Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας"

Transcript

1 Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 45, 2006 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΙΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ Κωνσταντίνος Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, Αθήνα ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Ιωάννα /dchae.499 Copyright 2006 To cite this article: ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ, & ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ (2006). ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΙΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ. Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 45,

2 Πυθμένας αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου παλαιοχριστιανικής εποχής στο Μουσείο Κανελλοπούλου Κωνσταντίνος ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ, Ιωάννα ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ ΑΘΗΝΑ 2006

3 Κωνσταντίνος Σκαμπαβίας - Ιωάννα Σπηλιοπούλου ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΠΥΘΜΈΝΑΣ _1_ ο Μουσείο Κανελλοπούλου διαθέτει στην συλλογή του ένα μοναδικό για τον ελλαδικό χώρο αντικείμενο της ύστερης αρχαιότητας. Πρόκειται για τον πυθμένα ενός αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου, πιθανότατα φιάλης, που φέρει στο κέντρο του μετάλλιο με απεικόνι ση μάρτυρος (Εικ. Ι) 1. Τρεις ομόκεντροι κύκλοι σχηματί ζουν το πλαίσιο που περιβάλλει την παράσταση. Τα δια στήματα ανάμεσα τους καλύπτονται το μεν πρώτο από φύλλο χρυσού, το δε δεύτερο από ωχρορόδινο χρώμα, ενώ στην εξωτερική παρυφή του τρίτου κύκλου εφάπτε ται μία ακανόνιστη ανοικτοπράσινη ζώνη. Στο κέντρο του μεταλλίου εικονίζεται όρθιος και μετωπι κός ένας αγένειος άνδρας με φωτοστέφανο. Στο μέτωπο του διακρίνονται δύο καμπύλες γραμμές στην θέση των μαλλιών. Φορεί χειριδωτό χιτώνα που φθάνει λίγο επάνω από τα σφυρά του και λοξά ριγμένο ιμάτιο, το οποίο πέ φτει πίσω από τον δεξιό ώμο. Με το κατεβασμένο δεξιό του χέρι κρατεί κλάδο φοίνικος, ενώ εκτείνει προς τα άνω το αριστερό, σε χειρονομία επευφημίας. Δεν φαίνεται να φορεί υποδήματα. Ο φωτοστέφανος και τα ενδύματα εί ναι σε χρώμα ψημένης όμπρας, τα φύλλα του φοίνικος ωχροπράσινα. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τα γυμνά μέρη του σώματος έχουν αποδοθεί μόνο με σκού ρο καφέ περίγραμμα επάνω στο διαφανές γυαλί με το ίδιο χρώμα έχουν αποδοθεί οι πτυχώσεις των ενδυμάτων και τα φύλλα του φοίνικος. Η μορφή πατάει σε φυσιο κρατικά σχεδιασμένο έδαφος, που αποδίδεται με ώχρα. Εκατέρωθεν της μορφής υψώνονται δύο θάμνοι με πλα τιά ωχροπράσινα φύλλα. Τέλος, στο διαφανές σώμα του αγγείου, παρά την επιφάνεια θραύσεως που αντιστοιχεί στο κατακόρυφο σημείο κάτω από τα πόδια της μορφής, σώζονται τρία ή τέσσερα φύλλα που υποδηλώνουν ότι οι παρειές του έφεραν φυτικό διάκοσμο. Η τεχνική των γυάλινων αγγείων με χρυσογραφία ανάμε σα σε δύο στρώματα γυαλιού, μία τεχνική κατεξοχήν δια δεδομένη στην ρωμαϊκή εποχή 2, που οι γερμανόφωνοι ερευνητές αποκαλούν τις τελευταίες δεκαετίες Zwischengoldgläser3 και οι αγγλόφωνοι gold sandwich glasses4 -όροι που αποδίδουν ακριβέστερα τον τρόπο κατασκευής τους από ό,τι οι παλαιότεροι Goldgläser / Gläser mit Goldfolien- 1 Αριθ. ευρ. Δ Μέγ. διάμ. 0,049 μ. Διπλό στρώμα γυαλιού ταινία χρυσού - υδροχρώματα. Κολωνία (;). Πρώτο μισό του 4ου αι. μ.χ. Βλ. Μ. Μπρούσκαρη, Τό Μονσεϊον Παύλου καί Αλε ξάνδρας Κανελλοπούλου, Οδηγός, Αθήνα 1985,147. R. Pillinger, Studien zu römischen Zwischengoldgläsern, 1: Geschichte der Technik und das Problem der Authentizität (DenkschrWien 110), Βιέννη 1984, 21, πίν. 9, εικ. 22a (στο εξής: Zwischengoldgläser). 2 Γενικά για την κατηγορία των γυάλινων χρυσογραφημένων αγ γείων βλ. R. Garrucci, Vetri ornati di figure in oro trovati nei cimiteri cristiani di Roma, Ρώμη Η. Vopel, Die altchristlichen Goldgläser, (Archäologische Studien zum christlichen Altertum und Mittelalter, 5), Freiburg i.b Ch. R. Morey - G. Ferrari, The Gold-Glass Collection of the Vatican Library with Additional Catalogues of other Gold-Glass Collections, Catalogo del Museo Sacro della Bibliotheca Apostolica Vaticana 4, Γίόλις του Βατικανού F. Zanchi Roppo, Vetri paleo cristiani afigured'oro (QuadRav 8), Ραβέννα Η ιδία, Vetri paleo cristiani a figure d'oro conservati in Italia (StAntCr 5), Bologna L. v. Matt - G. Daltrop - A. Prandi, Die Kunstsammlungen der Biblioteca Apostolica Vaticana Rom, Κολωνία 1969, 47 κ.ε., 167 κ.ε. L. Faedo, «Per una classificazione preliminare dei vetri dorati tardoromani», AnnPisa 8/3 (1978), J. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern mit Goldfoliendekor», JbAChr ( ), 7-25 (στο εξής: «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern»). Ο ίδιος, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten des Alltagslebens mit christlichen Bildern, Symbolen und Inschriften», JbAChr 15 (1972), R. Pillinger, «Römische Goldgläser», AW 10/1 (1979), (στο εξής: «Goldgläser»). Η ίδια, Zwischengoldgläser, 9 και υποσημ. 4 (διε ξοδική βιβλιογραφία). Κ. Painter, Glass of the Caesars (εκδ. D. Β. Harden, Η. Hellenkemper, Κ. Painter, D. Whitehouse), κατάλογος εκθέσεως, Corning Museum of Glass, Μιλάνο 1987, (Group K: Gold-Glasses). 3 Pillinger, Zwischengoldgläser, 9. M. Laubenberger, «Porträts auf römischen Zwischengoldgläsern», MChrA 1 (1995), 51 και υποσημ. 4 (στο εξής: «Porträts»). 4 Painter, ό.π.,

4 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 5 dekor ή gold-glass / gilded glas ή fondi d'oro -, θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά με τον όρο χρυσογραφημένα 6 αμφύαλα αγγεία, τον οποίο και προτείνουμε, εφόσον η 7 διαδικασία της κατασκευής τους συνίσταται στο εξής : Στον πυθμένα γυάλινου αγγείου, που βρισκόταν ήδη σε ψυχρή κατάσταση, κολλούσαν στο επιθυμητό σχήμα ένα λεπτό φύλλο χρυσού, χρησιμοποιώντας ως συνδετική ύλη το ασπράδι του αυγού/οταν στέγνωνε, το στίλβωναν με αχάτη ή αιματίτη. Κατόπιν, με λεπτά αιχμηρά εργα λεία χάραζαν στο χρυσό μεμονωμένες μορφές, προτομές, ολόκληρες σκηνές, διακοσμητικά μοτίβα και τις λεπτομέ ρειες των παραστάσεων (χαρακτηριστικά του προσώ που, απόδοση του ενδύματος, επιγραφές κτλ.). Τέλος, σπανιότερα επέθεταν και χρώματα στα σημεία τα οποία 8 ήθελαν να τονίσουν ή να διαφοροποιήσουν. Στην συνέ χεια κάλυπταν την επιφάνεια με προστατευτικό στρώμα άχρωμου γυαλιού σε σκόνη και έβαζαν το αγγείο στον κλίβανο. Το γυαλί τήκεται σε θερμοκρασία πολύ χαμηλό τερη από εκείνη του χρυσού και έτσι σχηματιζόταν ένα γυάλινο διάφανο στρώμα που σφράγιζε και προστάτευε την παράσταση, και γινόταν ένα σώμα με το αρχικό αγ γείο, χωρίς να αλλοιωθεί η παράσταση. Το κάτω στρώμα γυαλιού, που έφερε μικρή κύρτωση, ήταν συχνά χρω ματιστό -κυρίως καφετί, μπλε, πράσινο-, σε αντίθεση με το επίθεμα που ήταν άχρωμο ή με μία ελαφρά απόχρω ση9. Σε σπάνιες περιπτώσεις γινόταν και χρήση διπλού κάτω στρώματος γυαλιού 10. Τα παλαιότερα, αν και λιγοστά, χρυσογραφημένα αγ γεία που έχουν διασωθεί, ανήκουν στην ελληνιστική εποχή και μάλιστα στην πρώιμη φάση της, δηλαδή στον 3ο αιώνα π.χ., αν όχι στα τέλη του 4ου 1 1. Τα ωραιότερα 5 Πα τα προβλήματα που προκύπτουν από την χρήση των παλαιο τέρων όρων βλ. Pillinger, Zwischengoldgläser, 9 και υποσημ. 2,3. 6 Ο όρος προέκυψε κατά την συζήτηση που είχαμε με τον φίλο και συνάδελφο, καθηγητή κύριο Δ. Τριανταφυλλόπουλο (Πανεπιστή μιο Κύπρου), στον οποίο θα πρέπει να αποδοθεί και η πατρότη τα του. 7 Pillinger, «Goldgläser», 11. Η ίδια, Zwischengoldgläser, 9. Painter, ό.π., Pillinger, «Goldgläser», 11, εικ. 3, Ό.π., 11. Το μπλε χρώμα ήταν ιδιαίτερα προσφιλές στα εργαστή ρια της Ρηνανίας: Painter, ό.π., Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9. Pillinger, «Goldgläser», D. P. Barag, «The Prelude to Hellenistic Gold-glass», στο Annales du Ile Congrès de l'association Internationale pour l'histoire du verre, Amsterdam 1990, Painter, ό.π., 262. Laubenberger, «Porträts», Βρετανικό Μουσείο, αριθ. GR και 18.2: D. Β. Harden, «The Canosa Group of Hellenistic Glasses in the British Museum», και πλέον γνωστά παραδείγματα αυτής της περιόδου είναι τα δύο αγγεία που βρέθηκαν στην Canosa της νό τιας Ιταλίας 1 2. Αν και μόνον ένα, αποσπασματικά σω ζόμενο, δείγμα αυτής της τεχνικής έχει βρεθεί στην Αί γυπτο, παρουσιάζουν ωστόσο τα κανοσικά παραδείγ ματα στυλιστικές ομοιότητες με τα αλεξανδρινά αγγεία 13 από μέταλλο, τερρακόττα και φαγεντιανή. Επιπρο σθέτως, ταυτίζονται κατά πάσαν πιθανότητα με τον τύ πο δύο γυάλινων αγγείων, που οι ιστορικές πηγές μας αναφέρουν ότι αποτελούσαν μέρος των προσφορών κατά μία μεγάλη θρησκευτική πομπή που είχε οργανώ 14 σει ο Πτολεμαίος Β' ο Φιλάδελφος το 274 π.χ.. Αυτοί οι δύο παράγοντες καθιστούν εύλογη την θεώρηση της Αλεξανδρείας ως τόπου παραγωγής των χρυσογραφημένων υαλίνων αντικειμένων κατ' εκείνη την περίοδο 1 5. Το ερώτημα που τίθεται, ωστόσο, από την σύγχρονη έρευνα είναι κατά πόσον τα ελληνιστικά παραδείγματα ήταν αμφύαλα χρυσογραφημένα ή απλώς γυάλινα χρυ σογραφημένα αγγεία, πράγμα που δεν είναι δυνατόν να διαγνωστεί πλέον με βεβαιότητα, λόγω της ιδιαίτερα κακής διατηρήσεως τους 1 6. Η τεχνική του αμφυάλου χρυσογραφημένου γυαλιού εμφανίζεται με βεβαιότητα στην Ρώμη κατά τον Ιο και τον 2ο αι. μ.χ.17, τα εργαστήρια της οποίας άρχισαν να κατασκευάζουν πολυτελή γυάλινα αγγεία που είτε έφε ραν χρυσογραφημένα μετάλλια στον πυθμένα 1 8 ή και μικρότερα στα τοιχώματα (Nuppen) 19. Ένα σύνηθες θέ μα διακοσμήσεως, κυρίως των μεταλλίων του πυθμένα, ήταν τα πορτραίτα, που αποτελούν μία ιδιαίτερα σημα ντική ομάδα μέσα στις εκατοντάδες των αμφυάλων αγ γείων με χρυσογραφίες που μας έχουν διασωθεί, εκ- JGS 10 (1968), Pillinger, Zwischengoldgläser, 32 κ.ε., εικ Painter, ό.π., 262 και υποσημ. 10. Laubenberger, «Porträts», 51, υπο σημ. 2. Για την τεχνική τους βλ. S. Μ. Goldstein, «Old Glass, New Glass, Gold Glass»: Some Thoughts on Ancient Casting Technology», KölnJbVFrühGesch 22 (1989), Painter, ό.π., Ό.π., Ό.π., 265 και υποσημ Pillinger, Zwischengoldgläser, 9 και υποσημ. 1. Laubenberger, «Por träts», Painter, ό.π., Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9-12 (b. Schalen mit Goldfoliendarstellung im Boden). Pillinger, «Römische Goldgläser», 11. Painter, ό.π., Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9. Laubenberger, «Porträts», 51. M. J. Klein, «Spätrömische Gläser mit bunten Nuppen- und Fadenauflagen», στο Römische Glaskunst und Wandmalerei (επιμ. M. J. Klein), κατάλογος εκθέσεως, Mainz 1999,

5 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ Εικ. 1. Πυθμένας αμφναλον χρνσογραφημένον ου. Μουσείο Κανελλοπούλου, και ζωγραφισμένου αγγεί αριθ. Δ προσωπούμενη από 120 περίπου παραδείγματα, συχνά αριστουργηματικής τέχνης 20. Τα πορτραίτα, που στην απόδοση των λεπτομερειών τους γινόταν χρήση της ζωγραφικής 2 1, απεικόνιζαν είτε νεόνυμφους στεφόμενους από τον Έρωτα -και αργότερα από τον Χριστόείτε τον παραγγελιοδότη 2 2, συνοδευόμενα από επιγρα φές με τα ονόματα τους και με ευχές για ευτυχία και μα κροζωία. Συνηθέστατη ήταν η ευχή ZHCAIC, που απεδίδετο στην λατινική ως ZESES23. Παράλληλα, απει κονίζονταν στα αγγεία της κατηγορίας αυτής και θέμα τα από την μυθολογία, αγώνες, βουκολικές και εν γένει κοσμικές σκηνές, παραστάσεις από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη 2 4, καθώς και ένας σχετικά περιορισμέ νος αριθμός παραστάσεων με αμιγώς εβραϊκό περιεχό μενο (επτάφωτες λυχνίες, το ιερό της Τορά κ.ά.) 2 5. Όπως μαρτυρούν οι επιγραφές που προαναφέραμε, τα πολυτελή αυτά σκεύη -ανεξαρτήτως των θεμάτων που τα κοσμούσαν- εδίδοντο μάλλον ως γαμήλια ή πρωτο- Μ. Laubenberger, Die gemalten Porträts auf römischen Zwischengoldgläsern. Überlegungen zur Chronologie (αδημοσ. διδακτ. διατρι βή), Βιέννη Η ίδια «Porträts», Laubenberger, «Porträts», Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Laubenberger, «Porträts», Για την ποικιλομορφία και ερμηνεία των λογοτύπων -κυρίως προπόσεων και επευφημιών- που απαντούν στα γυάλινα χρυσογραφημένα αγγεία βλ. Pillinger, «Goldgläser», Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Ο ίδιος, «Anmer kungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), 155. Painter, ό.π. (υποσημ. 2), 265. Η. G. Thümmel, «Tertullians Hirtenbecher, die Goldgläser und die Frühgeschichte der christlichen Bestattung», Boreas 17 (1994), , ιδιαιτ Γενικά για το εικονογραφικό ρεπερτόριο των γυάλινων χρυσογραφημένων αγγείων βλ. Pillinger, «Goldgläser», Engemann, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Pillinger, «Goldgläser»,

6 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ χρονιάτικα δώρα ή προορίζονταν για άλλες οικογε 26 νειακές και θρησκευτικές εορτές. Το γεγονός, ωστόσο, ότι η πλειονότητα τους βρέθηκε σε νεκροταφεία, κυ 27 ρίως στις κατακόμβες της Ρώμης, οδήγησε κάποιους παλαιότερους ερευνητές να υποστηρίξουν ότι τα χρυσογραφημένα αγγεία σχετίζονταν άμεσα με την πρω τοχριστιανική και ιδίως την ταφική λατρεία (αγάπες, θεία ευχαριστία, νεκρόδειπνα), προπάντων τα μετάλ 28 λια με πορτραίτα, εφόσον πολλά από αυτά βρέθηκαν 29 εντοιχισμένα σε τάφους. Επειδή όμως σε καμμιά περί πτωση δεν έχουμε ανασκαφικά δεδομένα που να το επιβεβαιώνουν, υποθέτουμε ότι η ταφική τους χρήση 30 θα πρέπει να ήταν δευτερεύουσα. Ο 3ος αιώνας μ.χ., αλλά κυρίως το πρώτο μισό του 4ου αιώνα όπου υπερτερούν πλέον τα χριστιανικά θέματα, είναι η περίοδος ακμής τους 3 1 κατά περίεργο τρόπο η παραγωγή των αμφυάλων χρυσογραφημένων αγγείων περιορίστηκε και λησμονήθηκε στην Δύση ήδη από τον 5ο αιώνα 3 2, χωρίς όμως να πάψει να υπάρχει ένα κά ποιο ενδιαφέρον για τον τρόπο κατασκευής τους καθ' όλη την διάρκεια του μεσαίωνα, καθώς μαρτυρούν τα διάφορα εγχειρίδια τεχνικής που μας διασώθηκαν, όπως αυτό του Ηρακλείου (10ος αι.) 3 3, του πρεσβυτέρου Θε οφίλου (11ος-12ος αι.) 3 4, και, τέλος, του Cennini (14ος αι.) 3 5. Στους νεότερους χρόνους παρατηρείται νέα άν θηση της τεχνικής αυτής, κυρίως στην Βενετία 36 και την Βοημία37, καθώς και μερικές προσπάθειες πλαστογρα- φήσεως των αρχαίων παραδειγμάτων, καθ' όλη την διάρ 38 κεια του 19ου αιώνα. Παρόλο που, όπως ήδη αναφέραμε, ο μεγαλύτερος αριθ μός γυάλινων χρυσογραφημένων αγγείων που μας έχει διασωθεί προέρχεται από την Ιταλία, κυρίως από τις κατακόμβες της Ρώμης, η τεχνική αυτή γνώρισε μεγάλη διάδοση και στις ρωμαϊκές επαρχίες της Δύσεως, προπά ντων στην Ρηνανία με κυριότερα κέντρα παραγωγής την 39 Κολωνία και το Mainz. Μία διαφορά ανάμεσα στα αγ γεία, προϊόντα των εργαστηρίων της Ρώμης και σε εκείνα της Ρηνανίας συνίσταται στο ότι στα τελευταία παρέλει παν πολύ συχνά την επίστρωση του χρυσογραφημένου αγγείου με δεύτερο στρώμα γυαλιού -οπότε πρόκειται απλώς για χρυσογραφημένα γυάλινα αγγεία και όχι για αμφύαλα- με αποτέλεσμα να έχουν διασωθεί σε κακή κατάσταση 40. Στην Ρηνανία έχουμε και μία άλλη κατηγο ρία διακοσμήσεως του γυαλιού, που δεν απαντά στην Ρώμη κατ' αυτήν οι παραστάσεις αποδίδονται με έντο να εγχάρακτα περιγράμματα και υδροχρώματα 41. Χα ρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του είδους διακοσμήσεως αποτελεί μια σειρά από γυάλινες φιάλες στις οποίες απεικονίζονται σκηνές κυνηγιού με ιδιαίτερα φυσιοκρα τική απόδοση. Τα αγγεία αυτά προέρχονται από το λεγό μενο εργαστήριο του Wint Hill, που η παραγωγή του το ποθετείται κατά το πρώτο μισό του 4ου αιώνα μ.χ. στην Ρηνανία, πιθανόν στην Κολωνία (Εικ. 2) 4 2. Το γεγονός ότι τα γυμνά μέρη της μορφής στον πυθμέ- 26 ser, 16 και υποσημ. 27. Thümmel, ό.π., Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Pillinger, Zwischengoldgläser, 50. Laubenberger, «Porträts», 52 και υποσημ Pillinger, Zwischengoldgläser, (Die Anfänge der Imitation der antiken Technik und Heraclius). 34 Ό.π., (Von Theophilus Presbyter zur Gotik). 35 Ό.π., (Cennino Cennini und nach seinen Anweisungen gearbeitete Gläser). 36 Ό.π., (Die Venetianer und J. Kunckel). 37 Ό.π., (Böhmische Zwischengoldgläser). 38 Ό.π., Pillinger, «Goldgläser», 11. F. Fremersdorf, Die römischen Gläser mit Schliff, Bemalung und Goldauflage aus Köln (Denkmäler des römischen Köln, 8), Κολωνία Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π., Fremersdorf, ό.π., αριθ (Gattung D, Figürlicher Schliff, 7. Schwache Gravierung bzw. Mattierung mit Bemalung) και αριθ (8. Ausschließlich Bemalung). Engemann, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), M. J. Klein, «Römische Gläser: Formen, Farben und Dekore», στο Römische Glaskunst (υποσημ. 19), 1-21, ιδιαιτ R. Gogräfe, «Die Jagd-Bilder der Wint Hill-Werkstatt. Parallelen und Vorbilder», στο Römische Glaskunst (υποσημ. 19), 114, εικ. la. Pillinger, «Goldgläser», 13 υποσημ. 10 και 11, εικ. 3,4 και 9. Enge mann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», (2. Zur Verwendung von Glasschalen mit Goldfoliendekoration zu Geschenkzwecken). Ο ίδιος, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Thümmel, ό.π., 259 και υποσημ. 14. F. Buonaroti, Osservazioni sopra alcuni frammenti di vasi antichi di vetro ornati difiguretrovati nei cimiteri di Roma, Φλωρεντία Μ. Α. Boldetti, Osservazioni sopra i cimiteri dei santi martiri, ed antichi cristiani di Roma, 1, Ρώμη Gamica, ό.π. (υποσημ. 2). Th. Klauser, «Stu dien zur Entstehungsgeschichte der christlichen Kunst I», JbAChr 1 (1958), Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 7. Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Πρόκειται για μία θεωρία της Τ. Ε. Haevernick, «Beiträge zur Geschichte des antiken Glases, 8: Zu den Goldgläsern (Fondi d'oro)», JbZMMainz 9 (1962), 58-61, που είχε επικρατήσει παλαιότερα στην έρευνα και σύμφωνα με την οποία οι γυάλινοι χρυσογραφημένοι πυθμένες είχαν κατασκευασθεί απευθείας ως μετάλλια προς εντοιχισμό σε τάφους: πρβλ. τον αντίλογο του Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 8 και υποσημ Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Thümmel, ό.π., 260. Laubenberger, «Porträts», Pillinger, «Goldgläser», 13, υποσημ. 12 και 13. Engemann, «Bemer kungen zu spätrömischen Gläsern», Pillinger, Zwischengoldglä- 414

7 ΠΥΘΜΕΝΑ2 ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ 44 Εικ. 2. Κυνήγι κάπρου. Γυάλινη εγχάρακτη και ζωγραφισμέ νη φιάλη από το εργαστήριο του WintHill (Ρηνανία). 4ος αι. Landesmuseum Mainz, αριθ. R να του Μουσείου Κανελλοπούλου έχουν αποδοθεί μό νο με ένα σκούρο καφέ -σχεδόν μαύρο- χρωματικό πε ρίγραμμα επάνω στο διαφανές γυαλί, καθώς και ότι τα ενδύματα, ο φωτοστέφανος και τα λοιπά στοιχεία της παραστάσεως αποδίδονται με υδροχρώματα και όχι με φύλλο χρυσού, βρίσκουν άμεσα παράλληλα στην τεχνι κή των αγγείων αυτής της κατηγορίας, που προέρχο νται από τα εργαστήρια υαλουργίας της Ρηνανίας, κυ ρίως της Κολωνίας και του Mainz. Επιπλέον, η ύπαρξη στο κέντρο του υπό εξέτασιν πυθμένα μικρού κωνικού εξάρματος, υπολείμματος από την τήξη του δεύτερου στρώματος του γυαλιού, βρίσκει επίσης παράλληλα στην τεχνική των γυάλινων αγγείων των προαναφερθέ ντων εργαστηρίων 43. Από το μικρό τμήμα των παρειών του αγγείου που σώ ζεται, συμπεραίνουμε ότι το αρχικό σχήμα του ήταν μιας ανοικτής φιάλης, του τύπου στον οποίο προφανώς ανήκει η πλειονότητα των χρυσογραφημένων πυθμέ- 43 Klein, ό.π. (υποσημ. 19), 137, εικ. 15. Pillinger, «Goldgläser», 13. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», 9 και υποσημ Ο ίδιος, «Anmerkungen zu spätantiken Geräten», ό.π. (υποσημ. 2), Thümmel, ό.π. (υπο σημ. 23), 259 και υποσημ νων που μας έχουν διασωθεί, καθώς και τα αγγεία της Ρηνανίας. Το αγγείο του Μουσείου Κανελλοπούλου παρουσιάζει επομένως μία υβριδική μορφή τεχνικής που έγκειται στον συνδυασμό αφ' ενός της χρυσογραφίας ανάμεσα σε δύο στρώματα γυαλιού, όπως στον χρυσό κύκλο του πλαισίου, και αφ' ετέρου της αποδόσεως της παραστά σεως με έντονα περιγράμματα και υδροχρώματα. Πέρα από την τεχνική της κατασκευής του, ο πυθμένας από το Μουσείο Κανελλοπούλου παρουσιάζει και στυλιστικές ομοιότητες με τα προαναφερθέντα αγγεία: Οι μη καθαρές -μάλλον αβέβαιες- γραμμές των περιγραμ μάτων σε σκούρο χρώμα, η χρήση των ίδιων χρωμάτων στην απόδοση του ενδύματος, καθώς και η ιδιαίτερα φυσιοκρατική απόδοση του εδάφους και των θάμνων απαντούν και στις παραστάσεις των αγγείων από το εργαστήριο του Wint Hill, του οποίου η δραστηριότητα εντοπίζεται, όπως προαναφέρθηκε, κατά το πρώτο μι σό του 4ου αιώνα μ.χ. Στυλιστικές ομοιότητες βρίσκου με και στην ζωγραφική των κατακομβών της ίδιας επο χής, όπως για παράδειγμα σε μία νωπογραφία από την νέα κατακόμβη στην via Latina: Στο αρκοσόλιο του δε ξιού τοίχου του θαλάμου F απεικονίζεται ο προφήτης Βαλαάμ επί όνου, κατευθυνόμενος προς συνάντησιν του αγγέλου του θεού. Οι δύο θάμνοι εκατέρωθεν των μορφών, στυλιστικά αλλά και εικονογραφικά παρεμφε ρείς εκείνων του υπό εξέτασιν πυθμένα, οριοθετούν την παράσταση στα δύο άκρα 4 5. Οι προαναφερθείσες συ γκρίσεις μας οδηγούν σε μία χρονολόγηση του πυθμένα στο πρώτο μισό του 4ου αιώνα, η οποία συμπίπτει και με την περίοδο της μεγαλύτερης παραγωγής γυάλινων αγγείων με χρυσογραφίες αλλά και με υδροχρωματογραφίες στην Ρηνανία. Στην ίδια εποχή μας οδηγεί, όπως θα δούμε στην συνέχεια, και η εικονογραφία. Ιδιαιτερότητα παρουσιάζει εκ πρώτης όψεως το υπό εξέτασιν αντικείμενο και από εικονογραφικής πλευ ράς, εφόσον μέσα στην ίδια την κατηγορία των γυάλι νων αγγείων με χρυσογραφίες δεν απαντούν εικονο γραφικά παράλληλα για την μετωπικά ιστάμενη αν δρική μορφή με φωτοστέφανο, που κρατεί και κλάδο φοίνικος. Ο συνδυασμός, επομένως, φωτοστέφανου και κλάδου φοίνικος θα πρέπει να θεωρηθεί καθοριστικός 5 Ρώμη, via Latina-κατακόμβη (F): Α. Ferma, Le pitture della nuova catacomba di via Latina, Πόλις του Βατικανού 1960, πίν. CIV. L. Kötzsche-Breitenbruch, Die neue Katakombe an der Vìa Latina in Rom. Untersuchungen zur Ikonographie der alttestamentlichen Wandmalerei (JbAC Ergh.-Bd. 4), Münster 1976, πίν. 20a. 415

8 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 47 Εικ. 3. Ένας από τους Τρεις Παίδες εν Καμίνω. Πυθμένας αμφναλον χρνσογραφημένον αγγείου. 4ος αι. Βιβλιοθήκη του Βατικανού, αριθ για τον εικονογραφικό προσδιορισμό και την ερμηνεία της παραστάσεως. Ας ξεκινήσουμε με τον φωτοστέφανο, που εντάσσει σε κάθε περίπτωση την υπό εξέτασιν ανδρική μορφή στην χριστιανική σφαίρα, αποκλείοντας το ενδεχόμενο της ταυτίσεώς της με τον Χριστό, εφόσον αυτός ποτέ δεν απεικονίζεται κρατώντας κλάδο φοίνικος ή με τον Sol invictus (Ήλιος με φωτοστέφανο), αφού στον τελευταίο τύπο απεικονίζεται επάνω σε άρμα και με ακτίνες στον φωτοστέφανο 4 6. Για τον ίδιο λόγο αποκλείεται και η ταύτιση με τον Χριστό-Ήλιο. Στα χριστιανικά θέματα, που πλέον υπερτερούν ως διακόσμηση των γυάλινων αγγείων με χρυσογραφίες κατά το πρώτο μισό του 4ου αιώνα και τα οποία απαντούν σε όλο τους το εύρος και στα εργαστήρια τόσο της Ρώμης όσο και της Ρηνανίας -στα τελευταία με κάποιες εικονογραφικές αποκλί- 46 Α. und Ε. Alföldi, Die Kontorniat-Medaillons, Teil 2. (DAI. Antike Münzen und geschnittene Steine, VI, 2), Βερολίνο 1990,206 και υποσημ Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Πρβλ. ανωτέρω υποσημ Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Pillinger, «Goldgläser», Morey - Ferrari, ό.π. (υποσημ. 2), πίν. 21, εικ Το πλακίδιο έχει ύψ. 17,7 και πλ. 9,8 εκ. W. Ch. Schneider, «Christus Victor in der Roma Caelestis. Antike Siegesmotivik im ottonischen Köln, σεις -, ανήκουν οι σκηνές από την Παλαιά και την Και νή Διαθήκη, οι ποικίλες παραστάσεις του Χριστού, με μονωμένες, όπως αυτή του Καλού Ποιμένα, ή όρθιου, ισταμένου ανάμεσα σε δύο πορτραίτα νεόνυμφων που τους στέφει, καθώς και των αποστόλων Πέτρου και Παύλου απεικονιζόμενων από κοινού σε αντικριστές προτομές ή, σπανιότερα, σε συνδυασμό με άλλους αγί 48 ους. Διαδεδομένες είναι και οι απεικονίσεις γυναικών από την Παλαιά ή την Καινή Διαθήκη σε προτομή ή σε 49 στάση δεομένης, όπως η Σωσάννα ή η αγία Αγνή. Οι τελευταίες, που δεν είναι άγνωστες στα εργαστήρια της Ρηνανίας 5 0, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι προσεγγί ζουν εικονογραφικά την ανδρική μορφή του πυθμένα του Μουσείου Κανελλοπούλου, λόγω του ότι ίστανται μετωπικά μεταξύ δύο δένδρων και εφόσον ούτε στα εργαστήρια της Ρώμης ούτε της Ρηνανίας απαντούν πλησιέστερα παράλληλα μεταξύ των ανδρικών μορ φών. Τέλος, δεν μπορεί να εικονίζεται ούτε και κάποιος εκ των Τριών Παίδων εν Καμίνω μεμονωμένα, διότι τούτοι απαντούν πάντοτε -είτε ως μεμονωμένες μορ φές είτε και οι τρεις μαζί- με «περσικά» ενδύματα (κο ντό χιτώνιο και αναξυρίδες), χωρίς φωτοστέφανο, εκτεί νοντας και τα δύο χέρια σε στάση δεομένου 51 και, ως εκ τούτου, μη κρατώντας κλάδο φοίνικος (Εικ. 3) 5 2. Μία ικανοποιητική ωστόσο δυνατότητα για την ταύτι ση της υπό εξέτασιν μορφής μας δίνει ένα μεσαιωνικό ελεφάντινο πλακίδιο του τέλους της πρώτης χιλιετίας από την Κολωνία, σήμερα στο Μουσείο Schnütgen, παρ' όλη την χρονική απόσταση που το χωρίζει από τον πυθ μένα του Μουσείου Κανελλοπούλου. Πρόκειται για το επονομαζόμενο «Thebäer-Elfenbein» (Εικ. 4) 5 3, δηλαδή το ελεφαντοστούν των Θηβαίων μαρτύρων, που αποτε λεί λαμπρό δείγμα της οθώνειας αναγεννήσεως στην Κολωνία 54. Στο κέντρο του ανάγλυφου δεσπόζει η Maiestas Domini του νεανικού Χριστού. Παριστάνεται ένθρονος με ευαγγέλιο, περιβαλλόμενος από μία ένα- Thebäer-Elfenbein», στο Kaiserin Theophanu. Begegnungen des Ostens und Westens und die Wende des ersten Jahrtausends (επιμ. Α. von Euw και P. Schreiner), Gedenkschrift des Kölner Schnütgen-Museums zum Todesjahr der Kaiserin, Κολωνία 1991, , εικ F.-J. Verscharen, «Köln im Zeitalter der Ottonen», στο Kaiserin Theophanu, ό.π., Ν. Staubach, «Graecae Gloriae. Die Rezeption des Griechischen als Element spätkarolingisch-frühottonischer Hofkultur», στο ίδιο, Γενικότερα για τις ποικίλες εκφάνσεις της οθώνειας αναγεννήσεως βλ. Otto der Große, Magdeburg und Europa (επιμ. M. Puhle), κατάλογος εκθέσεως, Mainz 2001, τ. Π. Πα την πρόσληψη της αρχαιότητας κατά την περίοδο αυτή βλ. C. 416

9 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ στρη «δόξα», υποβασταζόμενη από δύο αιωρούμενους αγγέλους και με τους πόδες να ακουμπούν σε μία σφαί ρα φερόμενη επάνω σε έναν κίονα. Κάτω από τους αγ γέλους ίστανται, στραμμένοι προς τον Χριστό, με στρα τιωτική στολή και κράνος χωρίς λοφίο, οι δύο μάρτυρες της θηβαϊκής λεγεώνος, Γερεών και Βίκτωρ, όπως ανα γράφεται στους φωτοστέφανους τους. Ανταποκρινόμε νοι στην κίνηση του Χριστού, ο οποίος έχει εναποθέσει τα χέρια του στα κράνη τους, ακουμπούν με τις παλά μες της κατεβασμένης αριστεράς τους πόδες του σε χει ρονομία ικεσίας. Παράλληλα, φέρουν με το κατεβα σμένο δεξί χέρι από έναν κλάδο φοίνικος, κρατώντας τον υψωμένο, όπως ένα ξίφος. Σφαίρα και κίων περιβά λλονται από άλλους δεκαοκτώ μάρτυρες της θηβαϊκής λεγεώνος, που φέρουν και αυτοί φωτοστέφανο και κρα τούν τον φοίνικα του μαρτυρίου, εκτός από τον τελευ ταίο στο κάτω δεξιό άκρο, ο οποίος κρατεί ένα ευαγγέ λιο με την καλυμμένη δεξιά του. Παρόλο που εκ πρώτης όψεως η παράσταση παρουσιά ζει μία εσωτερική συνοχή, προκύπτουν ωστόσο οι εξής αντιφάσεις: Ενώ η Maiestas Domini είθισται να απεικονί ζεται ως αυτοτελές θέμα, επειδή ακριβώς συμβολίζει την υπερκόσμια υπόσταση του Κυρίου, στο ελεφαντο στό του Μουσείου Schnütgen περιβάλλεται από ανθρώ πινες μορφές, ακόμα και αν αυτές είναι οι επίλεκτοι δεόμενοι μάρτυρες, εφόσον χρησιμοποιείται για να εξάρει την επιβράβευση τους από τον Χριστό. Παρότι δε, κάτω από τους πόδες του Χριστού, αιωρούνται συνήθως η σφαίρα του σύμπαντος ή κύκλοι που την υπονοούν, στο ανάγλυφο της Κολωνίας την στηρίζει ένας κίων. Το τελείως ακατανόητο για μία Maiestas Domini εικονο γραφικό μοτίβο του κίονα που στηρίζει την σφαίρα του σύμπαντος, βρίσκει ένα και μοναδικό, αλλά ιδιαίτερα ουσιαστικό παράλληλο στην Ιστορία της Τέχνης, σε έναν πολύ σημαίνοντα τόπο: στην Curia της Ρώμης, δη λαδή στο οικοδόμημα που προοριζόταν για την ρωμαϊ κή σύγκλητο. Απέναντι από την είσοδο της υψωνόταν, δεσπόζοντας στο κέντρο της αίθουσας επάνω σε πόδιο, ένας όχι πολύ ψηλός κίων, που έφερε επάνω από το κιονόκρανο μία σφαίρα. Επάνω της αιωρείτο σχεδόν στον αέρα μία χρυσή Νίκη, που άγγιζε μόνο με τις άκρες των δακτύλων της την σφαίρα. Στα χέρια της Meckseper, «Magdeburg und die Antike - Zur Spolienverwendung im Magdeburger Dom», στο ίδιο, τ. I (Essays), Schneider, ό.π., 229. T. Hölscher, Victoria Romana. Archäologische Untersuchungen zur Εικ. 4. Ελεφαντοστέινο πλακίδιο των «Θηβαίωνμαρτύρων». Περί το Κολωνία, Schnütgen-Museum, αριθ. Β 98. κρατούσε τα δώρα για τον νικητή, ένα στεφάνι δάφνης με το δεξί και έναν κλάδο φοίνικος με το αριστερό. Στή νοντας στην Curia το άγαλμα της Victoria Romana επά νω στην σφαίρα, τον orbis, ο Οκταβιανός δήλωνε την προσωπική του νίκη του έτους 29 π.χ., μετά από τους μακροχρόνιους εμφύλιους πολέμους, και την νέα τάξη που επέφερε αυτή στον orbis romanus Το άγαλμα της Victoria Romana στην Curia της Ρώμης, το οποίο συμβόλιζε την απόλυτη εξουσία του Αυγού- Geschichte und Wesenart der römischen Siegesgöttin von den Anfängen bis zum Ende des 3. Jhs. n. Chr., Mainz Η. A. Pohlsander, «Victory. The Story of a Statue», Historia 18 (1969), Schneider, ό.π., και υποσημ. 4 (βιβλιογραφία). 417

10 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 5. Δηνάριο τον Οκταβιανού (βόψη) με απεικόνιση της Victoria Romana επάνω στην σφαίρα. Εικ. 6. Σηστέρτιος στου μέσω της νίκης του, απέβη στην συνέχεια το έμβλη μα της απόλυτης εξουσίας του ρωμαίου αυτοκράτορα. Απεικονίσεις της, με συχνά παραλλαγμένο τον πρωταρ χικό τύπο, σώζονται κυρίως σε νομίσματα (Εικ. 5 και 6) 5 7 ή σε έργα της σφραγιδογλυφίας και της τορευτικής, όπως για παράδειγμα στον σκύφο του Boscoreale58. Το αργότερο δε από την εποχή των Σεβήρων και εξής εμ φανίζεται στα νομίσματα ο ίδιος ο ρωμαίος αυτοκρά τωρ να κρατεί την Victoria Romana στο χέρι, ως έμβλη μα της εξουσίας του, πράγμα που επεβίωσε στην μεν Δύση μέχρι και τις αρχές του 6ου αιώνα με τον Θεοδώριχο, στην δε Ανατολή μέχρι και την εποχή του Ηρα κλείου 59. Ως σύμβολο νίκης ο κλάδος φοίνικος απαντά εξάλλου συχνότατα, συνήθως παράλληλα με το στεφάνι, και σε πολυάριθμες κατηγορίες μνημείων της ύστερης αρχαι- ότητας, κυρίως σε απεικονίσεις νικητού του ιπποδρό μου 6 0, όπως για παράδειγμα στις ανάγλυφες παραστά σεις από την γνωστή βάση του ανδριάντος του Πορφυρίου, σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνστα ντινουπόλεως (Εικ. 7) 6 1. Στην χριστιανική τέχνη μεταφέρθηκαν στην συνέχεια τα δύο σύμβολα της νίκης, το στεφάνι και ο κλάδος φοίνικος, ως έπαθλα των victores Christi, δηλαδή των νι κητών του Χριστού, τα οποία τους απένεμε ο μοναδι κός υπέργειος μονάρχης, ο Κύριος 62. Αυτός είναι και ο συμβολισμός του κλάδου φοίνικος που κρατούν στο χέ ρι οι Θηβαίοι μάρτυρες του οθωνείου ελεφαντοστού της Κολωνίας καθώς και η ανδρική μορφή με τον φω τοστέφανο στο αγγείο του Μουσείου Κανελλοπούλου. Οι δε δύο κυκλικές γραμμές που διακρίνονται στο μέ τωπο του τελευταίου, στην θέση των μαλλιών, είναι πι- 57 σημ. 45), και 274 κ.ε. Ν. Firath, La sculpture byzantine figurée au Musée archéologique d'istanbul, Παρίσι 1990,30-31, πίν. 23, εικ. 63b. Alföldi, ό.π. (υποσημ. 45), 207, υποσημ. 43. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», (4. Zum Weiterleben eines Vorbildes aus der Kaisersymbolik in christlichen Goldfoliendarstellungen). W. Ch. Schneider, «Victoria sive Angelus Victoriae. Zur Gestalt des Sieges in der Zeit des Übergangs von der antiken Religion zum Christentum», στο Reformatio et Reformationes. Festschrift für Lothar Graf zu Dohna zu seinem 65. Geburtstag (επιμ. Α. Mehl - W. Ch. Schneider), Darmstadt 1989, ίδιος, «Christus Victor», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ. 53), Εικ 5: Βλ. Schneider, ό.π., 229, εικ. 2. Εικ. 6: Βλ. Schneider, ό.π., 229, εικ Για την σημασία της απεικονίσεως της Victoria Romana επάνω στα νομίσματα βλ. RIC Ι, s.v. Victoria, Victoria auf Sphaera. Σφραγιδογλυφία: W. Oberleitner, Geschnittene Steine. Die Prunkkameen der Wiener Antikensammlung, Βιέννη - Κολωνία - Graz 1985, εικ. 17. Toρευτική: Hölscher, ό.π., πίν Schneider, ό.π. (υποσημ. 53), Για τις κατηγορίες αυτές (υπατικά δίπτυχα, μωσαϊκά, κοντορνιάτες, πήλινα πινάκια κ.ά.) και την σχέση τους με τα χρυσογραφημένα αγγεία που φέρουν απεικονίσεις νικητών, βλ. Engemann, «Bemerkungen zu spätrömischen Gläsern», Alföldi, ό.π. (υπο- αγάλματος τον Κομμόδον (β'όψη) της Victoria Romana επάνω 418 με απεικόνιση τον στον κίονα της Curia.

11 Π Υ Θ Μ Έ Ν Α Σ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ θανότατα μία σχηματοποιημένη απόδοση του κράνους, το οποίο φέρουν οι δύο μεγαλομάρτυρες του μεσαιωνι κού ανάγλυφου, Γερεών και Βίκτωρ. Ήδη από το 804 η Κολωνία χαρακτηρίζεται ως Sancta Colonia και ο επίσκοπος της ως sanctae Agrippinensis urbis episcopus63. Αυτούς τους τίτλους, που τους διατή ρησε η πόλη επί μακρόν, τους όφειλε, χωρίς άλλο, στο πλήθος των μαρτύρων της, κυρίως σε αυτούς της θη βαϊκής λεγεώνος με πρωτοστάτες τον Γερεώνα και τον Βίκτορα, καθώς και στις αγίες παρθένες με πρωτοστάτιδα την Ούρσουλα 64. Τα πολυάριθμα λείψανα αυτών των μαρτύρων έχαιραν ιδιαίτερων τιμών μέχρι το 1164, οπότε απέκτησε η Κολωνία τον σημαντικότατο θησαυ ρό των λειψάνων των Τριών Μάγων -die Heiligen Drei Könige- που λατρεύονται μέχρι σήμερα στον περίφημο καθεδρικό ναό της και οι οποίοι επεσκίασαν τις πρωτο χριστιανικές λατρείες 65. Σύμφωνα με μαρτυρία του Γρηγορίου της Tours στο Liber in gloria martyrum, ο οποίος επισκέφθηκε την Κολωνία τον 6ο αιώνα, στην πόλη υπήρχαν οι τάφοι των πενήντα μαρτύρων της θηβαϊκής λεγεώνος, που εις μνήμην τους είχε κτιστεί μία βασιλική απαστράπτουσα από τον χρυσό, προφανώς ψηφιδωτό διάκοσμο της, και που γι' αυτό τους χαρακτήρισε San ctus Aureos, δηλαδή «χρυσούς αγίους» 66. Αλλά, παρόλο που σχεδόν όλες οι εκκλησίες της Κολωνίας, που κτί στηκαν μέχρι το τέλος της πρώτης χιλιετίας, ανάγονται σε προδρομικά οικοδομήματα ακόμα και του 4ου αιώ να 6 7, έχουμε μόνο υστερότερες μαρτυρίες για τα ονόμα τα των αγίων στους οποίους ήταν πρωταρχικά αφιερω μένες. Έτσι, μόλις στα τέλη της πρώτης χιλιετίας απέ κτησε η εκκλησία της Κολωνίας, εκείνη που χαρακτήρι σε ο Γρηγόριος της Tours Sanctos Aureos, τον αιτιολογι κό της μύθο με την εφεύρεση της Passio Gereonis, δηλα δή του μαρτυρίου του αγίου Γερεώνος, ο οποίος προέ κυψε από συμφυρμό πολλών παραδόσεων 6 8. Ο πυρήνας του μαρτυρίου του αγίου ανάγεται στην Passio Agaunensium martyrum, που συνέγραψε ο Ευχάριος περί τα 450. Εδώ γίνεται αναφορά στους λεγεωνάριους Τ. Diederich, «Stift - Kloster - Pfarrei. Zur Bedeutung der kirchli chen Gemeinschaften im Heiligen Köln», στο Köln. Die Romanischen Kirchen. Von den Anfängen bis zum Zweiten Weltkrieg (επιμ. H. Kier U. Krings), Κολωνία 1984, Bodsch, «Kölner Kirchenpatrone und Heilige bis zur Jahrtausendwende», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ.53), , ιδιαιτ. I l l και υποσημ. 1 και Bodsch, ό.π., Achthundert Jahre Verehrung der Heiligen Drei Könige in Köln , Κολωνία Η. Hofmann, Die Heiligen Drei Könige. ZurHei- Εικ. 7. Ο Πορφύριος τον Πορφνρίου. σταντινουπόλεως, θριαμβευτής. Ανάγλυφο Περί το 500. Αρχαιολογικό από την Μουσείο βάση Κων αριθ από τις Θήβες της Άνω Αιγύπτου με επικεφαλής τον Μαυρίκιο, που υπέστησαν μαρτυρικό θάνατο το 282 μ.χ., επί Διοκλητιανού, στο Acaunum, το σημερινό Saint Maurice στο Valais της Ελβετίας. Με αυτό το μαρτύριο συνδέει, ήδη τον 6ο αιώνα, ο Γρηγόριος της Tours την πληροφορία για περισσότερους από πενήντα μάρτυρες ligenverehrung im kirchlichen, gesellschaftlichen und politischen Leben des Mittelalters, Βόννη Bodsch, ό.π., I l l και υποσημ «In gloria martyrum» 61, MGH, SRM 1.2, Αννόβερο 1885, 530, 9. Bodsch, ό.π., I l l και υποσημ. 6 και Η. Borger, «Zu den Ausgrabungen unter den Kölner Kirchen», στο Köln. Die Romanischen Kirchen (υποσημ. 63), , ιδιαιτ. 112 κ.ε. Bodsch, ό.π., I l l, υποσημ H.E. Stiene, «Kölner Heiligenlegenden im 10. und 11. Jahrhundert», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ. 53),

12 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 69 στην Κολωνία. Η δεκάτη Οκτωβρίου ήταν η ημέρα που διάβαζαν την Passio Gereonis και εόρταζαν την μνήμη του αγίου, αλλά και των άλλων επικεφαλής της θηβαϊκής λεγεώνος, όπως αναφέρεται στο πρώτο μέρος του μαρ τυρίου, δηλαδή των Κασσίου και Φλωρεντίου, ιδρυτών της εκκλησίας της Βόννης, καθώς και του Βίκτορος, πο 70 λιούχου του Xanten, της Colonia Ulpia Traiana. Στο δεύ τερο μέρος του μαρτυρίου, που αναφέρεται μόνο στον Γερεώνα, πληροφορούμαστε ότι ο ναός των «χρυσών αγίων», που ήταν αφιερωμένος κατά κύριο λόγο σε αυ τόν, στον οποίο συλλατρεύονταν και οι άλλοι τρεις μεγα λομάρτυρες που προαναφέραμε, κτίστηκε από την αγία 71 Ελένη. Πράγματι, το παλαιότερο χριστιανικό κτίσμα της Κολωνίας, που ανάγεται στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα, ένας περίκεντρος οκταγωνικός ναός με θόλο και χρυσά ψηφιδωτά, ήταν αφιερωμένος ήδη από τον 8ο αι ώνα στον άγιο Γερεώνα72 και βρίσκεται μέσα στον χώρο 73 του ρωμαϊκού πραιτωρίου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από τους Μεροβιγγείους ως ανάκτορο, μέχρι την μετα φορά της πρωτεύουσας, κατόπιν ισχυρού σεισμού που έπληξε την Κολωνία κατά το δεύτερο μισό του 8ου αιώ να, στο Aachen. Χρησίμευε, επομένως, ο ναός του Αγίου Γερεώνος ως Pfalzkirche (εκκλησία του παλατιού) 74. Μέ χρι και την έλευση των λειψάνων των Τριών Μάγων στην μεσαιωνική Κολωνία ο Γερεών και η Ούρσουλα παρέμε ναν οι λαοφιλέστεροι άγιοι. Εικ. 8. Ο Χριστός και έξι μάρτυρες. Πυθμένας χρυσογραφημένου αγγείου. 4ος αι. Βρετανικό αριθ. BMMLA αμφύαλου Μουσείο, Μία χρυσογραφημένη φιάλη με απεικονίσεις θαυμάτων από την Παλαιά Διαθήκη, επίσης του 4ου αιώνα από την Κολωνία, σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο, ήταν αφιε ρωμένη, όπως μαρτυρεί η αποσπασματικά σωζόμενη επιγραφή που φέρει, στην αγία Ούρσουλα, πράγμα που σημαίνει ότι προοριζόταν ως δώρο για την εορτή της 75. Το γεγονός αυτό μας οδηγεί στην υπόθεση ότι και το αγ γείο του Μουσείου Κανελλοπούλου θα πρέπει να κα τασκευάστηκε για την ίδια χρήση, δηλαδή ως δώρο για την εορτή του αγίου Γερεώνος, όπως αυτό της αγίας Ούρσουλας. Ένα ακόμη μετάλλιο αμφυάλου χρυσογραφημένου αγγείου στο Βρετανικό Μουσείο (Εικ. 8) 7 6, και πάλι του 4ου αιώνα, στο οποίο απεικονίζονται δύο σειρές μαρτύρων της Ρώμης, όπως διαπιστώνουμε από τις επιγραφές που φέρουν (επάνω ζώνη: Paulus, Sixtus, Laurentius κάτω ζώνη: στο κέντρο Christus και εκατέρω θεν Ippolitus και Timoteus), είχε και αυτό προφανώς τον ίδιο προορισμό, όπως τα προαναφερθέντα αγγεία των μαρτύρων Γερεώνος και Ούρσουλας της Κολωνίας. Το αγγείο που παρουσιάζουμε δεν είναι εντελώς άγνω στο στην έρευνα. Εκτός από μία σύντομη αλλά πολύ εμπεριστατωμένη περιγραφή από την Μ. Μπρούσκαρη στον οδηγό του Μουσείου Κανελλοπούλου 77, φωτογρα φία του δημοσιεύθηκε και από την R. Pillinger στην μελέ τη της για τα ρωμαϊκά χρυσογραφημένα γυαλιά, όπου περιέργως το κατατάσσει στα πιθανώς πλαστά έργα, χω- Κ. J. Daverkausen, «Auf den Spuren des hl. Gereon», Colonia Roma nica 4 (1989), Stiene, ό.π., Stiene, ό.π., 135 και υποσημ Ό.π., Η παλαιότερη μαρτυρία για την εκκλησία του Αγίου Γερεώνος απαντά στο «Liber historiae francorum» 38, MGH, SRM Π, Αννόβερο 1888, J. Deckers, «St. Gereon in Köln. Ausgrabungen 1978/79», JbAChr 1112 ( ), M. Gechter, «Frühe Quellen zur Baugeschichte von St. Gereon in Köln», KölnJbVFrühGesch 23 (1990), S. Schütte, «Überlegungen zu den architektonischen Vorbildern der Pfalzen Ingelheim und Aachen», στο Krönungen. Könige in Aachen - Geschichte und Mythos (επιμ. M. Kramp), κατάλογος εκθέσεως, Mainz 2000, Fremersdorf, ό.π. (υποσημ. 16), , πίν Painter, ό.π. (υποσημ. 2), Painter, ό.π. (υποσημ. 2), 268,284 αριθ. 159 (με απεικόνιση). 77 Μπρούσκαρη, ό.π. (υποσημ. 1),

13 ΠΥΘΜΕΝΑΣ ΑΜΦΥΑΛΟΥ ΧΡΥΣΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ ρις όμως και να τεκμηριώνει την άποψη της 7 8. Παραπέ μπει απλώς στο βιβλίο του F. Fremersdorf, ο οποίος θεω ρεί πλαστή μία σειρά γυάλινων αντικειμένων που πε ριήλθαν στο Römisch-Germanisches Museum της Κολω νίας από την συλλογή του προξένου της Μεγάλης Βρε τανίας C. Α. Niessen, μεταξύ άλλων και λόγω της ύπο πτης πηγής προελεύσεως τους, χωρίς όμως να συμπερι λαμβάνει σε αυτή και το υπό εξέτασιν αγγείο 79. Τούτο δε, διότι η R. Pillinger θεωρεί ότι υπάρχουν κάποιες ομοιότη τες μεταξύ του αγγείου μας και τριών αγγείων από την ομάδα αυτή, χωρίς ωστόσο να τις διευκρινίζει. Συγκεφαλαιώνοντας, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ο τρόπος κατασκευής του πυθμένα του Μουσείου Κα νελλοπούλου μαρτυρεί συμφυρμό δύο τεχνικών της ρωμαϊκής υαλουργίας: Αφ' ενός αυτής των αμφυάλων χρυσογραφημένων αγγείων, τεχνικής ευρέως διαδεδο μένης κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας, πέ ραν της Ρώμης, και στην Ρηνανία, και αφ' ετέρου της μάλλον επιχωριάζουσας στην περιοχή αυτή τεχνικής με υδροχρώματα. Ο συνδυασμός τους στην κατασκευή του αγγείου αποτελεί δείγμα της δεξιοτεχνίας των ερ γαστηρίων της Colonia Agrippina κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας 8 0. Συγκερασμό δύο παραδόσεων μαρτυρεί και ο εικο νογραφικός τύπος του αγίου Γερεώνος, ο οποίος είχε πα γιωθεί στην τέχνη της Κολωνίας ήδη κατά την πρώιμη περίοδο της ύστερης αρχαιότητας με τον συνδυασμό αρ χαίων και παλαιοχριστιανικών μοτίβων: ο μεν φωτοστέ φανος ανάγει την μορφή στην σφαίρα των αγίων της Χριστιανοσύνης, ενώ ο κλάδος του φοίνικος, που έχει περάσει από την ελληνορωμαϊκή τέχνη στα μνημεία της ύστερης αρχαιότητας ως σύμβολο της νίκης και κατ' επέκτασιν του θριάμβου, χαρακτηρίζει τον απεικονιζό μενο ως «νικητή του Θεού», μέσω του μαρτυρικού του θανάτου. Τον θριαμβικό χαρακτήρα της παραστάσεως, εντείνει -εκτός από τους δύο θάμνους της δάφνης- η ταινία χρυσού, η οποία καλύπτει το διάστημα ανάμεσα στον πρώτο και τον δεύτερο ομόκεντρο κύκλο, που πλαισιώνουν την παράσταση. Αυτό το τόσο σημαντικό -και από τεχνικής πλευράς- στοιχείο, μας οδηγεί συνειρ μικά στην ρήση του Γρηγορίου της Tours, που αποκάλεσε τους μάρτυρες της θηβαϊκής λεγεώνος Sanctos Aureos. Τον παλαιοχριστιανικό εικονογραφικό τύπο του μάρ- Pillinger, Zwischengoldgläser, 21, πίν. 9, εικ. 22a. Fremersdorf, ό.π. (υποσημ. 16), 219, πίν Σύμφωνα με τον Fremersdorf, ό.π., 216, τα εργαστήρια της Κο- 4Γ é? & Εικ. 9. Μικρογραφία τον αγίου Γερεώνος σε βυζαντινό ψαλ τήριο εκ Κωνσταντινουπόλεως. Περί το Βιέννη, Εθνι κή Βιβλιοθήκη, Cod. theol. gr τυρά Γερεώνα διασώζει πιθανότατα το ελεφάντινο πλα κίδιο του τέλους της πρώτης χιλιετίας στο Μουσείο Schnütgen της Κολωνίας, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αρχαιότητα γνωρίζει νέα άνθηση την εποχή αυτή στα εργαστήρια της πόλεως με την τόσο μακραίωνη και αδιάκοπη καλλιτεχνική παράδοση. Την ιδιαίτερα ση μαίνουσα θέση της Sancta Colonia καθ' όλη την διάρ κεια του μεσαίωνα μαρτυρεί και ένα βυζαντινό ψαλτή ριο, σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης, που φέρει μικρογραφία με απεικόνιση του αγίου Γερεώνος λωνίας αποδείχθηκαν, τουλάχιστον στην παραγωγή των γυάλι νων αγγείων με χρυσογραφίες, ανώτερα και αυτών της Ρώμης. 421

14 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΜΠΑΒΙΑΣ - ΙΩΑΝΝΑ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 81 (Εικ. 9), πράγμα εκ πρώτης όψεως αξιοπερίεργο, εφό σον η Ανατολική Εκκλησία δεν γνωρίζει αυτόν τον μάρτυρα ούτε και την θηβαϊκή λεγεώνα. Το περγαμηνό όμως αυτό ψαλτήριο φαίνεται ότι φιλοτεχνήθηκε περί το 1077 για να σταλεί ως δώρο στην πρόσφατα ανακαι νισμένη εκκλησία του αγίου στην Κολωνία, με την οποία διατηρούσε πιθανώς το Βυζάντιο εμπορικές σχέ 82 σεις κατά την εποχή εκείνη. Στην μικρογραφία του ψαλτηρίου παριστάνεται ο Γερεών στον συνήθη κατά την μεσοβυζαντινή περίοδο τύπο του στρατιωτικού αγίου με πανοπλία, δόρυ και ασπίδα, και με χαρακτηρι στικά προσώπου που θυμίζουν τον άγιο Θεόδωρο τον Στρατηλάτη (σχετικά κοντό, οξύληκτο μαύρο γένι). Εκτός από την ελληνική επιγραφή στον χρυσό κάμπο της μικρογραφίας {Μάρτυς Χρίστου Γερεών), υπάρχει και λατινική της μετάφραση επάνω από την παράστα ση. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Έλληνας γραφέας της λα τινικής επιγραφής θεώρησε σκόπιμο να προσθέσει τό νους στο Ο και στο Α, δηλώνοντας πώς τονίζεται το όνομα του αγίου και η λέξη «μάρτυς» στα ελληνικά. Konstantinos Skampabias - Ioanna Spiliopoulou BODEN EINER ZWISCHENGOLDSCHALE IM KANELLOPOULOS-MUSEUM, ATHEN J_-/as Kanellopoulos-Museum in Athen besitzt in seiner Sammlung ein für den griechischen Raum einmaliges Glasgefäß (Abb. 1). Es handelt sich um den Boden einer spätantiken Zwischengoldschale, deren Wandung nicht erhalten ist (Inv. Nr. Δ 2271, größter Dm: 0,049 m). Im Zentrum des Gefäßbodens ist ein frontal stehender Mann bartlos und mit nimbus zwischen zwei Lordbeerbäumen abgebildet. Er trägt einen Chiton mit langen Ärmeln und einen Mantel, der schräg von der r. Schulter herabfällt. Während die abgesenkte Rechte einen Palmzweig trägt, ist seine Linke im Akklamationsgestus erhoben. Die gesamte Darstellung wird von drei konzentrischen Kreisen umschlossen. Der Zwischenraum der beiden ersten Kreise wird durch eine Goldfolie bedeckt. Mit Ausnahme des Goldstreifens, der das Medaillon des Bodens umkreist und eine Charakterisierung des gesamten Gefäßes als Zwischengoldschale erlaubt, ist das übrige Bild nicht aus einer Blattgoldauflage ausgeschnitten, sondern mit bunten Wasserfarben bemalt, wobei die nackten Teile der Figur nur mit einer dunkelbraunen Konturlinie angegeben sind. Diese besondere Glastechnik mit scharfen Um- rissen und Bemalung begegnet hauptsächlich im 3., aber vor allem in der 1. Hälfte des 4. Jhs. n.chr. bei der rheinischen Werkstätten, insbesondere denen der Stadt Köln. Aufgrund des Palmzweigs, des nimbus sowie des charakteristischen Akklamationsgestus, ist die Interpretation des abgebildeten Mannes als Märtyrer möglich. Die naturalistische Ausführung des Bodens, der Bäume und der Kleidung des Mannes sowie seine ziemlich ausgeglichenen Proportionen, führen zu einer Datierung der Gefäßbodens in die 1. Hälfte des 4. Jhs. n.chr. Was die Identifizierung des Märtyrers betrifft, so ist eine solche mit dem heiligen Gereon sehr wahrscheinlich, da diesem, zusammen mit der heiligen Jungfrau Ursula, die ersten christlichen Kulte Kölns gehören, und da er seit der 2. Hälfte des 4. Jhs. n.chr. die älteste Kirche der Stadt besitzt, einen Zentralbau mit Kuppel und Goldmosaiken im römischen Prätorium. Zu dieser Interpretation führen die ikonographischen Übereinstimmungen der abgebildeten Gestalt mit dem Relief einer ottonischen Elfenbeinplatte im Schnütgen-Museum Köln (Inv. Nr. Β 98) (Abb. 4), aus dem Ende des 1. Jahrtausends. Ornamenta Ecclesiae. Kunst und Künstler der Romanik in Köln (επιμ. και Κολωνίας στην σύγχρονη έρευνα, βλ. Α. Bayer, «Griechen im A. Legner), κατάλογος εκθέσεως, Κολωνία 1985, , αριθ. 41 Westen im 10. und 11. Jahrhundert: Simeon von Trier und Simeon von (με απεικόνιση). Reichenau», στο Kaiserin Theophanu (υποσημ. 53), 341 και υποσημ. 82 Για την αμφισβήτηση των σχέσεων αυτών μεταξύ Βυζαντίου 70 και Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

FLASHBACK: Der Mechanismus ist nicht komplett, verstehst du? Es fehlt ein Teil. Seit neunzehnhunderteinundsechzig.

FLASHBACK: Der Mechanismus ist nicht komplett, verstehst du? Es fehlt ein Teil. Seit neunzehnhunderteinundsechzig. 12 Εκκλησιαστική µουσική Στην Άννα µένουν ακόµα 65 λεπτά. Στην εκκλησία ανακαλύπτει ότι το µουσικό κουτί είναι κοµµάτι που λείπει από το αρµόνιο. Η γυναίκα στα κόκκινα εµφανίζεται και ζητά από την Άννα

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο 15 Ταξίδι στον χρόνο Η Άννα πρέπει να πάει στο διαιρεµένο Βερολίνο από το ανατολικό στο δυτικό τµήµα. Και σαν να µην έφτανε αυτό, πρέπει να βρει µέσα σε 55 λεπτά ποιο γεγονός θέλει να εξαλείψει η RATAVA:

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 183 / 198 Ταιρια σματα (Matchings) Ταίριασμα: Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. Το 146 π.χ. οι Ρωμαίοι κατακτούν την Ελλάδα και ιδρύουν την αυτοκρατορία τους στα ερείπια των ελληνιστικών βασιλείων του Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι θαύμαζαν τον ελληνικό πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ Γιώργος Κωστόπουλος Ένα από τα πιο διακριτά σημεία του εκτεταμένου αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Χερσονήσου βυζαντινής Χερσώνος, που

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Πανεπιστημιόπολης, στο τέρμα Ιλισίων, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Πάρκο. Εδώ έχουν μεταφερθεί από το 2004

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

να προσεγγίσετε μέσω της γέφυρας Ponte Vecchio.Η κοντινότερη στάση μετρό είναι η Lepanto linea A.

να προσεγγίσετε μέσω της γέφυρας Ponte Vecchio.Η κοντινότερη στάση μετρό είναι η Lepanto linea A. Το κέντρο της Ρώμης είναι ένα μεγάλο αρχαιολογικό πάρκο γεμάτο με καλά κρυμένα μυστικά αλλά και σημαντικά ιστορικά μνημεία. Το Κολοσσαίο Αυτό το επιβλητικό αμφιθέατρο της αρχαιότητας ήταν χωρητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Λέγοντας παλαιοχριστιανική τέχνη εννοούμε την τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της χριστιανικής θρησκείας από τους πρώτους χρόνους που εμφανίστηκε ο χριστιανισμός μέχρι τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΓΕΝΙΚΑ: Το Βυζάντιο συνέχισε την παράδοση της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας στον τομέα των επιστημών. Αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι στο Βυζάντιο δεν υπήρξαν τεχνολογικές καινοτομίες,

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

24 Πλημμυρισμένα. 41 Γίνε

24 Πλημμυρισμένα. 41 Γίνε Anderson s Ltd Εφαρμογές Υψηλής Τεχνολογίας - Εκδόσεις : Γ Σεπτεμβρίου 103 Αθήνα 10434 Τ: 210-88 21 109 F: 210-88 21 718 W: www.odp.gr E: web@odp.gr 42 Γρήγορο Εγχειρίδιο για τον Διαχειριστή 24 Πλημμυρισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ Ή ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΛΕΞΕΩΝ 1.1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΣΥΛΛΑΒΗ ΟΔΗΓΙΕΣ στο παιδί: Κάθε φορά θα σου λέω δυο μικρές λέξεις. Εσύ θα

Διαβάστε περισσότερα

ἀξιόω! στερέω! ψεύδομαι! συγγιγνώσκω!

ἀξιόω! στερέω! ψεύδομαι! συγγιγνώσκω! Assimilation νλ λλ νμ μμ νβ/νπ/νφ μβ/μπ/μφ νγ/νκ/νχ γγ/γκ/γχ attisches Futur bei Verben auf -ίζω: -ιῶ, -ιεῖς, -ιεῖ usw. Dehnungsaugment: ὠ- ὀ- ἠ- ἀ-/ἐ- Zur Vorbereitung die Stammveränderungs- und Grundformkarten

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Δημοτικό Σχολείο Λουτρού Σχολ.Έτος 2003-2004 Ίτσκου Αναστασία Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΚΟΙΜΑΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΓΙΝΑ Μια φορά κι έναν καιρό, 2300 χρόνια πριν και λίγα ακόμη, αρχίζει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ. 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων

ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ. 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1. ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων 1.1.1. Ικανότητα επισήμανσης της ομοιότητας στη συλλαβή. 1. γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ 1 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΠ 12 ΕΛΠ 12 Απαντήστε σε τρία (3) από τα παρακάτω πέντε (5) θέματα. Θέμα 1. Το μυκηναϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΚΑΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΗ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΚΑΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΗ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΚΑΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΗ ΣΧΟΛΙΚΟΝ ΕΤΟΣ: 2002-2003 ΣΙΚΑΓΟ ΙΛΛΙΝΟΪΣ Η.Π.Α. Φωτογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Στρα τιω τι κή. Ορ χή στρα Πνευ στών. (Μπά ντα)

Στρα τιω τι κή. Ορ χή στρα Πνευ στών. (Μπά ντα) Στρα τιω τι κή Ορ χή στρα Πνευ στών (Μπά ντα) KΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγός (ΜΣ) Κων στα ντί νος Κε ρε ζί δης Πώς γεν νή θη κε η μπά ντα Τον χει ρι σμό των πνευ στών ορ γά νων τον συ να ντού με στην ι στο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το ταξίδι του Ευηνίωνα Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Καρδαμύλης

ποδράσηη Το ταξίδι του Ευηνίωνα Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Καρδαμύλης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας Γυμνάσιο Καρδαμύλης Το ταξίδι του Ευηνίωνα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 26565 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 2138 1 Οκτωβρίου 2009 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ακής μη τυπικής εκπαίδευσης Κολλεγίου «ALBA ΚΟΛ ΛΕΓΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ 1000-1150 μ.χ. Στα μέσα του 11 ου αιώνα οι κάτοικοι της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης ανεξαρτητοποιούνται από το κλασικό και ρωμαϊκό

ΡΟΜΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ 1000-1150 μ.χ. Στα μέσα του 11 ου αιώνα οι κάτοικοι της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης ανεξαρτητοποιούνται από το κλασικό και ρωμαϊκό ΡΟΜΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ 1000-1150 μ.χ. Στα μέσα του 11 ου αιώνα οι κάτοικοι της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης ανεξαρτητοποιούνται από το κλασικό και ρωμαϊκό παρελθόν. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

3 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΑΣΙΖΗ ΓΚΟΥΜΠΙΟ. 4 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΣΙΕΝΑ ΣΑΝ ΤΖΙΜΙΝΙΑΝΟ ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ. 5η µέρα: ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ ΛΟΥΚΑ ΠΙΖΑ

3 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΑΣΙΖΗ ΓΚΟΥΜΠΙΟ. 4 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΣΙΕΝΑ ΣΑΝ ΤΖΙΜΙΝΙΑΝΟ ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ. 5η µέρα: ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ ΛΟΥΚΑ ΠΙΖΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΗ ΤΟΣΚΑΝΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΟΥΜΒΡΙΑ 8 µέρες / 7 νύχτες Περούτζια * Ασίζη * Γκούµπιο * Σιένα * Σαν Τζιµινιάνο * Μοντεκατίνι * Λούκα * Πίζα * Φλωρεντία * 1η µέρα: ΑΘΗΝΑ ΠΑΤΡΑ (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΓΑΛΟ ΘΕΑΤΡΟ ΓΟΡΤΥΝΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΓΑΛΟ ΘΕΑΤΡΟ ΓΟΡΤΥΝΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΓΑΛΟ ΘΕΑΤΡΟ ΓΟΡΤΥΝΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΑΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ I ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΡΝΗΛΙΑ ΧΑΤΖΗΑΣΛΑΝΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΪΜΑΡΑ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Η σχολική χρονιά 2009-2010 ξεκίνησε για τον Τομέα Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ Σύντοµο Ιστορικό Του Αµβροσίου Καρατζά Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Αυλώνας είναι χτισµένος στο κέντρο του χωριού, πλαισιωµένος από τον αιωνόβιο πλάτανο και δεσπόζει

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργίες...με θέμα το 2015

Δημιουργίες...με θέμα το 2015 Φτερό παγωνιού: σύμβολο της αθανασίας και της ανανέωσης... σύμβολο της ανάστασης. Δημιουργίες Σχεδιασμός: 1 105 105M 111K 111M 112 112Θ 119K 119P 103 103P Μενταγιόν Τα κοσμήματα διατίθενται σε ασήμι 925

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 18 Η κρυµµένη θήκη

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 18 Η κρυµµένη θήκη 18 Η κρυµµένη θήκη Η Άννα ανακαλύπτει ότι η γυναίκα µε τα κόκκινα είναι η αρχηγός της RATAVA. Μένουν 45 λεπτά. Το σηµαντικότερο στοιχείο για την Άννα είναι τώρα µια θήκη που έκρυψε η γυναίκα µε τα κόκκινα.

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 11 Φαστ-φούντ

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 11 Φαστ-φούντ 11 Φαστ-φούντ Όταν η Άννα λέει στο φαγητό στον Paul για τη µυστηριώδη πρόταση In der Teilung liegt die Lösung. Folge der Musik!, αυτός αντιλαµβάνεται τον κίνδυνο και τη στέλνει στον πάστορα Kavalier. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn anjologion ellhnikwn grammatoseirwn Απλ µονοτυπικ Λειψίας µονοτυπικ εκαεξάρια τ ς κάσας εκαεξάρια Λειψίας τ ς κάσας Πελασγικ µονοτυπικ Αττικ µονοτυπικ Εκδ σεων «Μπ λ Λ τρ» Μα ρα 486 µονοτυπικ Μπεκκεριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...4 Πεζικό...9 Τεθωρακισμένα...11 Πυροβολικό...12 Μηχανικό...13 Διαβιβάσεις...14 Ειδικές Δυνάμεις...15 Στρατονομία...16

Διαβάστε περισσότερα