Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας"

Transcript

1 Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 45, 2006 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΙΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ Κωνσταντίνος Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, Αθήνα ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Ιωάννα /dchae.499 Copyright 2006 To cite this article: ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ, & ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ (2006). ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΙΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ. Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 45,

2 Πυθμένας αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου παλαιοχριστιανικής εποχής στο Μουσείο Κανελλοπούλου Κωνσταντίνος ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ, Ιωάννα ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ ΑΘΗΝΑ 2006

3 Κωνσταντίνος Σκαμπαβίας - Ιωάννα Σπηλιοπούλου ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΠΥΘΜΈΝΑΣ _1_ ο Μουσείο Κανελλοπούλου διαθέτει στην συλλογή του ένα μοναδικό για τον ελλαδικό χώρο αντικείμενο της ύστερης αρχαιότητας. Πρόκειται για τον πυθμένα ενός αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου, πιθανότατα φιάλης, που φέρει στο κέντρο του μετάλλιο με απεικόνι ση μάρτυρος (Εικ. Ι) 1. Τρεις ομόκεντροι κύκλοι σχηματί ζουν το πλαίσιο που περιβάλλει την παράσταση. Τα δια στήματα ανάμεσα τους καλύπτονται το μεν πρώτο από φύλλο χρυσού, το δε δεύτερο από ωχρορόδινο χρώμα, ενώ στην εξωτερική παρυφή του τρίτου κύκλου εφάπτε ται μία ακανόνιστη ανοικτοπράσινη ζώνη. Στο κέντρο του μεταλλίου εικονίζεται όρθιος και μετωπι κός ένας αγένειος άνδρας με φωτοστέφανο. Στο μέτωπο του διακρίνονται δύο καμπύλες γραμμές στην θέση των μαλλιών. Φορεί χειριδωτό χιτώνα που φθάνει λίγο επάνω από τα σφυρά του και λοξά ριγμένο ιμάτιο, το οποίο πέ φτει πίσω από τον δεξιό ώμο. Με το κατεβασμένο δεξιό του χέρι κρατεί κλάδο φοίνικος, ενώ εκτείνει προς τα άνω το αριστερό, σε χειρονομία επευφημίας. Δεν φαίνεται να φορεί υποδήματα. Ο φωτοστέφανος και τα ενδύματα εί ναι σε χρώμα ψημένης όμπρας, τα φύλλα του φοίνικος ωχροπράσινα. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τα γυμνά μέρη του σώματος έχουν αποδοθεί μόνο με σκού ρο καφέ περίγραμμα επάνω στο διαφανές γυαλί με το ίδιο χρώμα έχουν αποδοθεί οι πτυχώσεις των ενδυμάτων και τα φύλλα του φοίνικος. Η μορφή πατάει σε φυσιο κρατικά σχεδιασμένο έδαφος, που αποδίδεται με ώχρα. Εκατέρωθεν της μορφής υψώνονται δύο θάμνοι με πλα τιά ωχροπράσινα φύλλα. Τέλος, στο διαφανές σώμα του αγγείου, παρά την επιφάνεια θραύσεως που αντιστοιχεί στο κατακόρυφο σημείο κάτω από τα πόδια της μορφής, σώζονται τρία ή τέσσερα φύλλα που υποδηλώνουν ότι οι παρειές του έφεραν φυτικό διάκοσμο. Η τεχνική των γυάλινων αγγείων με χρυσογραφία ανάμε σα σε δύο στρώματα γυαλιού, μία τεχνική κατεξοχήν δια δεδομένη στην ρωμαϊκή εποχή 2, που οι γερμανόφωνοι ερευνητές αποκαλούν τις τελευταίες δεκαετίες Zwischengoldgläser3 και οι αγγλόφωνοι gold sandwich glasses4 -όροι που αποδίδουν ακριβέστερα τον τρόπο κατασκευής τους από ό,τι οι παλαιότεροι Goldgläser / Gläser mit Goldfolien- 1 Αριθ. ευρ. Δ Μέγ. διάμ. 0,049 μ. Διπλό στρώμα γυαλιού ταινία χρυσού - υδροχρώματα. Κολωνία (;). Πρώτο μισό του 4ου αι. μ.χ. Βλ. Μ. Μπρούσκαρη, Τό Μονσεϊον Παύλου καί Αλε ξάνδρας Κανελλοπούλου, Οδηγός, Αθήνα 1985,147. R. Pillinger, Studien zu römischen Zwischengoldgläsern, 1: Geschichte der Technik und das Problem der Authentizität (DenkschrWien 110), Βιέννη 1984, 21, πίν. 9, εικ. 22a (στο εξής: Zwischengoldgläser). 2 Γενικά για την κατηγορία των γυάλινων χρυσογραφημένων αγ γείων βλ. R. Garrucci, Vetri ornati di figure in oro trovati nei cimiteri cristiani di Roma, Ρώμη Η. Vopel, Die altchristlichen Goldgläser, (Archäologische Studien zum christlichen Altertum und Mittelalter, 5), Freiburg i.b Ch. R. Morey - G. Ferrari, The Gold-Glass Collection of the Vatican Library with Additional Catalogues of other Gold-Glass Collections, Catalogo del Museo Sacro della Bibliotheca Apostolica Vaticana 4, Γίόλις του Βατικανού F. Zanchi Roppo, Vetri paleo cristiani afigured'oro (QuadRav 8), Ραβέννα Η ιδία, Vetri paleo cristiani a figure d'oro conservati in Italia (StAntCr 5), Bologna L. v. Matt - G. Daltrop - A. Prandi, Die Kunstsammlungen der Biblioteca Apostolica Vaticana Rom, Κολωνία 1969, 47 κ.ε., 167 κ.ε. L. Faedo, «Per una classificazione preliminare dei vetri dorati tardoromani», AnnPisa 8/3 (1978), J. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern mit Goldfoliendekor», JbAChr ( ), 7-25 (στο εξής: «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern»). Ο ίδιος, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten des Alltagslebens mit christlichen Bildern, Symbolen und Inschriften», JbAChr 15 (1972), R. Pillinger, «Römische Goldgläser», AW 10/1 (1979), (στο εξής: «Goldgläser»). Η ίδια, Zwischengoldgläser, 9 και υποσημ. 4 (διε ξοδική βιβλιογραφία). Κ. Painter, Glass of the Caesars (εκδ. D. Β. Harden, Η. Hellenkemper, Κ. Painter, D. Whitehouse), κατάλογος εκθέσεως, Corning Museum of Glass, Μιλάνο 1987, (Group K: Gold-Glasses). 3 Pillinger, Zwischengoldgläser, 9. M. Laubenberger, «Porträts auf römischen Zwischengoldgläsern», MChrA 1 (1995), 51 και υποσημ. 4 (στο εξής: «Porträts»). 4 Painter, ό.π.,

4 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 5 dekor ή gold-glass / gilded glas ή fondi d'oro -, θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά με τον όρο χρυσογραφημένα 6 αμφύαλα αγγεία, τον οποίο και προτείνουμε, εφόσον η 7 διαδικασία της κατασκευής τους συνίσταται στο εξής : Στον πυθμένα γυάλινου αγγείου, που βρισκόταν ήδη σε ψυχρή κατάσταση, κολλούσαν στο επιθυμητό σχήμα ένα λεπτό φύλλο χρυσού, χρησιμοποιώντας ως συνδετική ύλη το ασπράδι του αυγού/οταν στέγνωνε, το στίλβωναν με αχάτη ή αιματίτη. Κατόπιν, με λεπτά αιχμηρά εργα λεία χάραζαν στο χρυσό μεμονωμένες μορφές, προτομές, ολόκληρες σκηνές, διακοσμητικά μοτίβα και τις λεπτομέ ρειες των παραστάσεων (χαρακτηριστικά του προσώ που, απόδοση του ενδύματος, επιγραφές κτλ.). Τέλος, σπανιότερα επέθεταν και χρώματα στα σημεία τα οποία 8 ήθελαν να τονίσουν ή να διαφοροποιήσουν. Στην συνέ χεια κάλυπταν την επιφάνεια με προστατευτικό στρώμα άχρωμου γυαλιού σε σκόνη και έβαζαν το αγγείο στον κλίβανο. Το γυαλί τήκεται σε θερμοκρασία πολύ χαμηλό τερη από εκείνη του χρυσού και έτσι σχηματιζόταν ένα γυάλινο διάφανο στρώμα που σφράγιζε και προστάτευε την παράσταση, και γινόταν ένα σώμα με το αρχικό αγ γείο, χωρίς να αλλοιωθεί η παράσταση. Το κάτω στρώμα γυαλιού, που έφερε μικρή κύρτωση, ήταν συχνά χρω ματιστό -κυρίως καφετί, μπλε, πράσινο-, σε αντίθεση με το επίθεμα που ήταν άχρωμο ή με μία ελαφρά απόχρω ση9. Σε σπάνιες περιπτώσεις γινόταν και χρήση διπλού κάτω στρώματος γυαλιού 10. Τα παλαιότερα, αν και λιγοστά, χρυσογραφημένα αγ γεία που έχουν διασωθεί, ανήκουν στην ελληνιστική εποχή και μάλιστα στην πρώιμη φάση της, δηλαδή στον 3ο αιώνα π.χ., αν όχι στα τέλη του 4ου 1 1. Τα ωραιότερα 5 Πα τα προβλήματα που προκύπτουν από την χρήση των παλαιο τέρων όρων βλ. Pillinger, Zwischengoldgläser, 9 και υποσημ. 2,3. 6 Ο όρος προέκυψε κατά την συζήτηση που είχαμε με τον φίλο και συνάδελφο, καθηγητή κύριο Δ. Τριανταφυλλόπουλο (Πανεπιστή μιο Κύπρου), στον οποίο θα πρέπει να αποδοθεί και η πατρότη τα του. 7 Pillinger, «Goldgläser», 11. Η ίδια, Zwischengoldgläser, 9. Painter, ό.π., Pillinger, «Goldgläser», 11, εικ. 3, Ό.π., 11. Το μπλε χρώμα ήταν ιδιαίτερα προσφιλές στα εργαστή ρια της Ρηνανίας: Painter, ό.π., Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9. Pillinger, «Goldgläser», D. P. Barag, «The Prelude to Hellenistic Gold-glass», στο Annales du Ile Congrès de l'association Internationale pour l'histoire du verre, Amsterdam 1990, Painter, ό.π., 262. Laubenberger, «Porträts», Βρετανικό Μουσείο, αριθ. GR και 18.2: D. Β. Harden, «The Canosa Group of Hellenistic Glasses in the British Museum», και πλέον γνωστά παραδείγματα αυτής της περιόδου είναι τα δύο αγγεία που βρέθηκαν στην Canosa της νό τιας Ιταλίας 1 2. Αν και μόνον ένα, αποσπασματικά σω ζόμενο, δείγμα αυτής της τεχνικής έχει βρεθεί στην Αί γυπτο, παρουσιάζουν ωστόσο τα κανοσικά παραδείγ ματα στυλιστικές ομοιότητες με τα αλεξανδρινά αγγεία 13 από μέταλλο, τερρακόττα και φαγεντιανή. Επιπρο σθέτως, ταυτίζονται κατά πάσαν πιθανότητα με τον τύ πο δύο γυάλινων αγγείων, που οι ιστορικές πηγές μας αναφέρουν ότι αποτελούσαν μέρος των προσφορών κατά μία μεγάλη θρησκευτική πομπή που είχε οργανώ 14 σει ο Πτολεμαίος Β' ο Φιλάδελφος το 274 π.χ.. Αυτοί οι δύο παράγοντες καθιστούν εύλογη την θεώρηση της Αλεξανδρείας ως τόπου παραγωγής των χρυσογραφημένων υαλίνων αντικειμένων κατ' εκείνη την περίοδο 1 5. Το ερώτημα που τίθεται, ωστόσο, από την σύγχρονη έρευνα είναι κατά πόσον τα ελληνιστικά παραδείγματα ήταν αμφύαλα χρυσογραφημένα ή απλώς γυάλινα χρυ σογραφημένα αγγεία, πράγμα που δεν είναι δυνατόν να διαγνωστεί πλέον με βεβαιότητα, λόγω της ιδιαίτερα κακής διατηρήσεως τους 1 6. Η τεχνική του αμφυάλου χρυσογραφημένου γυαλιού εμφανίζεται με βεβαιότητα στην Ρώμη κατά τον Ιο και τον 2ο αι. μ.χ.17, τα εργαστήρια της οποίας άρχισαν να κατασκευάζουν πολυτελή γυάλινα αγγεία που είτε έφε ραν χρυσογραφημένα μετάλλια στον πυθμένα 1 8 ή και μικρότερα στα τοιχώματα (Nuppen) 19. Ένα σύνηθες θέ μα διακοσμήσεως, κυρίως των μεταλλίων του πυθμένα, ήταν τα πορτραίτα, που αποτελούν μία ιδιαίτερα σημα ντική ομάδα μέσα στις εκατοντάδες των αμφυάλων αγ γείων με χρυσογραφίες που μας έχουν διασωθεί, εκ- JGS 10 (1968), Pillinger, Zwischengoldgläser, 32 κ.ε., εικ Painter, ό.π., 262 και υποσημ. 10. Laubenberger, «Porträts», 51, υπο σημ. 2. Για την τεχνική τους βλ. S. Μ. Goldstein, «Old Glass, New Glass, Gold Glass»: Some Thoughts on Ancient Casting Technology», KölnJbVFrühGesch 22 (1989), Painter, ό.π., Ό.π., Ό.π., 265 και υποσημ Pillinger, Zwischengoldgläser, 9 και υποσημ. 1. Laubenberger, «Por träts», Painter, ό.π., Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9-12 (b. Schalen mit Goldfoliendarstellung im Boden). Pillinger, «Römische Goldgläser», 11. Painter, ό.π., Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9. Laubenberger, «Porträts», 51. M. J. Klein, «Spätrömische Gläser mit bunten Nuppen- und Fadenauflagen», στο Römische Glaskunst und Wandmalerei (επιμ. M. J. Klein), κατάλογος εκθέσεως, Mainz 1999,

5 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ Εικ. 1. Πυθμένας αμφναλον χρνσογραφημένον ου. Μουσείο Κανελλοπούλου, και ζωγραφισμένου αγγεί αριθ. Δ προσωπούμενη από 120 περίπου παραδείγματα, συχνά αριστουργηματικής τέχνης 20. Τα πορτραίτα, που στην απόδοση των λεπτομερειών τους γινόταν χρήση της ζωγραφικής 2 1, απεικόνιζαν είτε νεόνυμφους στεφόμενους από τον Έρωτα -και αργότερα από τον Χριστόείτε τον παραγγελιοδότη 2 2, συνοδευόμενα από επιγρα φές με τα ονόματα τους και με ευχές για ευτυχία και μα κροζωία. Συνηθέστατη ήταν η ευχή ZHCAIC, που απεδίδετο στην λατινική ως ZESES23. Παράλληλα, απει κονίζονταν στα αγγεία της κατηγορίας αυτής και θέμα τα από την μυθολογία, αγώνες, βουκολικές και εν γένει κοσμικές σκηνές, παραστάσεις από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη 2 4, καθώς και ένας σχετικά περιορισμέ νος αριθμός παραστάσεων με αμιγώς εβραϊκό περιεχό μενο (επτάφωτες λυχνίες, το ιερό της Τορά κ.ά.) 2 5. Όπως μαρτυρούν οι επιγραφές που προαναφέραμε, τα πολυτελή αυτά σκεύη -ανεξαρτήτως των θεμάτων που τα κοσμούσαν- εδίδοντο μάλλον ως γαμήλια ή πρωτο- Μ. Laubenberger, Die gemalten Porträts auf römischen Zwischengoldgläsern. Überlegungen zur Chronologie (αδημοσ. διδακτ. διατρι βή), Βιέννη Η ίδια «Porträts», Laubenberger, «Porträts», Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Laubenberger, «Porträts», Για την ποικιλομορφία και ερμηνεία των λογοτύπων -κυρίως προπόσεων και επευφημιών- που απαντούν στα γυάλινα χρυσογραφημένα αγγεία βλ. Pillinger, «Goldgläser», Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Ο ίδιος, «Anmer kungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), 155. Painter, ό.π. (υποσημ. 2), 265. Η. G. Thümmel, «Tertullians Hirtenbecher, die Goldgläser und die Frühgeschichte der christlichen Bestattung», Boreas 17 (1994), , ιδιαιτ Γενικά για το εικονογραφικό ρεπερτόριο των γυάλινων χρυσογραφημένων αγγείων βλ. Pillinger, «Goldgläser», Engemann, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Pillinger, «Goldgläser»,

6 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ χρονιάτικα δώρα ή προορίζονταν για άλλες οικογε 26 νειακές και θρησκευτικές εορτές. Το γεγονός, ωστόσο, ότι η πλειονότητα τους βρέθηκε σε νεκροταφεία, κυ 27 ρίως στις κατακόμβες της Ρώμης, οδήγησε κάποιους παλαιότερους ερευνητές να υποστηρίξουν ότι τα χρυσογραφημένα αγγεία σχετίζονταν άμεσα με την πρω τοχριστιανική και ιδίως την ταφική λατρεία (αγάπες, θεία ευχαριστία, νεκρόδειπνα), προπάντων τα μετάλ 28 λια με πορτραίτα, εφόσον πολλά από αυτά βρέθηκαν 29 εντοιχισμένα σε τάφους. Επειδή όμως σε καμμιά περί πτωση δεν έχουμε ανασκαφικά δεδομένα που να το επιβεβαιώνουν, υποθέτουμε ότι η ταφική τους χρήση 30 θα πρέπει να ήταν δευτερεύουσα. Ο 3ος αιώνας μ.χ., αλλά κυρίως το πρώτο μισό του 4ου αιώνα όπου υπερτερούν πλέον τα χριστιανικά θέματα, είναι η περίοδος ακμής τους 3 1 κατά περίεργο τρόπο η παραγωγή των αμφυάλων χρυσογραφημένων αγγείων περιορίστηκε και λησμονήθηκε στην Δύση ήδη από τον 5ο αιώνα 3 2, χωρίς όμως να πάψει να υπάρχει ένα κά ποιο ενδιαφέρον για τον τρόπο κατασκευής τους καθ' όλη την διάρκεια του μεσαίωνα, καθώς μαρτυρούν τα διάφορα εγχειρίδια τεχνικής που μας διασώθηκαν, όπως αυτό του Ηρακλείου (10ος αι.) 3 3, του πρεσβυτέρου Θε οφίλου (11ος-12ος αι.) 3 4, και, τέλος, του Cennini (14ος αι.) 3 5. Στους νεότερους χρόνους παρατηρείται νέα άν θηση της τεχνικής αυτής, κυρίως στην Βενετία 36 και την Βοημία37, καθώς και μερικές προσπάθειες πλαστογρα- φήσεως των αρχαίων παραδειγμάτων, καθ' όλη την διάρ 38 κεια του 19ου αιώνα. Παρόλο που, όπως ήδη αναφέραμε, ο μεγαλύτερος αριθ μός γυάλινων χρυσογραφημένων αγγείων που μας έχει διασωθεί προέρχεται από την Ιταλία, κυρίως από τις κατακόμβες της Ρώμης, η τεχνική αυτή γνώρισε μεγάλη διάδοση και στις ρωμαϊκές επαρχίες της Δύσεως, προπά ντων στην Ρηνανία με κυριότερα κέντρα παραγωγής την 39 Κολωνία και το Mainz. Μία διαφορά ανάμεσα στα αγ γεία, προϊόντα των εργαστηρίων της Ρώμης και σε εκείνα της Ρηνανίας συνίσταται στο ότι στα τελευταία παρέλει παν πολύ συχνά την επίστρωση του χρυσογραφημένου αγγείου με δεύτερο στρώμα γυαλιού -οπότε πρόκειται απλώς για χρυσογραφημένα γυάλινα αγγεία και όχι για αμφύαλα- με αποτέλεσμα να έχουν διασωθεί σε κακή κατάσταση 40. Στην Ρηνανία έχουμε και μία άλλη κατηγο ρία διακοσμήσεως του γυαλιού, που δεν απαντά στην Ρώμη κατ' αυτήν οι παραστάσεις αποδίδονται με έντο να εγχάρακτα περιγράμματα και υδροχρώματα 41. Χα ρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του είδους διακοσμήσεως αποτελεί μια σειρά από γυάλινες φιάλες στις οποίες απεικονίζονται σκηνές κυνηγιού με ιδιαίτερα φυσιοκρα τική απόδοση. Τα αγγεία αυτά προέρχονται από το λεγό μενο εργαστήριο του Wint Hill, που η παραγωγή του το ποθετείται κατά το πρώτο μισό του 4ου αιώνα μ.χ. στην Ρηνανία, πιθανόν στην Κολωνία (Εικ. 2) 4 2. Το γεγονός ότι τα γυμνά μέρη της μορφής στον πυθμέ- 26 ser, 16 και υποσημ. 27. Thümmel, ό.π., Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Pillinger, Zwischengoldgläser, 50. Laubenberger, «Porträts», 52 και υποσημ Pillinger, Zwischengoldgläser, (Die Anfänge der Imitation der antiken Technik und Heraclius). 34 Ό.π., (Von Theophilus Presbyter zur Gotik). 35 Ό.π., (Cennino Cennini und nach seinen Anweisungen gearbeitete Gläser). 36 Ό.π., (Die Venetianer und J. Kunckel). 37 Ό.π., (Böhmische Zwischengoldgläser). 38 Ό.π., Pillinger, «Goldgläser», 11. F. Fremersdorf, Die römischen Gläser mit Schliff, Bemalung und Goldauflage aus Köln (Denkmäler des römischen Köln, 8), Κολωνία Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π., Fremersdorf, ό.π., αριθ (Gattung D, Figürlicher Schliff, 7. Schwache Gravierung bzw. Mattierung mit Bemalung) και αριθ (8. Ausschließlich Bemalung). Engemann, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), M. J. Klein, «Römische Gläser: Formen, Farben und Dekore», στο Römische Glaskunst (υποσημ. 19), 1-21, ιδιαιτ R. Gogräfe, «Die Jagd-Bilder der Wint Hill-Werkstatt. Parallelen und Vorbilder», στο Römische Glaskunst (υποσημ. 19), 114, εικ. la. Pillinger, «Goldgläser», 13 υποσημ. 10 και 11, εικ. 3,4 και 9. Enge mann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», (2. Zur Verwendung von Glasschalen mit Goldfoliendekoration zu Geschenkzwecken). Ο ίδιος, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Thümmel, ό.π., 259 και υποσημ. 14. F. Buonaroti, Osservazioni sopra alcuni frammenti di vasi antichi di vetro ornati difiguretrovati nei cimiteri di Roma, Φλωρεντία Μ. Α. Boldetti, Osservazioni sopra i cimiteri dei santi martiri, ed antichi cristiani di Roma, 1, Ρώμη Gamica, ό.π. (υποσημ. 2). Th. Klauser, «Stu dien zur Entstehungsgeschichte der christlichen Kunst I», JbAChr 1 (1958), Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 7. Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Πρόκειται για μία θεωρία της Τ. Ε. Haevernick, «Beiträge zur Geschichte des antiken Glases, 8: Zu den Goldgläsern (Fondi d'oro)», JbZMMainz 9 (1962), 58-61, που είχε επικρατήσει παλαιότερα στην έρευνα και σύμφωνα με την οποία οι γυάλινοι χρυσογραφημένοι πυθμένες είχαν κατασκευασθεί απευθείας ως μετάλλια προς εντοιχισμό σε τάφους: πρβλ. τον αντίλογο του Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 8 και υποσημ Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Thümmel, ό.π., 260. Laubenberger, «Porträts», Pillinger, «Goldgläser», 13, υποσημ. 12 και 13. Engemann, «Bemer kungen zu spätrömischen Gläsern», Pillinger, Zwischengoldglä- 414

7 ΠΥΘΜΕΝΑ2 ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ 44 Εικ. 2. Κυνήγι κάπρου. Γυάλινη εγχάρακτη και ζωγραφισμέ νη φιάλη από το εργαστήριο του WintHill (Ρηνανία). 4ος αι. Landesmuseum Mainz, αριθ. R να του Μουσείου Κανελλοπούλου έχουν αποδοθεί μό νο με ένα σκούρο καφέ -σχεδόν μαύρο- χρωματικό πε ρίγραμμα επάνω στο διαφανές γυαλί, καθώς και ότι τα ενδύματα, ο φωτοστέφανος και τα λοιπά στοιχεία της παραστάσεως αποδίδονται με υδροχρώματα και όχι με φύλλο χρυσού, βρίσκουν άμεσα παράλληλα στην τεχνι κή των αγγείων αυτής της κατηγορίας, που προέρχο νται από τα εργαστήρια υαλουργίας της Ρηνανίας, κυ ρίως της Κολωνίας και του Mainz. Επιπλέον, η ύπαρξη στο κέντρο του υπό εξέτασιν πυθμένα μικρού κωνικού εξάρματος, υπολείμματος από την τήξη του δεύτερου στρώματος του γυαλιού, βρίσκει επίσης παράλληλα στην τεχνική των γυάλινων αγγείων των προαναφερθέ ντων εργαστηρίων 43. Από το μικρό τμήμα των παρειών του αγγείου που σώ ζεται, συμπεραίνουμε ότι το αρχικό σχήμα του ήταν μιας ανοικτής φιάλης, του τύπου στον οποίο προφανώς ανήκει η πλειονότητα των χρυσογραφημένων πυθμέ- 43 Klein, ό.π. (υποσημ. 19), 137, εικ. 15. Pillinger, «Goldgläser», 13. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9 και υποσημ Ο ίδιος, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), Thümmel, ό.π. (υπο σημ. 23), 259 και υποσημ νων που μας έχουν διασωθεί, καθώς και τα αγγεία της Ρηνανίας. Το αγγείο του Μουσείου Κανελλοπούλου παρουσιάζει επομένως μία υβριδική μορφή τεχνικής που έγκειται στον συνδυασμό αφ' ενός της χρυσογραφίας ανάμεσα σε δύο στρώματα γυαλιού, όπως στον χρυσό κύκλο του πλαισίου, και αφ' ετέρου της αποδόσεως της παραστά σεως με έντονα περιγράμματα και υδροχρώματα. Πέρα από την τεχνική της κατασκευής του, ο πυθμένας από το Μουσείο Κανελλοπούλου παρουσιάζει και στυλιστικές ομοιότητες με τα προαναφερθέντα αγγεία: Οι μη καθαρές -μάλλον αβέβαιες- γραμμές των περιγραμ μάτων σε σκούρο χρώμα, η χρήση των ίδιων χρωμάτων στην απόδοση του ενδύματος, καθώς και η ιδιαίτερα φυσιοκρατική απόδοση του εδάφους και των θάμνων απαντούν και στις παραστάσεις των αγγείων από το εργαστήριο του Wint Hill, του οποίου η δραστηριότητα εντοπίζεται, όπως προαναφέρθηκε, κατά το πρώτο μι σό του 4ου αιώνα μ.χ. Στυλιστικές ομοιότητες βρίσκου με και στην ζωγραφική των κατακομβών της ίδιας επο χής, όπως για παράδειγμα σε μία νωπογραφία από την νέα κατακόμβη στην via Latina: Στο αρκοσόλιο του δε ξιού τοίχου του θαλάμου F απεικονίζεται ο προφήτης Βαλαάμ επί όνου, κατευθυνόμενος προς συνάντησιν του αγγέλου του θεού. Οι δύο θάμνοι εκατέρωθεν των μορφών, στυλιστικά αλλά και εικονογραφικά παρεμφε ρείς εκείνων του υπό εξέτασιν πυθμένα, οριοθετούν την παράσταση στα δύο άκρα 4 5. Οι προαναφερθείσες συ γκρίσεις μας οδηγούν σε μία χρονολόγηση του πυθμένα στο πρώτο μισό του 4ου αιώνα, η οποία συμπίπτει και με την περίοδο της μεγαλύτερης παραγωγής γυάλινων αγγείων με χρυσογραφίες αλλά και με υδροχρωματογραφίες στην Ρηνανία. Στην ίδια εποχή μας οδηγεί, όπως θα δούμε στην συνέχεια, και η εικονογραφία. Ιδιαιτερότητα παρουσιάζει εκ πρώτης όψεως το υπό εξέτασιν αντικείμενο και από εικονογραφικής πλευ ράς, εφόσον μέσα στην ίδια την κατηγορία των γυάλι νων αγγείων με χρυσογραφίες δεν απαντούν εικονο γραφικά παράλληλα για την μετωπικά ιστάμενη αν δρική μορφή με φωτοστέφανο, που κρατεί και κλάδο φοίνικος. Ο συνδυασμός, επομένως, φωτοστέφανου και κλάδου φοίνικος θα πρέπει να θεωρηθεί καθοριστικός 5 Ρώμη, via Latina-κατακόμβη (F): Α. Ferma, Le pitture della nuova catacomba di via Latina, Πόλις του Βατικανού 1960, πίν. CIV. L. Kötzsche-Breitenbruch, Die neue Katakombe an der Vìa Latina in Rom. Untersuchungen zur Ikonographie der alttestamentlichen Wandmalerei (JbAC Ergh.-Bd. 4), Münster 1976, πίν. 20a. 415

8 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 47 Εικ. 3. Ένας από τους Τρεις Παίδες εν Καμίνω. Πυθμένας αμφναλον χρνσογραφημένον αγγείου. 4ος αι. Βιβλιοθήκη του Βατικανού, αριθ για τον εικονογραφικό προσδιορισμό και την ερμηνεία της παραστάσεως. Ας ξεκινήσουμε με τον φωτοστέφανο, που εντάσσει σε κάθε περίπτωση την υπό εξέτασιν ανδρική μορφή στην χριστιανική σφαίρα, αποκλείοντας το ενδεχόμενο της ταυτίσεώς της με τον Χριστό, εφόσον αυτός ποτέ δεν απεικονίζεται κρατώντας κλάδο φοίνικος ή με τον Sol invictus (Ήλιος με φωτοστέφανο), αφού στον τελευταίο τύπο απεικονίζεται επάνω σε άρμα και με ακτίνες στον φωτοστέφανο 4 6. Για τον ίδιο λόγο αποκλείεται και η ταύτιση με τον Χριστό-Ήλιο. Στα χριστιανικά θέματα, που πλέον υπερτερούν ως διακόσμηση των γυάλινων αγγείων με χρυσογραφίες κατά το πρώτο μισό του 4ου αιώνα και τα οποία απαντούν σε όλο τους το εύρος και στα εργαστήρια τόσο της Ρώμης όσο και της Ρηνανίας -στα τελευταία με κάποιες εικονογραφικές αποκλί- 46 Α. und Ε. Alföldi, Die Kontorniat-Medaillons, Teil 2. (DAI. Antike Münzen und geschnittene Steine, VI, 2), Βερολίνο 1990,206 και υποσημ Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Πρβλ. ανωτέρω υποσημ Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Pillinger, «Goldgläser», Morey - Ferrari, ό.π. (υποσημ. 2), πίν. 21, εικ Το πλακίδιο έχει ύψ. 17,7 και πλ. 9,8 εκ. W. Ch. Schneider, «Christus Victor in der Roma Caelestis. Antike Siegesmotivik im ottonischen Köln, σεις -, ανήκουν οι σκηνές από την Παλαιά και την Και νή Διαθήκη, οι ποικίλες παραστάσεις του Χριστού, με μονωμένες, όπως αυτή του Καλού Ποιμένα, ή όρθιου, ισταμένου ανάμεσα σε δύο πορτραίτα νεόνυμφων που τους στέφει, καθώς και των αποστόλων Πέτρου και Παύλου απεικονιζόμενων από κοινού σε αντικριστές προτομές ή, σπανιότερα, σε συνδυασμό με άλλους αγί 48 ους. Διαδεδομένες είναι και οι απεικονίσεις γυναικών από την Παλαιά ή την Καινή Διαθήκη σε προτομή ή σε 49 στάση δεομένης, όπως η Σωσάννα ή η αγία Αγνή. Οι τελευταίες, που δεν είναι άγνωστες στα εργαστήρια της Ρηνανίας 5 0, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι προσεγγί ζουν εικονογραφικά την ανδρική μορφή του πυθμένα του Μουσείου Κανελλοπούλου, λόγω του ότι ίστανται μετωπικά μεταξύ δύο δένδρων και εφόσον ούτε στα εργαστήρια της Ρώμης ούτε της Ρηνανίας απαντούν πλησιέστερα παράλληλα μεταξύ των ανδρικών μορ φών. Τέλος, δεν μπορεί να εικονίζεται ούτε και κάποιος εκ των Τριών Παίδων εν Καμίνω μεμονωμένα, διότι τούτοι απαντούν πάντοτε -είτε ως μεμονωμένες μορ φές είτε και οι τρεις μαζί- με «περσικά» ενδύματα (κο ντό χιτώνιο και αναξυρίδες), χωρίς φωτοστέφανο, εκτεί νοντας και τα δύο χέρια σε στάση δεομένου 51 και, ως εκ τούτου, μη κρατώντας κλάδο φοίνικος (Εικ. 3) 5 2. Μία ικανοποιητική ωστόσο δυνατότητα για την ταύτι ση της υπό εξέτασιν μορφής μας δίνει ένα μεσαιωνικό ελεφάντινο πλακίδιο του τέλους της πρώτης χιλιετίας από την Κολωνία, σήμερα στο Μουσείο Schnütgen, παρ' όλη την χρονική απόσταση που το χωρίζει από τον πυθ μένα του Μουσείου Κανελλοπούλου. Πρόκειται για το επονομαζόμενο «Thebäer-Elfenbein» (Εικ. 4) 5 3, δηλαδή το ελεφαντοστούν των Θηβαίων μαρτύρων, που αποτε λεί λαμπρό δείγμα της οθώνειας αναγεννήσεως στην Κολωνία 54. Στο κέντρο του ανάγλυφου δεσπόζει η Maiestas Domini του νεανικού Χριστού. Παριστάνεται ένθρονος με ευαγγέλιο, περιβαλλόμενος από μία ένα- Thebäer-Elfenbein», στο Kaiserin Theophanu. Begegnungen des Ostens und Westens und die Wende des ersten Jahrtausends (επιμ. Α. von Euw και P. Schreiner), Gedenkschrift des Kölner Schnütgen-Museums zum Todesjahr der Kaiserin, Κολωνία 1991, , εικ F.-J. Verscharen, «Köln im Zeitalter der Ottonen», στο Kaiserin Theophanu, ό.π., Ν. Staubach, «Graecae Gloriae. Die Rezeption des Griechischen als Element spätkarolingisch-frühottonischer Hofkultur», στο ίδιο, Γενικότερα για τις ποικίλες εκφάνσεις της οθώνειας αναγεννήσεως βλ. Otto der Große, Magdeburg und Europa (επιμ. M. Puhle), κατάλογος εκθέσεως, Mainz 2001, τ. Π. Πα την πρόσληψη της αρχαιότητας κατά την περίοδο αυτή βλ. C. 416

9 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ στρη «δόξα», υποβασταζόμενη από δύο αιωρούμενους αγγέλους και με τους πόδες να ακουμπούν σε μία σφαί ρα φερόμενη επάνω σε έναν κίονα. Κάτω από τους αγ γέλους ίστανται, στραμμένοι προς τον Χριστό, με στρα τιωτική στολή και κράνος χωρίς λοφίο, οι δύο μάρτυρες της θηβαϊκής λεγεώνος, Γερεών και Βίκτωρ, όπως ανα γράφεται στους φωτοστέφανους τους. Ανταποκρινόμε νοι στην κίνηση του Χριστού, ο οποίος έχει εναποθέσει τα χέρια του στα κράνη τους, ακουμπούν με τις παλά μες της κατεβασμένης αριστεράς τους πόδες του σε χει ρονομία ικεσίας. Παράλληλα, φέρουν με το κατεβα σμένο δεξί χέρι από έναν κλάδο φοίνικος, κρατώντας τον υψωμένο, όπως ένα ξίφος. Σφαίρα και κίων περιβά λλονται από άλλους δεκαοκτώ μάρτυρες της θηβαϊκής λεγεώνος, που φέρουν και αυτοί φωτοστέφανο και κρα τούν τον φοίνικα του μαρτυρίου, εκτός από τον τελευ ταίο στο κάτω δεξιό άκρο, ο οποίος κρατεί ένα ευαγγέ λιο με την καλυμμένη δεξιά του. Παρόλο που εκ πρώτης όψεως η παράσταση παρουσιά ζει μία εσωτερική συνοχή, προκύπτουν ωστόσο οι εξής αντιφάσεις: Ενώ η Maiestas Domini είθισται να απεικονί ζεται ως αυτοτελές θέμα, επειδή ακριβώς συμβολίζει την υπερκόσμια υπόσταση του Κυρίου, στο ελεφαντο στό του Μουσείου Schnütgen περιβάλλεται από ανθρώ πινες μορφές, ακόμα και αν αυτές είναι οι επίλεκτοι δεόμενοι μάρτυρες, εφόσον χρησιμοποιείται για να εξάρει την επιβράβευση τους από τον Χριστό. Παρότι δε, κάτω από τους πόδες του Χριστού, αιωρούνται συνήθως η σφαίρα του σύμπαντος ή κύκλοι που την υπονοούν, στο ανάγλυφο της Κολωνίας την στηρίζει ένας κίων. Το τελείως ακατανόητο για μία Maiestas Domini εικονο γραφικό μοτίβο του κίονα που στηρίζει την σφαίρα του σύμπαντος, βρίσκει ένα και μοναδικό, αλλά ιδιαίτερα ουσιαστικό παράλληλο στην Ιστορία της Τέχνης, σε έναν πολύ σημαίνοντα τόπο: στην Curia της Ρώμης, δη λαδή στο οικοδόμημα που προοριζόταν για την ρωμαϊ κή σύγκλητο. Απέναντι από την είσοδο της υψωνόταν, δεσπόζοντας στο κέντρο της αίθουσας επάνω σε πόδιο, ένας όχι πολύ ψηλός κίων, που έφερε επάνω από το κιονόκρανο μία σφαίρα. Επάνω της αιωρείτο σχεδόν στον αέρα μία χρυσή Νίκη, που άγγιζε μόνο με τις άκρες των δακτύλων της την σφαίρα. Στα χέρια της Meckseper, «Magdeburg und die Antike - Zur Spolienverwendung im Magdeburger Dom», στο ίδιο, τ. I (Essays), Schneider, ό.π., 229. T. Hölscher, Victoria Romana. Archäologische Untersuchungen zur Εικ. 4. Ελεφαντοστέινο πλακίδιο των «Θηβαίωνμαρτύρων». Περί το Κολωνία, Schnütgen-Museum, αριθ. Β 98. κρατούσε τα δώρα για τον νικητή, ένα στεφάνι δάφνης με το δεξί και έναν κλάδο φοίνικος με το αριστερό. Στή νοντας στην Curia το άγαλμα της Victoria Romana επά νω στην σφαίρα, τον orbis, ο Οκταβιανός δήλωνε την προσωπική του νίκη του έτους 29 π.χ., μετά από τους μακροχρόνιους εμφύλιους πολέμους, και την νέα τάξη που επέφερε αυτή στον orbis romanus Το άγαλμα της Victoria Romana στην Curia της Ρώμης, το οποίο συμβόλιζε την απόλυτη εξουσία του Αυγού- Geschichte und Wesenart der römischen Siegesgöttin von den Anfängen bis zum Ende des 3. Jhs. n. Chr., Mainz Η. A. Pohlsander, «Victory. The Story of a Statue», Historia 18 (1969), Schneider, ό.π., και υποσημ. 4 (βιβλιογραφία). 417

10 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 5. Δηνάριο τον Οκταβιανού (βόψη) με απεικόνιση της Victoria Romana επάνω στην σφαίρα. Εικ. 6. Σηστέρτιος στου μέσω της νίκης του, απέβη στην συνέχεια το έμβλη μα της απόλυτης εξουσίας του ρωμαίου αυτοκράτορα. Απεικονίσεις της, με συχνά παραλλαγμένο τον πρωταρ χικό τύπο, σώζονται κυρίως σε νομίσματα (Εικ. 5 και 6) 5 7 ή σε έργα της σφραγιδογλυφίας και της τορευτικής, όπως για παράδειγμα στον σκύφο του Boscoreale58. Το αργότερο δε από την εποχή των Σεβήρων και εξής εμ φανίζεται στα νομίσματα ο ίδιος ο ρωμαίος αυτοκρά τωρ να κρατεί την Victoria Romana στο χέρι, ως έμβλη μα της εξουσίας του, πράγμα που επεβίωσε στην μεν Δύση μέχρι και τις αρχές του 6ου αιώνα με τον Θεοδώριχο, στην δε Ανατολή μέχρι και την εποχή του Ηρα κλείου 59. Ως σύμβολο νίκης ο κλάδος φοίνικος απαντά εξάλλου συχνότατα, συνήθως παράλληλα με το στεφάνι, και σε πολυάριθμες κατηγορίες μνημείων της ύστερης αρχαι- ότητας, κυρίως σε απεικονίσεις νικητού του ιπποδρό μου 6 0, όπως για παράδειγμα στις ανάγλυφες παραστά σεις από την γνωστή βάση του ανδριάντος του Πορφυρίου, σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνστα ντινουπόλεως (Εικ. 7) 6 1. Στην χριστιανική τέχνη μεταφέρθηκαν στην συνέχεια τα δύο σύμβολα της νίκης, το στεφάνι και ο κλάδος φοίνικος, ως έπαθλα των victores Christi, δηλαδή των νι κητών του Χριστού, τα οποία τους απένεμε ο μοναδι κός υπέργειος μονάρχης, ο Κύριος 62. Αυτός είναι και ο συμβολισμός του κλάδου φοίνικος που κρατούν στο χέ ρι οι Θηβαίοι μάρτυρες του οθωνείου ελεφαντοστού της Κολωνίας καθώς και η ανδρική μορφή με τον φω τοστέφανο στο αγγείο του Μουσείου Κανελλοπούλου. Οι δε δύο κυκλικές γραμμές που διακρίνονται στο μέ τωπο του τελευταίου, στην θέση των μαλλιών, είναι πι- 57 σημ. 45), και 274 κ.ε. Ν. Firath, La sculpture byzantine figurée au Musée archéologique d'istanbul, Παρίσι 1990,30-31, πίν. 23, εικ. 63b. Alföldi, ό.π. (υποσημ. 45), 207, υποσημ. 43. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», (4. Zum Weiterleben eines Vorbildes aus der Kaisersymbolik in christlichen Goldfoliendarstellungen). W. Ch. Schneider, «Victoria sive Angelus Victoriae. Zur Gestalt des Sieges in der Zeit des Übergangs von der antiken Religion zum Christentum», στο Reformatio et Reformationes. Festschrift für Lothar Graf zu Dohna zu seinem 65. Geburtstag (επιμ. Α. Mehl - W. Ch. Schneider), Darmstadt 1989, ίδιος, «Christus Victor», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ. 53), Εικ 5: Βλ. Schneider, ό.π., 229, εικ. 2. Εικ. 6: Βλ. Schneider, ό.π., 229, εικ Για την σημασία της απεικονίσεως της Victoria Romana επάνω στα νομίσματα βλ. RIC Ι, s.v. Victoria, Victoria auf Sphaera. Σφραγιδογλυφία: W. Oberleitner, Geschnittene Steine. Die Prunkkameen der Wiener Antikensammlung, Βιέννη - Κολωνία - Graz 1985, εικ. 17. Toρευτική: Hölscher, ό.π., πίν Schneider, ό.π. (υποσημ. 53), Για τις κατηγορίες αυτές (υπατικά δίπτυχα, μωσαϊκά, κοντορνιάτες, πήλινα πινάκια κ.ά.) και την σχέση τους με τα χρυσογραφημένα αγγεία που φέρουν απεικονίσεις νικητών, βλ. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Alföldi, ό.π. (υπο- αγάλματος τον Κομμόδον (β'όψη) της Victoria Romana επάνω 418 με απεικόνιση τον στον κίονα της Curia.

11 Π Υ Θ Μ Έ Ν Α Σ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ θανότατα μία σχηματοποιημένη απόδοση του κράνους, το οποίο φέρουν οι δύο μεγαλομάρτυρες του μεσαιωνι κού ανάγλυφου, Γερεών και Βίκτωρ. Ήδη από το 804 η Κολωνία χαρακτηρίζεται ως Sancta Colonia και ο επίσκοπος της ως sanctae Agrippinensis urbis episcopus63. Αυτούς τους τίτλους, που τους διατή ρησε η πόλη επί μακρόν, τους όφειλε, χωρίς άλλο, στο πλήθος των μαρτύρων της, κυρίως σε αυτούς της θη βαϊκής λεγεώνος με πρωτοστάτες τον Γερεώνα και τον Βίκτορα, καθώς και στις αγίες παρθένες με πρωτοστάτιδα την Ούρσουλα 64. Τα πολυάριθμα λείψανα αυτών των μαρτύρων έχαιραν ιδιαίτερων τιμών μέχρι το 1164, οπότε απέκτησε η Κολωνία τον σημαντικότατο θησαυ ρό των λειψάνων των Τριών Μάγων -die Heiligen Drei Könige- που λατρεύονται μέχρι σήμερα στον περίφημο καθεδρικό ναό της και οι οποίοι επεσκίασαν τις πρωτο χριστιανικές λατρείες 65. Σύμφωνα με μαρτυρία του Γρηγορίου της Tours στο Liber in gloria martyrum, ο οποίος επισκέφθηκε την Κολωνία τον 6ο αιώνα, στην πόλη υπήρχαν οι τάφοι των πενήντα μαρτύρων της θηβαϊκής λεγεώνος, που εις μνήμην τους είχε κτιστεί μία βασιλική απαστράπτουσα από τον χρυσό, προφανώς ψηφιδωτό διάκοσμο της, και που γι' αυτό τους χαρακτήρισε San ctus Aureos, δηλαδή «χρυσούς αγίους» 66. Αλλά, παρόλο που σχεδόν όλες οι εκκλησίες της Κολωνίας, που κτί στηκαν μέχρι το τέλος της πρώτης χιλιετίας, ανάγονται σε προδρομικά οικοδομήματα ακόμα και του 4ου αιώ να 6 7, έχουμε μόνο υστερότερες μαρτυρίες για τα ονόμα τα των αγίων στους οποίους ήταν πρωταρχικά αφιερω μένες. Έτσι, μόλις στα τέλη της πρώτης χιλιετίας απέ κτησε η εκκλησία της Κολωνίας, εκείνη που χαρακτήρι σε ο Γρηγόριος της Tours Sanctos Aureos, τον αιτιολογι κό της μύθο με την εφεύρεση της Passio Gereonis, δηλα δή του μαρτυρίου του αγίου Γερεώνος, ο οποίος προέ κυψε από συμφυρμό πολλών παραδόσεων 6 8. Ο πυρήνας του μαρτυρίου του αγίου ανάγεται στην Passio Agaunensium martyrum, που συνέγραψε ο Ευχάριος περί τα 450. Εδώ γίνεται αναφορά στους λεγεωνάριους Τ. Diederich, «Stift - Kloster - Pfarrei. Zur Bedeutung der kirchli chen Gemeinschaften im Heiligen Köln», στο Köln. Die Romanischen Kirchen. Von den Anfängen bis zum Zweiten Weltkrieg (επιμ. H. Kier U. Krings), Κολωνία 1984, Bodsch, «Kölner Kirchenpatrone und Heilige bis zur Jahrtausendwende», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ.53), , ιδιαιτ. I l l και υποσημ. 1 και Bodsch, ό.π., Achthundert Jahre Verehrung der Heiligen Drei Könige in Köln , Κολωνία Η. Hofmann, Die Heiligen Drei Könige. ZurHei- Εικ. 7. Ο Πορφύριος τον Πορφνρίου. σταντινουπόλεως, θριαμβευτής. Ανάγλυφο Περί το 500. Αρχαιολογικό από την Μουσείο βάση Κων αριθ από τις Θήβες της Άνω Αιγύπτου με επικεφαλής τον Μαυρίκιο, που υπέστησαν μαρτυρικό θάνατο το 282 μ.χ., επί Διοκλητιανού, στο Acaunum, το σημερινό Saint Maurice στο Valais της Ελβετίας. Με αυτό το μαρτύριο συνδέει, ήδη τον 6ο αιώνα, ο Γρηγόριος της Tours την πληροφορία για περισσότερους από πενήντα μάρτυρες ligenverehrung im kirchlichen, gesellschaftlichen und politischen Leben des Mittelalters, Βόννη Bodsch, ό.π., I l l και υποσημ «In gloria martyrum» 61, MGH, SRM 1.2, Αννόβερο 1885, 530, 9. Bodsch, ό.π., I l l και υποσημ. 6 και Η. Borger, «Zu den Ausgrabungen unter den Kölner Kirchen», στο Köln. Die Romanischen Kirchen (υποσημ. 63), , ιδιαιτ. 112 κ.ε. Bodsch, ό.π., I l l, υποσημ H.E. Stiene, «Kölner Heiligenlegenden im 10. und 11. Jahrhundert», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ. 53),

12 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 69 στην Κολωνία. Η δεκάτη Οκτωβρίου ήταν η ημέρα που διάβαζαν την Passio Gereonis και εόρταζαν την μνήμη του αγίου, αλλά και των άλλων επικεφαλής της θηβαϊκής λεγεώνος, όπως αναφέρεται στο πρώτο μέρος του μαρ τυρίου, δηλαδή των Κασσίου και Φλωρεντίου, ιδρυτών της εκκλησίας της Βόννης, καθώς και του Βίκτορος, πο 70 λιούχου του Xanten, της Colonia Ulpia Traiana. Στο δεύ τερο μέρος του μαρτυρίου, που αναφέρεται μόνο στον Γερεώνα, πληροφορούμαστε ότι ο ναός των «χρυσών αγίων», που ήταν αφιερωμένος κατά κύριο λόγο σε αυ τόν, στον οποίο συλλατρεύονταν και οι άλλοι τρεις μεγα λομάρτυρες που προαναφέραμε, κτίστηκε από την αγία 71 Ελένη. Πράγματι, το παλαιότερο χριστιανικό κτίσμα της Κολωνίας, που ανάγεται στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα, ένας περίκεντρος οκταγωνικός ναός με θόλο και χρυσά ψηφιδωτά, ήταν αφιερωμένος ήδη από τον 8ο αι ώνα στον άγιο Γερεώνα72 και βρίσκεται μέσα στον χώρο 73 του ρωμαϊκού πραιτωρίου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από τους Μεροβιγγείους ως ανάκτορο, μέχρι την μετα φορά της πρωτεύουσας, κατόπιν ισχυρού σεισμού που έπληξε την Κολωνία κατά το δεύτερο μισό του 8ου αιώ να, στο Aachen. Χρησίμευε, επομένως, ο ναός του Αγίου Γερεώνος ως Pfalzkirche (εκκλησία του παλατιού) 74. Μέ χρι και την έλευση των λειψάνων των Τριών Μάγων στην μεσαιωνική Κολωνία ο Γερεών και η Ούρσουλα παρέμε ναν οι λαοφιλέστεροι άγιοι. Εικ. 8. Ο Χριστός και έξι μάρτυρες. Πυθμένας χρυσογραφημένου αγγείου. 4ος αι. Βρετανικό αριθ. BMMLA αμφύαλου Μουσείο, Μία χρυσογραφημένη φιάλη με απεικονίσεις θαυμάτων από την Παλαιά Διαθήκη, επίσης του 4ου αιώνα από την Κολωνία, σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο, ήταν αφιε ρωμένη, όπως μαρτυρεί η αποσπασματικά σωζόμενη επιγραφή που φέρει, στην αγία Ούρσουλα, πράγμα που σημαίνει ότι προοριζόταν ως δώρο για την εορτή της 75. Το γεγονός αυτό μας οδηγεί στην υπόθεση ότι και το αγ γείο του Μουσείου Κανελλοπούλου θα πρέπει να κα τασκευάστηκε για την ίδια χρήση, δηλαδή ως δώρο για την εορτή του αγίου Γερεώνος, όπως αυτό της αγίας Ούρσουλας. Ένα ακόμη μετάλλιο αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου στο Βρετανικό Μουσείο (Εικ. 8) 7 6, και πάλι του 4ου αιώνα, στο οποίο απεικονίζονται δύο σειρές μαρτύρων της Ρώμης, όπως διαπιστώνουμε από τις επιγραφές που φέρουν (επάνω ζώνη: Paulus, Sixtus, Laurentius κάτω ζώνη: στο κέντρο Christus και εκατέρω θεν Ippolitus και Timoteus), είχε και αυτό προφανώς τον ίδιο προορισμό, όπως τα προαναφερθέντα αγγεία των μαρτύρων Γερεώνος και Ούρσουλας της Κολωνίας. Το αγγείο που παρουσιάζουμε δεν είναι εντελώς άγνω στο στην έρευνα. Εκτός από μία σύντομη αλλά πολύ εμπεριστατωμένη περιγραφή από την Μ. Μπρούσκαρη στον οδηγό του Μουσείου Κανελλοπούλου 77, φωτογρα φία του δημοσιεύθηκε και από την R. Pillinger στην μελέ τη της για τα ρωμαϊκά χρυσογραφημένα γυαλιά, όπου περιέργως το κατατάσσει στα πιθανώς πλαστά έργα, χω- Κ. J. Daverkausen, «Auf den Spuren des hl. Gereon», Colonia Roma nica 4 (1989), Stiene, ό.π., Stiene, ό.π., 135 και υποσημ Ό.π., Η παλαιότερη μαρτυρία για την εκκλησία του Αγίου Γερεώνος απαντά στο «Liber historiae francorum» 38, MGH, SRM Π, Αννόβερο 1888, J. Deckers, «St. Gereon in Köln. Ausgrabungen 1978/79», JbAChr 1112 ( ), M. Gechter, «Frühe Quellen zur Baugeschichte von St. Gereon in Köln», KölnJbVFrühGesch 23 (1990), S. Schütte, «Überlegungen zu den architektonischen Vorbildern der Pfalzen Ingelheim und Aachen», στο Krönungen. Könige in Aachen - Geschichte und Mythos (επιμ. M. Kramp), κατάλογος εκθέσεως, Mainz 2000, Fremersdorf, ό.π. (υποσημ. 16), , πίν Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π. (υποσημ. 2), 268,284 αριθ. 159 (με απεικόνιση). 77 Μπρούσκαρη, ό.π. (υποσημ. 1),

13 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ρις όμως και να τεκμηριώνει την άποψη της 7 8. Παραπέ μπει απλώς στο βιβλίο του F. Fremersdorf, ο οποίος θεω ρεί πλαστή μία σειρά γυάλινων αντικειμένων που πε ριήλθαν στο Römisch-Germanisches Museum της Κολω νίας από την συλλογή του προξένου της Μεγάλης Βρε τανίας C. Α. Niessen, μεταξύ άλλων και λόγω της ύπο πτης πηγής προελεύσεως τους, χωρίς όμως να συμπερι λαμβάνει σε αυτή και το υπό εξέτασιν αγγείο 79. Τούτο δε, διότι η R. Pillinger θεωρεί ότι υπάρχουν κάποιες ομοιότη τες μεταξύ του αγγείου μας και τριών αγγείων από την ομάδα αυτή, χωρίς ωστόσο να τις διευκρινίζει. Συγκεφαλαιώνοντας, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ο τρόπος κατασκευής του πυθμένα του Μουσείου Κα νελλοπούλου μαρτυρεί συμφυρμό δύο τεχνικών της ρωμαϊκής υαλουργίας: Αφ' ενός αυτής των αμφυάλων χρυσογραφημένων αγγείων, τεχνικής ευρέως διαδεδο μένης κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας, πέ ραν της Ρώμης, και στην Ρηνανία, και αφ' ετέρου της μάλλον επιχωριάζουσας στην περιοχή αυτή τεχνικής με υδροχρώματα. Ο συνδυασμός τους στην κατασκευή του αγγείου αποτελεί δείγμα της δεξιοτεχνίας των ερ γαστηρίων της Colonia Agrippina κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας 8 0. Συγκερασμό δύο παραδόσεων μαρτυρεί και ο εικο νογραφικός τύπος του αγίου Γερεώνος, ο οποίος είχε πα γιωθεί στην τέχνη της Κολωνίας ήδη κατά την πρώιμη περίοδο της ύστερης αρχαιότητας με τον συνδυασμό αρ χαίων και παλαιοχριστιανικών μοτίβων: ο μεν φωτοστέ φανος ανάγει την μορφή στην σφαίρα των αγίων της Χριστιανοσύνης, ενώ ο κλάδος του φοίνικος, που έχει περάσει από την ελληνορωμαϊκή τέχνη στα μνημεία της ύστερης αρχαιότητας ως σύμβολο της νίκης και κατ' επέκτασιν του θριάμβου, χαρακτηρίζει τον απεικονιζό μενο ως «νικητή του Θεού», μέσω του μαρτυρικού του θανάτου. Τον θριαμβικό χαρακτήρα της παραστάσεως, εντείνει -εκτός από τους δύο θάμνους της δάφνης- η ταινία χρυσού, η οποία καλύπτει το διάστημα ανάμεσα στον πρώτο και τον δεύτερο ομόκεντρο κύκλο, που πλαισιώνουν την παράσταση. Αυτό το τόσο σημαντικό -και από τεχνικής πλευράς- στοιχείο, μας οδηγεί συνειρ μικά στην ρήση του Γρηγορίου της Tours, που αποκάλεσε τους μάρτυρες της θηβαϊκής λεγεώνος Sanctos Aureos. Τον παλαιοχριστιανικό εικονογραφικό τύπο του μάρ- Pillinger, Zwischengoldgläser, 21, πίν. 9, εικ. 22a. Fremersdorf, ό.π. (υποσημ. 16), 219, πίν Σύμφωνα με τον Fremersdorf, ό.π., 216, τα εργαστήρια της Κο- 4Γ é? & Εικ. 9. Μικρογραφία τον αγίου Γερεώνος σε βυζαντινό ψαλ τήριο εκ Κωνσταντινουπόλεως. Περί το Βιέννη, Εθνι κή Βιβλιοθήκη, Cod. theol. gr τυρά Γερεώνα διασώζει πιθανότατα το ελεφάντινο πλα κίδιο του τέλους της πρώτης χιλιετίας στο Μουσείο Schnütgen της Κολωνίας, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αρχαιότητα γνωρίζει νέα άνθηση την εποχή αυτή στα εργαστήρια της πόλεως με την τόσο μακραίωνη και αδιάκοπη καλλιτεχνική παράδοση. Την ιδιαίτερα ση μαίνουσα θέση της Sancta Colonia καθ' όλη την διάρ κεια του μεσαίωνα μαρτυρεί και ένα βυζαντινό ψαλτή ριο, σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης, που φέρει μικρογραφία με απεικόνιση του αγίου Γερεώνος λωνίας αποδείχθηκαν, τουλάχιστον στην παραγωγή των γυάλι νων αγγείων με χρυσογραφίες, ανώτερα και αυτών της Ρώμης. 421

14 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 81 (Εικ. 9), πράγμα εκ πρώτης όψεως αξιοπερίεργο, εφό σον η Ανατολική Εκκλησία δεν γνωρίζει αυτόν τον μάρτυρα ούτε και την θηβαϊκή λεγεώνα. Το περγαμηνό όμως αυτό ψαλτήριο φαίνεται ότι φιλοτεχνήθηκε περί το 1077 για να σταλεί ως δώρο στην πρόσφατα ανακαι νισμένη εκκλησία του αγίου στην Κολωνία, με την οποία διατηρούσε πιθανώς το Βυζάντιο εμπορικές σχέ 82 σεις κατά την εποχή εκείνη. Στην μικρογραφία του ψαλτηρίου παριστάνεται ο Γερεών στον συνήθη κατά την μεσοβυζαντινή περίοδο τύπο του στρατιωτικού αγίου με πανοπλία, δόρυ και ασπίδα, και με χαρακτηρι στικά προσώπου που θυμίζουν τον άγιο Θεόδωρο τον Στρατηλάτη (σχετικά κοντό, οξύληκτο μαύρο γένι). Εκτός από την ελληνική επιγραφή στον χρυσό κάμπο της μικρογραφίας {Μάρτυς Χρίστου Γερεών), υπάρχει και λατινική της μετάφραση επάνω από την παράστα ση. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Έλληνας γραφέας της λα τινικής επιγραφής θεώρησε σκόπιμο να προσθέσει τό νους στο Ο και στο Α, δηλώνοντας πώς τονίζεται το όνομα του αγίου και η λέξη «μάρτυς» στα ελληνικά. Konstantinos Skampabias - Ioanna Spiliopoulou BODEN EINER ZWISCHENGOLDSCHALE IM KANELLOPOULOS-MUSEUM, ATHEN J_-/as Kanellopoulos-Museum in Athen besitzt in seiner Sammlung ein für den griechischen Raum einmaliges Glasgefäß (Abb. 1). Es handelt sich um den Boden einer spätantiken Zwischengoldschale, deren Wandung nicht erhalten ist (Inv. Nr. Δ 2271, größter Dm: 0,049 m). Im Zentrum des Gefäßbodens ist ein frontal stehender Mann bartlos und mit nimbus zwischen zwei Lordbeerbäumen abgebildet. Er trägt einen Chiton mit langen Ärmeln und einen Mantel, der schräg von der r. Schulter herabfällt. Während die abgesenkte Rechte einen Palmzweig trägt, ist seine Linke im Akklamationsgestus erhoben. Die gesamte Darstellung wird von drei konzentrischen Kreisen umschlossen. Der Zwischenraum der beiden ersten Kreise wird durch eine Goldfolie bedeckt. Mit Ausnahme des Goldstreifens, der das Medaillon des Bodens umkreist und eine Charakterisierung des gesamten Gefäßes als Zwischengoldschale erlaubt, ist das übrige Bild nicht aus einer Blattgoldauflage ausgeschnitten, sondern mit bunten Wasserfarben bemalt, wobei die nackten Teile der Figur nur mit einer dunkelbraunen Konturlinie angegeben sind. Diese besondere Glastechnik mit scharfen Um- rissen und Bemalung begegnet hauptsächlich im 3., aber vor allem in der 1. Hälfte des 4. Jhs. n.chr. bei der rheinischen Werkstätten, insbesondere denen der Stadt Köln. Aufgrund des Palmzweigs, des nimbus sowie des charakteristischen Akklamationsgestus, ist die Interpretation des abgebildeten Mannes als Märtyrer möglich. Die naturalistische Ausführung des Bodens, der Bäume und der Kleidung des Mannes sowie seine ziemlich ausgeglichenen Proportionen, führen zu einer Datierung der Gefäßbodens in die 1. Hälfte des 4. Jhs. n.chr. Was die Identifizierung des Märtyrers betrifft, so ist eine solche mit dem heiligen Gereon sehr wahrscheinlich, da diesem, zusammen mit der heiligen Jungfrau Ursula, die ersten christlichen Kulte Kölns gehören, und da er seit der 2. Hälfte des 4. Jhs. n.chr. die älteste Kirche der Stadt besitzt, einen Zentralbau mit Kuppel und Goldmosaiken im römischen Prätorium. Zu dieser Interpretation führen die ikonographischen Übereinstimmungen der abgebildeten Gestalt mit dem Relief einer ottonischen Elfenbeinplatte im Schnütgen-Museum Köln (Inv. Nr. Β 98) (Abb. 4), aus dem Ende des 1. Jahrtausends. Ornamenta Ecclesiae. Kunst und Künstler der Romanik in Köln (επιμ. και Κολωνίας στην σύγχρονη έρευνα, βλ. Α. Bayer, «Griechen im A. Legner), κατάλογος εκθέσεως, Κολωνία 1985, , αριθ. 41 Westen im 10. und 11. Jahrhundert: Simeon von Trier und Simeon von (με απεικόνιση). Reichenau», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ. 53), 341 και υποσημ. 82 Για την αμφισβήτηση των σχέσεων αυτών μεταξύ Βυζαντίου 70 και Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)

Πυθμένας αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου παλαιοχριστιανικής εποχής στο Μουσείο Κανελλοπούλου

Πυθμένας αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου παλαιοχριστιανικής εποχής στο Μουσείο Κανελλοπούλου Πυθμένας αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου παλαιοχριστιανικής εποχής στο Μουσείο Κανελλοπούλου Κωνσταντίνος ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ, Ιωάννα ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 411-422 ΑΘΗΝΑ 2006 Κωνσταντίνος Σκαμπαβίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια κοιμητήρια (σε υπαίθριες εκτάσεις που ανήκαν σε πλούσιους πιστούς). Αποτελούνταν από υπόγειες σήραγγες σε μορφή λαβύρινθου μήκους πολλών

Υπόγεια κοιμητήρια (σε υπαίθριες εκτάσεις που ανήκαν σε πλούσιους πιστούς). Αποτελούνταν από υπόγειες σήραγγες σε μορφή λαβύρινθου μήκους πολλών Κατακόμβες, τόπος καταφυγής και μνήμης Τι ήταν οι κατακόμβες; Υπόγεια κοιμητήρια (σε υπαίθριες εκτάσεις που ανήκαν σε πλούσιους πιστούς). Αποτελούνταν από υπόγειες σήραγγες σε μορφή λαβύρινθου μήκους πολλών

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού.

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ (file://localhost/c:/documents%20and%20settings/user/επιφάνεια%20εργασίας/κ έντρο%20εξ%20αποστάσεως%20επιμόρφωσης%20- %20Παιδαγωγικό%20Ινστιτούτο.mht) Κέντρο Εξ Αποστάσεως Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ.

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. ΠΟΜΠΗΪΑ : ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ ΔΡΟΣΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΡΥΣΗ ΛΕΚΑΝΗ Ψηφιδωτό του 2ου στυλ Το μωσαϊκό αυτό προέρχεται από την ομώνυμη οικία και έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε

α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε Ἦχος Νη α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε στη η και ε πι κα α θε ε ε ε δρα α λοι οι µων ου ουκ ε ε κα θι ι σε ε ε

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού»

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Παλαιό Στρατόπεδο Ανατολικό

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ο Θε ος η η µων κα τα φυ γη η και δυ υ υ να α α α µις βο η θο ος ε εν θλι ψε ε ε σι ταις ευ ρου ου ου ου ου σαις η η µα α α ας σφο ο ο ο

ο Θε ος η η µων κα τα φυ γη η και δυ υ υ να α α α µις βο η θο ος ε εν θλι ψε ε ε σι ταις ευ ρου ου ου ου ου σαις η η µα α α ας σφο ο ο ο Ἐκλογή ἀργοσύντοµος εἰς τὴν Ἁγίν Κυρικήν, κὶ εἰς ἑτέρς Γυνίκς Μάρτυρς. Μέλος Ἰωάννου Ἀ. Νέγρη. Ἦχος Νη ε Κ ι δυ υ υ υ ν µι ις Α λ λη λου ου ου ι ι ι ι ο Θε ος η η µων κ τ φυ γη η κι δυ υ υ ν µις βο η θο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα αρχεία στις ελληνικές πόλεις της αρχαιότητας Ασκήσεις στον πηλό

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα αρχεία στις ελληνικές πόλεις της αρχαιότητας Ασκήσεις στον πηλό Τευχος τριτο αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα αρχεία στις ελληνικές πόλεις της αρχαιότητας Ασκήσεις στον πηλό Άσκηση Οι γραφείς του ανακτόρου της Πύλου Κάθε χρόνο τέτοια εποχή στο ανάκτορο της Πύλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος

Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος 1. Η μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας Η τεράστια αυτή πυραμίδα είναι το αρχαιότερο από τα εφτά θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, αλλά είναι το μόνο που διασώζετε 4.000χ.Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Παλαιοχριστιανική και Προεικονομαχική Εικονογραφία. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ 1. Τα πολύ παλιά χρόνια, όταν οι άνθρωποι δημιούργησαν οικισμούς, άρχισαν να καλλιεργούν τη γη και να εκτρέφουν ζώα. Επειδή τα μέταλλα δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμα, οι συναλλαγές τους

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού Σχολείου

Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού Σχολείου ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΑΣΤΑΝΟΣ» Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

FLASHBACK: Der Mechanismus ist nicht komplett, verstehst du? Es fehlt ein Teil. Seit neunzehnhunderteinundsechzig.

FLASHBACK: Der Mechanismus ist nicht komplett, verstehst du? Es fehlt ein Teil. Seit neunzehnhunderteinundsechzig. 12 Εκκλησιαστική µουσική Στην Άννα µένουν ακόµα 65 λεπτά. Στην εκκλησία ανακαλύπτει ότι το µουσικό κουτί είναι κοµµάτι που λείπει από το αρµόνιο. Η γυναίκα στα κόκκινα εµφανίζεται και ζητά από την Άννα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ Ει σα γω γή 1 ου Μέ ρους...16 1 ο Κε φά λαιο: Ε ΛΕΥ ΘΕ ΡΟΣ ΧΡΟ ΝΟΣ & Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ 1.1 Οι έν νοιες του ε λεύ θε ρου χρό νου και της ανα ψυ χής...17

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Β 5 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Των μαθητριών: Στέλλα Κουρκουρίδου Μαρίνα Κουσικιάν ΑΝΔΡΙΑΝΑ ΓΙΑΝΤΟΥΡΗ ΧΡΥΣΑ ΑΝΤΕΜΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΟΥΖΟΥΝΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΑΝΤΩΝΙΟΥ Υπεύθυνη Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

BELLA ITALIA. 8 µέρες / 7 νύχτες. * Βενετία * Φλωρεντία * Σιένα * Ρώµη * 1 η µέρα: ΑΘΗΝΑ - ΠΑΤΡΑ - (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) - ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ - ΕΝ ΠΛΩ

BELLA ITALIA. 8 µέρες / 7 νύχτες. * Βενετία * Φλωρεντία * Σιένα * Ρώµη * 1 η µέρα: ΑΘΗΝΑ - ΠΑΤΡΑ - (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) - ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ - ΕΝ ΠΛΩ BELLA ITALIA 8 µέρες / 7 νύχτες * Βενετία * Φλωρεντία * Σιένα * Ρώµη * 1 η µέρα: ΑΘΗΝΑ - ΠΑΤΡΑ - (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) - ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ - ΕΝ ΠΛΩ Συγκέντρωση και αναχώρηση για το λιµάνι της Πάτρας / Ηγουµενίτσας. Επιβίβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

Η ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Η ΚΑΘ ΗΜΑΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΕΡΓΑΜΟΝ Το Πέργαμον ή η Πέργαμος είναι πόλη που από το τέλος του 3ου αιώνα π.χ. αναδείχθηκε σε ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ )

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ ) 2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ. 20-23) 2.1. Η Χώρα. Νείλος : Πηγές από Αιθιοπία και δέλτα. Δυτικά : Η Λιβυκή έρημος. Ανατολικά : Η έρημος του Σινά έως Ερυθρά Θάλασσα. Λάσπη Ευφορία. Άνω Αίγυπτος-Κάτω Αίγυπτος. 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκός Πολιτισμός

Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΥΠΥΡΓΕ ΠΛΤΣΜΥ, ΠΑΕΑΣ ΚΑ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΚΗ ΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΤΗΤΩΝ ΚΑ ΠΛΤΣΤΚΗΣ ΚΛΗΡΝΜΑΣ ΕΥΘΥΝΣΗ ΜΥΣΕΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΕΥΤΚΩΝ ΠΡΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑ ΕΠΚΝΩΝΑΣ Μυκηναϊκός Πολιτισμός ες τη λύση! Λύσεις των δραστηριοτήτων ΠΕΡΕΧΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραδείγματα σφραγιδολίθων πριν την Υστεροκυπριακή περίοδο είναι περιορισμένα σε αριθμό και το δημοφιλές σχήμα είναι το ορθογώνιο πλακίδιο.

Τα παραδείγματα σφραγιδολίθων πριν την Υστεροκυπριακή περίοδο είναι περιορισμένα σε αριθμό και το δημοφιλές σχήμα είναι το ορθογώνιο πλακίδιο. Σφραγιδογλυφία Τα παραδείγματα σφραγιδολίθων πριν την Υστεροκυπριακή περίοδο είναι περιορισμένα σε αριθμό και το δημοφιλές σχήμα είναι το ορθογώνιο πλακίδιο. Κατά την ΥΚΙ φάση ο αριθμός των σφραγίδων είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Μ Α Ρ Ι Ζ Α Ν Τ Ε Κ Α Τ Ρ Ο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Bυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών εκπαιδευτικό υλικό Διάβασες το βιβλίο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου; Πήγες στο Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Hessisches Kultusministerium. Schulbücherkatalog. für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen.

Hessisches Kultusministerium. Schulbücherkatalog. für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen. Hessisches Kultusministerium Schulbücherkatalog für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen Schuljahr 2013/2014 Unterrichtsmaterialien, die im uftrag des Hessischen Kultusministeriums

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 4: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑ (Ο )- ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικός Προπονητής

Αποτελεσματικός Προπονητής ÐÝñêïò Ι. ÓôÝ öá íïò & Χριστόπουλος Β. Γιάννης Αποτελεσματικός Προπονητής Ένας οδηγός για προπονητές όλων των ομαδικών αθλημάτων Θεσσαλονίκη 2011 Ðå ñéå ü ìå íá Ðñü ëï ãïò...6 Åé óá ãù ãþ...11 Êå öü ëáéï

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Ζωγραφική των τάφων. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥ ΡΟ ΒΟ ΛΙΚΟΥ Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Μ Η Ε Ν Ε Ρ Γ Α Π Υ Ρ Ο Β Ο Λ Α H Ι Δ Ρ Υ Σ Η Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Π Υ - Ρ Ο Β Ο Λ Ι Κ Ο Υ

ΠΥ ΡΟ ΒΟ ΛΙΚΟΥ Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Μ Η Ε Ν Ε Ρ Γ Α Π Υ Ρ Ο Β Ο Λ Α H Ι Δ Ρ Υ Σ Η Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Π Υ - Ρ Ο Β Ο Λ Ι Κ Ο Υ Μ Η Ε Ν Ε Ρ Γ Α Π Υ Ρ Ο Β Ο Λ Α Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ ΠΥ ΡΟ ΒΟ ΛΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ταξχος ε.α. Κων στα ντί νος Τέ φας H Ι Δ Ρ Υ Σ Η Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Π Υ - Ρ Ο Β Ο Λ Ι Κ Ο Υ Α πό τους πρώ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΕΣΣΑΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΒΟΛΟΣ 2011 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Το αρχαίο θέατρο Φθιωτίδων Θηβών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα