδιοτυπία του Αριστοτέλη δεν μπορούμε να την ορίσουμε με εννοιολογικές κατηγορίες που χρησιμοποιούνται, για να χαρακτηρίσουν τα κύρια ρεύματα της σύγχρονης φιλοσοφίας(during, 2000, σσ ). 26

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ Υποέργο 1 «Εκπαίδευση Ενηλίκων» 1 ος κύκλος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Νοέμβριος 2012 Φεβρουάριος 2013 Αθήνα, 2012 Σελίδα 2 από 16 Εικόνα Εγγράφου Αριθμός Παραδοτέου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2010

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2010 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2010 ΚΕΙΜΕΝΟ Με τον όρο αυτομόρφωση περιγράφουμε μία σύνθετη εκπαιδευτική διαδικασία της οποίας θεμελιώδης κινητήρια δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών ΟιΤΠΕχαρακτηρίζουνόλαταμέσαπουείναιφορείς άυλων μηνυμάτων (χαρακτήρες, εικόνες, ήχοι). Η αξιοποίησή

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες του εκπ/κού Η βελτίωση των εκπαιδευτικών επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46).

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46). 1896 1934 2 ξεχωριστές στην καταγωγή τους γραμμές ανάπτυξης: Α) Μία πρωτόγονη, φυσική γραμμή ανάπτυξης,, αυτόνομης εκδίπλωσης των βιολογικών δομών του οργανισμού, και Β) μία πολιτισμική, ανώτερη ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση των μαθητών

Η αξιολόγηση των μαθητών Η αξιολόγηση των μαθητών Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ρέθυμνο, 21-6-2016 Θέση του Π.Τ.Π.Ε. για το Επιστημονικό Πεδίο Επιστημών της Εκπαίδευσης για την εισαγωγή φοιτητών στα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση & Διοίκηση της Εκπαιδευτικής Μονάδας & Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού

Οργάνωση & Διοίκηση της Εκπαιδευτικής Μονάδας & Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Πρόγραμμα E ξ A ποστάσεως E κπαίδευσης ( E learning ) Οργάνωση & Διοίκηση της Εκπαιδευτικής Μονάδας & Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Οδηγός Σπουδών Σο πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα 27 Σεπτεμβρίου 2010 Δ. Χατζηχαριστός - Θέση της Φυσικής Αγωγής στο εκπαιδευτικό σύστημα Διαφάνεια: 1 Ισχύον σύστημα Φυσικής Αγωγής 27 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στο Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. / ΑΣΠΑΙΤΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ DEA Ιστορίας ΑΠΘ / Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 80-100 λέξεις. Την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας των μαθητών ως αναγκαία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕ. Λ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στην ΑΣΠΑΙΤΕ / Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ Με τις ερωτήσεις του τύπου αυτού καλείται ο εξεταζόμενος να επιλέξει την ορθή απάντηση από περιορισμένο αριθμό προτεινόμενων απαντήσεων ή να συσχετίσει μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 4: Ομάδες και Φορείς Κοινωνικοποίησης Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Σ. Κ. ΚΡΑΣΣΑΣ &Ν. Μ. ΣΑΛΤΕΡΗΣ. Σχολικοί Σύμβουλοι Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής

Σ. Κ. ΚΡΑΣΣΑΣ &Ν. Μ. ΣΑΛΤΕΡΗΣ. Σχολικοί Σύμβουλοι Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής Σ. Κ. ΚΡΑΣΣΑΣ &Ν. Μ. ΣΑΛΤΕΡΗΣ Σχολικοί Σύμβουλοι Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής Περιληπτικά Τα δομικά στοιχεία της διδασκαλίας και βασικά ερωτήματα του διδάσκοντος Διάγραμμα διδασκαλίας Βασικά μοντέλα /

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Κείμενο Η γλώσσα ως αξία Μιλώντας για τη γλώσσα ως αξία-πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία κι έχει για κέντρο της την ήβη.

Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία κι έχει για κέντρο της την ήβη. Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: ΟΡΙΣΜΟΣ Έκφραση Έκθεση Α Λυκείου Θέμα: «Εφηβεία» Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία κι έχει για κέντρο της την ήβη. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Εισαγωγή Το νέο πρόγραμμα σπουδών που ισχύει πλέον πλήρως, ξεκίνησε να εφαρμόζεται σταδιακά ανά έτος από το ακαδημαϊκό έτος 2011-12 και είναι αποτέλεσμα αναμόρφωσης και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 20-05-2004 Α. Σύμφωνα με ξένο συγγραφέα παρατηρεί ο Παπανούτσοςο βασικός λόγος που ο άσκαλος επαναπαύεται στις πνευματικές του κατακτήσεις είναι ότι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Στάσεις απέναντι στα Μαθηματικά Τι σημαίνουν τα μαθηματικά για εσάς; Τι σημαίνει «κάνω μαθηματικά»;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΛΑΙΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ηθική Φορτισμένος και πολυσήμαντος όρος Εικόνα μιας «βαθύτερης εσωστρεφούς πραγματικότητας»

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Το κείµενο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων.

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Απόλυτη τιµή πραγµατικών αριθµών. Συµµεταβολή σηµείων. Θέµα: Στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Μάθημα επιλογής Διδάσκουσα: Ζουνχιά Αικατερίνη, Καθηγήτρια Αθλητικής Παιδαγωγικής Διάλεξη Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοπολιτισμικές. Θεωρίες Μάθησης. & Εκπαιδευτικό Λογισμικό

Κοινωνικοπολιτισμικές. Θεωρίες Μάθησης. & Εκπαιδευτικό Λογισμικό Κοινωνικοπολιτισμικές Θεωρίες Μάθησης & Εκπαιδευτικό Λογισμικό Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις Η σκέψη αναπτύσσεται (προϊόν οικοδόμησης και αναδόμησης γνώσεων) στα πλαίσια συνεργατικών δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία των Μαθηματικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου & Λυκείου

Η διδασκαλία των Μαθηματικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου & Λυκείου Η διδασκαλία των Μαθηματικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου & Λυκείου Γιάννης Θωμαΐδης Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών Νομού Κιλκίς Ομιλία στο Παράρτημα Κέρκυρας της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Σύνδεση της εμπειρίας των μαθητών με το διδακτικό αντικείμενο

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Σύνδεση της εμπειρίας των μαθητών με το διδακτικό αντικείμενο 1 ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ Α' ΦΑΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ 2010-2011 ΕΚΠ/ΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΑΠΑΣΑΒΒΑΣ ΔΙΠΛ. ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ Ε.Μ.Π., Msc Υ/ΝΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων,

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, αντιπαράθεσης απόψεων. Εννοιολογική χαρτογράφηση -Ο χάρτης εννοιών (concept

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα