ËÌÈÔ ÚÁÈÎ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ Î È È ÈÎ Û Â Ì ıëûë

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ËÌÈÔ ÚÁÈÎ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ Î È È ÈÎ Û Â Ì ıëûë"

Transcript

1 :18 Page 2 ËÌÈÔ ÚÁÈÎ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ Î È È ÈÎ Û Â Ì ıëûë ÕÓÓ KÔ ÙÛÔ ÚË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

2 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ Κλειδιά και Αντικλείδια ιδακτική Μεθοδολογία ηµιουργικές δραστηριότητες και διαδικασίες µάθησης Άννα Κουτσούρη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2007

3 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων Β έκδοση: 2007 Α έκδοση: 2004 Επιστηµονική υπεύθυνη της σειράς «Κλειδιά και Αντικλείδια» Αλεξάνδρα Ανδρούσου Η Άννα Κουτσούρη είναι δασκάλα στη µειονοτική εκπαίδευση.

4 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Κλειδιά και Αντικλείδια Eίναι άραγε δυνατόν να δουλέψει κανείς αποτελεσµατικά σε ένα αποµονωµένο, ορεινό χωριό της Θράκης, όταν νιώθει αδυναµία επικοινωνίας λόγω γλώσσας; Πώς βρίσκει ένας εκπαιδευτικός ισορροπία ανάµεσα στους κανόνες του σχολικού θεσµού, στις απαιτήσεις των εξετάσεων, στα περιεχόµενα του αναλυτικού προγράµµατος και στις ανάγκες των παιδιών; Πώς διδάσκει κανείς ελληνικά, όταν πάνω από τα µισά παιδιά στην τάξη είναι αλλόγλωσσα; Yπάρχουν τρόποι να κινητοποιήσουµε τα παιδιά ώστε να ενδιαφερθούν για το σχολείο; Πώς αξιολογούµε εάν οι µαθητές έµαθαν ή όχι ιστορία; Aντέχεται η σιωπή των µαθητών από το δάσκαλο; Πώς διορθώνουµε τα λάθη των παιδιών; Πώς επικοινωνούµε σε µια σχολική τάξη; Yπάρχει χώρος για ευχαρίστηση στο σηµερινό σχολείο; Tα παραπάνω ερωτήµατα και πολλά άλλα απασχολούν τους εκπαιδευτικούς και συνδέονται άµεσα µε την καθη- µερινή διδακτική τους πράξη. Kάθε τάξη ορίζεται ως συνάντηση υποκειµένων µε διαφορετική το καθένα προσωπική ιστορία που καλούνται να δράσουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Aυτή η συνάντηση δεν είναι εύκολη ούτε ανέ- 3

5 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ φελη και δεν υπακούει σε προδιαγεγραµµένους κανόνες. Aντιθέτως, είναι γεµάτη συγκρούσεις, δυσκολίες, συγκινήσεις, απογοητεύσεις, ικανοποιήσεις και δηµιουργεί συνεχώς νέα ερωτήµατα που αναζητούν απαντήσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια δεν πρόκειται να αποπειραθούν να δώσουν απαντήσεις, αλλά εργαλεία που θα επιτρέψουν στους αναγνώστες/χρήστες τους να συνθέσουν τις δικές τους λύσεις που αντιστοιχούν στη δική τους πραγµατικότητα. Αυτό βασίζεται στην αρχή ότι η σχολική πραγµατικότητα είναι πολύπλοκη, δυναµική, απρόβλεπτη και κυρίως µοναδική. Άρα, δεν υπάρχει µία µόνο λύση, µία συνταγή µαγική που λύνει τα προβλήµατα. Kάθε εκπαιδευτικό πλαίσιο έχει τις δικές του παραµέτρους που πρέπει πριν από όλα να εντοπιστούν για να αναζητηθούν στη συνέχεια οι κατάλληλες λύσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια είναι εργαλεία ανάγνωσης της σχολικής πραγµατικότητας. ηλαδή, κάθε κείµενο που έχετε στα χέρια σας αποτελεί µια προσπάθεια σύντοµης απάντησης σε ένα ερώτηµα (π.χ. πώς µαθαίνουν τα παιδιά;) από τη σκοπιά µιας επιστηµονικής προσέγγισης (π.χ. της γνωστικής ψυχολογίας). Mπορεί ωστόσο σε άλλο κείµενο να συναντήσετε απάντηση στο ίδιο ερώτηµα από διαφορετική επιστηµονική σκοπιά (π.χ. την 4

6 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ κοινωνιολογία). Tα κείµενα, γραµµένα από εκπαιδευτικούς και πανεπιστηµιακούς διάφορων ειδικοτήτων, ακολουθούν την ίδια δοµή: ξεκινούν από µια σκηνή σε ένα σχολικό πλαίσιο, αναλύουν τι συµβαίνει και ύστερα διατυπώνουν απαντήσεις στηριγµένες σε µία επιστήµη. ηλαδή, µε αφετηρία την εκπαιδευτική πράξη, περνούν µέσα από µια διαδικασία ανάλυσης και σύνθεσης από τη θεωρία, για να καταλήξουν στα χέρια σας σαν κλειδιά για τη δική σας διδακτική πρακτική. Tα κείµενα συνδέονται λειτουργικά µεταξύ τους γιατί καθένα αναδεικνύει και µια ξεχωριστή ψηφίδα από την πραγµατικότητα της εκπαιδευτικής πράξης. Mελετώντας και δουλεύοντας πάνω στον τρόπο µε τον οποίο τα κεί- µενα συνδέονται µεταξύ τους, φανταστήκαµε πολλά από τα κλειδιά που µπορούν να ξεκλειδώσουν πολλά από τα φαινόµενα που αναλύουµε. Ωστόσο, µόνο εσείς µπορείτε να κατασκευάσετε τα αντικλείδια που έχουν νόηµα τη συγκεκριµένη στιγµή για το δικό σας πλαίσιο, που κάνουν... κλικ και ανοίγουν µια «πόρτα» που οδηγεί σε δικές σας λύσεις. Aυτή η πολυπρισµατική, διεπιστηµονική προσέγγιση της καθηµερινής εκπαιδευτικής πράξης είναι προφανές ότι χρησιµοποιεί ως έναυσµα µια ευρεία ποικιλία αναφορών 5

7 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ σε σχολικές πραγµατικότητες: τάξεις στην πόλη, στο βουνό, µονοθέσια σχολεία, µειονοτικά σχολεία της Θράκης, σχολεία µε πολλούς αλλόγλωσσους µαθητές, σχολεία σηµερινά, στην Eλλάδα και αλλού, άλλοτε και τώρα. Eίναι κοινή πεποίθηση όλων όσοι συµµετέχουµε σε αυτή τη σειρά ότι συχνά βοηθάει να αναγνώσει κανείς τη δική του εκπαιδευτική πραγµατικότητα βλέποντας κάτι ανάλογο που συµβαίνει σε µια άλλη τάξη, σε ένα άλλο πλαίσιο, ώστε µέσα από την ανάλυση και την κατανόησή του να µεταφέρει την εµπειρία αυτής της γνώσης στη δική του πραγµατικότητα, στο δικό του πλαίσιο. H απόσταση από τα δικά µας πράγµατα τελικά βοηθάει να τα καταλάβουµε καλύτερα. Tρεις θεµατικές ενότητες, η ιδακτική Μεθοδολογία, το Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης και τα ζητήµατα Ταυτότητας και Ετερότητας, αποτελούν τον καµβά πάνω στον οποίο, µέσα από διαφορετικές επιστη- µονικές προσεγγίσεις, προσπαθούµε να απαντήσουµε στα ερωτήµατα της καθηµερινής εκπαιδευτικής πρακτικής. εν κρύβουµε τις δυσκολίες ούτε αποσιωπούµε τα όρια των προτάσεων που κάνουµε και δεν πιστεύουµε ότι η ευθύνη για τις λύσεις είναι µόνο στα χέρια των εκπαιδευτικών. Yποστηρίζουµε όµως ότι µπορούν οι εκπαιδευτικοί να πάρουν στα χέρια τους τα εργαλεία που 6

8 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ θα τους επιτρέψουν να καταλάβουν καλύτερα το πλαίσιο µέσα στο οποίο εργάζονται, να το βελτιώσουν και να αντλήσουν ικανοποίηση από τη δουλειά τους. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια ευτύχησαν να συναντήσουν στη διαδροµή τους άξιους τεχνίτες που τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική µορφή τα έκαναν ανθεκτικά, λειτουργικά και έτοιµα να ξεκλειδώσουν. Tους ευχαριστώ όλους και όλες θερµά. Aλεξάνδρα Aνδρούσου Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Νοέµβριος

9 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Από τη σειρά «Κλειδιά και Αντικλείδια» κυκλοφορούν τα βιβλία: θεµατικό πεδίο ιδακτική Μεθοδολογία ιδάσκοντας ιστορία Αβδελά Ε. Κίνητρο στην εκπαίδευση Ανδρούσου Α. Ανάγνωση και ετερότητα Αποστολίδου Β. Εµψύχωση στην τάξη (Α και Β µέρος) ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Νικολάου Β. Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη Ζωγραφάκη Μ. Η επικοινωνιακή προσέγγιση του γλωσσικού µαθήµατος Ιορδανίδου Α., Σφυρόερα Μ. ηµιουργικές δραστηριότητες και διαδικασίες µάθησης Κουτσούρη Α. Για τη µέθοδο project Μάγος Κ. Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά Σακονίδης Χ. ιαθεµατική προσέγγιση της γνώσης Σφυρόερα Μ. ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική Σφυρόερα Μ. Η επεξεργασία της εικόνας στη σχολική τάξη Σφυρόερα Μ. Το λάθος ως εργαλείο µάθησης και διδασκαλίας Σφυρόερα Μ. 8

10 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Φυσικές Επιστήµες: διδασκαλία και εκπαίδευση Τσελφές Β. Μουσική στο σχολείο Τσιρίδης Π. ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών Χοντολίδου Ε. ιδασκαλία σε οµάδες Χοντολίδου Ε. Η επανατροφοδότηση των µαθητών στα γραπτά τους κείµενα Χοντολίδου Ε. θεµατικό πεδίο Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Κοινωνικές ανισότητες στο σχολείο Ασκούνη Ν. Οικογένεια και σχολείο ραγώνα Θ. Στερεότυπα και προκαταλήψεις ραγώνα Θ. Η µη λεκτική επικοινωνία στο σχολείο Κούρτη Ε. Πολιτισµός και σχολείο Πλεξουσάκη Ε. Η µειονοτική εκπαίδευση της Θράκης Τσιτσελίκης Κ. Γλώσσα του σπιτιού και γλώσσα του σχολείου Φραγκουδάκη Α. Η εθνική ταυτότητα, το έθνος και ο πατριωτισµός Φραγκουδάκη Α. Η ικανότητα του λόγου και η γλωσσική διδασκαλία Φραγκουδάκη Α. 9

11 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ θεµατικό πεδίο Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Ανδρούσου Α., Ασκούνη Ν. «Εµείς» και οι «άλλοι»: εµπειρίες εκπαιδευτικών ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Πετρίδης Τ. Ταυτότητα και εκπαίδευση ραγώνα Θ. Επικοινωνία και ταυτότητες σε µια πολύγλωσση οικογένεια Μανουσοπούλου Α. Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα Μπαλτσιώτης Λ. Ταυτότητες και λογοτεχνία στο σχολείο Χοντολίδου Ε. ηµιουργώντας γέφυρες Ανδρούσου Α., Πανούτσος Α. Για περισσότερα «Κλειδιά και Αντικλείδια»: 10

12 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ηµιουργικές δραστηριότητες και διαδικασίες µάθησης Σκηνή 1η: Β τάξη, διθέσιο σχολείο στη Ροδόπη ασκάλα: Ξέρουµε ότι ο Θωµάς έφυγε µακριά από τους φίλους του, παιδιά, πήγε σε µια µεγάλη πόλη. Εµείς ποια πόλη γνωρίζουµε που είναι κοντά στο χωριό µας εδώ; Παιδιά: Κοµοτηνή, Κοµοτηνή (οι µεγάλοι πετάγονται). ασκάλα: Πόσα παιδιά έχουν πάει στην Κοµοτηνή; Παιδιά: Ναι, κυρία (σηκώνονται δύο χέρια). Παζάρι! Ντοµάτα, πατάτα, σαλάτα, µµµ, πώς το λένε κυρία; ασκάλα: Αφού δεν έχετε πάει οι πιο πολλοί σε µια µεγάλη πόλη, θέλετε να φτιάξουµε µια δικιά µας; Παιδιά: Ναιαιαι! ασκάλα: Θα είναι µεγάλη και θα έχει όλα τα µαγαζιά που έχουµε δει από εικόνες στο παζάρι (βιβλίο). (Βγάζει κουτιά από γάλα, µικρά και µεγάλα.) Αυτά θα είναι τα σπίτια, τα µαγαζιά Παιδιά: Ναιαιαι! ασκάλα: Κοιτάξτε και αυτές τις φωτογραφίες Είναι από µια µεγάλη πόλη, τη Θεσσαλονίκη. Εδώ είναι ένα µεγάλο σπίτι που πηγαίνουµε όταν πονάει η κοιλιά µας και έχει γιατρούς. Το νοσοκοµείο. 11

13 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Παιδιά: Κυρία, εγώ βάψω νοσοκοµείο Κυρία, τι λένε αυτό; Αυτό εγώ, κυρία, βάψει ασκάλα: Αυτό είναι το ταχυδροµείο. Από εκεί στέλνουµε ή παίρνουµε γράµµατα που µας έστειλαν οι φίλοι µας Παιδιά: Ταχυδροµείο µεγάλα γράµµατα γράψει; (Έχουν πάρει κουτιά στα χέρια και βάφουν, γράφουν ) Καθώς γυρνούσα στο σπίτι ένιωθα κουρασµένη αλλά χαρούµενη. Η µακέτα είχε ξεκινήσει και προχωρούσε πολύ πιο γρήγορα από όσο αρχικά πίστευα. Τα παιδιά µάθαιναν τα κτίρια και τη χρησιµότητά τους πολύ γρήγορα. Είχαν κινητοποιηθεί, και µαζί τους κι εγώ. Το πιο σπουδαίο, τα παιδιά είχαν ζητήσει να φτιάξουµε στην πόλη µας και λούνα παρκ. Σκηνή 2η: Γ τάξη, ορεινό χωριό της Θράκης ασκάλα: Παιδιά, σήµερα θα διαβάσουµε µια ιστορία, ένα παραµύθι. Παιδιά: Ναιαιαι! ασκάλα: Θέλω να κάνετε ησυχία και να ακούσετε το παραµύθι µε προσοχή. Μετά θα σας ρωτήσω να µου πείτε την ιστορία Παιδιά: Όοοχι, κυρίααα ασκάλα: Ησυχία. Μια φορά κι έναν καιρό 12

14 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Παιδιά: Μµµ, (κοιτάζουν έξω από το παράθυρο). ασκάλα:...µέσα στο δάσος ζούσε (αγριοκοιτάζει και συνεχίζει τη διήγηση). Παιδιά: Ψψψ ασκάλα: Για πείτε µου, λοιπόν, για ποιο πράγµα µιλάει η ιστορία; Κοιτάξτε την εικόνα. Παιδιά: νεράιδα ασκάλα: Μιλάει για τις νεράιδες. Πού µας λέει ότι ζουν; Παιδιά: Μµµµ δάσος (ένα παιδί). ασκάλα: Οι νεράιδες ζουν στο δάσος. Κάντε ησυχία τώρα να ακούσετε (συνεχίζει περιληπτικά την ιστορία). Παιδιά: Ναιαιαι (χτυπάει το κουδούνι). Ένιωθα άσχηµα. εν κατάφερα µε το παραµύθι να κάνω τα παιδιά να δείξουν ενδιαφέρον. ε µε προσέχουν και, παρόλο που προσπάθησα να αφηγηθώ µε τον πιο γλαφυρό τρόπο την ιστορία, µε διέκοπταν συνεχώς, έκαναν φασαρία. Πώς θα µάθουν να µιλούν όταν δεν ακούνε; Πώς θα µπορούσαν να καταλάβουν την ιστορία και, το πιο σηµαντικό, να την πουν µε δικά τους λόγια; Σκηνή 3η: Γ τάξη, ορεινό χωριό της Ροδόπης ασκάλα: Παιδιά, θυµάστε που είχαµε παίξει την προηγούµενη φορά µια ιστορία; 13

15 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Παιδιά: Ναιαιαι! Εγώ έκανα ήλιο κυρία, εγώ σύννεφο, άµα βρέχει µεγάλα δέντρα, λουλούδια ασκάλα: Ωραία, βλέπω σας άρεσε και το θυµάστε. Σή- µερα θα παίξουµε µια ιστορία του παππού Γιάννη. Παιδιά: Παραµύθια νεράιδες, τι καλά, κυρίααα! ασκάλα: Να παίξουµε την ιστορία µε τον ξυλοκόπο; Τι έκανε αυτός; Παιδιά: Νεράιδα φωνή πήρε έντρο κόψει και νεράιδα λέει γιατί κόψεις εσύ σπίτι µου; ασκάλα: Μπράβο! Πού πήγε ο ξυλοκόπος και συνάντησε τη νεράιδα; Παιδιά: Στο δάσοοοςςς! άσκαλος: Πρώτα να φτιάξουµε το δάσος, ένας ένας θα διαλέγει το χρώµα του (τους δίνει από ένα κοµµάτι χρω- µατιστό πανί, σαν κασκόλ). Παιδιά: Κυρία, εγώ αλεπού κάνω Να παίξω εγώ τη νεράιδα, κυρία! Είχαµε γελάσει και είχαµε λυπηθεί, σκεφτόµουν µετά το µάθηµα, µε την ιστορία του ξυλοκόπου. Τα παιδιά έφτιαχναν προτάσεις αβίαστα και έστηναν διαλόγους µεταξύ τους. Το παραµύθι µεγάλωσε και εµπλουτίστηκε, αφού συµµετείχαν δέντρα, λουλούδια, ζώα, σύννεφα στην πλοκή του έργου. Σκεφτόµουν τα χαρούµενα πρόσωπα που µπορούσαν πια να συµµετέχουν έστω και µε λίγες προτάσεις. 14

16 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Τρεις σκηνές για ένα πρόβληµα Ποια είναι τα κοινά χαρακτηριστικά στις παραπάνω σκηνές και ποια διαφοροποίηση υπάρχει ανάµεσά τους; Παρατηρώντας τις σκηνές, θα αναγνωρίζαµε ότι: Λαµβάνουν χώρα σε τάξεις όπου οι µαθητές δεν έχουν µητρική γλώσσα την ελληνική. Κοινός στόχος είναι η κινητοποίηση των µαθητών µε σκοπό την κατανόηση του περιεχοµένου και την παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου. Αυτό που είναι διαφορετικό σε αυτές τις σκηνές είναι το αποτέλεσµα. Φαίνεται ξεκάθαρα ότι πολλές φορές η προετοιµασία του δασκάλου, σε συνάρτηση µε το εποπτικό υλικό, δεν οδηγεί στα επιθυµητά αποτελέσµατα. Συχνά υπάρχει απόσταση µεταξύ σχεδιασµού και αποτελέσµατος. Στην πρώτη σκηνή τα παιδιά καλούνται να δηµιουργήσουν µια δική τους πόλη. Καθώς αποκτούν σηµαντικό κίνητρο µέσα από τη δηµιουργία, απελευθερώνεται η έκφρασή τους και προσπαθούν έντονα να γνωρίσουν και να κατανοήσουν το καινούριο. 15

17 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Στη δεύτερη σκηνή η εκπαιδευτικός δεν κατορθώνει να «µαγέψει» τους µαθητές µε την ανάγνωση της ιστορίας, αφού αυτοί αντιλαµβάνονται ότι θα επιφορτιστούν µε το «βαρύ χρέος» να µιλήσουν για αυτό που άκουσαν στην «άλλη» γλώσσα. Όσο παραστατική κι αν είναι η ανάγνωση, η διαδικασία της αφήγησης είναι τόσο επίπονη για αυτούς, που κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να την αποφύγουν. Στην τελευταία σκηνή τα παιδιά διασκευάζουν την ήδη γνωστή ιστορία, χρησιµοποιώντας πληθώρα εκφραστικών µέσων, όπως: το σώµα, την έκφραση του προσώπου, την κινητοποίηση των αισθήσεων µέσα από το θεατρικό παιχνίδι. Ο τρόπος που επικοινωνούν τους παρέχει ασφάλεια, η οποία, µε τη σειρά της, απελευθερώνει τη λεκτική έκφραση. Αυτό που επίσης διαφοροποιείται στις τρεις σκηνές είναι ο ρόλος της δασκάλας. Αξίζει να σηµειωθεί ότι στην πρώτη και τρίτη σκηνή στην ουσία είναι οι µαθητές που δρουν και η δασκάλα αυτή που προτείνει και συντονίζει. Η δράση αυτή αποτελεί απαραίτητη συνθήκη για την κινητοποίηση, δηµιουργία και έκφραση όχι µόνο των µαθητών µιας τάξης αλλά και κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας. Αντίθετα, στη δεύτερη σκηνή η δασκάλα προ- 16

18 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ σπαθεί βέβαια να κινητοποιήσει τους µαθητές, αλλά παραµένει κυρίαρχη της εκπαιδευτικής δραστηριότητας, χωρίς να αφήνει ιδιαίτερα περιθώρια δηµιουργίας και έκφρασης στα παιδιά. «ηµιουργική διδασκαλία» και δηµιουργικότητα Όπως τόνιζε ένας σηµαντικός θεωρητικός της εκπαίδευσης, ο Ίβαν Ίλλιτς: «Η δηµιουργική διδασκαλία βασίζεται στην αµοιβαία σχέση µεταξύ δασκάλου και παιδιού όπου και οι δύο κατέχουν µερικά από τα κλειδιά που οδηγούν σε συλλογικές µνήµες. Στη δηµιουργία συνθηκών που επιτρέπουν στο µαθητή να αναπτύξει πρότυπες αντιδράσεις, έτσι ώστε να προαχθεί η µάθηση. Στηρίζεται στην αυστηρή πρόθεση να χρησιµοποιηθούν δη- µιουργικά οι µνήµες αυτές. εν µπορεί να βασίζεται στην άσκηση µέσα στην τάξη, αλλά στην έκπληξη που θα δηµιουργήσει το αναπάντεχο ερώτηµα ώστε να ανοίξει νέους ορίζοντες στους ερευνητές (το δάσκαλο και το παιδί)» 1. 1 Ίλλιτς Ι., Κοινωνία χωρίς σχολεία, µτφρ. Β. Αντωνόπουλος &. Ποταµιάνος, Νεφέλη, Αθήνα, 1976, σ

19 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Η µάθηση λοιπόν προάγεται µέσα σε ένα περιβάλλον δηµιουργικότητας. Αν σκεφτούµε τι είναι δηµιουργικότητα, θα µπορούσαµε να την ορίσουµε ως την ενεργοποίηση του ανθρώπου µε στόχο να πραγµατώσει τις δυνατότητες που υπάρχουν µέσα του. Με απλά λόγια, είναι η προσπάθεια να καλυτερέψει τη ζωή του. Η δηµιουργική συµπεριφορά εκφράζεται µε την επινοητικότητα, τη σύνθεση και το σχεδιασµό. Απαιτεί φαντασία, πρωτοβουλία και δύναµη σκέψης. Θα µπορούσαµε επίσης να ορίσουµε τη δηµιουργικότητα ως «αποκλίνουσα σκέψηδράση», γιατί η απόκλιση είναι πρωτοτυπία. Τι συµβαίνει όµως στα σχολεία; Θα πρέπει να παρατηρήσουµε ότι, ενώ οι θεωρίες που διέπουν την εκπαίδευση υποστηρίζουν την άποψη ότι ο µαθητής πρέπει να συµµετέχει ενεργά και να εµπλέκεται στη διαδικασία µάθησης, η πραγµατικότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας αποδεικνύει πως τελικά κυριαρχούν η επανάληψη και η συνήθεια αντί της επινόησης ιδεών και της καλλιέργειας της δηµιουργικότητας. Γνωρίζουµε καλά ότι στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας η «αποκλίνουσα» σκέψη αναστέλλεται συνήθως, ενώ προβάλλονται η οµοιοµορφία και η µετριότητα ως αγαθά όχι µόνο στη µαθητική κοινότητα αλλά και στην ευρύτερη κοινωνία. Έτσι, στην 18

20 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ πράξη προάγεται η παθητική µάθηση, παρόλο που θεωρητικά προβάλλεται η ενεργητική. Αυτή η έλλειψη ενθάρρυνσης, εµπιστοσύνης και δη- µιουργικού κλίµατος στο χώρο της εκπαίδευσης δη- µιουργεί συνθήκες που αδυνατούν να κινητοποιήσουν τους µαθητές, που τους τοποθετούν στο µόνιµο ρόλο του παθητικού δέκτη. Αντίθετα, αν η έκπληξη, το αναπάντεχο και η αληθινή δηµιουργία ενθαρρυνθούν µε τη χρήση των κατάλληλων παιδαγωγικών µεθόδων, τα αποτελέσµατα µπορούν να είναι εντυπωσιακά. Ο ρόλος των κατασκευών στην απελευθέρωση της δηµιουργικότητας Μία από τις πλέον σηµαντικές παιδαγωγικές µεθόδους οι οποίες απελευθερώνουν τη δηµιουργικότητα των µαθητών είναι οι κατασκευές. Κατασκευάζοντας ένα αντικεί- µενο, π.χ. µια πόλη, στο πλαίσιο µιας διδακτικής ενότητας, οι µαθητές έχουν τη δυνατότητα να συµµετέχουν πραγµατικά και να διαµορφώνουν το αντικείµενο. Αναρωτιούνται: «Πώς θα φτιάξω το δρόµο-άσφαλτο; Πόσο ψηλό είναι το νοσοκοµείο, πιο µεγάλο από το σπίτι µου;». Μέσα από τις κατασκευαστικές λεπτοµέρειες 19

21 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ προσπαθούν να διαµορφώσουν αντίληψη για τα κτίρια, τα πάρκα («Να το φτιάξω µεγάλο για να χωράει όλα τα παιδιά των διαµερισµάτων, να βάλω µπροστά στο νοσοκοµείο παγκάκια για να κάθονται οι άρρωστοι, να βάλω λουλούδια για να µην είναι λυπηµένοι όσοι πονάνε;»), τις υπηρεσίες («Το ταχυδροµείο να είναι στον κεντρικό δρόµο για να µπορούν όλοι να στέλνουν γράµµατα»), τα καταστήµατα («Να βάλω φούρνο σε κάθε γειτονιά, γιατί στην πόλη το αγοράζουν το ψωµί»). Μέσα σε µια τέτοια διαδικασία λοιπόν γεννιούνται πραγµατικά ερωτήµατα για τα παιδιά, τα οποία καλούνται να διατυπώσουν υποθέσεις και να ψάξουν για λύσεις. Είναι φανερό πως πρόκειται για µια διαδικασία ενεργητικής µάθησης η οποία αποτελεί την αρχή του «µαθαίνω να µαθαίνω», που είναι και η πιο ουσιαστική κατάκτηση για κάθε µαθητή. Μπορούν επίσης να αντιληφθούν τα παιδιά, µε όσο το δυνατόν πιο άµεσο τρόπο, τη δοµή της πόλης, τη χρήση των αντικειµένων («Θα βάλω πολλά παράθυρα για να µπαίνει φως στο σπίτι, θα φτιάξω δύο µπαλκόνια για να βάζουν λουλούδια, αφού στην πόλη δεν έχουν κήπο»). Μαθαίνουν επίσης για τη χρήση των κτιρίων και των χώρων αναψυχής («Το ταχυδροµείο είναι το µέρος που στέλνω και παίρνω γράµµατα και δέµατα, το λούνα παρκ είναι το µέρος που έχει κούνιες και παίζουν τα παιδιά»). 20

22 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Αγγίζουν τα υλικά και µαθαίνουν τη χρησιµότητά τους («Πέτρα-σκληρό, δε θα το χρησιµοποιήσω για παγκάκι», «Ξύλο-δέντρο», «Χαρτί-σπίτι-µαλακό, κόβεται»). Με όλα τα παραπάνω ο χώρος του σχολείου παύει να είναι αποµονωµένος και στεγανός, δίνεται η δυνατότητα να συνδεθεί µε την καθηµερινότητα των παιδιών και έτσι αποκτά νόηµα για αυτά. Ακόµη πιο σηµαντικό είναι ότι µπορούν να συνδεθούν οι διαφορετικοί πολιτισµικοί χώροι, οι πρότερες γνώσεις και εµπειρίες των παιδιών µε τις καινούριες του σχολείου, όχι ανταγωνιστικά αλλά σε ουσιαστική επαφή και αλληλεπίδραση. Έτσι, οι διαδικασίες αυτές θα αποτελέσουν τη γέφυρα µε την οποία θα έρθουν σε επαφή οι δύο χώροι, το σχολείο και το σπίτι, που παύουν να είναι τόσο µακρινοί. Με αυτό τον τρόπο το σχολείο γίνεται πιο οικείο για τα παιδιά και ενισχύεται το κίνητρο για να µετέχουν πιο ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Μέσα από τη διαδικασία αυτή τα παιδιά αναπτύσσουν ταυτοχρόνως τις γλωσσικές τους ικανότητες, µαθαίνοντας λέξεις για διάφορα αντικείµενα αλλά και φράσεις, π.χ. «Ο δρόµος είναι στενός και το ασθενοφόρο δε θα µπορεί να ταξιδεύει». Μέσα από το παιχνίδι, π.χ. «Είµαι µαµά και πάω µε το µωρό µου στο πάρκο, είµαι µεγάλος 21

23 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ και πάω στο ξενοδοχείο να κοιµηθώ», αναπαριστούν δραστηριότητες του κόσµου των ενηλίκων. Έτσι, αναπαριστώντας τους ενήλικες και γνωρίζοντας καλά ότι οι µεγάλοι χρησιµοποιούν διαφορετικό γλωσσικό κώδικα, υιοθετούν σχεδόν αβίαστα τον κώδικα αυτό, αφού δεν είναι πλέον «µικρά παιδιά». Μ αυτό τον τρόπο αποκτούν οικειότητα µε αντικείµενα και έννοιες «ξένες και µακρινές» κι αυτό τα βοηθά να αντιµετωπίζουν θετικά το «άλλο», το «ξένο», το τόσο πολιτισµικά διαφορετικό. Έτσι, σταδιακά τους δίνεται η δυνατότητα να ανακαλύψουν πως η ίδια η πολιτισµική διαφορετικότητα µπορεί να αποτελεί θετικό στοιχείο των ανθρώπινων κοινωνιών. Μέσα από τη διαδικασία της ενεργητικής µάθησης δίνεται η δυνατότητα να αµφισβητηθούν στερεότυπα και αρνητικές στάσεις απέναντι στο διαφορετικό, π.χ. «Εκεί ζουν οι πλούσιοι, εµείς οι φτωχοί δεν µπορούµε να ζήσουµε εκεί», «Είναι πάντα καλύτερη η πόλη, είναι πιο ωραίες οι πολυκατοικίες, εµείς είµαστε διαφορετικοί, δεν µπορούµε να ζήσουµε εκεί». Αποµυθοποιούνται, έτσι, οι συνθήκες ζωής που τους είναι ξένες, µπορεί να εδραιωθεί µια θετική αντίληψη για το «εµείς» και να προσεγγιστεί µε τον καλύτερο δυνατό τρόπο η έννοια του «άλλου». 22

24 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Μέσα από τέτοιες δραστηριότητες δίνεται η δυνατότητα στους µαθητές να δράσουν συλλογικά και να µάθουν να µοιράζουν ρόλους. Να γίνουν υπεύθυνοι, να µάθουν να συνεργάζονται και να συντονίζουν οι ίδιοι τις εργασίες τους. Έχουν απαιτήσεις ο ένας από τον άλλο, επιβραβεύονται µεταξύ τους: «Πώς βάφεις έτσι τη θάλασσα, πρόσεχε θα τη χαλάσεις!», «Βοήθησέ µε να φτιάξω τα λουλούδια στο πάρκο», «Τι ωραία που έβαψες τη ρόδα!». Η επικοινωνία γίνεται καλύτερη, ο λόγος µπορεί να παράγεται δυναµικά µέσα από το παιχνίδι όχι µόνο κατά τη διάρκεια της κατασκευής αλλά και πολύ αργότερα, η απαίτηση για σωστή ορθογραφία στις επιγραφές µπορεί να γίνει συλλογική δραστηριότητα. Τα λάθη είναι αποδεκτά, αφού γίνονται από όλους και συνήθως διορθώνονται συλλογικά. Οι ερωτήσεις έχουν ως αποδέκτη το δάσκαλο όταν κανείς άλλος δεν κατέχει τη γνώση. Το πιο σηµαντικό είναι πως µέσα από τέτοιες δραστηριότητες δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να µάθουν να συνεργάζονται και όχι να ανταγωνίζονται, φαινόµενο δυστυχώς πολύ συχνό στο χώρο του σχολείου. Από το σπίτι µου θα καταλήξουµε στην πόλη µας. Είναι αλήθεια πως όταν µια τέτοια δραστηριότητα ολοκληρωθεί έχει συµβάλει ουσιαστικά και στη δηµιουργία θετικότερης σχέσης µεταξύ των παιδιών στο χώρο του σχολείου. 23

25 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Επιπλέον, µέσα από τις κατασκευές και τις δηµιουργικές δραστηριότητες δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να εξερευνήσουν και να δηµιουργήσουν, να διαφωνήσουν, να συζητήσουν, να προτείνουν, να πειραµατιστούν, να κάνουν λάθη, να δοκιµάσουν καινούριες ιδέες που τους προκύπτουν στην πορεία. Το αποτέλεσµα µιας τέτοιας προσπάθειας είναι συχνά πέρα από κάθε προσδοκία. Η πρωτοβουλία, η φαντασία, η εφευρετικότητα των παιδιών µπορεί να δηµιουργήσει καταπληκτικά αποτελέσµατα, που συχνά ξεπερνούν και τους πιο υψηλούς στόχους του δασκάλου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τού δίνεται η δυνατότητα να αναγνωρίσει και ο ίδιος νέες δεξιότητες των µαθητών που δεν είχε φανταστεί καθόλου. Μπορεί να δει συχνά να τον ξεπερνούν τα παιδιά και να δίνουν λύση στα προβλήµατα της κατασκευής που ο ίδιος δεν είχε βρει. Έτσι, µπορεί να αντιληφθεί τελικά πως παράγεται µια συλλογική δυναµική στο χώρο όπου κι ο ίδιος εργάζεται η οποία έχει τη δυνατότητα να τον ανατρέψει, να τον απογειώσει και να τον ικανοποιήσει. Θα δοθεί λοιπόν και στον ίδιο η ευκαιρία να αντιµετωπίσει, µε τη σειρά του, την ανασφάλεια, τις φοβίες και τα στερεότυπα που έχει ως προϊόν µιας προηγούµενης εκπαίδευσης η οποία αναστέλλει και δεν απελευθερώνει τις δηµιουργικές δυνάµεις του ανθρώπου. 24

26 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Ο ρόλος του θεατρικού παιχνιδιού στη µαθησιακή διαδικασία Ξέρουµε καλά ότι πολλές φορές δεν αρκεί η γλαφυρή αφήγηση µιας ιστορίας για να κάνει τους ακροατές συµ- µετέχοντες. Πρέπει να προϋπάρχει η αντίστοιχη επαφή του ατόµου, ως ακροατή και θεατή αντίστοιχα, µε το δηµιουργικό υλικό. Όσον αφορά στο µαθητικό δυναµικό των περισσότερων σχολείων της µειονοτικής εκπαίδευσης, υπάρχει έλλειψη τέτοιου είδους εµπειρίας. Είναι σχεδόν ανύπαρκτη η επαφή γονέων και παιδιών µε τον κινηµατογράφο, το θέατρο, τους συναυλιακούς χώρους, τις αίθουσες «τέχνης», µια και αυτές από τη µια συγκεντρώνονται στα µεγάλα αστικά κέντρα και από την άλλη αντιπροσωπεύουν στα µάτια τους ένα κοµµάτι µιας κουλτούρας µακρινής, ξένης και κάποτε απειλητικής. Μια άλλη, επίσης σηµαντική, συνιστώσα είναι το γεγονός ότι οι µαθητές, αν και φοιτούν στην ίδια τάξη, έχουν διαφορετικό γλωσσικό επίπεδο στην ελληνική και συνήθως αδυνατούν οι περισσότεροι να κατανοήσουν ένα µεγάλο κείµενο µε όλες τις λεπτοµέρειες. Όµως αυτές οι λεπτοµέρειες, οι αποχρώσεις είναι που κάνουν θελκτικό ένα παραµύθι, µια ιστορία. Οι µαθητές αισθάνονται µέσα 25

27 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ από την αφήγηση του δασκάλου τους ότι κάτι ωραίο ή αστείο συµβαίνει, αλλά συνήθως δεν µπορούν να κατανοήσουν τι ακριβώς είναι αυτό. Έτσι, η ιστορία δεν αποκτά νόηµα για αυτούς και αδιαφορούν ή δυσανασχετούν. Κι όταν έρθει η ώρα να µιλήσουν για αυτό που άκουσαν, είναι τις περισσότερες φορές αδύνατον. Απαντούν συνήθως αποσπασµατικά, ακόµη κι αυτοί που κατανόησαν το νόηµα της ιστορίας. ε φτιάχνουν δηλαδή προτάσεις ολοκληρωµένες, αλλά απαντούν µονολεκτικά. Με αυτό τον τρόπο αποθαρρύνεται ο δάσκαλος και κάποιες φορές εκνευρίζεται, αφού δεν µπορεί να κατανοήσει γιατί ο κόπος του και τα, εξαιρετικά πολλές φορές, κείµενα και οι εικόνες που χρησιµοποιεί δεν µπορούν να αποδώσουν τα αναµενόµενα αποτελέσµατα. ε βοηθούν δηλαδή αποτελεσµατικά στην παραγωγή γραπτού και προφορικού λόγου από τους µαθητές µέσα στην τάξη. Υπάρχει, άραγε, άλλος τρόπος; Πώς αλλιώς θα µπορούσε µια ιστορία να αποκτήσει νόηµα για τα παιδιά; Υπάρχουν παιδαγωγικές µέθοδοι οι οποίες θα µπορούσαν να είναι πιο αποτελεσµατικές; Μήπως θα µπορούσε να είναι αποτελεσµατικότερη η εκπαίδευση αν χρησιµοποιούσαµε πιο παιγνιώδεις µεθόδους, ή ο χρόνος που θα αφιερωθεί σε παιγνιώδεις δραστηριότητες είναι χαµένος χρόνος; 26

28 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ «Αντίθετα µε την κρατούσα άποψη, το παιχνίδι δεν είναι χαµένος χρόνος αλλά αποτελεί ένα θαυµάσιο µέσο για µάθηση και ανάπτυξη ποικίλων δραστηριοτήτων. Τα παιδιά είναι πιο εύκολο να πειστούν να δουλέψουν σκληρά όταν µια δραστηριότητα είναι ευχάριστη και τους αφήνει την αίσθηση της επιτυχίας. Το παιχνίδι µπορεί και να αναπτύσσει µε τον καλύτερο τρόπο τις γλωσσικές, τις σωµατικές και τις κοινωνικές ικανότητες των παιδιών». 2 Είναι σηµαντικό βέβαια να ειπωθεί ότι δεν µπορούµε να απαιτούµε από τα παιδιά να εκτελέσουν θεατρικό παιχνίδι µε λόγο σύνθετο και ολοκληρωµένες οµαδικές δη- µιουργίες, αν δεν έχουµε δουλέψει ανάλογες δραστηριότητες σε πιο απλή µορφή από πριν. Η συνεργατική και δηµιουργική δράση µέσα στην τάξη κατακτώνται στη διάρκεια του χρόνου όχι µόνο από τα παιδιά αλλά και από το δάσκαλο. Πολλές φορές άλλοι είναι οι στόχοι, οι επιθυµίες, οι µέθοδοι και τα εποπτικά υλικά στην αρχή τέτοιων εγχειρηµάτων και άλλοι καταλήγουν να είναι στην πορεία. Συνήθως καταλήγουν υψηλότεροι οι στόχοι, ευρύτερες οι ανάγκες και οι επιθυµίες, πιο προωθη- µένες οι µέθοδοι και τα υλικά. 2 Όξλυ Κ., Παιχνίδια στην αυλή ή στην τάξη, ιδακτική Πράξη και Θεωρία, µτφρ. Ι. Κουτσόγιωργα, Πατάκης, Αθήνα, 1997, σ. 5 27

29 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Ο σκοπός του αυτοσχέδιου θεάτρου στο σχολείο, της δραµατοποίησης δηλαδή, είναι να µπορέσει να διευρύνει τον εσωτερικό κόσµο του παιδιού, τις δυνατότητές του, να εκπληρώσει τις επιθυµίες του να αντιµετωπίσει τα άγχη του, να βρουν διέξοδο τα όνειρα και οι φαντασιώσεις του προς µια δηµιουργική κατεύθυνση. Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι το παιδί αποκτά τη δυνατότητα να ανακαλύπτει, να επινοεί και να σχεδιάζει. Το παιδί δραστηριοποιείται, δηµιουργεί λέξεις, προτάσεις, ευαισθητοποιείται απέναντι στους ήχους, τις εικόνες («Είµαι αγόρι, λέω µάγος, είµαι κορίτσι, λέω µάγισσα, αν το πω λανθασµένα θα µπερδευτούν αυτοί που µε ακούν»). Έτσι, η γλώσσα, βασικό εργαλείο στην επικοινωνία, παίρνει τη µορφή της δηµιουργίας. Παύει να είναι «υποχρέωση» η παραγωγή προφορικού λόγου, αλλά γίνεται ανάγκη. Το παιδί αρχίζει να κατανοεί τη συµβολική διάσταση της γλώσσας. Αποκτά κίνητρο για να αξιοποιήσει αλλά και να διευρύνει τις γλωσσικές του ικανότητες («Είµαι το σύννεφο ψηλά στον ουρανό που κλαίει λυπηµένο γιατί το λουλουδάκι δε βρίσκει νερό να πιει»). 3 3 Συννεφοϊστορίες, τάξη, σ

30 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Το παιδί µπορεί να εκφράζεται και να δρα µέσα από την παραγωγή πρωτότυπων λέξεων, ιδεών, συνειρµών και εκφράσεων («Είµαι ο κροκόδειλος που πετά και πάω να επισκεφτώ τη φίλη µου την κοκκινοκουζίνα» [τεχνική Τζιάννι Ροντάρι]). Αντιλαµβάνεται σταδιακά τη σηµασία και την ποικίλη χρήση των λέξεων καθώς και την αναγκαιότητα των ολοκληρωµένων προτάσεων. Οι γνώσεις µέσα από τις διαδικασίες της δραµατοποίησης έχουν τη δυνατότητα να γίνουν βίωµα στο παιδί. ε µαθαίνει, π.χ., να απαριθµεί παθητικά φυτά και ζώα του δάσους, γίνεται το ίδιο µέρος του δασικού συνόλου, παριστάνοντας κάθε φορά ένα ζώο ή κάποιο φυτό. Έτσι, ανακαλύπτει µέσα από το παιχνίδι τις ανάγκες, τη συ- µπεριφορά, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ρόλου που παίζει («Είµαι ο πλάτανος, είµαι ψηλός και φουντωτός, ζω κοντά στο ποτάµι»). 4 Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι αποκτά το παιδί µέσα στο χρόνο «φιλική» σχέση µε τη γλώσσα, κατορθώνει να εκφραστεί, να γίνεται κατανοητό, ο λόγος του να προκαλεί συναισθήµατα στους άλλους που τα αναγνωρίζει και το ικανοποιούν. «Είµαι η νεράιδα µε τις σαράντα 4 Γλωσσικό υλικό, Β τάξη, Α τεύχος, σ

31 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ πλεξούδες και τα γιορντ ια, και τα γιορντάνια. Γιατί κόβεις δέντρο γιατί έκοψες το δέντρο µου;» 5 Συνειδητοποιεί πόσο σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζει η γλώσσα στην επικοινωνία, την ψυχαγωγία και την προσπάθεια για κατάκτηση της γνώσης, τόσο για το άτοµο όσο και για την οµάδα. Mαθαίνει να οργανώνει την κίνηση του σώ- µατος και τις εκφράσεις του, να επιλέγει αυτά τα λεκτικά στοιχεία που θα προαγάγουν τη ροή της ιστορίας. Κατανοεί πως για την επιτυχία του εγχειρήµατος είναι απαραίτητος ο σωστά οργανωµένος, δοµηµένος λόγος και κινητοποιείται προς την κατάκτησή του. Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι και τον αυτοσχεδιασµό αναπτύσσονται η ετυµολογία, η µνήµη, η παρατηρητικότητα. Το παιδί µαθαίνει να βρίσκει λύσεις, να αντιµετωπίζει δυσκολίες («Είµαι η γη και γυρίζει γύρω µου η σελήνη. Είµαστε παρέα και κάνουµε βόλτα γύρω από τον ήλιο, ουφ ζαλίστηκα αλλά δεν µπορώ να σταµατήσω, θα κρυώσει η πλάτη µου, δεν τη ζεσταίνει ο ήλιος» 6 ). Μ αυτό τον τρόπο περνά από την ανακάλυψη και παραγωγή λεκτικών σχηµάτων στην επεξεργασία, αξιολόγηση και επιλογή αυτών που κρίνει ότι προάγουν τη συλλογική πράξη. 5 Γαρδένια και τριαντάφυλλο, Γ τάξη, βιβλίο 2Α, σ. 6 6 Εδώ, εκεί και αλλού, Ε και Στ τάξη, σ ,

32 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Με αφετηρία την ιστορία που πλάθει του δίνεται επίσης η ευκαιρία να κατανοήσει την αλληλεπίδραση των ατό- µων µέσα από τις σχέσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της οµάδας («εν πρέπει να µιλάω όταν µιλάει άλλο παιδί, δεν µπορώ να φωνάζω, γιατί θα χαλάσει η ιστορία», «ε θα σκουντήσω το φίλο µου ενώ κάνει τον λύκο, γιατί είµαι το πρόβατο και θα µε φάει, αν πάω κοντά και µε δει», «Τι ωραία που κάνει τη νεράιδα η Αϊσέ και ο Χαλήτ µοιάζει µε τον παππού µου, έτσι όπως περπατάει»). Παίζοντας µαζί µε τους άλλους, µαθητές, δασκάλους, τους πλησιάζει, µαθαίνει να συνεργάζεται, να αποδέχεται όρια και περιορισµούς στο πλαίσιο της οµάδας. Έτσι, αρχίζει να κατανοεί και να σέβεται το ζωτικό χώρο του «άλλου», σηµαντική προϋπόθεση για να µπορέσουν να αναπτυχθούν οι εκφραστικές δυνατότητες του συνόλου. Γίνεται κατανοητό ότι µέσα από τον αυτοσχεδιασµό τα παιδιά µαθαίνουν να εκτίθενται προσωπικά και να καταλαβαίνουν περισσότερο τον άλλο. Έπειτα από τέτοιου είδους δραστηριότητες λειτουργούν λιγότερο ανταγωνιστικά µεταξύ τους και περισσότερο συνεργατικά. Μαθαίνουν να δίνουν τα πράγµατά τους πιο εύκολα και µε ευχαρίστηση το ένα στο άλλο. 31

33 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Μέσα από τη δραµατοποίηση το παιδί καταλαβαίνει τις δυνατότητές του και εντυπωσιάζεται από τον ίδιο του τον εαυτό. Σταδιακά µπορεί να ξεπεράσει τους δισταγ- µούς, τις αναστολές, τις αδυναµίες και τα όρια και να πειστεί ότι είναι άξιο να δράσει και να δηµιουργήσει. Αξίζει να σηµειωθεί ότι παιδιά µε µαθησιακές δυσκολίες, δυσλεξία, ιδιαιτερότητες στην άρθρωση ή σωµατικές, τα οποία συνήθως γνωρίζουν τη διαφορετικότητά τους και αισθάνονται µειονεξία στο πλαίσιο της τάξης, µέσα από το θεατρικό παιχνίδι και τον αυτοσχεδιασµό εµψυχώνονται και σταδιακά ξεπερνούν τις αναστολές και τις φοβίες τους. Ακόµη πιο σηµαντικό είναι πως η ίδια τους η ιδιαιτερότητα γίνεται πολλές φορές το «όχηµα» για την «επιτυχία». Γίνονται στην πορεία αποδεκτοί από τα υπόλοιπα µέλη της οµάδας τα παιδιά, που είναι γνωστό πως είναι οι πιο σκληροί και άµεσοι επικριτές («Κοίτα πώς µοιάζει µε παππού ο Χουσεΐν, έτσι που σέρνει το πόδι του, µε τα γυαλιά και τη µαντίλα η Ζεϊνέπ µοιάζει µε τη γιαγιά µου, τι ωραία που παίζουν»). Το πιο σηµαντικό τελικά είναι πως για τα παιδιά η δρα- µατοποίηση είναι το παιχνίδι τους και έτσι, ενώ διευρύνουν τις γλωσσικές, εκφραστικές τους δυνατότητες και κοπιάζουν, δεν το αντιλαµβάνονται ως µάθηµα, σαν αγγαρεία, κάτι ξένο προς αυτά στο οποίο δεν µπορούν να 32

34 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ παρέµβουν και να το διαµορφώσουν. Απεναντίας, γίνεται δικό τους, δηµιουργία τους, έχει ολότελα διαµορφωθεί από τα ίδια. Σηµαντικό είναι επίσης να τονίσουµε πως για τη δραµατοποίηση µέσα στο σχολείο δεν απαιτούνται ούτε ακριβά υλικά ούτε συγκεκριµένος χώρος. Η αυλή, η τάξη, η σκάλα είναι αρκετά για να λάβει χώρα µια τέτοια δραστηριότητα. ε χρειάζεται σκηνικό και τα κοστούµια γίνονται µε χαρτί ή χρωµατιστό πανί πολύ εύκολα. Αυτό που χρειάζεται είναι η διαθεσιµότητα του δασκάλου και το κατάλληλο παιδαγωγικό κλίµα για να µπορέσουν να ξεδιπλωθούν οι δηµιουργικές ικανότητες των µαθητών. Όταν ο δάσκαλος καταφέρει να είναι ανοιχτός στις προκλήσεις, µπορεί µέσα από τις δηµιουργικές δραστηριότητες να «απογειώσει» τα παιδιά µε ελάχιστα µέσα. Ποια η σχέση ανάµεσα στο γραπτό λόγο και τις δηµιουργικές δραστηριότητες; Τι συµβαίνει όµως µε το γραπτό λόγο; Όλες οι παραπάνω δραστηριότητες αφορούν κυρίως στην ανάπτυξη της ικανότητας για προφορική έκφραση. Θα µπορέσει το παιδί τελικά να οδηγηθεί και στη γραπτή έκφραση; Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι το παιδί που έχει αναπτύξει 33

35 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ αβίαστα τις γλωσσικές του δεξιότητες µέσα από δη- µιουργικές δραστηριότητες αποκτά και τη δυνατότητα να εκφράζεται µε την πλέον επεξεργασµένη, ως προς τη συντακτική και λεξιλογική της διάρθρωση, γλώσσα, το γραπτό λόγο. Εφόσον κατανοεί το περιεχόµενο και έχει απελευθερωθεί µε ποικίλους τρόπους όσον αφορά στην έκφραση, ικανοποιείται και ζητά το ίδιο να προχωρήσει στην καταγραφή των διαλόγων και των ιστοριών που έπλασε. Κατά την καταγραφή αυτή, επειδή επιθυµεί να γίνει κατανοητή και ενδιαφέρουσα η ιστορία του, θα αναγκαστεί να αναγνωρίσει τη χρησιµότητα των βασικών κανόνων της γλώσσας. Θα καταλάβει, π.χ., ότι για να φαίνεται ποιος µιλάει, θα χρησιµοποιήσει ονοµαστική πτώση (κατακτώντας έτσι στην πράξη την πτώση του υποκειµένου), για να δείξει σε ποιον ανήκει κάτι, θα χρησιµοποιήσει γενική κ.ο.κ. Αντίστοιχα, θα αναγκαστεί να χρησιµοποιήσει τη στίξη για να µην υπάρξει παρανόηση στην ιστορία. Με αυτό τον τρόπο, η στίξη θα πάψει να αποτελείται από κάποια «σηµαδάκια» που µας παιδεύουν και τα τοποθετούµε ανάµεσα στις λέξεις χωρίς να καταλαβαίνουµε τη λειτουργία τους, θα αποκτήσει λειτουργικότητα και νόηµα. Γενικά, όταν το κίνητρο είναι ισχυρό, αυτός που καταγράφει µια ιστορία µπορεί να κατανοήσει 34

36 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ την αξία και τη λειτουργικότητα των περισσότερων βασικών στοιχείων της γλώσσας. Και όταν κατανοούµε την αξία και τη λειτουργικότητα κάποιων πραγµάτων, η διαδικασία της µάθησης αποκτά νόηµα και γίνεται πιο γρήγορα και πιο ουσιαστικά. Ο ρόλος του δασκάλου Με όλα τα παραπάνω έγινε, νοµίζουµε, σαφές ότι η γνώση µπορεί να κατακτηθεί από τα παιδιά, αρκεί να αποκτήσει ένα νόηµα για αυτά, για τη δική τους ζωή. Πρέπει όµως κάθε φορά να βρεθεί ο κατάλληλος τρόπος ο οποίος θα ανταποκρίνεται στις συγκεκριµένες ανάγκες και συνθήκες. Αναγνωρίζοντας τις ιδιαίτερες πολιτισµικές αναφορές των παιδιών στα σχολεία της Θράκης, καθώς και τις ιδιαιτερότητες των σχολείων (χωριό-πόλη, βουνό-κάµπος), ο δάσκαλος καλείται κάθε φορά να αυτοσχεδιάσει, να προσαρµόσει, να επιλέξει και να στοχοθετήσει µε βάση τις ανάγκες της τάξης του. Για να προχωρήσει όµως σε αυτή τη διαδικασία, θα πρέπει καταρχήν να κατανοήσει το πλαίσιο και την πολυπλοκότητά του και έπειτα να επιλέξει τα «εργαλεία» της παρέµβασής του. Έτσι, και ο ίδιος εντάσσεται στην κοινή 35

37 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ διαδικασία ενεργητικής µάθησης, ανακαλύπτοντας τα δικά του κίνητρα, θέτοντας ερωτήµατα, αναγνωρίζοντας τα κενά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Επινοεί, συνθέτει, αναπροσαρµόζει, επαναστοχοθετεί στο πλαίσιο µιας διαδικασίας που του προσφέρει ικανοποίηση. Αισθάνεται µε τη σειρά του µέρος µιας συλλογικότητας, εµψυχώνεται καθώς αντιλαµβάνεται ότι και ο ίδιος συνέβαλε στη δη- µιουργία της. Συµµετέχοντας στη συλλογική δραστηριότητα της τάξης, µαθαίνει και ο ίδιος, γίνεται πιο ευρηµατικός, ευέλικτος και, εντέλει, αισθάνεται βαθιά ικανοποιηµένος. «Εσύ δεν είσαι κυρία, είσαι παιδί»: αναστοχασµός έπειτα από µια πενταετία Μπαίνω στην τάξη και βλέπω παιδικά πρόσωπα παγω- µένα απ το κρύο. Είναι Οκτώβρης και ίσα που µπόρεσα να γνωριστώ µε τα παιδιά. Βοηθούσαν τους γονείς στις αγροτικές δουλειές. Οι µεγάλοι τόσο καιρό κάνουν το µεταφραστή στους µικρούς (όσο µπορούν). ιθέσιο ορεινό σχολείο Ροδόπης. Ό,τι έχω στο µυαλό µου γύρω από την έννοια σχολείο έχει καταρριφθεί. Εποπτικά µέσα, κτιριακή υποδοµή, προαύλιος χώρος, νερό, ανύπαρκτα. 36

38 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Αποδέχοµαι την πραγµατικότητα: είµαι µεγάλη και είναι παιδιά. Ανήκω στην πλειονότητα και τα παιδιά στη µειονότητα. Είµαι η πόλη και είναι ο οικισµός. Μιλάµε διαφορετική γλώσσα. Είµαι η δασκάλα και είναι οι µαθητές µου µε 1.30 θα βλεπόµαστε καθηµερινά για χρόνια. Εγώ, τα παιδιά, το βουνό. Τα παιδιά περπατούν χιλιόµετρα για να έρθουν σχολείο. Κάθε πρωί περιµένουν ανυπόµονα καινούρια πράγµατα. Αντιλαµβάνοµαι ότι λίγα απ όσα γνωρίζω θεωρητικά µπορούν να λειτουργήσουν. Κανείς δε µε προετοίµασε για τη συνδιδασκαλία 6 τάξεων. Παιδιά 12. Νήπια 3. Θυµάµαι ένα ροµαντικό βιβλίο που έγραψε ένας ιταλός δάσκαλος που δίδασκε πριν χρόνια στη νότια Ιταλία. Περιέγραφε δραστηριότητες παιδιών µέσα από τη δρα- µατοποίηση, τη βιωµατική µάθηση. Πιάνοµαι από κει και ψάχνω να βρω ό,τι είναι σχετικό σε βιβλιογραφία. Αργότερα θα παρακολουθήσω σεµινάριο θεατρικού παιχνιδιού. Μέχρι να κατασταλάξω, πειραµατίζοµαι. Χρησιµοποιώ την παντοµίµα για να επικοινωνήσω µε τα παιδιά. ε µε καταλαβαίνουν και είναι ο µόνος τρόπος για να γίνουµε κατανοητοί, να µη βαρεθούµε, να εκφραστούµε όλοι. 37

39 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Σιγά σιγά την προσαρµόζω στο µάθηµα, βάζοντας στόχους συγκεκριµένους µε πολύ λίγες απαιτήσεις. Για παράδειγµα, τα παιδιά κάνουν τα ζώα και µαθαίνουν τα ονόµατά τους. Βλέπω ότι λειτουργεί. Παίρνω κουράγιο. Όσο περνάει ο καιρός, τόσο καλυτερεύω και τα παιδιά ανταποκρίνονται µε χαρά. Παίρνω το καινούριο, πιλοτικό τότε, υλικό, «τσιµπάω ιδέες» από τις επιµορφώσεις, δένουνε, συνεχίζω να πειραµατίζοµαι. Ανακαλύπτω τα «τραγουδοπαιχνίδια» και συνειδητοποιώ πως τα παιδιά µαθαίνουν και κατανοούν πολύ γρήγορα ό,τι έχει σχέση µε µουσική και κίνηση. Πείθοµαι ότι µας βοηθάει και πειραµατίζοµαι. Παλεύω να φτιάξω γραπτά κείµενα µε τα παιδιά, µε εικόνες και λέξεις-κλειδιά. υσκολευόµαστε πολύ. Απογοητεύοµαι. Τελείως τυχαία ανακαλύπτω ότι τους αρέσει να παίζουν ρόλους από το θέατρο σκιών. Με µία άσχετη αφορµή, σε ένα διάλειµµα, φτιάχνουν αυτοσχέδιους διαλόγους γύρω από την καθηµερινότητα. Ο λόγος ρέει αυθόρµητα, δεν έχουν ξαναµιλήσει έτσι µέσα στην τάξη. Από κει και έπειτα τα πάντα αξιοποιούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Τραγούδι, χορός, θεατρικό παιχνίδι, όλα προσανατολίζονται γύρω από συγκεκριµένους µαθησιακούς στόχους. Τα αγόρια είναι αρνητικά, το θεωρούν «θη- 38

40 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ λυκή» δραστηριότητα. Τα κορίτσια ντρέπονται να εκφραστούν. Αγόρια και κορίτσια, µικρά και µεγάλα παιδιά δε συνεργάζονται µεταξύ τους. Επικρατεί πανικός για καιρό σε κάθε προσπάθεια. Τους αφήνω να εκτονωθούν για λίγο κάθε φορά και επιστρέφω στην τυπική διδασκαλία, την οποία αναγνωρίζουν και κάθονται ήσυχοι. Σταδιακά, αυξάνεται ο χρόνος παιχνιδιού και δραµατοποίησης και επανέρχονται εύκολα στην ηρεµία. εν πιέζω να συµµετέχουν όλοι, επιτρέπω σε κάποιους να είναι θεατές. Αξιοποιώ τα νήπια που δεχόµαστε στο σχολείο. Σιγά σιγά αρχίζουν να προτείνουν µόνοι τους το θεατρικό παιχνίδι, και έτσι σταδιακά τα περισσότερα κείµενα τα οποία παράγονται από τα παιδιά δραµατοποιούνται. Πολύ αργότερα θα συµβεί και το αντίθετο, να εκφράσουν δηλαδή την ανάγκη να γράψουν την ιστορία που έπαιξαν. Αποτυγχάνουν οι απόπειρές µου να βάλω χαλί και να βγάζουµε τα παπούτσια µας για να έχουµε ελευθερία κινήσεων. Οι τάξεις είναι πολύ µικρές και οι σόµπες καίνε στη µέση. Παίζουµε όπου και όπως µας βολεύει, ακόµη και στα διαλείµµατα. Θυµάµαι ένα πρωί να χορεύουµε το χορό της αρκούδας όλοι µαζί. Κάποιοι γονείς έξω σκάβουν για να φέρουν νερό, µας κοιτάνε µε ανοιχτό το 39

41 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ στόµα, ιδιαίτερα εµένα. Μια άλλη φορά ένας ηλικιωµένος µπαίνει µέσα κανείς δεν τον έχει ακούσει την ώρα που παίζουµε µε κρουστά και πνευστά µουσικά όργανα. Κριτικάρει συγκλονισµένος: «Αυτό δεν είναι σχολειό, απαράδεκτη κατάσταση, εµάς µας έδερναν όταν φωνάζαµε, αυτή τα αφήνει και χοροπηδάνε». Ευτυχώς οι γονείς στο πέρασµα του χρόνου αποδέχονται µε ικανοποίηση αυτό τον τρόπο δουλειάς. Μου λένε χαρούµενοι πως τα παιδιά συνεχώς µιλούν για το σχολείο, πρώτα ξυπνούν και τρέχουν να ντυθούν «Τι τα κάνεις, εµάς µας χτυπούσαν και το µισούσαµε το σχολειό». Αν και δύσκολα συνεργάζονται, τα παιδιά αρχίζουν να διορθώνουν το γραπτό του διπλανού τους. Κάνω οµάδες για τις πιο πρακτικές δουλειές του σχολείου, παλεύω την κυρίαρχη αντίληψη που θέλει µόνο τα κορίτσια να καθαρίζουν τις τάξεις, κάνουµε όλοι µαζί, µικροί και µεγάλοι, δουλειές, φτιάχνουµε συλλογικά παραµύθια στον πίνακα. Συνεχίζουν και µαλώνουν, αποσυντονιζόµαστε. Όσο περνάει ο καιρός, όλο και πιο λίγο. Με πολύ αργό ρυθµό ωστόσο. Παράλληλα δουλεύω µε ζωγραφιές σχεδόν καθηµερινά των παιδιών, πλαστελίνες, πολύ αργότερα τέµπερες. Μου φέρνουν λουλούδια, όµορφες πέτρες και 40

42 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ φρούτα για δώρα. Τους φέρνω περίεργα µακαρόνια που δεν έχουν ξαναδεί και δεν πιστεύουν ότι τρώγονται. Όλα τα χρησιµοποιούµε σε κατασκευές. Την άνοιξη γίνεται η πρώτη πραγµατικά εντυπωσιακή κατασκευή, η θάλασσα. Έχω µαζέψει κοχύλια από την παραλία, βότσαλα, φύκια ξερά και άµµο. Συγκλονίζονται. Στην πρώτη γιορτή του σχολείου, µε κίνητρο να ευχαριστήσουν τους γονείς τους, φτιάχνουν καταπληκτικές κατασκευές για τις µαµάδες, κουτιά ραψίµατος. Έκτοτε οι δηµιουργίες είναι, οι πιο πολλές, συλλογικές και µειώνονται οι ατοµικές. Κατοχυρώνεται η γιορτή του σχολείου µε κατασκευές-δώρα για όλους τους γονείς, µαγειρεύουν αγόρια και κορίτσια από κοινού κουλουράκια, καίγονται στο ψήσιµο, αλλά όλοι, και οι γονείς, ευχαριστιούνται. Παράλληλα, παρακολουθούν θέατρο για πρώτη φορά, τη «Φρουτοπία». Γίνονται προβολές βίντεο µε κλασικά παραµύθια, καρτούν και υλικό για τη µελέτη της γεωγραφίας (National Geographic, Μικρόκοσµος κ.ά.). Τα παιδιά δουλεύουν ένα project τοπικής ιστορίας συλλογικά µε µεγάλη επιτυχία, παίρνουν συλλογικές συνεντεύξεις στο πλαίσιο διδακτικών επισκέψεων κ.ά. 41

43 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ εν είµαστε πια ξένοι µεταξύ µας. Το «εγώ» στην πορεία του χρόνου γίνεται «εµείς». Τα παιδιά συνειδητοποιούν µε έκπληξη: «Εσύ δεν είσαι κυρία, είσαι παιδί». Συντονίζουµε µε το συνάδελφο από κοινού δραστηριότητες, δουλεύουµε παράλληλα τις δύο γλώσσες σε κάθε διδακτικό αντικείµενο. Τα τελευταία χρόνια τα παιδιά οργανώνουν όλες τις δουλειές, αυτά κανονίζουν πώς και πού θα γίνουν. Ενώ η κούραση ήταν µεγάλη τα πρώτα δύο χρόνια, ο χρόνος µάς πίεζε φοβερά, τώρα ο χρόνος φτάνει και περισσεύει, σχεδόν ποτέ δε µαλώνουµε αυτό συνέβαινε πολύ συχνά στις αρχές, τα γραπτά κείµενα των παιδιών έχουν φτάσει τις δύο σελίδες απίστευτο, µιλούν τόσο καλά που βοηθούν στις συναλλαγές τους γονείς τους. Εντέλει όλοι, γονείς, παιδιά, δάσκαλοι, είµαστε ευχαριστηµένοι, ικανοποιηµένοι. 42

44 . ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Βιβλιογραφία Άλκηστις, Το αυτοσχέδιο θέατρο στο σχολείο. Προετοιµασία για δραµατοποίηση, Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα, 1989 Ανδρούσου Α., Κίνητρο στην εκπαίδευση, Κλειδιά και Αντικλείδια, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα, 2002 Delpeux H., Kούκλες και µαριονέτες, µτφρ. Α. Στρουµπούλη, Gutenberg, Aθήνα, 1987 ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Νικολάου Β., Εµψύχωση στην τάξη, Κλειδιά και Αντικλείδια, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα, 2002 Faure G. & Lascar S., Το θεατρικό παιχνίδι, ηµιουργική Αισθητική Αγωγή, µτφρ. Α. Στρουµπούλη, Gutenberg, Αθήνα, 1994 Θεοχάρη-Περάκη Ε., Κουκλοθέατρο: τέχνη και τεχνική, Βιβλιοπωλείο Εστίας, Αθήνα 1988 Ίλλιτς Ι., Κοινωνία χωρίς σχολεία, µτφρ. Β. Αντωνόπουλος &. Ποταµιάνος, Νεφέλη, Αθήνα, 1976 Κολ Μ.-Α. & Γκέινερ Σ., Τα παιδιά δηµιουργούν µε υλικά από το περιβάλλον, ιδακτική Πράξη και Θεωρία, µτφρ. Χ. εληγιάννη, Πατάκης, Αθήνα, 1997 Κουκλοθέατρο, Μια µονογραφία της «Άλκηστις» και 58 σενάρια των φοιτητών του Παιδαγωγικού Τµήµατος Νηπιαγωγών του Πανεπιστηµίου Αθηνών, Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα, 1997 Λόντι Μ., Τα θρανία της Άνοιξης, µτφρ. Σ. Λοβέρδου, Οδυσσέας, Αθήνα, 1980 Ξανθάκου Γ., Η δηµιουργικότητα στο σχολείο, Ελληνικά Γράµ- µατα, Αθήνα,

45 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Όξλυ Κ., Παιχνίδια στην αυλή και στην τάξη, ιδακτική Πράξη και Θεωρία, µτφρ. Ι. Κουτσόγιωργα, Πατάκης, Αθήνα, 1997 Παπανικολάου Ρ., ηµιουργικές εικαστικές δραστηριότητες για παιδιά, Μικρός Πρίγκιπας, Θεσσαλονίκη, 1997 Ροντάρι Τζ., Η γραµµατική της φαντασίας, µτφρ. Μ. Βερτσώνη- Κοκόλη & Λ. Αγγουρίδου-Στρίντζη, Tεκµήριο, Αθήνα,

46

47 Επιµέλεια κειµένου: Μαρία Ζωγραφάκη Τυπογραφική επιµέλεια: Παναγιώτα ιδάχου Σελιδοποίηση: Ειρήνη Μίχα Εξώφυλλο: άφνη Κονταργύρη, Ειρήνη Μίχα Eκτύπωση και βιβλιοδεσία: On Demand A.E.

48

49

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Διαπολιτισμική εκπαίδευση - Διαφοροποιημένη παιδαγωγική Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Συνθήκη 1η Στην

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 6: Μέθοδος project - Πολιτισμός και σχολείο - Διδασκαλία σε ομάδες Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03 1 Η αξιολόγηση (µπορεί να) αναφέρεται στον εκπαιδευτικό, στο µαθητή, στο Αναλυτικό Πρόγραµµα, στα διδακτικά υλικά στη σχολική µονάδα ή (και) στο θεσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06 1590 1765 η Μέθοδος Project σε σχολές Αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη 1765 1880 συνήθης µέθοδος διδασκαλίας - διάδοσή της στην

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

3ο Νηπ/γείο Κορδελιού Τμήμα Ένταξης

3ο Νηπ/γείο Κορδελιού Τμήμα Ένταξης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ Περιεχόμενα Α ΕΠΙΠΕΔΟ (λεξιλόγιο) 1 ο ΣΤΑΔΙΟ : Ονοματοποίηση αντικειμένων και προσώπων 2 Ο ΣΤΑΔΙΟ: Ονοματοποίηση πράξεων 3 ο ΣΤΑΔΙΟ : Καθημερινές εκφράσεις και χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 10:19 Page 2 MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) 2015-2016 Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Προφίλ σχολείου λειτούργησε το 1967-68, και μετακόμισε σε καινούριο κτήριο το 2014-2015 (ΚΑ) 129 μαθητές 10 εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 1

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 1 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 1 ΠΡΟΣΔΟΚΙΑ: Σεβασμός Κοινωνική δεξιότητα: Ακούω τον ομιλητή στο μάθημα Στόχοι μαθήματος: Ο μαθητής να: 1. Ονομάζει τα βασικά βήματα της κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με το σχεδιασμό των πρώτων διδακτικών σας παρεμβάσεων. Τετάρτη 6 Απριλίου 2015

Σχετικά με το σχεδιασμό των πρώτων διδακτικών σας παρεμβάσεων. Τετάρτη 6 Απριλίου 2015 Σχετικά με το σχεδιασμό των πρώτων διδακτικών σας παρεμβάσεων Τετάρτη 6 Απριλίου 2015 Βασικά στοιχεία που περιλαμβάνονται σε κάθε εκπαιδευτικό σχεδιασμό Περιεχόμενο και βασικές επιδιώξεις των δραστηριοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

Maria Gravani Open University of Cyprus

Maria Gravani Open University of Cyprus Αντλεί από πρόσφατη έρευνά μου στο ΑΠΚΥ (μελέτη περίπτωσης) στην οποία συμμετείχαν 8 μέλη ΣΕΠ και 16 φοιτητές της ΣΑΚΕ. Η παρουσίαση οργανώνεται γύρω από τα εξής θέματα: Επικοινωνία Κλίμα-ατμόσφαιρα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Το Θέατρο στο Δημοτικό Σχολείο Θεατρική Παράσταση: «Οι μύθοι του Αισώπου»

Το Θέατρο στο Δημοτικό Σχολείο Θεατρική Παράσταση: «Οι μύθοι του Αισώπου» ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολείο : 14 ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης Τίτλος/Θέμα Προγράμματος Το Θέατρο στο Δημοτικό Σχολείο Θεατρική Παράσταση: «Οι μύθοι του Αισώπου» Τάξεις ή Τμήματα συμμετοχής:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Παιδαγωγικά παιχνίδια Ελεύθερος συνειρμός Το παιχνίδι ρόλων Οραματισμός Ζωγραφική / Σχέδιο Εργασία σε μικρές ομάδες Επισκέπτες ομιλητές Χρήση Βίντεο Ανάθεση εργασιών Τα παιδαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους.

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Κοινωνικής & Πολιτικής Αγωγής ΣΤ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου ήταν αποτελεσματική και πολύ ευχάριστη

Διαβάστε περισσότερα

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων,

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, αντιπαράθεσης απόψεων. Εννοιολογική χαρτογράφηση -Ο χάρτης εννοιών (concept

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα.

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Μελέτης Περιβάλλοντος Δ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου κινήθηκε σε αρκετά καλά πλαίσια. Οι στόχοι, που

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Maria Gravani Open University of Cyprus

Maria Gravani Open University of Cyprus Εστιάζει σε δυο σημεία του ρόλου του ΣΕΠ στο ΑΠΚΥ: 1) ως εκπαιδευτή ενηλίκων, δεδομένου ότι το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται αποτελείται κατά αποκλειστικότητα από ενήλικους εκπαιδευόμενους. 2) ως συνεργάτη

Διαβάστε περισσότερα

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô 25-04-07 11:05 Page 2 EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô AÏÂÍ Ó Ú AÓ ÚÔ ÛÔ N ÏÏË AÛÎÔ ÓË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 2* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους.

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Κάθεται στο παράθυρο του δωματίου της και σκέφτεται, στεναχωρημένη τους παλιούς της φίλους και συμμαθητές.

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΧΟΡΟ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ»

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΧΟΡΟ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΧΟΡΟ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Α1 και Α2 Τάξη του 5 ου Δημοτικού Σχολείου Μενεμένης Φεβρουάριος Ιούνιος 2012 1 Συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία 1. Εισαγωγή 2. Τύποι 3. Ασκήσεις Γρηγοριάδης Ιωάννης Φυσική Η φυσική αποτελεί πεδίο στο οποίο μπορούν να διαπρέψουν οι μαθητές με δυσλεξία καθώς η ιδιαιτερότητα τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Έβδομο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-5 Ώρα για δράση... 6-15 Σημειώσεις... 16 2 Μάθημα Έβδομο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθουμε τη δύναμη της αντίληψης. Θα ανακαλύψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ο μικρόκοσμος μας Βαθμίδα: 3 Τάξη: Στ Διάρκεια: 3 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον κόσμο γύρω τους.

Διαβάστε περισσότερα

Απολογισµός- Αξιολόγηση του έργου «µια σταγόνα ταξιδεύει»

Απολογισµός- Αξιολόγηση του έργου «µια σταγόνα ταξιδεύει» Απολογισµός- Αξιολόγηση του έργου «µια σταγόνα ταξιδεύει» Η συνεργασία του ηµοτικού Σχολείου ηµητριτσίου και του A ηµοτικού Σχολείου Λατσιών της Κύπρου στα πλαίσια του etwinning ξεκίνησε στις αρχές εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ Τα ρήματα Έχουν δύο φωνές: την ενεργητική και την παθητική Ενεργητική φωνή: ω. Παθητική φωνή: -μαι. Οι καταλήξεις των ρημάτων, ω, -άβω

ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ Τα ρήματα Έχουν δύο φωνές: την ενεργητική και την παθητική Ενεργητική φωνή: ω. Παθητική φωνή: -μαι. Οι καταλήξεις των ρημάτων, ω, -άβω 1 ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ Τα ρήματα ανήκουν στα κλιτά μέρη του λόγου και φανερώνουν ότι κάποιο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα κάνει κάτι (κάποια ενέργεια), ή παθαίνει κάτι από κάποιον άλλον, ή από τον εαυτό του ή βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ Τ4Ε 2013-2014 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΟΛΥΔΕΝΔΡΙΟΥ ΤΑΞΗ : Δ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ :2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ : ΙΑ ηµοτικό Σχολείο Πάφου Συντονιστική Οµάδα 1. Τώνια Ιωαννίδου (Συντονίστρια) 2. Μιχαλίνα Κωνσταντινίδου 3. Κάκια Ανδρονίκου

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Για τη σχολική χρονια

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Για τη σχολική χρονια Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Για τη σχολική χρονια 2016-2017 Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ετερογένεια και σχολείο

Ετερογένεια και σχολείο ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Αλεξάνδρα Ανδρούσου Νέλλη Ασκούνη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô B Ì ÚÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô.

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος 3. Ικανότητα ανάληψης δράσης.

Μέρος 3. Ικανότητα ανάληψης δράσης. Μέρος 3. Ικανότητα ανάληψης δράσης. - 2 - Συσσωρευµένη γνώση και ικανότητες Ευαισθητοποίηση και αξιολόγηση της ατοµικής ικανότητας ανάληψης δράσης. Κοινωνική δεξιότητα Ικανότητα εκµάθησης Μεθοδικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 20/2/2013 1 Περιγραφή της έρευνας Ερευνητικό υπόβαθρο Επιτυχηµένη Οµάδα Τι σηµαίνει; Ερευνητική στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο

Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο 1 η διδακτική ώρα 1 Φάση αφόρμησης / εξέταση της προηγούμενης ΔΕ Τρεις μήνες πέρασαν μετά

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ Διδασκαλία της λογοτεχνίας με τη μέθοδο project ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΗΛΙΑΔΗ ΑΜΑΛΙΑ ΠΕ02, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: Απελευθέρωση του μαθητή αναγνώστη από το άγχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΒΙΒΛΙΑ ΣΕ ΡΟΔΕΣ

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΒΙΒΛΙΑ ΣΕ ΡΟΔΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013 2014 ΒΙΒΛΙΑ ΣΕ ΡΟΔΕΣ «Τα ΒΙΒΛΙΑ ΣΕ ΡΟΔΕΣ είναι ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα που φέρνει μικρές κινητές, θεματικές, βιβλιοθήκες μέσα στην τάξη. Το πρόγραμμα ενθαρρύνει τα παιδιά να ξεφυλλίσουν,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα Σενάριο 3. Τα µέσα των πλευρών τριγώνου Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα τριγώνων, τριγωνοµετρικοί αριθµοί περίµετρος και εµβαδόν.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο

Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο Βασίλης Οικονομίδης Διαφοροποιημένη διδασκαλία είναι η διδακτική εκείνη προσέγγιση κατά την οποία ο εκπαιδευτικός λαμβάνοντας υπόψη τη μαθησιακή ετοιμότητα, τα

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίνα Πατσίδου, Σχολική Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής 7 ης Περιφέρειας Μαρία Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος 38 ης Περιφέρειας Προσχολικής Εκπαίδευσης

Μαρίνα Πατσίδου, Σχολική Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής 7 ης Περιφέρειας Μαρία Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος 38 ης Περιφέρειας Προσχολικής Εκπαίδευσης Η επιμόρφωση για την ένταξη και τη συνεκπαίδευση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μέσα από την τέχνη. Η περίπτωση της βιωματικής προσέγγισης μέσα από το εργαστήριο του «αντικειμένου κούκλα»

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα