Εργαστηρίου του Ινστιτούτου Παστέρ για την ουσιώδη συμμετοχή του στην ανοσολογική μελέτη της νόσου (έλεγχο αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εργαστηρίου του Ινστιτούτου Παστέρ για την ουσιώδη συμμετοχή του στην ανοσολογική μελέτη της νόσου (έλεγχο αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της"

Transcript

1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διδακτορική διατριβή για την βαριά μυασθένεια στηρίχθηκε στη παρακολούθηση επί 23ετία 120 πασχόντων από τη νόσο με έμφαση στην κλινική συμπτωματολογία,τις φαρμακολογικές δοκιμασίες, τον ηλεκτροφυσιολογικό ελέγχο, τη μέτρηση των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης, τη θεραπευτική αγωγή και την εν γένει πορεία τους. Η συλλογή των ανωτέρω στοιχείων, η καταγραφή και η διαγνωστική αξιολόγηση των ευρημάτων μας και κυρίως η ανταπόκριση στην φαρμακευτική αγωγή (αντιχολινεργικά, ανοσοκατασταλτικά, πλασμαφαίρεση) και την χειρουργική προσέγκιση (θυμεκτομή) κυριάρχησε στην ερευνητική μου δραστηριότητα της τελευταίας πενταετίας. Η βαριά μυασθένεια, ως η πλέον κοινή πρωτοπαθής νόσος της νευρομυικής σύναψης, η καλλίτερα κατανοητή αυτοάνοσος νευρολογική νόσος, αποτέλεσμα επίκτητου αυτοάνοσου μηχανισμού έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών γενεών νευρολόγων και νευροεπιστημόνων. Τα τελευταία είκοσι χρόνια προσεγγίσθηκε με μεγαλύτερη ακρίβεια η παθοφυσιολογία και ανοσοβιολογία της με συνέπεια την αποτελεσματικότερη θεραπευτική της αντιμετώπιση. Η παρούσα διατριβή ολοκληρώθηκε με επιστημονικά κριτήρια και δημιουργική διάθεση αν και κατά καιρούς προσέκρουε σε εμπόδια αντικειμενικής φύσεως. Ειδικότερα, δυσκολία παρουσίασε η τακτική παρακολούθηση των ασθενών στην διάρκεια του ανωτέρου χρόνου και η συστηματική καταγραφή των δεδομένων (κλινικής αξιολόγησης,παρακλινικών δοκιμασιών, ανταπόκρισης στη θεραπεία). Η επιλογή του θέματος οφείλεται στις καθοδηγητικές υποδείξεις του επιβλέποντος Καθηγητή Νευρολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Θ. Παπαπετρόπουλον. Οι ακριβείς υποδείξεις καθώς επίσης και η παραχώρηση πλήθους στοιχείων από το προσωπικό επιστημονικό του αρχείο (ευάριθμο πλήθος περιπτώσεων πασχόντων από μυασθένεια), η μεθοδολογία της κατάταξης των στοιχείων, η μορφή καθώς και οι λεπτομέρειες της έρευνας οφείλονται στις καίριες παραινέσεις και τη χωρίς φειδώ βοήθεια του κ. Παπαπετρόπουλου τον οποίο και ευχαριστώ απεριόριστα. Οι θερμές μου ευχαριστίες οφορούν επίσης τον σταθερό προσανατολισμό, την υπομονή και την εμψύχωση που μου παρείχε όταν οι απαιτήσεις της έρευνας σε αντιπαράθεση με τις οικογενειακές μου υποχρεώσεις έβαζαν σε δοκιμασία την ολοκλήρωση της. Η προσήνειά του, ο χρόνος που δαπάνησε, η διαρκής ενθάρρυνσή του οδηγούσαν πάντα σε δημιουργικές διεξόδους και σαφή πολύτιμα αποτελέσματα. Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τον κύριο Σωκράτη Τζάρτο, Καθηγητή Ανοσοβιολογίας του Φαρμακευτικού τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και Διευθυντή του Βιοχημικού 1

2 Εργαστηρίου του Ινστιτούτου Παστέρ για την ουσιώδη συμμετοχή του στην ανοσολογική μελέτη της νόσου (έλεγχο αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης) όπως επίσης τον κύριο Στάθη Τερζή και την κυρία Ελισάβετ Χρόνη υπεύθυνους του Ηλεκτρομυογραφικού Εργαστηρίου της Πανεπιστημιακής Νευρολογικής Κλινικής Πατρών για την πολύτιμη συμβολή τους στην ηλεκτροφυσιολογική μελέτη των ασθενών. Ευχαριστώ επίσης τον κ.δημήτρη Δουγένη Καθηγητή της καρδιοθωρακοχειρουργικής του Πανεπιστημίου Πατρών ο οποίος διενήργησε την θυμεκτομή στην πλειονότητα των ασθενών και παρείχε πολύτιμα στοιχεία σχετικά με την χειρουργική αντιμετώπιση των ασθενών καθώς επίσης τον κ. Γιάννη Ελλούλ για τη σημαντική βοήθειά του στη στατιστική ανάλυση των δεδομένων της μελέτης. Ευχαριστώ τον κ. Παναγιώτη Παπαθανασόπουλο Αναπληρωτή Καθηγητή Νευρολογίας για την βοήθειά του στην τελική διαμόρφωση του κειμένου. Ευχαριστώ, επίσης, την οικογένειά μου για την κατανόηση που έδειξε όλο αυτό το διάστημα και την αγάπη τους που μου εξασφάλισε συνθήκες ηρεμίας.. Τέλος, αφιερώνω την μελέτη μου στην ιερή μνήμη του πατέρα μου που διασφάλισε τις σπουδές μου στην ιατρική και με ευαισθητοποίησε να δεχθώ την επιστήμη αυτή κατά κύριο λόγο σαν στήριγμα στον συνάνθρωπο. 2

3 EΙΣΑΓΩΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η αρχική και πιο παλιά αναφορά της νόσου είναι αμφιλεγόμενη. Πιθανόν η πρώτη περιγραφή να έγινε το Συγκεκριμμένα όπως αναφέρει ο Marsteller 1 τότε περιγράφεται σε κείμενο αλληλογραφίας σταλμένο από την πόλη Jamestown της Βιρτζίνια η περίπτωση ενός ασθενούς ο οποίος ονομάζετο Opechankanough, αρχηγός των Ινδιάνων της περιοχής, με κλινική συμπτωματολογία της παθήσεως η οποία πληρούσε την εικόνα της μυασθένειας. Το 1672 ο sir Thomas Willis 2 περιέγραψε μία νόσο με διαλείπουσα αδυναμία η οποία παρουσίαζε ποικιλομορφία κατά τη διάρκεια της ημέρας και καθιστούσε τον ασθενή «βουβό και άφωνο σαν ψάρι». Παράλληλα, στην βιβλιογραφία αναφέρεται ότι το 1685 ο ίδιος ερευνητής περιέγραψε την περίπτωση ενός ακόμη ασθενή με προμηκικά συμπτώματα τα οποία όμως θα μπορούσαν να είναι και ψυχογενή 3. Το πλήρες κλινικό σύνδρομο περιεγράφη για πρώτη φορά από τον Wilks το Το 1879 ο Erb 5 περιέγραψε τη νόσο σε τρεις ασθενείς και παρατήρησε ότι η μυϊκή της αδυναμία διέφερε από εκείνη που παρατηρείται σε άλλες παθήσεις. Ο Goldflam 6 το 1893 έκανε μια πιο περιγραφική ανάλυση της νόσου και δυο χρόνια αργότερα ο Jolly 7 ονόμασε την μυασθένεια γενικευμένη ψευδοπαραλυτική, περιγράφοντας την περίπτωση ενός αγοριού 14 ετών. Το 1900 οι Campell και Bramwell 8 ανακοίνωσαν 60 περιπτώσεις της νόσου. Η πρώτη συσχέτιση ανάμεσα στον θύμο αδένα και στη βαριά μυασθένεια έγινε το 1901 από τους Laquer και Weigert 9-10 oι oποιοι και ανέφεραν την παρουσία θυμώματος σε ασθενή με βαριά μυασθένεια.το 1905 ο Buzzard 13 συσχέτισε τη μυασθένεια με την υπερπλασία του θύμου αδένα. Στη συνέχεια o Bell 11 το 1917 και ο Blalock 12 το 1939 βρήκαν ότι ο θύμος αδένας σε περιπτώσεις βαριάς μυασθένειας παρουσίαζε αύξηση του μεγέθους του και στο πλείστον των περιπτώσεων ευρίσκετο όγκος στο χειρουργείο ή στη νεκροτομή. Το 1913 οι Schumacher και Roth 14 περιέγραψαν την πρώτη θυμεκτομή η οποία έγινε σε πάσχοντα από μυασθένεια και υπερθυρεοειδισμό για την αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού και είχε ως αποτέλεσμα να βελτιωθεί η μυασθένεια. Το 1934 η Μary Walker 15 χορήγησε θεραπευτικά φυσοστιγμίνη (αναστολέα της ακετυλοχολινεστεράσης) και παρατήρησε εντυπωσιακή βελτίωση της μυικής αδυναμίας του ασθενούς. Για πρώτη φορά γίνεται αποδεκτό ως φάρμακο για την πάθηση η 3

4 νεοστιγμίνη τo Την επομένη χρονιά ο Dale και οι συνεργάτες του 16 περιέγραψαν τη χημική συνιστώσα της νευρομυικής μεταβίβασης στην τελική κινητική πλάκα, ενώ οι Harvey και Masland 17 ανακοίνωσαν λίγο αργότερα (1941) τα ηλεκτροφυσιολογικά χαρακτηριστικά της νόσου. Στη συνέχεια το 1944 ο Blalock 18 και αργότερα το 1946 ο Keynes 19 εισήγαγαν τη διαστερνική θυμεκτομή η οποία σκοπό είχε την όσο το δυνατόν πλήρη αφαίρεση του θύμου αδένα είτε υπήρχε είτε δεν υπήρχε ύποπτη χωροκατακτητική εξεργασία προεγχειρητικά. Το 1960 διαπιστώνεται για πρώτη φορά από τον Simpson 20 η συχνή συνύπαρξη της μυασθένειας με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα και διατυπώνεται η άποψη ότι η μυασθένεια είναι ανοσολογική νόσος της τελικής κινητικής πλάκας και ακολουθεί η πλήρης κατανόηση της λειτουργίας της νευρομυικής σύναψης και ο ρόλος της ακετυλοχολίνης από τους Katz και Miledi 21. Την χρονική αυτή περίοδο η ίδια η φύση προσέφερε δύο δώρα τα οποία βοήθησαν στην αναγνώριση των νικοτινικών υποδοχέων της ακετυλοχολίνης. Το πρώτο ήταν η ταυτοποιηση της α-bungarotoxin, που απομονώθηκε από τα φίδια και διαπιστώθηκε ότι παρεμποδίζει την νευρομυική σύναψη και το δεύτερο ήταν η αποκάλυψη των ηλεκτρικών οργάνων του χελιού Electrophorus Electricus με τα πλούσια αποθέματα υποδοχέων ακετυλοχολίνης 24. Το 1973 οι Patrick και Lindstrom 25 μετά από ένεση σε κουνέλια υποδοχέων ακετυλοχολίνης, τους οποίους απομόνωσαν από τα ηλεκτρικά όργανα των χελιών κατάφεραν να παράγουν αντισώματα κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης τα οποία τελικά παρεμπόδισαν τους υποδοχείς και προκάλεσαν συμπτώματα βαριάς μυασθένειας. Η δημιουργία του πειραματικού αυτού μοντέλου της μυασθένειας επετεύχθη μετά την αυτοάνοση επίθεση κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης 26. Οι Fambrough και συν 27 εφήρμοσαν α-buηgarotoxin σε βιοψίες μυός της περιοχής της κινητικής νεύρωσης ασθενών με μυασθένεια και βρήκαν σημαντική μείωση (20%) του αριθμού των υποδοχέων συγκριτικά με τους μάρτυρες. Ακολούθησε σειρά δημοσιεύσεων με τις οποίες αναπαρήγετο η βασική κλινική και μορφολογική εικόνα της ανθρώπινης μυασθένειας σε ζώα με την παθητική μεταφορά ορού μυασθενικών, ως επίσης με την μεταφορά ειδικών μονοκλωνικών αντισωμάτων 87 κατά των υποδοχέων. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες είναι θεαματική και εντυπωσιακή η πρόοδος στην κατανόηση της μικροδομής, της φυσιολογίας και της μοριακής σύνθεσης των νικοτινικών υποδοχέων της ακετυλοχολίνης οι οποίοι και έχουν άμεση συσχέτιση με το κλινικό πρόβλημα της μυασθένειας. Πολλά επίσης έχουν γίνει γνωστά σχετικά με τον ρόλο των Τ κυττάρων του θύμου αδένα και των Β-κυττάρων του μυελού των οστών στην παθογένεια της νόσου. 4

5 EΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Πρόκειται για σπάνια σχετικά πάθηση. Η επίπτωσή της στο γενικό πληθυσμό έχει υπολογισθεί σε ένα περιστατικό ανά άτομα το χρόνο ενώ ο επιπολασμός της σε 14 ανά του πληθυσμού. Κατά προσέγγιση στο σύνολο του πληθυσμού των ΗΠΑ υπολογίζονται περιπτώσεις 121. Ίσως η συχνότητα είναι μεγαλύτερη αφού αρκετές περιπτώσεις μυασθένειας δεν διαγιγνώσκονται. Κλασσικά πιστεύεται ότι είναι συχνότερη στις γυναίκες (διπλασία συχνότης) αν και πρόσφατες δικές μας παρατηρήσεις στις οποίες και θα αναφερθούμε εκτενέστερα στα ευρήματα της μελέτης μας και στη συζήτηση δε δείχνουν διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Η πιο συνήθης ηλικία έναρξης είναι η δεύτερη με τρίτη δεκαετία της ζωής στις γυναίκες και η έβδομη με όγδοη δεκαετία της ζωής στους άνδρες. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ - ΠΟΡΕΙΑ Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της νόσου είναι η μυϊκή αδυναμία η οποία παρουσιάζει ημερήσια διακύμανση και αφορά στους οφθαλμικούς μυς, στους μυς του προσώπου, του στοματοφάρυγγος και των άκρων. Τα πρώτα συμπτώματα στους περισσότερους των ασθενών (62%) προέρχονται από τους οφθαλμικούς μυς και εκδηλώνονται με διπλωπία ή βλεφαρόπτωση, ενώ σχεδόν όλοι οι πάσχοντες θα εμφανίσουν διπλωπία - βλεφαρόπτωση μέσα στα δυο πρώτα χρόνια από την έναρξη της νόσου. Στο 17% των ασθενών οι εκδηλώσεις αφορούν τους στοματοφαρυγγικους μυς και εκδηλώνονται με δυσκολία στη μάσηση, τη κατάποση ή την ομιλία. Σε λιγότερο από 10% τα συμπτώματα αφορούν τους περιφερικούς μυς των άκρων. Σπανίως, η μυϊκή αδυναμία κατά τα αρχικά στάδια αφορά έναν η λιγότερους μυς όπως οι εκτείνοντες του λαιμού η των δακτύλων ή οι καμπτήρες του ισχίου. Μόνο 3% των ασθενών παραπονείται για εκσεσημασμένη ή γενικευμένη κόπωση. Χαρακτηριστικά η αδυναμία των προσβεβλημένων μυών παρουσιάζει ημερήσια διακύμανση, συνήθως δε είναι χαμηλής έντασης το πρωί και χειροτερεύει με την πάροδο της ημέρας ειδικά μετά παρατεταμένη χρήση των προσβεβλημένων μυών. Τα οφθαλμικά συμπτώματα, συνήθως, επιδεινώνονται με την ανάγνωση, την παρακολούθηση τηλεόρασης, την οδήγηση ειδικά τις βραδυνές ώρες. Η αδυναμία των μυών της γνάθου τυπικά χειροτερεύει κατά την διάρκεια παρατεταμένης μάσησης, ειδικά σκληρών τροφών. Προσεκτική εκτίμηση του αρρώστου δείχνει ότι μπορεί να προηγηθούν κλινικά σημεία τα οποία και δεν έχουν αξιολογηθεί και διαγνωσθεί, π.χ. μπορεί ένας ασθενής να αλλάζει γυαλιά στην προσπάθεια του να βελτιώσει την όρασή του που είναι «θολή» ή να έχει 5

6 αλλάξει το διαιτολόγιο του αποφεύγοντας τις σκληρές τροφές που τον καταπονούν στην μάσηση. Επίσης, μπορεί να έχει αποφύγει ορισμένες δραστηριότητες όπως το τραγούδι το οποίο απαιτεί και παρατεταμένη χρήση των μυών της φώνησης. Επίσης το οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να έχει παρατηρήσει μία αλλαγή στα χαρακτηριστικά του προσώπου (πρόσωπο ανέκφραστο με λυπημένη έκφραση ή ήπια βλεφαρόπτωση). Η νόσος ακολουθεί μία ποικίλη προοδευτική πορεία. Στο 10%των ασθενών η αδυναμία κατά την πορεία της νόσου παραμένει περιορισμένη στους οφθαλμικούς μυς (οφθαλμική μυασθένεια). Στους περισσοτέρους, όμως, ασθενείς η νόσος γενικεύεται και τελικά προσβάλλει τους προμηκικούς μυς και τους μυς των άκρων. Η επέκταση από οφθαλμική σε γενικευμένη μορφή συνήθως λαμβάνει χώρα στον πρώτο χρόνο μετά την έναρξη των συμπτωμάτων. Η νόσος εμφανίζει περιόδους αυτομάτων υφέσεων ειδικά στα αρχικά στάδια που μπορούν να διαρκούν επί έτη (μέχρι έτη). Εάν υπάρξει ύφεση ενός έτους ή περισσότερο και παρατηρηθεί υποτροπή η πάθηση παίρνει εξελικτικό χαρακτήρα. Σε ασθενείς που δεν λαμβάνουν θεραπεία τα συμπτώματα εμφανίζουν διακυμάνσεις σε μικρά χρονικά διαστήματα και προοδευτικά χειροτερεύουν σε μερικά χρόνια. Μέσα σε χρόνια στους ασθενείς που δεν λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή η αδυναμία γίνεται μόνιμη και οι πιο πολλοί από τους προσβεβλημένους μυς γίνονται ατροφικοί. Διάφοροι παράγοντες μπορεί να χειροτερέψουν την κατάσταση. Συναισθηματική διαταραχή, συστηματικά νοσήματα (ειδικά λοιμώξεις του αναπνευστικού, θυρεοειδοπάθειες ), κύηση, εμμηνόπαυση και φάρμακα τα οποία παρεμποδίζουν την νευρομυική σύναψη. Η αδυναμία μπορεί επίσης να χειροτερέψει σε αύξηση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, σε καυτό μπάνιο ή ντους. Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι σε αρκετές περιπτώσεις λόγω της εικόνας της νόσου και των διακυμάνσεων της είναι αρκετά συχνή στα αρχικά στάδια η εσφαλμένη διάγνωση ψυχιατρικής νόσου. Μυασθενικό σύνδρομο μπορεί επίσης να παρατηρηθεί και σε αυτοάνοσα ή άλλα νοσήματα. 264,265 Οι περισσότεροι θάνατοι παρατηρούνται στο πρώτο έτος από την έναρξη της και συνδέονται με αναπνευστικά προβλήματα. Υπολογίζεται ότι στο ένα τρίτο των αρρώστων υπάρχει βελτίωση ενώ στα υπόλοιπα δυο τρίτα η κατάσταση μένει αμετάβλητη ή επιδεινώνεται 35. Λαμβάνοντας υπόψιν ότι, μεταξύ των ασθενών που δεν λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή το 22% εμφανίζουν αυτόματη ύφεση και ένα επιπλέον 18% σημαντική βελτίωση υπάρχει προβληματισμός για την έναρξη και διακοπή της θεραπείας 36. Παρ ότι αναφέρεται μεγάλη θνησιμότητα από ερευνητές και μετά την χρήση ανοσοκατασταλτικών, ουσιαστικά η θεραπεία με τα αντιχολινεστερασικά και τα ανοσοκατασταλτικά και η θυμεκτομή έχουν επηρεάσει ευνοϊκά την εξέλιξη της παθήσεως. Με τις σύγχρονες μεθόδους θεραπείας η θνησιμότητα διαρκώς μειώνεται. 6

7 Συγκεκριμμένα το ποσοστό θνησιμότητος των πασχόντων από μυασθένεια που ανήρχετο στο 30-40% στην διάρκεια των ετών , μειώθηκε στο 15% στην εικοσαετία ενώ έφθασε το 2-7% στην δεκαετία με την χρησιμοποίση των ανοσοκατασταλτικών (κορτικοστεροειδών, αζαθειοπρίνης), της αναπνευστικής υποστήριξης και της θυμεκτομής Η φυσική εξέταση θα πρέπει να εστιάζεται στα δύο κύρια χαρακτηριστικά της νόσου τη μυϊκή αδυναμία και την ημερήσια διακύμανσή της. Είναι απαραίτητο να εξετάζεται η μυϊκή ισχύς και στην ηρεμία και μετά από τις διάφορες δοκιμασίες κόπωσης. Αναλυτικώτερα: Οφθαλμοκινητικοί μύες. Η βλεφαρόπτωση μπορεί να υπάρχει στο ένα ή και τα δυο μάτια. Συνήθως τότε είναι ασύμμετρη και σπάνια πλήρης και στα δύο μάτια 41. Επειδή οι λείες μυϊκές ίνες δεν προσβάλλονται η κόρη διατηρεί φυσιολογικό μέγεθος και τα αντανακλαστικά της είναι φυσιολογικά 41α Εικονα 1 Εικ.1 Δοκιμασία κοπώσεως των ανελκτήρων των βλεφάρων στη βαριά μυασθένεια. Η παρατεινόμενη ενατένιση οδηγεί στην προοδευτική πτώση των άνω βλεφάρων.(από το βιβλίο του καθηγητού κ. Θ. Παπαπετρόπουλου Μυοπάθειες 41α ) Η βλεφαρόπτωση εμφανίζει διακύμανση κατά την διάρκεια της εξέτασης. Κατά την εξέταση ζητείται από τον ασθενή να κοιτάξει προς τα πάνω τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα 42. Τελικά, στην θετική δοκιμασία παρατηρείται πτώση των βλεφάρων. Με το κλείσιμο των ματιών για σύντομο διάστημα, τα βλέφαρα επανέρχονται. Άλλο κλινικό σύμπτωμα που εξετάζουμε κατά την φυσική εξέταση είναι η διπλωπία ή η απλή ασάφεια των αντικειμένων. Η διπλωπία μπορεί να υπάρχει χωρίς εμφανή πάρεση των 7

8 οφθαλμοκινητικών μυών. Στην ενατένιση του βλέμματος προς τις διάφορες κατευθύνσεις μπορεί να εκλυθεί μια προϋπάρχουσα διπλωπία ως και να εμφανισθεί πάρεση οφθαλμοκινητικού μυός ή και νυσταγμοειδείς κινήσεις ή και επίταση της ήδη υπάρχουσας διπλωπίας. Στοματοφαρυγγικοί μύες. Η αδυναμία των μυών αυτών προκαλεί αλλαγή στη χροιά της φωνής, δυσχέρεια στην κατάποση, στην μάσηση, αλλαγή στην χροιά της ομιλίας, στην εμφάνιση του προσώπου ή και δυσχέρεια της ανωτέρας αναπνευστικής οδού. Η φωνή γίνεται ένρινη μετά από παρατεταμένη ομιλία μπορεί δε να παρατηρηθεί ανάρροια λόγω αδυναμίας των μυών της υπερώας. Μπορεί επίσης να παρατηρηθεί βραχνάδα λόγω αδυναμίας των μυών του λάρυγγα και το οποίο μπορεί να αναπαραχθεί αν ζητηθεί από τον ασθενή να κάνει έναν ήχο εεεεεεε.... Η δυσκαταποσία και η δυσχέρεια στην μάσηση σημειώνονται από το ιστορικό. Πολλές φορές κατά την διάρκεια της μάσησης μπορεί να παρατηρηθεί βήχας η δυσκολία στην κατάποση των τροφών, υπολείμματα των οποίων μπορεί να υπάρχουν στον φάρυγγα. Τα ανωτέρω είναι συνέπεια της μυϊκής αδυναμίας των φαρυγγικών και λαρυγγικών μυών. Αρκετά συχνά οι ασθενείς λόγω αδυναμίας των μυών της κάτω γνάθου συγκρατούν το πηγούνι τους με το χέρι πού αποτελεί και απόλυτο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της νόσου. Μύες του κορμού και των άκρων. Μπορεί να προσβληθούν όλοι οι μύες του κορμού αλλά εκείνοι που κατά κύριο λόγο προσβάλλονται στην μυασθένεια είναι οι εκτείνοντες την κεφαλή σε αντίθεση με την πολυμυοσίτιδα που προσβάλλει τους καμπτήρες 41α, οι δελτοειδείς, οι εκτείνοντες του καρπού και των δακτύλων και οι κεντρομελικοί μύες των κατω άκρων. Δοκιμασίες κοπώσεως Ο ασθενής υποβάλλεται και σε δοκιμασίες κοπώσεως μετά τον έλεγχο της μυϊκής ισχύος ηρεμίας. Οι δοκιμασίες αυτές εστιάζονται στην χρονομέτρηση της αντοχής των σκελετικών μυών στην παρατεινόμενη άσκηση. Για την εκτίμηση του παθολογικού καμάτου ο ασθενής τοποθετεί τα χέρια του οριζόντια (σε πρόταση ή απαγωγή) και τα κρατά στην θέση αυτή όσο αντέχει. Σε περίπτωση που υπάρχει παθολογικός κάματος μυών παρατηρείται πρόωρη πτώση των άκρων. Η εξέταση αυτή είναι ευαίσθητη αλλά όχι ειδική της νόσου. Για την ολοκλήρωση της φυσικής εξέτασης ζητούμε από τον ασθενή να κάνει βαθιά καθίσματα (το φυσιολογικό άτομο μπορεί να κάνει ενώ ο μυασθενικός πολύ λιγότερα). Παράλληλα με κατακεκλιμμένο τον ασθενή εξετάζονται τα κάτω άκρα ανεγειρόμενα σε γωνία 45 ο από το οριζόντιο επίπεδο. (Το φυσιολογικό άτομο αντέχει 3-5 λεπτά, το μυασθενικό πολύ λιγότερο). 8

9 ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΜΥΙΚΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΑ ΤΗΣ ΑΚΕΤΥΛΟΧΟΛΙΝΗΣ Η παθοφυσιολογία της βαριάς μυασθένειας και των συγγενών διαταραχών της νευρομυϊκής σύναψης αφορά στην προσυναπτική νευρική απόληξη και τις ειδικές δομές της μετασυναπτικής μεμβράνης των των γραμμωτών μυοκυττάρων. Κύριος νευροδιαβιβαστής της νευρομυικής σύναψης είναι η ακετυλοχολίνη (ΑΚΧ). Η ΑΚΧ είναι αποθηκευμένη σε κυστίδια στις τελικές νευρικές απολήξεις και απελευθερώνεται από τα κυστίδια αυτά μετά την εκπόλωση (depolarization) της νευρικής απόληξης. Για την διεργασία αυτή απαραίτητο είναι το ασβέστιο το οποίο συμβάλλει στην απελευθέρωση τηs ΑΚΧ. Κάθε συναπτικό κυστίδιο απελευθερώνει περίπου μόρια ΑΚΧ 51 στην συναπτική σχισμή. Παράλληλα με την απελευθέρωση της ΑΚΧ απελευθερώνεται και ΑΤΡ από τα συναπτικά κυστίδια το οποίο και επηρεάζει την απελευθέρωση της ακετυλοχολίνης Η άφιξη του δυναμικού ενεργείας οδηγεί στην έκλυση ακετυλοχολίνης συναπτικών κυστιδίων. Η ακετυλοχολίνη διαχέεται ταχέως κατά μήκος της συναπτικής σχισμής 54. Στην μετασυναπτική μεμβράνη υπάρχει και η εστεράση της ακετυλοχολίνης (χολινεστεράση) η οποία και επιταχύνει την ελάττωση της συγκέντρωσης της ακετυλοχολίνης στο συναπτικό χάσμα 55. Η απενεργοποίηση της χολινεστεράσης παρατείνει την χρονική διάρκεια της δράσεως της AΚΧ 46. Η συγκέντρωση της χολινεστεράσης ανέρχεται σε 3000 μόρια /μm της μετασυναπτικής μεμβράνης. Η μικροσκοπική δομή της μετασυναπτικής μεμβράνης κατά την εξέτασή της με το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο είναι ενδιαφέρουσα. παρουσιάζει συγκεκριμμένα 43 πτυχές που έχουν εύρος περίπου 50nm. Αυτές οι πρωτοπαθείς πτυχές εμφανίζουν δευτεροπαθείς πτυχώσεις με αποτέλεσμα να αυξάνεται η επιφάνεια της μετασυναπτικής μεμβράνης. Σ αυτές τις πτυχές της μετασυναπτικής μεμβράνης υπάρχουν σε υψηλή συγκέντρωση οι υποδοχείς της AΚΧ 56 ( υποδοχείς ανά μm). Η συγκέντρωση των υποδοχέων μακρά της συνάψεως είναι 1000 φορές περίπου μικρότερη 57. Οι υποδοχείς της ακετυλοχολίνης εμφανίζουν μεγάλη συγκέντρωση στην σύναψη διότι εκεί παράγεται και MRNA το οποίο είναι απαραίτητο για την σύνθεση των υποομάδων των υποδοχέων της AΚΧ 58. Οι παλαιότεροι υποδοχείς που καταστρέφονται αντικαθίστανται από νέους χωρίς να ανακυκλώνονται Ο χρόνος ημίσειας ζωής των υποδοχέων είναι 11 ημέρες. Η ανοσολογική επίθεση κατά των υποδοχέων στην μυασθένεια μπορεί να μειώσει σε ικανό βαθμό τον αριθμό τους στην τελική κινητική πλάκα 59, Οι υποδοχείς είναι 9

10 τοποθετημένοι σε πακέτα ενώνονται δε με τα αντισώματα με αποτέλεσμα την αδυναμία δράσεως της AΚΧ 59, 60, 69,70. Στις δευτεροπαθείς πτυχές της μετασυναπτικής μεμβράνης συγκεντρώνεται η χολινεστεράση η οποία και υδρολύει το πλείστον της AΚΧ όταν αυτή απελευθερώνεται στις νευρικές απολήξεις εμποδίζοντας παράλληλα τη σύνδεση της ακετυλοχολίνης με τους υποδοχείς της. Oι υποδοχείς της ακετυλοχολίνης φυσιολογικά ενεργοποιούνται μόνο μία φορά από την έκλυση του δυναμικού ενεργείας της νευρικής ίνας δια μέσου της απελευθερουμένης ακετυλοχολίνης στην τελική κινητική πλάκα 68. Στην διαδικασία της έκλυσης του δυναμικού ενεργείας παίζει ενεργό ρόλο και το νάτριο του οποίου η συγκέντρωση είναι 5-10 φορές υψηλότερη στην τελική κινητική πλάκα 56,71-75 συγκριτικά με περιοχές μακράν της τελικής κινητικής πλάκας και ειδικά στις ταχείες (λευκές) ίνες 73,75. Η συγκέντρωση του νατρίου είναι μεγαλύτερη στις δευτεροπαθείς πτυχές της συναπτικής σχισμής όπου ευρίσκονται και οι δίαυλοι του νατρίου. εκεί το νάτριο ενισχύει την ικανότητα της τελικής κινητικής πλάκας να πυροδοτεί την παραγωγή του τελικού δυναμικού ενεργείας 72-75,76,77. Η επάρκεια της νευρομυικής μεταβίβασης εξαρτάται από πολλούς παραγόντες: α) την ποσότητα της απελευθερουμένης ακετυλοχολίνης β) την πυκνότητα των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης γ) την πυκνότητα των διαύλων του νατρίου Ο παράγων ασφαλείας SF της νευρομυικής μεταβίβασης (η ικανότητα ώστε η νευρομυική διαβίβαση να παραμένει αποτελεσματική κάτω από οποιεσδήποτε φυσιολογικές συνθήκες και σε καταστάσεις stress) 102 μπορεί να ορισθεί ως εξής 78 : SF= E.P.P /E AP - E M όπου SF είναι ο παράγων ασφαλείας της νευρομυικής μεταβίβασης E.P.P είναι το εύρος του δυναμικού της τελικής κινητικής πλάκας E AP είναι η ουδός του δυναμικού ενεργείας E M είναι το δυναμικό ενεργείας της μεμβράνης Υπάρχουν πολλοί παράγοντες οι οποίοι αυξάνουν τον παράγοντα ασφαλείας της νευρομυικής μεταβίβασης στις ταχείες μυϊκές ίνες σε σχέση με τις βραδείες μυικές ίνες. Μερικοί από τους παράγοντες αυτούς που συμβάλλουν θετικά, είναι : Α) το μεγαλύτερο μέγεθος των νευρικών συνάψεων 79,80 Β) η μεγαλύτερη συγκέντρωση ακετυλοχολίνης στις συνάψεις 81 Γ) η μεγαλύτερη μετασυναπτική ευαισθησία. 10

11 Η τελική κινητική πλάκα των ταχέων μυϊκών ινών εκπολώνεται ταχύτερα μετά την απελευθέρωση της ΑΚΧ 82. Αυτή η αυξημένη ευαισθησία των ταχέων γραμμωτών μυϊκών ινών δεν πρέπει να οφείλεται σε περισσότερους υποδοχείς ΑΚΧ ή σε διαφορετικούς τύπους υποδοχέων 82. Μάλλον η αυξημένη ευαισθησία της τελικής κινητικής πλάκας των ταχέων μυϊκών ινών, στην ΑΚΧ, οφείλεται στην διαφορά της ευαισθησίας των υποδοχέων των μεμβρανών των ταχέων μυϊκών ινών συγκριτικά με τις βραδείες Η υψηλή, επίσης, συγκέντρωση των διαύλων του νατρίου αυξάνει τη νευρομυική μεταβίβαση στις ταχείες μυϊκές ίνες 76,77,83,84. Στην μυασθένεια το κύριο έλλειμμα είναι αποτέλεσμα μειωμένης ανταπόκρισης στην ΑΚΧ. Αυτή η κατάσταση είναι συνέπεια της αυτοάνοσης επίθεσης κατά του υποδοχέα η οποία και προκαλεί μείωση της μετασυναπτικής ευαισθησίας στην ΑΚΧ 27. Αυτό ουσιαστικά είναι αποτέλεσμα απώλειας υποδοχέων της ΑΚΧ με σύγχρονη απώλεια των διαύλων του νατρίου λόγω καταστροφής των συναπτικών πτυχών από την αυτοάνοση διεργασία. Ο υποδοχέας της ΑΚΧ είναι μια διαμεμβρανική γλυκοπρωτείνη που ευρίσκεται κατά κύριο λόγο στον εξωκυττάριο χώρο και πρωτογενώς συντίθεται από Ν-τελικές περιοχές των υποομάδων των υποδοχέων. Το εξωκυττάριο στοιχείο του υποδοχέα σχηματίζει ένα μεγάλο κυστίδιο η είσοδος του οποίου είναι περίπου 34Α 0 διαμέτρου 85,86. Το σημείο σύνδεσης της AΚΧ είναι στην εξωτερική επιφάνεια του εξωκυτταρίου τμήματος του υποδοχέα. Η κύρια ανοσογόνος περιοχή ευρίσκεται στην πιο ακραία εξωτερική θέση της εξωκυττάριας μοίρας του υποδοχέα 86 το στενότερο δε σημείο της έχει τον χαρακτήρα φίλτρου και είναι διαμέτρου 6,5Α 0. Η εκλεκτικότητα της οπής καθορίζει πια ιόντα θα περάσουν. Η εσωκυττάρια μοίρα του υποδοχέα είναι μικρή και αρνητικά φορτισμένη έχει δε σημεία σύνδεσης για κυτταροσκελετικές και ρυθμιστικές πρωτείνες όπως είναι οι πρωτεινοκινάσες 87,88. Στην Α-υποομάδα του υποδοχέα εκλεκτικά συνδέονται οι νικοτινικοί αγωνιστές και οι αντίστοιχοι ανταγωνιστές συμπεριλαμβανομένης της τοξίνης των φιδιών α- bungarotoxin Το κανάλι του υποδοχέα για να ανοίξει συνήθως απαιτεί σύνδεση με δύο μόρια ΑΚΧ. Ηλεκτροφυσιολογικά ο υποδοχέας της ΑΚΧ των ενηλίκων μπορεί να διακριθεί από τον υποδοχέα του εμβρύου από τη χρονική διάρκεια που είναι ο υποδοχέας ανοικτός και από την αγωγιμότητα των διαύλων του. Η μέση χρονική διάρκεια που ο υποδοχέας είναι ανοικτός είναι βραχύτερη στους ενήλικες και η αγωγιμότητα του καναλιού είναι 50% μεγαλύτερη από τους υποδοχείς του εμβρύου 92. Οι διαφορές αυτές θεωρείται ότι οφείλονται σε αντικατάσταση της γ-υποομάδος με την ε-υποομάδα. 11

12 Εικόνα 2: Σχηματική απεικόνιση του υποδοχέα της ακετυλοχολίνης Εικόνα3 Σχηματική απεικόνηση της α-υποομάδος του υποδοχέα Στην εικόνα 2 παρατηρούμε το διαμεμβρανικό ιοντικό πόρο ο οποίος είναι αρνητικά φορτισμένος. Η κύρια ανοσογενετική περιοχή του υποδοχέα (ΚΑΠ) εντοπίζεται στην κορυφή της εξωκυττάριας θέσης του. Ο διαμεμβρανικός πόρος σχηματίζεται από τα Μ1 και τα Μ2 τμήματα κάθε υποομάδος. Η διαμεμβρανική οπή είναι στενή λόγω της κάμψης του Μ 2 τμήματος. Η πιο στενή περιοχή έχει το εκλεκτικό φίλτρο. Στην εικόνα 2- εγκάρσια τομή η ένδειξη ΑΚΧ δείχνει τα σημεία α/δ και α/ε ή α/γ όπου συνδέονται οι αγωνιστές. Στην εικόνα 3 έχουμε την σχηματική απεικόνηση της α-υποομάδος μέσα στη κυτταρική μεμβράνη. Κάθε υποομάδα έχει 4 διαμεμβρανικά τμήματα που ονομάζονται Μ1- Μ4. Οι κηλίδες στις Ν εξωκυττάριες περιοχές είναι σημεία εντόπισης 12

13 των αμινoξέων που κατανέμονται στα σημεία σύνδεσης των αγωνιστών με την α- υποομάδα. Τα αμινοξέα είναι α-τυροσίνη στα α-93, α-190 και α-198, κυστείνη στα α-199 και α-193 και τρυπτοφάνη στο α-149. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι Ν απολήξεις και οι C απολήξεις της υποομάδος είναι εξωκυττάριες. Οι διαμορφώσεις των άλλων υποομάδων είναι παρόμοιες με αυτές της α-υποομάδος 92 α. Η κύρια ανοσογόνος (MIR) περιοχή του υποδοχέα της ΑΚΧ είναι το σημείο όπου κατευθύνονται τα περισσότερα αντισώματα στην κλινική και πειραματική αυτοάνοση μυασθένεια Κάθε υποδοχέας έχει δυο κύριες ανοσογόνες περιοχές πού ευρίσκονται στην Ν απόληξη της α-υποομάδος της θέσης από 61 μέχρι 76 86, 87. Η κύρια ανοσογόνος περιοχή του υποδοχέα βρίσκεται στην ανώτερη εξωτερική θέση της εξωκυττάριας μοίρας του υποδοχέα της ΑΚΧ 95 το κύριο δε τμήμα της εκτείνεται μεταξύ των αμινοξικών καταλοίπων 67 και 76 της α-υποομάδος. 104,105 Συμπερασματικά η νευρομεταβίβαση εξαρτάται από το ποσόν της ΑΚΧ που απελευθερώνεται από τις νευρικές απολήξεις, τον αριθμό των υποδοχέων της ΑΚΧ και της συγκέντρωσης των διαύλων νατρίου στην τελική κινητική πλάκα. Ο υποδοχέας της ακετυλοχολίνης είναι μια σύνθετη διαμεμβρανική πρωτείνη η οποία αποτελείται από υποομάδες. Μεταβολές της αλληλουχίας των αμινοξέων στις υποομάδες του υποδοχέα μπορεί να μεταβάλλουν την συμπεριφορά του έναντι της ΑΚΧ κατά τη διάρκεια που ο δίαυλος των ιόντων παραμένει ανοικτός. Η βαριά μυασθένεια οφείλεται στην δράση ειδικών αντισωμάτων τα οποία προκαλούν απώλεια ή αδρανοποίηση των υποδοχέων της ΑΚΧ στην νευρομυική σύναψη Τα αντισώματα αυτά τα οποία κυκλοφορούν στον ορό των μυασθενικών ασθενών 86,87 ανιχνεύονται με ειδικές ραδιοανοσολογικές τεχνικές 163.Η ανίχνευσή τους θεωρείται ως η ασφαλέστερη μέθοδος για την διάγνωση της μυασθένειας. 164 Στην οφθαλμική μορφή της νόσου θετικά αντισώματα ανευρίσκονται σε ποσοστά 60-70%,στην γενικευμένη μορφή σε ποσοστό 85% ενώ σε περίπτωση συνύπαρξης θυμώματος ο τίτλος τους είναι συνήθως πολύ υψηλός μέχρι 100%. Δεν υπάρχει καλή σχέση μεταξύ του τίτλου των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης στους ορούς των μυασθενικών και της κλινικής τους κατάστασης. 102 Αντιθέτως όμως παρατηρείται πολύ ικανοποιητική σχέση μεταξύ των αλλαγών στη κλινική κατάσταση με τον χρόνο και την αυξομείωση του τίτλου των αντισωμάτων. 103 Η πρώτη αναφορά για την παρουσία αντισωμάτων στην μυασθένεια έγινε το 1973 με δύο σημαντικές δημοσιεύσεις. Η πρώτη δημοσιεύση έδειξε ότι ένεση υποδοχέων ακετυλοχολίνης (AchR) σε πειραματόζωα προκαλεί πειραματική μυασθένεια 25 ενώ η δεύτερη έδειξε ότι οι μυασθενικοί έχουν ελαττωμένο αριθμό υποδοχέων ακετυλοχολίνης στις νευρομυικές τους συνάψεις 27. Η παραγωγή των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων 13

14 εξαρτάται από τα Τ-λεμφοκύτταρα 100,106 η ενεργοποίηση των οποίων 100,107 επιτυγχάνεται αφενός μέσω των συμβατικών μακροφάγων αφετέρου μέσω των ειδικών για τον υποδοχέα της ΑΚΧ Β-λεμφοκυττάρων πού φέρουν στην επιφάνεια τα αντί- AchR αντισώματα. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε ενδοκυττάρωση του υποδοχέα, πέψη, επεξεργασία και παρουσίαση των πεπτιδίων του στα Τ-λεμφοκύτταρα. Τα ενεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα εκκρίνουν αυξητικούς παράγοντες και παράγοντες διαφοροποίησης για τα Β-λεμφοκύτταρα κυρίως οι οποίοι δρούν κυρίως στα αντι-achr Β-λεμφοκυτταρα όχι με ειδικό τρόπο αλλά επειδή τα τελευταία βρίσκονται σε επαφή με τα Τ- λεμφοκύτταρα ενώ τα μη ειδικά Β-λεμφοκύτταρα είναι απομακρυσμένα. Τα σημεία σύνδεσης των Τ- λεμφοκυτταρων με τον υποδοχέα της ΑΚΧ είναι διαφορετικά από αυτά των Β λεμφοκυττάρων. Μεταξύ των ειδικών για τον υποδοχέα της ακετυλοχολίνης Τ- λεμφοκυττάρων τα πιο αποτελεσματικά είναι εκείνα έναντι της Α-υποομαδας του AchR. Η απώλεια της νευρομυικής μεταβίβασης λόγω των παραγομένων αυτοαντισώματων οφείλεται είτε σε μείωση του αριθμού των υποδοχέων είτε σε παρεμπόδιση της δράσης τους. Αναλυτικώτερα προβάλλονται οι κατώτεροι μηχανισμοί: Α) Αντιγονική τροποποίηση. Τα δισθενή αντισώματα συνδέονται με τους υποδοχείς που βρίσκονται στην μυϊκή μεμβράνη με αποτέλεσμα την αύξηση της εισαγωγής τους ενδοκυττάρια κατά 2-3 φορές. Όταν γίνεται η εισαγωγή τους στο εσωτερικό του κυττάρου σχηματίζονται αβαθή εκκολπώματα που κλείνουν, δημιουργώντας κυστίδια που καταλήγουν στα λυσοσώματα και ακολουθεί ενζυματική αποικοδόμηση του υποδοχέα 96,106. Β) Επίδραση του συμπληρώματος. Η σύνδεση του συμπληρώματος με το σύμπλοκο υποδοχέας αντίσωμα προκαλεί λύση και καταστροφή της μυικής μεμβράνης που περιέχει τον υποδοχέα. Με το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο διαπιστώνεται η παρουσία C3 και C9 σε κομμάτια της κατεστραμμένης μεμβράνης 96. Γ) Ένα μικρό κλάσμα των αντισωμάτων κατά του υποδοχέα ενώνεται επάνω ή κοντά στο σημείο πρόσδεσης της ακετυλοχολίνης και εμποδίζει την λειτουργία μερικών υποδοχέων που έχουν παραμείνει στην νευρομυική σύναψη.αυτά τα αντισώματα δεν φαίνεται να παίζουν ρόλο στους περισσότερους ασθενείς

15 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΘΥΜΟΥ Ο ρόλος του θύμου αδένα στη μυασθένεια είναι αναμφισβήτητα κρίσιμος, παρόλο που ο μηχανισμός εμπλοκής του δεν έχει πλήρως διευκρινισθεί. Ο θύμος εμβρυολογικά προέρχεται από το τρίτο βραγχιακό τόξο και κατά την εμβρυογένεση κατεβαίνει στο πρόσθιο μεσοθωράκιο. στα πρώτα χρόνια της ζωής έχει ικανό μέγεθος αλλά στην συνέχεια ατροφεί. Εμβρυολογικά κατάλοιπα του αδένα βρίσκονται διάσπαρτα στο μεσοθωρακικό λίπος μέχρι το διάφραγμα, γύρω από την αορτή 108 αλλά και στον τράχηλο μέχρι την βάση του κρανίου 109. Σε πρόσφατη ανατομική μελέτη βρέθηκε θυμικός ιστός έκτοπος, στο πρόσθιο μεσοθωράκιο στο 44% και στον όπισθεν της τρόπιδος λιπώδη ιστό στο 7% 110. Σε όλες αυτές τις έκτοπες θέσεις μπορούν να αναπτυχθούν θυμώματα τα οποία αναφέρονται στην βιβλιογραφία ως έκτοπα 111,112,113. Στις κλασσικές περιγραφές της νόσου από τους Wilks 4, Erb 5, Goldflam 6 και Jolly 7 ως επίσης στις αυτοψίες που κατεγράφησαν από τους Campell και Bramwell 8 δεν υπάρχει καμία αναφορά για ανωμαλίες του θύμου αδένα. Για πρώτη φορά το 1901 οι Laquer 9 και Weigert 10 περιέγραψαν έναν ασθενή με μυασθένεια και όγκο στον θύμο αδένα. Αργότερα οι Bell 11,Blalock 12 και άλλοι βρήκαν υπερπλασία (διόγκωση) του θύμου στη μυασθένεια ή σημεία ανάπτυξης όγκου στον θύμο σε ασθενείς που χειρουργήθηκαν ή απεβίωσαν και τους έγινε νεκροτομή. Έχει υπολογιστεί ότι η συχνότητα παρουσίας θυμώματος στην μυασθένεια ποικίλλει από 15-30% Είναι πιο συνηθισμένη στη μεγαλύτερη ηλικία (<3% για άτομα μικρότερα των 20, 12%για ενήλικες ετών και 35% για ηλικίες άνω των 46 ετών). Αν και η εντόπιση του θυμώματος στις περισσότερες των περιπτώσεων ακολουθεί την κλινική διάγνωση της μυασθένειας μπορεί να παρατηρηθεί και το αντίθετο. Ασθενείς με θύμωμα έχουν αυξημένη συχνότητα παρουσίας αυτοάνοσων νευρολογικών παθήσεων 131 όπως λιμπικής εγκεφαλίτιδας, νευρομυοτονίας, περιφερικής νευροπάθειας 132, πολυμυοσίτιδας και δερματομυοσίτιδας 133,134 αλλά και πρωτοπαθούς απλασίας της ερυθράς σειράς 135,136, πανκυτταροπενίας, ρευματοειδούς αρθρίτιδας, υπερθυρεοειδισμού 137, συστηματικού ερυθηματώδους λύκου 138, γιγαντοκυτταρικής μυοκαρδίτιδας 139, νόσου Addison και κρυοσφαιριναιμίας 140. Σπανιότατα μπορεί να παρατηρηθούν με μικρότερη συχνότητα νεοπλάσματα και εκτός του θύμου σε πάσχοντες από μυασθένεια όπως στο μαστό, το ήπαρ, τους πνεύμονες, το στομάχι, τον θυρεοειδή κ.λ.π. Στην βιβλιογραφία αναφέρεται εκτός από την συνύπαρξη μυασθένειας με θύμωμα και η συνύπαρξη συνδρόμου LAMBERT- EATON με θύμωμα 141,

16 Ο θύμος αδένας εμφανίζει ιστολογικές ανωμαλίες στο 80% περίπου των περιπτώσεων μυασθένειας. Πιο αναλυτικά στο 70% είναι υπερπλαστικός και η μυελώδης ουσία του είναι πλούσια σε βλαστικά κέντρα ενώ στο 10% των περιπτώσεων υπάρχει θύμωμα 143. Τα βλαστικά κέντρα έχουν βρεθεί και σε άλλες ανοσολογικές παθήσεις (θυροειδίτιδα, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο), σε άτομα που πέθαναν αιφνίδια κατά την διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων ή έκαναν εγχειρήσεις για συγγενείς καρδιοπάθειες. Τα θυμώματα αντιπροσωπεύουν το 15% των όγκων του μεσοθωρακίου, ιστοπαθολογοανατομικά συνήθως αποτελούνται από μικρά λεμφοκύτταρα, σε συνδυασμό με ωοειδή κύτταρα και συνήθους μεγέθους λεμφοκύτταρα περιβαλλόμενα στον περιαγγειακό χώρο από συμπαγή πλάκα ασβεστίου 144. Στο 1/3 των περιπτώσεων των θυμωμάτων παρατηρούνται εναποθέσεις οζιδίων νεοπλασματικών και εκτός του θυμώματος και συγκεκριμένα στις πλευρές, το περικάρδιο, και το ανώτερο μεσοθωράκιο,ενώ δεν παρατηρούνται αιματογενείς ή λεμφογενείς μεταστάσεις. Η σχέση θυμώματος και μυασθένειας δεν είναι πλήρως κατανοητή. φαίνεται ότι οι αλληλεπιδράσεις των επιθηλιακών κυττάρων και των λεμφοκυττάρων προαπαιτούνται για την δημιουργία της παθολογικής διεργασίας της αυτοανοσοποίησης. Τα θυμικά επιθηλιακά κύτταρα που υπάρχουν στον μη φυσιολογικό υπερπλαστικό θύμο και στα θυμώματα είναι η πηγή παραγωγής της θυμοσίνης και της θυμοποιητίνης 144,145. Αυτές οι ουσίες συμβάλλουν στην μετατροπή των αώρων θυμοκυττάρων σε ανοσοικανές μορφές που πυροδοτούν την αυτοάνοση απάντηση έναντι του φυσικού υποδοχέα της ΑΚΧ 124. Σε παράγωγα ιστού θυμώματος έχει βρεθεί αύξηση της α-1 θυμοσίνης 146. Υποστηρίζεται δε ότι η ουσία αυτή μπλοκάρει την νευρομυική σύναψη. Σε ασθενείς με θύμωμα παρατηρείται αυξημένος τίτλος αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ΑΚΧ 147. Πιθανολογείται ότι η γένεση αυτών των αυτοαντισωμάτων κατά των υποδοχέων πυροδοτείται από τον όγκο του θύμου αδένα 148. Στον ορό των μυασθενικών ασθενών βρίσκονται σε μεγάλη αναλογία αντισώματα που συνδέονται με τα μυοκύτταρα και τα μυοειδή κύτταρα (κύτταρα που μοιάζουν με τα μυϊκά) του θύμου αδένα. Τα αντιμυικά αυτά αντισώματα έχουν βρεθεί και σε φυσιολογικούς μάρτυρες και σε αρρώστους με θύμωμα χωρίς μυασθένεια. Δεν έχει βρεθεί συσχέτιση του τίτλου των αντισωμάτων αυτών με την βαρύτητα της νόσου 149. Υποστηρίζεται ότι συμβάλλει και γενετική προδιάθεση προκειμένου να αναπτυχθεί μυασθένεια στην περίπτωση παρουσίας θυμώματος. Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι υπάρχουν δύο θεωρίες πού απεργάζονται τη σχέση του θύμου αδένα και της μυασθένειας. Η πρώτη θεωρεί ότι η υπερπλασία του θύμου δρα αυτοάνοσα 150 παράγοντας μια ορμόνη την θυμίνη που 16

17 μπλοκάρει την νευρομυική σύναψη Η δεύτερη θεωρία υποστηρίζει ότι ο θύμος παράγει ευαισθητοποιημένα λεμφοκύτταρα πού ενέχονται για την βλάβη στην νευρομυική σύναψη 151. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ Η διάγνωση της νόσου στηρίζεται στην κλινική εικόνα πού ήδη έχει περιγραφεί και επιβεβαιώνεται με τις φαρμακολογικές δοκιμασίες, την ηλεκτροφυσιολογική και τη μέτρηση των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης. Α. Φαρμακολογικές δοκιμασίες Δοκιμασία προστιγμίνης.χορηγείται προστιγμίνη ενδομυικά σε δόση 1,5 χιλ. Προηγείται ενδομυική ένεση 0,5 χιλ. θεικής ατροπίνης για την αποφυγή τυχόν μουσκαρινικών παρενεργειών. Η προστιγμίνη δρά σε λεπτά και η δράση της διαρκεί 2-4 ώρες. Στο χρονικό αυτό διάστημα ελέγχονται πολλές μυικές ομάδες. Τα συμπτώματα του αρρώστου βελτιώνονται ή και εξαφανίζονται. Σε περίπτωση ύπαρξης χολινεργικής κρίσεως η δοκιμασία προστιγμίνης μπορεί να επιδεινώσει προσωρινά την κατάσταση. Στις περιπτώσεις αυτές είναι προτιμώτερο το test Tensilon.(edrophonium) 41α Δοκιμασία Tensilon. Xoρηγείται ενδοφλέβια από φύσιγγες των 10 χιλ. Χορηγούνται αργά ενδοφλέβια τα πρώτα 2 χιλ. και η ένεση σταματά όταν εμφανιστούν χολινεργικά σημεία (βραδυκαρδία, ασυστολία, δακρύρροια, σπασμός της γλωττίδος, δεσμιδώσεις, επίταση της μυικής αδυναμίας) και χορηγείται ενδοφλέβια θειική ατροπίνη. Σε περίπτωση πού δεν εμφανιστούν τέτοια φαινόμενα χορηγείται το υπόλοιπο του περιέχομενου της φύσιγγος αν και συνήθως είναι αρκετά τα 6 χιλ. Η αντίδραση είναι θετική για την μυασθένεια όταν βελτιωθούν ή υποχωρήσουν τα συμπτώματα του ασθενούς. Η δράση του φαρμάκου είναι άμεση και διαρκεί 3-10 λεπτά. Στο διαστημα αυτό πρέπει να εκτιμηθούν τα κλινικά σημεία του ασθενούς. Το φάρμακο πρέπει να χορηγείται με προσοχή σε περιπτώσεις βροχικού ασθματος η καρδιακών αρρυθμιών. Η δοκιμασία είναι προτιμώτερο να γίνεται σε μονάδα εντατικής θεραπείας. Η δοκιμασία προστιγμίνης είναι προτιμότερη στην οφθαλμική μορφή ενώ το tensilon χρησιμοποιείται για τον έλεγχο επάρκειας της θεραπείας με τα αντιχολινεστερασικά. Β. Ηλεκτροφυσιολογική μελέτη Η επικοινωνία νεύρου και μυός γίνεται ως γνωστόν με την νευρική ώση πού οδηγεί στην έκλυση ΑΚΧ κατά μήκος της νευρομυικής σύναψης. Ευαισθητοποιημένες σε αυτή την λειτουργία και ειδικές είναι οι τελικές νευρικές απολήξεις και οι μεμβράνες των μυϊκών ινών. Στις τελικές απολήξεις των νευραξόνων υπάρχουν κυστίδια τα οποία 17

18 περιέχουν ακετυλοχολίνη (αυτή σχηματίζεται από χολίνη και ακετυλοσυνενζυμο Α με την δράση της ακετυλ-τρανσφεράσης ). Τα κυστίδια της ΑΚΧ είναι δύο τύπων, αυτά που είναι έτοιμα για άμεση απελευθέρωση ( σε κάθε απόληξη ) και αυτά που είναι αποθηκευμένα αλλά απελευθερώνονται αμέσως. Αυτά που είναι έτοιμα για άμεση απελευθέρωση ευρίσκονται σε ειδικές ενεργείς περιοχές των τελικών νευρικών απολήξεων ακριβώς απέναντι από την μετασυναπτική μυϊκή μεμβράνη και συγκεκριμένα απέναντι από τις πρωτογενείς πτυχές όπου και υπάρχουν οι υποδοχείς της ΑΚΧ σε υψηλή συγκέντρωση. Με την έλευση της νευρικής ώσεως απελευθερώνεται ΑΚΧ η οποία λόγω της υπάρχουσας ανατομικής δομής έχει πιθανότητα να συνδεθεί με τον υποδοχέα 152. Ο αριθμός των κυστιδίων ΑΚΧ στον προσυναπτικό νευρώνα που απελευθερώνεται εξαρτάται από τον υπάρχοντα αριθμό κυστιδίων που είναι έτοιμα πριν από την εκπόλωση, την συγκέντρωση του ασβεστίου, το δυναμικό ενεργείας και την χρονική διάρκεια εκπόλωσης της προσυναπτικής μεμβράνης. Όταν γίνει εκπόλωση της προσυναπτικής μεμβράνης το ασβέστιο εισέρχεται στο κύτταρο και ενεργοποιεί μια πρωτεΐνη που ονομάζεται calmodulin. Η ενεργοποιημένη αυτή πρωτείνη συνδέεται με ένα πρωτεϊνικό υποδοχέα πλησίον της ενεργού ζώνης επιτρέποντας την κίνηση των κυστιδίων προς την ενεργό ζώνη Ο αριθμός των κυστιδίων που απελευθερώνεται είναι αυτός που απαιτείται για να δημιουργηθεί το δυναμικό ενεργείας της κυτταρικής μεμβράνης. Η σύνδεση της ΑΚΧ με τους υποδοχείς προκαλεί την διάνοιξη του διαύλου του νατρίου και την είσοδο του στο κύτταρο. Ένα και μόνο κυστίδιο περιέχει ικανό αριθμό μορίων ΑΚΧ για να προκληθεί η εκπόλωση της τελικής κινητικής πλάκας του μυϊκού κυττάρου στα 0,5-1,0mv 153. Αυτή η μικρή ποσότητα δημιουργεί ένα στοιχειώδες δυναμικό ενεργείας της τελικής κινητικής πλάκας (miniature end plate potential). Το δυναμικό ενέργειας του κινητικού νευράξονα απελευθερώνει μεγάλο αριθμό κυστιδίων με συνέπεια την μεγαλύτερη εκπόλωση της τελικής κινητικής πλάκας. Όταν το δυναμικό ενεργείας της τελικής κινητικής πλάκας υπερβεί την ουδό, δίνει γένεση στό δυναμικό ενέργειας της μυϊκής ίνας πού προκαλεί την σύσπαση. Όταν τώρα ο κινητικός άξονας ενεργοποιηθεί επανειλημμένα μειώνεται ο αριθμός των κυστιδίων που απελευθερώνονται και το δυναμικό ενέργειας της τελικής κινητικής πλάκας μειώνεται 154. Πάντως στην φυσιολογική νευρομυική σύναψη η νευρομεταβίβαση παραμένει επιτυχής διότι ο αριθμός των κυστιδίων που διασπώνται και ο αριθμός των υποδοχέων είναι μεγαλύτερος από αυτόν που απαιτείται υπό φυσιολογικές συνθήκες. Κάθε διαδικασία που μειώνει τον αριθμό των κυστιδίων ή των υποδοχέων αυξάνει τον κίνδυνο αποτυχίας της νευρομυικής διαβίβασης διότι το 18

19 δυναμικό ενεργείας της τελικής κινητικής πλάκας δεν υπερβαίνει την ουδό και δεν δημιουργείται δυναμικό ενεργείας της μυικής ίνας, δηλαδή μπλοκάρεται η νευρομυική μεταβίβαση. Αυτό το μπλοκάρισμα της νευρομυικής μεταβίβασης μπορεί να παρατηρηθεί σε μεμονωμένες νευρομυικές συνδέσεις. Σε πειραματικό επίπεδο παρατηρήθηκε ότι σε μυικές ίνες πού απομονώθηκαν από πάσχοντες με μυάσθενεια, η προοδευτική μείωση των δυναμικών της τελικής κινητικής πλάκας προκαλεί ενεργοποίηση προοδευτικά μειωμένου αριθμού μυικών ινών και μείωση του σύνθετου μυικού δυναμικού ενεργείας. Σε νοσήματα που χαρακτηρίζονται από μειωμένη απελευθέρωση κυστιδίων ΑΚΧ, όπως το σύνδρομο Lambert-Eaton, η αρχική κινητική τελική εκπόλωση μπορεί να απελευθερώσει τόσα λίγα κυστίδια ώστε το δυναμικό ενεργείας της τελικής κινητικής πλάκας να μην φθάνει τον ουδό με αποτέλεσμα την μη παραγωγή (εξάπλωση) του σύνθετου μυικού δυναμικού δυναμικού ενεργείας (CMAP). Εάν αυτό συμβεί σε ικανοποιητικό αριθμό νευρομυικών συνάψεων το επακόλουθο CMAP από ένα υπερμέγιστο ερέθισμα θα είναι χαμηλού εύρους. Όταν το νεύρο επανειλημμένα ενεργοποιηθεί σε μεγάλη συχνότητα το ασβέστιο συναθροίζεται προσυναπτικά, προκαλώντας συνεχώς απελευθέρωση μεγαλύτερου αριθμού κυστιδίων, δίνοντας την δυνατότητα σε μεμονωμένες μυϊκές ίνες να φθάσουν τον ουδό. Έτσι κατά την διάρκεια επαναληπτικού ερεθισμού του νεύρου επιτυγχάνεται η αύξηση του συνθετου δυναμικού ενεργείας στο σύνδρομο Lambert-Eaton. Ηλεκτρομυογράφημα. Ο κλασσικός ηλεκτρομυογραφικός έλεγχος είναι χρήσιμος στην μελέτη των νόσων της νευρομυικής σύναψης με την χρησιμοποίηση ομοαξονικών βελονοειδών ηλεκτροδίων. Εκτιμούνται η διάρκεια, το ύψος και η μορφολογία των κινητικών μονάδων και μελετάται το διάγραμμα για την αποκάλυψη της φύσης της αδυναμίας των μυών 155. Στους μυασθενικούς ασθενείς τα δυναμικά των κινητικών μονάδων προϊούσης της κόπωσης των μυών εκπίπτουν σε ύψος και μειώνονται σε διάρκεια. Το ίδιο κατά κανόνα παρατηρείται και στο μυασθενικό σύνδρομο. Σπανίως στο μυασθενικό σύνδρομο τα δυναμικά των κινητικών μονάδων μπορεί να βελτιωθούν σε ύψος στην παρατεινόμενη άσκηση καθώς η αύξηση της απελευθέρωσης ΑΚΧ βελτιώνει την νευρομυική μεταβίβαση. 19

20 Δοκιμασία Επαναληπτικών ερεθισμών (αντίδραση κατά Desmedt). Η δοκιμασία αυτή είναι το ηλεκτροφυσιολογικό ισοδύναμο της κλινικής δοκιμασίας της κόπωσης. Με την μέθοδο αυτή μελετάται η συμπεριφορά του σύνθετου δυναμικού ενέργειας σε επαναληπτικούς ηλεκτρικούς ερεθισμούς του νεύρου 157,266. Πάνω στον μυ τοποθετείται επιφανειακό καταγραφικό ηλεκτρόδιο. Με ένα άλλο ηλεκτρόδιο ερεθισμού, ερεθίζεται το νεύρο που νευρεί αυτόν τον μυ σε διάφορες συχνότητες για καθορισμένα χρονικά διαστήματα. Σε κάθε ερεθισμό καταγράφεται από ένα μυϊκό δυναμικό. Για την δοκιμασία επιλέγεται 157 συνήθως ένας μυς του χεριού στο θέναρ ή το οπισθέναρ με ερεθισμό του μέσου η του ωλένιου νεύρου αντίστοιχα. Μπορεί να επιλεγεί και κάποιος κεντρομελικός μυς ( πχ.δικέφαλος βραχιόνιος ) με ερεθισμό του μυοδερματικού νεύρου στην μασχάλη ή κάποιος μυς του προσώπου ( πχ σφιγκτήρ του βλεφάρου) με ερεθισμό του προσωπικού νεύρου. Δίνουμε ερεθίσματα ανεβάζοντας λίγο λίγο την ένταση του ρεύματος μέχρι να λάβουμε δυναμικό στο μέγιστο του εύρους του. Μετά ανεβάζουμε την ένταση κατά 20% της προηγούμενης (υπερμέγιστο ερεθισμό) ακολούθως δίνουμε μια σειρά (5) πέντε υπερμεγίστων ερεθισμών 3Hz και καταγράφουμε τα λαμβανόμενα μυϊκά δυναμικά. Μετά από ένα λεπτό δίνουμε μια δεύτερη παρόμοια σειρά ερεθισμών. Καταγράφουμε πάλι τα δυναμικά. Κατόπιν δίνουμε υπερμέγιστα ερεθίσματα πέντε πάλι στον αριθμό συχνότητας 10Hz και στην συνέχεια τετανικό ερέθισμα > ή =30Hz και καταγράφουμε τα λαμβανόμενα δυναμικά. Αμέσως μετά και μετά ½ και 1 λεπτό επαναλαμβάνουμε καταγραφή στα 3Hz από 5 ερεθίσματα 158. Στην συνεχεία μετρούμε το εύρος των δυναμικών τα οποία φυσιολογικά μέσα σε μία πεντάδα ή από την μια στην άλλη ή μεταξύ πρώτης και τελευταίας δεν έχουν διαφορά ύψους μεγαλύτερη του 10%. Σε ένα φυσιολογικό άτομο το τελευταίο δυναμικό μπορεί να είναι ίσο, ελάχιστα μειωμένο (<10%του αρχικού του εύρους ) ή και λίγο υψηλότερο του πρώτου ( λόγω της όδωσης απελευθέρωσης ΑΚΧ και λόγω της αύξησης των ιόντων από την δοκιμασία επαναληπτικού ερεθισμού ). Στην μυασθένεια το τελευταίο δυναμικό κάθε σειράς είναι μικρότερο του πρώτου >10%. Μετά την άσκηση ή την τετανική σύσπαση μπορεί να προκληθεί μία πρόσκαιρη όδωση του δυναμικού, γρήγορα όμως αναφαίνεται πάλι η μείωση του, στους επόμενους ερεθισμούς των 3Hz 159. Η δοκιμασία των επαναληπτικών ερεθισμών στις μικρές και μεγάλες συχνότητες χαρακτηρίζεται σαν θετική εφόσον παρατηρείται αυτή η μείωση του εύρους του δυναμικού 160. Είναι δε χαρακτηριστικό ηλεκτροδιαγνωστικό εύρημα της μυασθένειας σε ποσοστό που κυμαίνεται από 50-80%. 158 Στο σύνδρομο Lambert-Eaton το μυϊκό δυναμικό είναι αρχικά χαμηλό και σε ερεθίσματα σε σειρά συχνότητας 3Hz χαμηλώνει ακόμα περισσότερο. Είναι δηλαδή 20

21 όπως στην μυασθένεια. Σε υψηλής όμως συχνότητας ερεθισμούς (> ή = 10 ) ή μετά από μικρής διάρκειας κόπωση του μυός για δευτερόλεπτα επέρχεται σημαντική αύξηση του εύρους του δυναμικού ( %). Eαν η μέθοδος εφαρμοσθεί σε κάποιο μικρό μυ του χεριού αποβαίνει θετική σε ποσοστό 50% των μυασθενικών. Η καταγραφή από κεντρομελικό μυ δικέφαλο βραχιόνιο, δελτοειδή) δίνει θετικά αποτελέσματα στο 65% των περιπτώσεων ενώ για τους μυς του προσώπου φθάνει το 80%. Η έκπτωση του εύρους του δυναμικού στις χαμηλές συχνότητες χαρακτηρίζει τις παθήσεις της νευρομυικής σύναψης μπορεί όμως να παρατηρηθεί και στην νόσο του Charcot,στις μυοτονίες, στην περιοδική παράλυση και στην νόσο του Mc Ardle. Ηλεκτρομυογράφημα Μεμονωμένης Μυικής Ινας (φαινόμενο Jitter). Είναι μεγάλης διαγνωστικής αξίας για τις παθήσεις της νευρομυικής σύναψης και ειδικότερα για την μυασθένεια. Χρησιμοποιείται κατάλληλο ηλεκτρόδιο, καταγράφονται δε δυναμικά χωριστών μυϊκών ινών της ίδιας κινητικής μονάδας 161. Αυτό που έχει σημασία και μετράται, είναι ο χρόνος μεταξύ των δυο καταγραφομένων δυναμικών. Ο χρόνος αυτός υπολογίζεται συνεχώς σε διαδοχικά επαναλαμβανόμενες εκπυρσοκροτήσεις διαφορετικών ζευγών δυναμικών και φυσιολογικά παραλλάσσει από msec. Το φαινόμενο αυτό καλείται Jitter. Μελετώντας ένα μυ παρακολουθούμε διάφορα ζεύγη δυναμικών μυϊκών ινών να εκπυρσοκροτούν και κάθε φορά καταγράφουμε τις μεταξύ των χρονικές αποστάσεις. Στην συνέχεια προβαίνουμε σε ανάλυση των δεδομένων και σε δημιουργία ιστογράμματος. Ανευρίσκεται μέσος όρος του Jitter και ο αριθμός των ζευγών που το Jitter τους, ξεπέρασε τα 50 msec. Η δοκιμασία αυτή γίνεται συνήθως από τον εκτείνοντα τους δακτύλους, τον δελτοειδή και στην οφθαλμική μυασθένεια από τον μετωπιαίο μυ ή τον σφιγκτήρα των βλεφάρων. Το φαινόμενο Jitter είναι παθολογικό στις περισσότερες νόσους της νευρομυικής σύναψης αλλά ανωμαλίες του Jitter ανευρίσκονται και σε καταστάσεις απονεύρωσης, επανανεύρωσης και σε ορισμένες νευροπάθειες. Eάν δε σ αδύνατο μυ βρεθεί φυσιολογικό το Jitter τότε αποκλείεται η μυασθένεια. Συγκριτικά μελετώντας την διαγνωστική αξία του ΗΜΓ μεμονωμένης μυϊκής ίνας και των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ΑΚΧ τονίζονται τα εξής ) Σε επιτυχώς θεραπευμένη μυασθένεια το Jitter είναι παθολογικό στο 74% των περιπτώσεων ενώ τα αντισώματα είναι παθολογικά στο 65% 2) Σε μη καλώς ανταποκρινόμενες στην θεραπεία περιπτώσεις το Jitter είναι παθολογικό στο 100% ενώ τα αντισώματα στο 76%. 3) Στην οφθαλμική μορφή το Jitter είναι παθολογικό στο 92% των περιπτώσεων ενώ τα αντισώματα είναι θετικά στο 57% των περιπτώσεων. 21

22 Γ.Αντισώματα κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης Η βαριά μυασθένεια οφείλεται στην δράση ειδικών αντισωμάτων τα οποία προκαλούν απώλεια ή αδρανοποίηση των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης στην νευρομυική σύναψη 96,100. Η παραγωγή των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης εξαρτάται από τα Τ λεμφοκύτταρα 100,106. Η αιτία δε παραγωγής τους δεν έχει αποκαλυφθεί.. Ο έλεγχος των αντισωμάτων κατά των υποδοχέων της ακετυλοχολίνης αποτελεί μια πολύ καλή διαγνωστική εξέταση για την βαριά μυασθένεια αν και παρουσιάζει δύο σοβαρά μειονεκτήματα. Α) Στο 15% των ασθενών δεν ανιχνεύονται αντι-achr αντισώματα Β)Η συγκέντρωση των αντισωμάτων δεν συσχετίζεται με την βαρύτητα της νόσου. Αντισώματα έναντι του υποδοχέα της ΑΚΧ ανιχνεύονται στο 85% των ασθενών που πάσχουν από γενικευμένη μυασθένεια 163. Η ανίχνευση τους γίνεται με ραδιοανοσολογικό προσδιορισμό, θεωρείται δε η ασφαλέστερη μέθοδος για την διάγνωση της μυασθένειας 164. Ο έλεγχος γίνεται με την χρήση εκχυλισμάτων είτε μυών από ακρωτηριασμένα πόδια είτε πιο πρόσφατα από καλλιέργειες σειρών ανθρωπίνων μυϊκών κυττάρων. Οι υποδοχείς της ακετυλοχολίνης αυτών των εκχυλισμάτων ραδιοσημαίνονται έμμεσα με απλή επώαση με α-bungarotoxin προσημασμένη με I 125. Το ραδιοσεσημασμένο εκχύλισμα επωάζεται με τον υπό εξέταση ορό 163. Ακολουθεί επώαση με αντι-ανοσοσφαιρινικό ορό ο οποίος καθιζάνει τις ανθρώπινες ανοσοσφαιρίνες συμπαρασύροντας και τους προσδεμένους σε αυτές σημασμένους υποδοχείς. Από την ποσότητα της ραδιενέργειας στο ίζημα υπολογίζεται εύκολα η συγκέντρωση των αντισωμάτων στον ορό η οποία δίνεται σε n moles/lt 163. Συγκέντρωση αντισωμάτων ίση ή μεγαλύτερη του 1ηmoles/L θεωρείται θετική για μυασθένεια,συγκέντρωση μικρότερη των 0,4n moles/l είναι αρνητική ενώ συγκέντρωση μεταξύ αυτών των τιμών είναι αμφίβολα θετική. Γενικά σε υγιή άτομα δεν ανιχνεύονται αντισώματα κατά των υποδοχέων εκτός των κάτωθι εξαιρέσεων 96, Α) Τα περισσότερα νεογέννητα από μυασθενικές μητέρες φέρουν αντισώματα κατά των υποδοχέων της ΑΚΧ από τις μητέρες τους χωρίς όμως να εμφανίζουν συμπτώματα βαρείας μυασθένειας 167 με εξαίρεση το μυασθενικό σύνδρομο των νεογνών που παρατηρείται σε ποσοστό 15% των ζωντανών νεογνών των μυασθενικών μητέρων. Β) Μυασθενικοί ασθενείς σε ύφεση συνεχίζουν να έχουν αντισώματα κατά των υποδοχέων της ΑΚΧ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Οργάνωση: Εργαστήριο Ηλεκτρομυογραφίας και Κλινικής Νευροφυσιολογίας Α Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Αθήνα, 23 26 Σεπτεμβρίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας:

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας: ΠΡΟΟΔΟΣ 2: Δυναμικό Ενεργείας-Ηλεκτροφυσιολογικές Καταγραφές -Ηλεκτρομυογράφημα (ΗΜΓ) ΟΔΗΓΙΕΣ: Οι ερωτήσεις είναι του τύπου "σωστό ή λάθος". Κωδικοποιήστε τις απαντήσεις σας ως εξής: "1"= Σωστό, "0"=Λάθος

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φυσιολογία Ι Μυϊκή συστολή Διδάσκων: Αν. Καθηγήτρια Πατρώνα Βεζυράκη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1 Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό 1 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστηµα συντονίζει τη λειτουργία όλων των άλλων συστηµάτων. Χωρίζεται σε δύο επί µέρους συστήµατα: Το Σωµατικό Νευρικό Σύστηµα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΠΑΘΕΙΕΣ-ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΜΥΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΜΥΟΠΑΘΕΙΕΣ-ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΜΥΟΠΑΘΕΙΕΣ ΜΥΟΠΑΘΕΙΕΣ-ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΜΥΟΠΑΘΕΙΕΣ Ι.Κλινική εικόνα µυοπαθειών Αδυναµία Το είδος και το στάδιο στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου 2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου Στόχοι κατανόησης: Διαφορά δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρικού κυττάρου: Τί είναι; Πώς δημιουργείται; Ποιά είδη διαφοράς δυναμικού της μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Κερατόκωνος?

Τι είναι ο Κερατόκωνος? Τι είναι ο Κερατόκωνος? Ο Κερατόκωνος είναι µια διαταραχή του κερατοειδούς - του διαφανούς προσθίου τµήµατος του οφθαλµού Ο κερατοειδής είναι εκείνος που εστιάζει το φως στο πίσω µέρος του µατιού. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Πλυτά Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής και Κοινωνικής Αποκατάστασης (Κ.Α.Φ.Κ.Α.) Αμφιλοχίας. Εισαγωγή Το παραπληρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth. ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Σύνοψη των όσων εξετάσαμε για τους ιοντικούς διαύλους: 1. Διαπερνούν

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Φυσιολογία Μυών Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 ΣΚΕΛΕΤΙΚΟΣ ΜΥΣ ΜΥΕΣ ΜΥΪΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (ΜΥΪΚΗ ΙΝΑ) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ & ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP Aσθενείς με ήπια συμπτώματα που δεν δημιουργούν πρόβλημα στις καθημερινές δραστηριότητες δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Εγκεφαλικές συζυγίες Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος ΙΙ. Οπτικό νεύρο οπτική οξύτητα (φώς, αντικείμενα, ειδικοί πίνακες) ΔΔ Διαθλαστικές ανωμαλίες Ελάττωση της διαφάνειας των διαθλαστικών μέσων Βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π.

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Σχήμα 1: Η πορεία του Παρουσίαση Περιστατικού Εικ. 2: Πτερυγοειδής (ΑΡ) ωμοπλάτη Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής. Το παραπληρωματικό νεύρο, που είναι ένα κυρίως κινητικό νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το Σύνδρομο Καρπιαίου Σωλήνα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 21 Ιούνιος :14

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το Σύνδρομο Καρπιαίου Σωλήνα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 21 Ιούνιος :14 Γράφει: Ιωάννης Τσαπακίδης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός Αποτελεί την πιο συχνή περιφερική συμπιεστική νευροπάθεια που καλούμαστε να θεραπεύσουμε είτε συντηρητικά είτε χειρουργικά (5% του πληθυσμού). Περιγράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

MYOΠΑΘΕΙΕΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

MYOΠΑΘΕΙΕΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ MYOΠΑΘΕΙΕΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ταξινόμηση μυοπαθειών Κλινική εικόνα μυοπαθειών Εργαστηριακός έλεγχος μυοπαθειών Διαφορική διάγνωση μυοπαθειών Θεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΜΥΪΚΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ

ΤΡΟΦΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΜΥΪΚΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ 3. ΜΥΪ ΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΡΟΦΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΜΥΪΚΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ Οι βλάβες ενός κινητικού νευρώνα έχει βαρειές συνέπειες για τις μυϊκές ίνες που νευρώνει. Α: Φυσιολογική νευρική

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Υπεύθυνος: Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ 1. ΕΞΑΣΚΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ BOTOXTΩΝ ΡΥΤΙ ΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΙ ΡΩΣΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ BOTOXTΩΝ ΡΥΤΙ ΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΙ ΡΩΣΙΑΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ BOTOXTΩΝ ΡΥΤΙ ΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΙ ΡΩΣΙΑΣ Τι είναι το ΒΟΤΟΧ; Το ΒΟΤΟΧ είναι ίσως η πιο διαδεδομένη μέθοδος αντιμετώπισης της γήρανσης και των ρυτίδων σήμερα. Μόνο το 2005 και μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ Φυσιολογική κίνηση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13 Συναπτική ολοκλήρωση Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα http://www.mpg.de/13795/learning_memory_perception?print=yes 2 Τοποθεσία συνάψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛ.ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες ΜΥΟΛΟΓΙΑ Μυϊκός ιστός και Μυϊκό σύστηµα Ι. Γενικά Α. Μύες = όργανα µαλακά συσταλτά 1. οι συσπάσεις των µυϊκών ινών κινούν τα µέρη του σώµατος 2. προσδίδει το σχήµα του σώµατος 3. τρία είδη µυών α. Σκελετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ Οι Τεχνικές Διαχείρισης των

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα