MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó"

Transcript

1 :19 Page 2 MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

2 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ Κλειδιά και Αντικλείδια ιδακτική Μεθοδολογία Μουσική στο σχολείο Παναγιώτης Τσιρίδης ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2007

3 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων Β έκδοση: 2007 Α έκδοση: 2003 Επιστηµονική υπεύθυνη της σειράς «Κλειδιά και Αντικλείδια» Αλεξάνδρα Ανδρούσου Ο Παναγιώτης Τσιρίδης είναι Μουσικοπαιδαγωγός.

4 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κλειδιά και Αντικλείδια Eίναι άραγε δυνατόν να δουλέψει κανείς αποτελεσµατικά σε ένα αποµονωµένο, ορεινό χωριό της Θράκης, όταν νιώθει αδυναµία επικοινωνίας λόγω γλώσσας; Πώς βρίσκει ένας εκπαιδευτικός ισορροπία ανάµεσα στους κανόνες του σχολικού θεσµού, στις απαιτήσεις των εξετάσεων, στα περιεχόµενα του αναλυτικού προγράµµατος και στις ανάγκες των παιδιών; Πώς διδάσκει κανείς ελληνικά, όταν πάνω από τα µισά παιδιά στην τάξη είναι αλλόγλωσσα; Yπάρχουν τρόποι να κινητοποιήσουµε τα παιδιά ώστε να ενδιαφερθούν για το σχολείο; Πώς αξιολογούµε εάν οι µαθητές έµαθαν ή όχι ιστορία; Aντέχεται η σιωπή των µαθητών από το δάσκαλο; Πώς διορθώνουµε τα λάθη των παιδιών; Πώς επικοινωνούµε σε µια σχολική τάξη; Yπάρχει χώρος για ευχαρίστηση στο σηµερινό σχολείο; Tα παραπάνω ερωτήµατα και πολλά άλλα απασχολούν τους εκπαιδευτικούς και συνδέονται άµεσα µε την καθη- µερινή διδακτική τους πράξη. Kάθε τάξη ορίζεται ως συνάντηση υποκειµένων µε διαφορετική το καθένα προσωπική ιστορία που καλούνται να δράσουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Aυτή η συνάντηση δεν είναι εύκολη ούτε ανέ- 3

5 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ φελη και δεν υπακούει σε προδιαγεγραµµένους κανόνες. Aντιθέτως, είναι γεµάτη συγκρούσεις, δυσκολίες, συγκινήσεις, απογοητεύσεις, ικανοποιήσεις και δηµιουργεί συνεχώς νέα ερωτήµατα που αναζητούν απαντήσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια δεν πρόκειται να αποπειραθούν να δώσουν απαντήσεις, αλλά εργαλεία που θα επιτρέψουν στους αναγνώστες/χρήστες τους να συνθέσουν τις δικές τους λύσεις που αντιστοιχούν στη δική τους πραγµατικότητα. Αυτό βασίζεται στην αρχή ότι η σχολική πραγµατικότητα είναι πολύπλοκη, δυναµική, απρόβλεπτη και κυρίως µοναδική. Άρα, δεν υπάρχει µία µόνο λύση, µία συνταγή µαγική που λύνει τα προβλήµατα. Kάθε εκπαιδευτικό πλαίσιο έχει τις δικές του παραµέτρους που πρέπει πριν από όλα να εντοπιστούν για να αναζητηθούν στη συνέχεια οι κατάλληλες λύσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια είναι εργαλεία ανάγνωσης της σχολικής πραγµατικότητας. ηλαδή, κάθε κείµενο που έχετε στα χέρια σας αποτελεί µια προσπάθεια σύντοµης απάντησης σε ένα ερώτηµα (π.χ. πώς µαθαίνουν τα παιδιά;) από τη σκοπιά µιας επιστηµονικής προσέγγισης (π.χ. της γνωστικής ψυχολογίας). Mπορεί ωστόσο σε άλλο κείµενο να συναντήσετε απάντηση στο ίδιο ερώτηµα από διαφορετική επιστηµονική σκοπιά (π.χ. την 4

6 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ κοινωνιολογία). Tα κείµενα, γραµµένα από εκπαιδευτικούς και πανεπιστηµιακούς διάφορων ειδικοτήτων, ακολουθούν την ίδια δοµή: ξεκινούν από µια σκηνή σε ένα σχολικό πλαίσιο, αναλύουν τι συµβαίνει και ύστερα διατυπώνουν απαντήσεις στηριγµένες σε µία επιστήµη. ηλαδή, µε αφετηρία την εκπαιδευτική πράξη, περνούν µέσα από µια διαδικασία ανάλυσης και σύνθεσης από τη θεωρία, για να καταλήξουν στα χέρια σας σαν κλειδιά για τη δική σας διδακτική πρακτική. Tα κείµενα συνδέονται λειτουργικά µεταξύ τους γιατί καθένα αναδεικνύει και µια ξεχωριστή ψηφίδα από την πραγµατικότητα της εκπαιδευτικής πράξης. Mελετώντας και δουλεύοντας πάνω στον τρόπο µε τον οποίο τα κεί- µενα συνδέονται µεταξύ τους, φανταστήκαµε πολλά από τα κλειδιά που µπορούν να ξεκλειδώσουν πολλά από τα φαινόµενα που αναλύουµε. Ωστόσο, µόνο εσείς µπορείτε να κατασκευάσετε τα αντικλείδια που έχουν νόηµα τη συγκεκριµένη στιγµή για το δικό σας πλαίσιο, που κάνουν... κλικ και ανοίγουν µια «πόρτα» που οδηγεί σε δικές σας λύσεις. Aυτή η πολυπρισµατική, διεπιστηµονική προσέγγιση της καθηµερινής εκπαιδευτικής πράξης είναι προφανές ότι χρησιµοποιεί ως έναυσµα µια ευρεία ποικιλία αναφορών 5

7 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ σε σχολικές πραγµατικότητες: τάξεις στην πόλη, στο βουνό, µονοθέσια σχολεία, µειονοτικά σχολεία της Θράκης, σχολεία µε πολλούς αλλόγλωσσους µαθητές, σχολεία σηµερινά, στην Eλλάδα και αλλού, άλλοτε και τώρα. Eίναι κοινή πεποίθηση όλων όσοι συµµετέχουµε σε αυτή τη σειρά ότι συχνά βοηθάει να αναγνώσει κανείς τη δική του εκπαιδευτική πραγµατικότητα βλέποντας κάτι ανάλογο που συµβαίνει σε µια άλλη τάξη, σε ένα άλλο πλαίσιο, ώστε µέσα από την ανάλυση και την κατανόησή του να µεταφέρει την εµπειρία αυτής της γνώσης στη δική του πραγµατικότητα, στο δικό του πλαίσιο. H απόσταση από τα δικά µας πράγµατα τελικά βοηθάει να τα καταλάβουµε καλύτερα. Tρεις θεµατικές ενότητες, η ιδακτική Μεθοδολογία, το Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης και τα ζητήµατα Ταυτότητας και Ετερότητας, αποτελούν τον καµβά πάνω στον οποίο, µέσα από διαφορετικές επιστη- µονικές προσεγγίσεις, προσπαθούµε να απαντήσουµε στα ερωτήµατα της καθηµερινής εκπαιδευτικής πρακτικής. εν κρύβουµε τις δυσκολίες ούτε αποσιωπούµε τα όρια των προτάσεων που κάνουµε και δεν πιστεύουµε ότι η ευθύνη για τις λύσεις είναι µόνο στα χέρια των εκπαιδευτικών. Yποστηρίζουµε όµως ότι µπορούν οι εκπαιδευτικοί να πάρουν στα χέρια τους τα εργαλεία που 6

8 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ θα τους επιτρέψουν να καταλάβουν καλύτερα το πλαίσιο µέσα στο οποίο εργάζονται, να το βελτιώσουν και να αντλήσουν ικανοποίηση από τη δουλειά τους. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια ευτύχησαν να συναντήσουν στη διαδροµή τους άξιους τεχνίτες που τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική µορφή τα έκαναν ανθεκτικά, λειτουργικά και έτοιµα να ξεκλειδώσουν. Tους ευχαριστώ όλους και όλες θερµά. Aλεξάνδρα Aνδρούσου Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Νοέµβριος

9 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Από τη σειρά «Κλειδιά και Αντικλείδια» κυκλοφορούν τα βιβλία: θεµατικό πεδίο ιδακτική Μεθοδολογία ιδάσκοντας ιστορία Αβδελά Ε. Κίνητρο στην εκπαίδευση Ανδρούσου Α. Ανάγνωση και ετερότητα Αποστολίδου Β. Εµψύχωση στην τάξη (Α και Β µέρος) ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Νικολάου Β. Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη Ζωγραφάκη Μ. Η επικοινωνιακή προσέγγιση του γλωσσικού µαθήµατος Ιορδανίδου Α., Σφυρόερα Μ. ηµιουργικές δραστηριότητες και διαδικασίες µάθησης Κουτσούρη Α. Για τη µέθοδο project Μάγος Κ. Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά Σακονίδης Χ. ιαθεµατική προσέγγιση της γνώσης Σφυρόερα Μ. ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική Σφυρόερα Μ. Η επεξεργασία της εικόνας στη σχολική τάξη Σφυρόερα Μ. Το λάθος ως εργαλείο µάθησης και διδασκαλίας Σφυρόερα Μ. 8

10 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Φυσικές Επιστήµες: διδασκαλία και εκπαίδευση Τσελφές Β. Μουσική στο σχολείο Τσιρίδης Π. ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών Χοντολίδου Ε. ιδασκαλία σε οµάδες Χοντολίδου Ε. Η επανατροφοδότηση των µαθητών στα γραπτά τους κείµενα Χοντολίδου Ε. θεµατικό πεδίο Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Κοινωνικές ανισότητες στο σχολείο Ασκούνη Ν. Οικογένεια και σχολείο ραγώνα Θ. Στερεότυπα και προκαταλήψεις ραγώνα Θ. Η µη λεκτική επικοινωνία στο σχολείο Κούρτη Ε. Πολιτισµός και σχολείο Πλεξουσάκη Ε. Η µειονοτική εκπαίδευση της Θράκης Τσιτσελίκης Κ. Γλώσσα του σπιτιού και γλώσσα του σχολείου Φραγκουδάκη Α. Η εθνική ταυτότητα, το έθνος και ο πατριωτισµός Φραγκουδάκη Α. Η ικανότητα του λόγου και η γλωσσική διδασκαλία Φραγκουδάκη Α. 9

11 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ θεµατικό πεδίο Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Ανδρούσου Α., Ασκούνη Ν. «Εµείς» και οι «άλλοι»: εµπειρίες εκπαιδευτικών ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Πετρίδης Τ. Ταυτότητα και εκπαίδευση ραγώνα Θ. Επικοινωνία και ταυτότητες σε µια πολύγλωσση οικογένεια Μανουσοπούλου Α. Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα Μπαλτσιώτης Λ. Ταυτότητες και λογοτεχνία στο σχολείο Χοντολίδου Ε. ηµιουργώντας γέφυρες Ανδρούσου Α., Πανούτσος Α. Για περισσότερα «Κλειδιά και Αντικλείδια»: 10

12 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Μουσική στο σχολείο Σκηνή 1η Στην Α τάξη ενός δηµοτικού σχολείου στο Χολαργό, ο δάσκαλος βλέπει ότι η µουσική ενδιαφέρει και κινητοποιεί τα παιδιά. Σκέφτεται λοιπόν να τη χρησιµοποιήσει µε σκοπό να κάνει διαπολιτισµική εκπαίδευση. Τους µιλάει για την Αφρική. Εκεί οι άνθρωποι έχουν µαύρο δέρµα, ζούνε σε σπιτάκια φτιαγµένα από χόρτα και καλάµια, κυνηγάνε µε ακόντια και για µουσική παίζουν τα τύµπανα. Έχει φέρει µάλιστα και µία κασέτα µε αφρικάνικη µουσική την οποία βάζει στο κασετόφωνο. Τα παιδιά γελάνε. Τους ζητάει να χορέψουν σαν Αφρικανοί. Κοροϊδεύει το ένα το άλλο, στο τέλος κάποια χορεύουν, ενώ από κάτω γίνεται πανζουρλισµός. Ο Γιώργος κοροϊδεύει αυτούς που χορεύουν σαν Αφρικανοί. Ο δάσκαλος, για να τον επαναφέρει στην τάξη, του µιλάει θυµω- µένα για τα «κακόµοιρα παιδιά στην Αφρική που πεινάνε», ενώ εκείνος έχει ό,τι θελήσει. Χτυπάει κουδούνι. Σκηνή 2η Στην Γ τάξη ενός δηµοτικού σχολείου στο κέντρο της Αθήνας µε πολλά παιδιά µεταναστών, ο δάσκαλος απο- 11

13 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ φασίζει να εφαρµόσει µία διαπολιτισµική µουσική δραστηριότητα την οποία βρήκε σε ένα βιβλίο. Ακολουθώντας τις οδηγίες που αφορούν στη δραστηριότητα χωρίζει τα παιδιά σε δύο οµάδες. Ένα παιδί της πρώτης οµάδας λέει τη λέξη καληµέρα. Τα παιδιά της δεύτερης οµάδας ψάχνουν να βρουν ποιο παιδί µίλησε. Για κάθε σωστή απάντηση η οµάδα παίρνει κάποιους πόντους. Μετά παίζει η δεύτερη οµάδα. Ο δάσκαλος ρωτάει ποια παιδιά γνωρίζουν και άλλες γλώσσες. Κάποιο παιδί που η µητέρα του είναι από τη ανία λέει το καλη- µέρα στα δανέζικα, κάποιο άλλο στα τούρκικα. Όταν ο Βασίλης λέει ότι ξέρει τη λέξη στα φιλιππινέζικα, ο δάσκαλος γελάει και δηλώνει: «Κατάλαβα, όταν ήσουνα µωρό είχες φιλιππινέζα νταντά και έτσι έµαθες τα φιλιππινέζικα». Το παιδί τα χάνει και απαντά αµήχανα: «Όχι, κύριε, η µητέρα µου είναι Φιλιππινέζα». Όταν φτάνει στον Αλµπέρτο, ο οποίος έχει έρθει από την Αλβανία πριν από λίγους µήνες, τον ρωτά πώς λένε το καληµέρα στα αλβανικά. Ο Αλµπέρτο απαντά: «εν ξέρω κύριε, δε λέµε». Ο δάσκαλος γελάει και σχολιάζει: «Καλά, ρε Αλµπέρτο, δε λέτε καληµέρα στην Αλβανία;». Ο Αλµπέρτο κοκκινίζει και τα υπόλοιπα παιδιά γελάνε µε το αστείο του δασκάλου. Την επόµενη µέρα ο δάσκαλος ανακαλύπτει ότι το παιδί δεν είχε καταλάβει τη λέξη καληµέρα στα ελληνικά. 12

14 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Σκηνή 3η Στην τάξη του ίδιου σχολείου στο Βοτανικό, η δασκάλα δουλεύει µε τους µαθητές ένα πρόγραµµα, µε βάση τη µέθοδο project, για τη γειτονιά. Στο πλαίσιο αυτού του προγράµµατος αποφασίζουν να κάνουν µία έρευνα στη γειτονιά για τα είδη της µουσικής που ακούνε οι κάτοικοι της περιοχής. Με την έρευνα και την επεξεργασία των ευρηµάτων της η δασκάλα θέτει καταρχήν στόχους που σχετίζονται µε την ενίσχυση των µαθηµατικών ικανοτήτων των µαθητών. Ετοιµάζουν ένα ερωτηµατολόγιο και ένα παιδί φέρνει από το σπίτι του ένα παιδικό κασετόφωνο µε µικρόφωνο, που θα χρειαστούν στις συνεντεύξεις τους. Βγαίνουν έξω από το σχολείο και ξεκινάνε την έρευνά τους στο καφενείο, στο ψιλικατζίδικο, στο φούρνο, µιλάνε στις γυναίκες που κάθονται και κουβεντιάζουν στη γειτονιά και αλλού. Όποιος από τους ερωτηθέντες θέλει τραγουδά και λίγο από το αγαπηµένο του τραγούδι στο κασετόφωνο. Αν το τραγούδι το ξέρουν και τα παιδιά, τραγουδάνε και αυτά µαζί του. Επιστρέφουν στο σχολείο και ακούνε την κασέτα που έχουν γράψει. Έχει πολλή πλάκα. Τραγουδάνε και γελάνε µε τα «σουξέ» της γειτονιάς. Μετά καταγράφουν τα αποτελέσµατα της έρευνάς τους, φτιάχνοντας ένα 13

15 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ στατιστικό πίνακα µε τα είδη της µουσικής που ακούνε οι άνθρωποι στη γειτονιά τους. Σκηνή 4η Στην Α τάξη ενός δηµοτικού σχολείου στο Βοτανικό, ένα µεγάλο ποσοστό παιδιών έχουν µητρική τους γλώσσα την τουρκική, ενώ υπάρχουν και αρκετά µε µητρική γλώσσα την αλβανική. Ο δάσκαλος µπαίνει στην τάξη για να διδάξει Γλώσσα διαβάζοντας από το ανθολόγιο το ποίηµα του ροσίνη «Ο ήλιος και ο αέρας», το οποίο στηρίζεται σε ένα µύθο του Αισώπου. ιαβάζει το ποίηµα και εξηγεί, όσο καλύτερα µπορεί, το µύθο. Η συµµετοχή των παιδιών τον απογοητεύει. εν είναι µόνο τα παιδιά που δεν ξέρουν καλά ελληνικά και δε συµµετέχουν, αλλά και τα άλλα παιδιά τα οποία δείχνουν να βαριούνται. Ξαναπροσπαθεί, θυµώνει, κάνει ερωτήσεις, τα παιδιά κοροϊδεύονται µεταξύ τους, ξεσπάει ένας µικρός καβγάς, χτυπάει κουδούνι. Την άλλη ώρα φέρνει µαζί του τα µουσικά οργανάκια που υπάρχουν στο σχολείο. Ανοίγει την τσάντα και βάζει όλα τα όργανα στη σειρά στο πάτωµα. Τα παιδιά αιφνιδιάζονται. Τα ρωτάει αν θέλουν να παίξουν το παραµύθι µε µουσική. Όλοι θέλουν και έτσι πρέπει να χωριστούν σε οµάδες, γιατί τα παιδιά είναι πολλά και τα όργανα 14

16 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ λίγα. Χωρίζονται σε τρεις οµάδες. Ξαναδιαβάζει το ποίηµα και σε κάθε φράση τα παιδιά σκέφτονται και δοκι- µάζουν ήχους που ταιριάζουν µε τους στίχους του. Όλοι θέλουν να δοκιµάσουν. Ο Αλή δεν καταλαβαίνει στα ελληνικά την έκφραση «ο γέρος περπατά αργά». Η Αϊσέ του εξηγεί «γιαβάς-γιαβάς» και του το δείχνει χτυπώντας αργά ένα τύµπανο. Την ώρα που ο δάσκαλος ή κάποιο από τα παιδιά διαβάζει το ποίηµα, µία οµάδα παίζει τη µουσική που έχουν ταιριάξει µε τους στίχους. Παίζουν και οι τρεις οµάδες χωρίς να βαριούνται, αφού κάθε οµάδα παίζει διαφορετική µουσική. Χτυπάει κουδούνι. Τι συνέβη σ αυτά τα παραδείγµατα; Στην πρώτη σκηνή, στο σχολείο στο Χολαργό, τα παιδιά κατάλαβαν σχετικά µε την Αφρική ότι πρόκειται για έναν πρωτόγονο πολιτισµό, αφού οι Αφρικανοί ζούνε ακόµα σε αχυρένια σπίτια και παίζουν µουσική µε τύµπανα, ενώ αυτά ακούνε µουσική µε ηλεκτρικές κιθάρες, κλαρίνα και µπουζούκια. Ο αφρικάνικος χορός είναι αστείος και πολύ εύκολος, ενώ αυτά µαθαίνουν µε το γυµναστή τους τον καλαµατιανό, που είναι «κανονικός» χορός µε «κανονικά» βήµατα. 15

17 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Ο Γιώργος, µετά την ενοχοποίησή του από το δάσκαλο σχετικά µε τα αφρικανάκια, δεν τα θεωρεί µόνο διαφορετικά, αλλά του είναι πλέον δύσκολο ακόµα και να τα συµπαθήσει. Αυτό το µάθηµα, δηλαδή, είχε το αντίθετο ακριβώς αποτέλεσµα από την αρχική επιδίωξη του δασκάλου. Καλλιέργησε στα παιδιά µία στερεότυπη άποψη για τους «ξένους-άλλους» η οποία έδωσε τροφή στην πλάνη για έναν ανώτερο πολιτισµό, στον οποίο ζούνε τα ίδια. Οδήγησε τα παιδιά σε έναν τρόπο σκέψης µε τον οποίο τοποθετούν ευκολότερα διαχωριστικές γραµµές για να διακρίνουν αρνητικά τους «άλλους». Η προσέγγιση των άλλων µέσα από τέτοιου είδους στερεότυπες αντιλήψεις πολύ πιθανόν ενισχύει και τις µεταξύ των παιδιών συγκρούσεις και διαφορές. Αυτές στη συνέχεια εκφράζονται, για παράδειγµα, στο παιχνίδι που πολλές φορές κάνουν στο διάλειµµα, όταν µία οµάδα παιδιών (π.χ. καλοί µαθητές, δυνατά παιδιά κ.ά.) θα µπει στο ρόλο του «εµείς» για να κοροϊδέψει µία άλλη οµάδα (π.χ. δειλά παιδιά, αλλοδαπούς κ.ά.) δίνοντάς της το ρόλο του αφρικανού «άλλου». Οι παρατηρήσεις, τέλος, του δασκάλου στο παιδί και η αναφορά του στα «κακόµοιρα τα αφρικανάκια που πει- 16

18 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ νάνε» είχαν αποτέλεσµα να βλέπει το παιδί στους άλλους έναν «εχθρό», αφού εξαιτίας τους τοποθετείται στο ρόλο του ηθικά «κακού». Ο δάσκαλος, δηλαδή, προσπαθεί να νουθετήσει τον «άτακτο» µαθητή καλλιεργώντας του την ενοχή και τον οίκτο για τους άλλους, γεγονός το οποίο µπορεί να οδηγήσει το παιδί σε θέση άµυνας. Από αυτή τη θέση είναι πολύ πιθανό να αντιµετωπίζει τους «ξένους-άλλους» σαν απειλή. Στη δεύτερη σκηνή το αποτέλεσµα ήταν και πάλι ακριβώς αντίθετο από αυτό που θα ήθελε ο δάσκαλος. Παρόλο που το παιχνίδι ήταν ενδιαφέρον και τράβηξε την προσοχή των παιδιών, οι βασικοί στόχοι αυτής της δραστηριότητας, οι οποίοι ήταν αφενός η ενίσχυση της αυτοεκτίµησης των παιδιών µε διαφορετική καταγωγή και µητρική γλώσσα και αφετέρου η αποδοχή τους από τους άλλους ως ισότιµα µέλη µιας οµάδας µε διαφορετικές µητρικές γλώσσες, δεν πέτυχαν. Γιατί; Ο Βασίλης δεν είχε ποτέ ξαναµιλήσει στην τάξη για το ότι η µαµά του είναι από τις Φιλιππίνες, προφανώς γιατί, συνειδητά ή ασυνείδητα, συνέδεε τη φιλιππινέζικη καταγωγή µε µία συγκεκριµένη κοινωνική οµάδα και επαγγελµατική θέση. Με την ευκαιρία της δραστηριότητας εµπιστεύεται την προσωπική του ταυτότητα 17

19 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ στους συµµαθητές του και στο δάσκαλο. Ο δάσκαλος όµως θα εκφράσει το κοινωνικό στερεότυπο µε βάση το οποίο οι Φιλιππινέζες είναι νταντάδες και όχι µητέρες, υποτιµώντας τελικά τη µητέρα του Βασίλη και βέβαια τον ίδιο το Βασίλη. Ο Αλµπέρτο είχε ακόµα χειρότερη µοίρα σε αυτή τη δραστηριότητα. Αν και ο δάσκαλος ακολούθησε κατά γράµµα αυτό που έγραφε το βιβλίο, µε στόχο την ενίσχυση της ταυτότητας και της αυτοεκτίµησης των αλλοδαπών παιδιών και την αποδοχή τους από την υπόλοιπη οµάδα, το αποτέλεσµα ήταν ακριβώς το αντίθετο. Το παιδί αισθάνεται αµηχανία που δεν καταλαβαίνει τη λέξη καληµέρα στα ελληνικά και λέει «ε λέµε, κύριε», προκειµένου να καλύψει το γνωστικό κενό του στην ελληνική γλώσσα. Κατόπιν ντροπιάζεται µπροστά στους συµµαθητές του από το δάσκαλο, ο οποίος του επιτίθεται: «Μα καλά, ρε Αλµπέρτο, δε λέτε καληµέρα στην Αλβανία;». Με αυτό τον τρόπο ο δάσκαλος υποτιµά τη µητρική γλώσσα του παιδιού σαν µία γλώσσα που δεν εκπληρώνει βασικές επικοινωνιακές και κοινωνικές λειτουργίες, γεγονός που έχει αποτέλεσµα να υποτιµάται η ιδιαίτερη εθνική και γλωσσική ταυτότητα του παιδιού, δηλαδή το ίδιο το παιδί. Η υποτίµηση αυτή καθιστά 18

20 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ πλέον πολύ δύσκολη οποιαδήποτε ισότιµη προσέγγιση των άλλων παιδιών µε τον «ξένο» Αλµπέρτο. Στην τρίτη σκηνή η µουσική λειτουργεί σαν ένα εργαλείο στην ανάπτυξη ενός θεµατικού προγράµµατος συνδεόµενο µε τους στόχους των µαθηµατικών. Αυτό που καταφέρνει η δασκάλα εδώ, εκτός από τα µαθηµατικά, είναι η επαφή, η εξοικείωση και η επικοινωνία των παιδιών µε τους «άλλους» της γειτονιάς. Οι γείτονες «άλλοι» µοιράζονται µε τα παιδιά τα διαφορετικά γούστα τους, τραγουδάνε και εκφράζονται. Το ίδιο κάνουν και τα παιδιά, δηλαδή εκφράζονται καλλιτεχνικά και µοιράζονται τα συναισθήµατά τους µε τους άλλους, τραγουδώντας τα «σουξέ» της εποχής, τα οποία λίγο ως πολύ γνωρίζουν. Ιδιαίτερα σηµαντικός είναι ο τρόπος µε τον οποίο προσεγγίζουν τα διαφορετικά µουσικά είδη. ε διακρίνουν τη µουσική σε «καλή» και «κακή», σε «ανώτερη» και «κατώτερη», αλλά µέσα από την έρευνα που κάνουν βλέπουν ότι η µουσική της γειτονιάς είναι τα πολλά και διαφορετικά είδη µουσικής που ακούνε οι κάτοικοί της. Στην τέταρτη σκηνή, στο σχολείο στο Βοτανικό, ο δάσκαλος δεν έχει σκοπό να κάνει ούτε διαπολιτισµική εκ- 19

21 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ παίδευση ούτε µάθηµα µουσικής. Όταν βλέπει ότι τα παιδιά δεν ενδιαφέρονται για το ποίηµα και το παραµύθι, ψάχνει να βρει ένα διαφορετικό τρόπο για να προκαλέσει το ενδιαφέρον τους. Χρησιµοποιεί δηλαδή τη µουσική σαν «αντικλείδι» για να ανοίξει το δρόµο για τη γλωσσική ανάπτυξη των µαθητών του. Τόσο αυτός όσο και η δασκάλα στην τρίτη σκηνή οργανώνουν το µάθηµά τους σε οµάδες. Αυτό δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να ανταλλάξουν ιδέες, να δηµιουργήσουν κάτι από κοινού και να επικοινωνήσουν µέσα από το παιχνίδι, συµβάλλοντας τελικά στην ενίσχυση των µεταξύ τους σχέσεων. Η δουλειά µε τις οµάδες ήταν δηλαδή το δεύτερο «αντικλείδι» που χρησιµοποίησαν και οι δύο, µε το οποίο άνοιξαν την πόρτα για την αποδοχή των παιδιών µεταξύ τους, πράγµα που δεν κατάφεραν να κάνουν οι δάσκαλοι στο πρώτο και δεύτερο παράδειγµα. Γιατί; Ο εκπαιδευτικός στο πρώτο παράδειγµα µε την αφρικάνικη µουσική αποτυγχάνει σε σχέση µε το στόχο που έχει θέσει, γιατί προσπαθεί µε λάθος τρόπο. Κι αυτό 20

22 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ γιατί απλώς παραθέτει το διαφορετικό, χωρίς να έχει επεξεργαστεί το πώς αυτό θα γίνει αντιληπτό από τα παιδιά. Η επιλογή των Αφρικανών ενισχύει τη στερεοτυπική εικόνα µιας φολκλορικής εξωτικής Αφρικής και καλλιεργεί ταυτοχρόνως συναισθήµατα οίκτου και λύπησης. Στην περίπτωση αυτή η αποδοχή του άλλου βασίζεται σε µια στάση ηθικού τύπου, που υποκρύπτει µια ιεράρχηση ανώτερων και κατώτερων πολιτισµών. Ο εκπαιδευτικός θεωρεί ότι η παράθεση του διαφορετικού ως κάτι εξωτικού και η καλλιέργεια ηθικής η οποία θα στηρίζεται στη λύπηση και τον οίκτο θα συµβάλουν στη συνύπαρξη των παιδιών µε τους «άλλους», ενώ στην πραγµατικότητα επιτυγχάνεται το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσµα. Ο εκπαιδευτικός στο δεύτερο παράδειγµα χρησιµοποιεί σαν «κλειδί» το εκπαιδευτικό υλικό που βρήκε σε ένα βιβλίο. εν καταφέρνει όµως να φτιάξει τα δικά του «αντικλείδια» για να πετύχει τους στόχους του. Αν και ακολουθεί κατά γράµµα τη δραστηριότητα που βρήκε στο βιβλίο, δεν µπορεί να εµβαθύνει στην ουσία των στόχων του και να αντιµετωπίσει τα ζητήµατα που προκύπτουν στην τάξη του, µε αποτέλεσµα να αποτυγχάνει και αυτός στο στόχο του. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι το να ακολουθεί κανείς µια δραστηριότητα κατά γράµµα 21

23 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ δεν αρκεί από µόνο του για να πετύχει το στόχο που έχει θέσει. Χρειάζεται πριν από όλα να έχει ξεκαθαρίσει ο ίδιος ο εκπαιδευτικός τι θέλει να πετύχει και να έχει λάβει υπόψη του όλες τις παραµέτρους σε σχέση µε το πλαίσιο της τάξης του. Ο ρόλος της µουσικής στο σχολείο Για να καθορίσουµε το ρόλο που µπορεί να διαδραµατίσει η µουσική στο σχολείο, θα πρέπει πρώτα να ορίσουµε τι είναι µουσική. Σύµφωνα µε το Μ. Γρηγορίου: «Μουσική είναι οι ήχοι που οργανώνει ο άνθρωπος µε σκοπό να εκφραστεί και να επικοινωνήσει καλλιτεχνικά, µε σκοπό να κάνει τέχνη. [ ] Η µουσική είναι µία τέχνη. Είναι ένας από τους τρόπους µε τους οποίους µπορούν οι άνθρωποι να εκφράζονται καλλιτεχνικά, να συµµετέχουν και να επικοινωνούν, να παίζουν και να επινοούν» 1. Τι µπορεί όµως να µας προσφέρει η µουσική ως τέχνη; Ο Θ. Χατζόπουλος γράφει: «Τι είναι αυτό που µας ωθεί στην ανάγνωση, στο άκουσµα ή στη θέα ενός έργου; 1 Γρηγορίου Μ., Μουσική για παιδιά και για έξυπνους µεγάλους, τόµος Α, Νεφέλη, Αθήνα,

24 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είναι µόνο αισθητική απόλαυση, άγρα συγκίνησης ή και ένα λανθάνον κάθε φορά ερώτηµα για τον εαυτό µας και για τη ζωή µας, για τον άνθρωπο εντέλει...» 2. Σύµφωνα µε τις παραπάνω διατυπώσεις, η σχέση της µουσικής µε το παιδί και την εκπαίδευση µπορεί να περιγραφεί ως εξής: το παιδί µπορεί, µέσω της µουσικής, να «παίζει και να επινοεί», να ανακαλύπτει τον κόσµο και τον εαυτό του. Μπορεί να εκφράζεται και να επικοινωνεί, να µοιράζεται τις εµπειρίες του και να συµµετέχει στις εµπειρίες των άλλων, αναπτύσσοντας µέσα από την καλλιτεχνική δηµιουργία τον ψυχοσυναισθηµατικό του κόσµο. Μπορεί να θέτει ερωτήµατα, για τον εαυτό του και τους άλλους, που θα το οδηγήσουν να ωριµάσει µέσα από την εµπειρία της δηµιουργίας. Πώς όµως µπορεί να γίνει αυτό µέσα σε ένα σχολείο; Η µουσική σε ένα σχολείο µπορεί να έχει δύο διαφορετικές λειτουργίες. Η πρώτη λειτουργία αναφέρεται στη µουσική ως µάθηµα µε στόχο την απόκτηση και την καλλιέργεια µουσικών γνώσεων και δεξιοτήτων. Η δεύτερη λειτουργία της µουσικής αφορά στη χρήση της από τον 2 Χατζόπουλος Θ., «Παιδί και τέχνη: Ερωτήµατα για ενηλίκους», Πρακτικά Ε Επιµορφωτικού Σεµιναρίου «Η Τέχνη στην Εκπαίδευση», Πατάκης, Αθήνα,

25 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ εκπαιδευτικό για την εξυπηρέτηση διάφορων εκπαιδευτικών στόχων. Στη δεύτερη περίπτωση ο εκπαιδευτικός δε χρειάζεται να έχει ιδιαίτερες ικανότητες στη µουσική ή να ξέρει µουσική, παίζοντας κάποιο µουσικό όργανο. Οποιοσδήποτε εκπαιδευτικός µπορεί να εντάξει τη µουσική στις εκπαιδευτικές του δραστηριότητες όπως κάνει, για παράδειγµα, µε τη ζωγραφική, το θέατρο και τις άλλες τέχνες. Και όπως στη ζωγραφική δε θα πρέπει να διακρίνεται η καλή από την κακή ζωγραφιά, αλλά το ενδιαφέρον να εστιάζεται στη διαδικασία της έκφρασης και στη συµµετοχή, έτσι και στη µουσική δεν υπάρχουν κατάλληλες και µη κατάλληλες µουσικές που θα πρέπει να χρησιµοποιηθούν. Κάθε µουσική που ακούγεται ή παράγεται στην τάξη, µέσω της οποίας εκφράζονται συναισθηµατικά όχι µόνο τα παιδιά αλλά και ο εκπαιδευτικός, αποτελεί εργαλείο για την εκπαίδευση. Οποιαδήποτε διάκριση και ποιοτική αξιολόγηση της µουσικής οδηγεί σε διάκριση και ποιοτική αξιολόγηση και των ανθρώπων που εκφράζονται µε αυτήν. Και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός, όταν θα θελήσει να φέρει στην τάξη µουσική, θα είναι καλύτερα να επιλέξει εκείνη µε την οποία ο ίδιος εκφράζεται και επικοινωνεί. Με αυτή τη µουσική θα µπορέσει να αναπτύξει επικοινωνία µε τους µαθητές του και να δηµιουργήσει τα «αντικλείδια» για την επίτευξη των στόχων του. 24

26 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Εποµένως η µουσική, µε βάση τα παραπάνω, µπορεί να χρησιµοποιηθεί: α) ως µέσο διαθεµατικής προσέγγισης της γνώσης και β) ως µέσο συνύπαρξης. Η µουσική ως µέσο διαθεµατικής προσέγγισης της γνώσης Η µουσική µπορεί να συµβάλει στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην επίτευξη των στόχων πολλών γνωστικών αντικειµένων είτε από µόνη της είτε συνδεόµενη άµεσα ως δραστηριότητα µε κάποιο µάθηµα. Ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει καταρχήν τη µουσική σαν παιχνίδι, µε στόχο την ανάπτυξη της προσωπικής έκφρασης των µαθητών και της δυνατότητάς τους να επικοινωνούν και να µαθαίνουν. Σε αυτή την περίπτωση η µουσική θα συµβάλει ώστε το παιδί να µπορεί να εκφράζεται και να επικοινωνεί µε τους άλλους, να είναι δηµιουργικό και να µπορεί να συµµετέχει ενεργά στην οµάδα. Κάθε µέλος της οµάδας, από τη στιγµή που µπορεί να εκφραστεί, αισθάνεται περισσότερο ασφαλές, άρα είναι περισσότερο δεκτικό και ανοιχτό στη γνώση. Μέσα από τη διαδικασία της αλληλεπίδρασης εντός της οµάδας µπορεί να µάθει καλύτερα και πιο αποτελεσµατικά. 25

27 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Μπορεί επίσης ο εκπαιδευτικός να χρησιµοποιήσει το παιχνίδι της µουσικής ως κίνητρο για την κατάκτηση ενός άλλου γνωστικού αντικειµένου. Σε αυτή την περίπτωση µπορεί να επιλέξει µουσικές δραστηριότητες και µουσικά παιχνίδια που θα βρει σε βιβλία τα οποία απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς χωρίς εξειδικευµένες µουσικές γνώσεις και να τα προσαρµόσει στο περιεχόµενο άλλων µαθηµάτων, όπως η Γλώσσα, η Γεωγραφία, τα Μαθηµατικά, η Μελέτη του Περιβάλλοντος κ.ά. Η µουσική δηλαδή θα χρησιµοποιηθεί όπως το θεατρικό παιχνίδι, όπου στόχος δεν είναι η θεατρική εκπαίδευση αλλά η ενίσχυση του ενδιαφέροντος των παιδιών για την εκπαιδευτική διαδικασία. Για παράδειγµα, στο πλαίσιο της παραγωγής εκπαιδευτικού υλικού για τους µουσουλµάνους µαθητές του γυµνασίου στη Θράκη, η µουσική έχει χρησιµοποιηθεί ιδιαίτερα στο µάθηµα της Λογοτεχνίας. Εδώ η µουσική θεωρείται η «γέφυρα», ο µεσολαβητής µέσω του οποίου θα µπορέσει το παιδί να επικοινωνήσει µε τη µελοποιηµένη ποίηση αλλά και µε τον έντεχνο λόγο γενικότερα. 3 3 Με αυτό το σκεπτικό δηµιουργήθηκε και ένα µουσικό ανθολόγιο µε τίτλο εν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά, στο πλαίσιο της πράξης «Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων » του ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ, ράση 2.5: ηµιουργία εκπαιδευτικού υλικού για το 26

28 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Αυτό κάνουν και οι δύο δάσκαλοι που συναντήσαµε στην τρίτη και τέταρτη σκηνή. Η πρώτη χρησιµοποιεί τα τραγούδια της γειτονιάς προκειµένου να διδάξει µαθη- µατικά, ενώ ο δεύτερος επιλέγει µία µουσική δραστηριότητα, όπως η µουσική επένδυση παραµυθιών, και την προσαρµόζει µε στόχο την ενίσχυση της γλωσσικής ικανότητας των παιδιών και τη διδασκαλία ενός ποιήµατος. Η µουσική ως µέσο συνύπαρξης Η µουσική ως τέχνη, δηµιουργία και µορφή επικοινωνίας µπορεί να αποτελέσει ένα πεδίο ώστε να αναπτυχθούν ισχυροί δεσµοί ανάµεσα στα µέλη µιας οµάδας. Εδώ όµως πρέπει να επισηµανθούν ορισµένες παρεξηγήσεις και «παγίδες» τις οποίες χρειάζεται ο εκπαιδευτικός να προσέξει. Μία συχνή παρεξήγηση είναι ότι η διαπολιτισµική εκπαίδευση συνίσταται στην παρουσίαση διαφορετικών πολιτισµών, όπως έκανε ο δάσκαλος στο Χολαργό (πρώτη σκηνή). Μία τέτοια χρήση της µουσικής, η οποία στηρίζεται στη φολκλορική παρουσίαση άλλων πολιτισµών, ενισχύει τα στερεότυπα και τις «έτοιµες» εικόνες που µάθηµα της λογοτεχνίας Α και Β Γυµνασίου, Ενότητα: Ποίηση και τραγούδι. 27

29 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ έχουν τα παιδιά στο µυαλό τους. Με τον τρόπο αυτό οι άλλοι πολιτισµοί δεν αντιµετωπίζονται ως ισότιµοι και έτσι δεν αναδεικνύεται η δυναµική τους και οι αλληλεπιδράσεις τους. Τελικά υποβιβάζονται οι «άλλοι» στα µάτια των παιδιών και καλλιεργείται µία στερεότυπη εικόνα για αυτούς. Μία άλλη παγίδα σχετικά µε το ρόλο της µουσικής ως µέσου συνύπαρξης είναι ότι υπάρχουν ορισµένες µουσικές δραστηριότητες κατάλληλες ή ειδικές για τη διαπολιτισµική εκπαίδευση. Σε αυτή την παγίδα «πέφτει» ο δάσκαλος στη δεύτερη σκηνή, που διαδραµατίζεται σε ένα σχολείο στο κέντρο της Αθήνας. Ακολουθεί από ένα βιβλίο µία δραστηριότητα για ένα διαπολιτισµικό µάθηµα, σαν «συνταγή». Το αποτέλεσµα όµως είναι αρνητικό για τους «ξένους-άλλους» της τάξης του. Στην πραγµατικότητα δεν υπάρχουν µουσικές δραστηριότητες µε στόχο την αποδοχή του άλλου οι οποίες να µπορούν να γραφτούν και να εφαρµοστούν σαν «συνταγή» από τους εκπαιδευτικούς. Τέτοιες «συνταγές» έχουν συνήθως τα αντίθετα αποτελέσµατα. Εάν, για παράδειγµα, ο δάσκαλος αυτού του σχολείου αντί για τις «ειδικές» µουσικές δραστηριότητες µάθαινε απλώς ένα τραγούδι στην τάξη του, το αποτέλεσµα θα ήταν σαφώς 28

30 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ καλύτερο, γιατί δε θα είχαν δηµιουργηθεί αρνητικά συναισθήµατα στα ξένα παιδιά. Με τις δραστηριότητες που επέλεξε έθιξε και πρόβαλε µέσα στην τάξη ένα ευαίσθητο θέµα το οποίο στη συνέχεια δεν είχε ο ίδιος τη δυνατότητα να επεξεργαστεί. Έτσι, κατέληξε στην προσβολή και την υποτίµηση του «άλλου». Πώς µπορεί λοιπόν ο εκπαιδευτικός να χρησιµοποιήσει τη µουσική ως µέσο συνύπαρξης; Για να τα καταφέρει θα πρέπει να ορίσει µε σαφήνεια τους διδακτικούς του στόχους και να σχεδιάσει τις δραστηριότητές του. Ο βασικός του άξονας θα πρέπει να είναι η καλλιέργεια του «εγώ» κάθε µαθητή µέσα από τη συνύπαρξη, τη συνεργασία και την αποδοχή του «άλλου» που βρίσκεται δίπλα του, στην τάξη του, και αργότερα στη ζωή του. 29

31 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Ένα τελευταίο παράδειγµα Στην Στ τάξη ενός δηµοτικού σχολείου στο Χαλάνδρι, η δασκάλα δουλεύει µε τα τραγούδια της ξενιτιάς στην ώρα της µουσικής. Γίνονται διάφορες συζητήσεις για την ξενιτιά, τους ξένους, τα ελληνικά και τα ξένα τραγούδια της ξενιτιάς και µέσα από αυτό το θέµα ξεκινάνε άλλα µαθήµατα όπως η Ιστορία, η Γεωγραφία και η Λογοτεχνία. Η Κορίνα είχε έρθει από τη Μολδαβία στην Ελλάδα πριν από λίγους µήνες. Συµµετέχει στο πρόγραµµα µε ενδιαφέρον. Φέρνει µάλιστα από το σπίτι της σε κασέτα ένα µολδαβικό τραγούδι της ξενιτιάς. Έχει δακτυλογραφήσει τους στίχους στα µολδαβικά και τη µετάφρασή τους στα ελληνικά. Το τραγούδι, το οποίο είναι λίγο «ποπ», αρέσει και στα υπόλοιπα παιδιά. Η Κορίνα γράφει τους στίχους του ρεφρέν στα µολδαβικά µε ελληνικούς χαρακτήρες και το µαθαίνει όλη η τάξη. Τις επόµενες µέρες φέρνουν στο σχολείο τραγούδια της ξενιτιάς από τη χώρα τους και δύο παιδιά που κατάγονται από την Αλβανία. Στη συνέχεια του προγράµµατος δασκάλα και µαθητές συµφωνούν να πάρουν συνεντεύξεις από µετανάστες που έχουν έρθει από άλλες χώρες στην Ελλάδα. Τα παιδιά χωρίζονται µόνα τους σε µικρές οµάδες και ένας τουλάχιστον από τους µαθητές κάθε οµάδας φέρνει από 30

32 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ το σπίτι του βιντεοκάµερα. Όλοι µαζί συγκεντρώνουν τις πιθανές ερωτήσεις που θα µπορούσαν να κάνουν στους µετανάστες, σχολιάζουν τι ζητάνε από κάθε ερώτηση και φτιάχνουν ένα βασικό ερωτηµατολόγιο. Κάθε οµάδα παίρνει συνέντευξη από κάποιο µετανάστη µε βάση το ερωτηµατολόγιο. Στο τέλος κάθε συνέντευξης ο µετανάστης τραγουδά, αν θέλει, ένα τραγούδι της ξενιτιάς από τη χώρα του. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς, και αντί γυµναστικών επιδείξεων, τα παιδιά της Στ τάξης παρουσιάζουν σε µορφή παράστασης µε χορούς και τραγούδια την ιστορία της Ελλάδας η οποία από χώρα µεταναστών έγινε χώρα υποδοχής. Συµπεριλαµβάνουν στην εκδήλωση και την προβολή του ντοκιµαντέρ που προέκυψε από το µοντάζ των συνεντεύξεων που έδωσαν ξένοι µετανάστες στους µαθητές. Ήταν όµως όλα τόσο εύκολα για την εκπαιδευτικό; Από την αρχή η δασκάλα είχε να αντιµετωπίσει τη δυσπιστία των συναδέλφων της και των γονέων σχετικά µε τους στόχους αυτού του προγράµµατος. Αρκετοί από αυτούς δυσανασχέτησαν όταν άκουσαν τους έλληνες µαθητές να τραγουδούν στη µολδαβική και αλβανική γλώσσα. Αντιδράσεις όµως υπήρξαν και για το ντοκιµαντέρ, στο οποίο εκτός από τους ξένους µετανάστες που είχαν έρθει στην Ελλάδα µιλούσαν και έλληνες µετανάστες που 31

33 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ είχαν γυρίσει από το εξωτερικό. Αρκετοί θεώρησαν ότι δε θα έπρεπε να συγχέονται οι έλληνες µετανάστες µε τους Ρώσους, Αλβανούς, Ρουµάνους και όλους τους άλλους. Προκειµένου λοιπόν να αντιµετωπίσει η εκπαιδευτικός αυτές τις αντιδράσεις και να έχει τη βασική στήριξη και βοήθεια των συναδέλφων της και των γονέων, σκέφτηκε να επικοινωνήσει µαζί τους, έτσι ώστε να µπορέσει να τους εκθέσει τους στόχους του προγράµµατος. Ενηµέρωσε το σύλλογο των διδασκόντων και ετοίµασε ένα κείµενο για τους γονείς των µαθητών στο οποίο εξηγούσε τους στόχους του προγράµµατος και τη σηµασία του για την εκπαίδευση των παιδιών. Παρ όλα αυτά όµως, ακόµα και κατά τη διάρκεια της παράστασης υπήρξαν εκπαιδευτικοί που δυσανασχέτησαν και γονείς που έφυγαν επιδεικτικά την ώρα που τα παιδιά τραγουδούσαν και χόρευαν ένα τραγούδι της ξενιτιάς από την Αλβανία. Eίναι σαφές πως ο εκπαιδευτικός πολλές φορές, παρά τις προσπάθειες που κάνει και παρά την καλή του πρόθεση, δεν καταφέρνει να υπερνικήσει τις κοινωνικές αντιστάσεις που σχετίζονται µε τη δυσκολία αποδοχής του διαφορετικού. Παρ όλα αυτά, δε θα πρέπει να αποθαρρύνεται και να απογοητεύεται, αλλά να έχει προβλέψει τις αντιστάσεις για να µη νιώθει µαταιωµένος, και να περιµένει να δικαιωθεί το έργο του σιγά σιγά, καθώς θα «µαλακώνουν» οι αντιστάσεις αυτές. 32

34 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Τι συνέβη σε αυτό το παράδειγµα; Η µουσική σε αυτό το παράδειγµα λειτούργησε µε όλους τους δυνατούς τρόπους που αναφέρθηκαν παραπάνω. Έγινε το µέσο ώστε να προσεγγιστούν και άλλες διδακτικές περιοχές γύρω από το θέµα της ξενιτιάς όπως η Ιστορία, η Γεωγραφία και η µελέτη λογοτεχνικών κειµένων σχετικών µε την ξενιτιά. Λειτούργησε ως αφορµή για την ανάπτυξη της σκέψης και της γλώσσας των παιδιών µέσα από το στοχασµό, την ανταλλαγή των εµπειριών και τη συζήτηση. Αποτέλεσε το κίνητρο µάθησης και ενεργητικής συµµετοχής όχι µόνο της Κορίνας αλλά και των υπόλοιπων µαθητών στην τάξη. Βοήθησε στην ένταξη των ξένων µαθητών στο νέο σχολικό περιβάλλον και στην αποδοχή τους από τους έλληνες µαθητές όχι ως παιδιά τα οποία δε θα πρέπει να ξεχωρίζουν από τα γηγενή ελληνόπουλα αλλά ως άτοµα µε δική τους πολιτιστική ταυτότητα, καταγωγή και µητρική γλώσσα. Οδήγησε επίσης και σε άλλες µορφές τέχνης, όπως το ντοκιµαντέρ και ο χορός, συµβάλλοντας συνολικά στη δυνατότητα των µαθητών να εκφράζονται καλλιτεχνικά. Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η µουσική µπορεί να αποτελέσει ένα πλούσιο πεδίο εκπαιδευτικών εφαρ- 33

35 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ µογών. Πολύ συχνά όµως οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται αµηχανία και φόβο απέναντι στη µουσική και την αποκλείουν από τις δραστηριότητές τους, αφήνοντάς την στους «ειδικούς». Η επιτυχία αυτών των εκπαιδευτικών εφαρµογών στις οποίες η µουσική λειτουργεί ως µέσο διαθεµατικής προσέγγισης της γνώσης και ως µέσο συνύπαρξης σε µία σχολική µονάδα δεν έγκειται καθόλου στις µουσικές ικανότητες και γνώσεις του εκπαιδευτικού που τις πραγµατοποιεί. Κάθε εκπαιδευτικός ο οποίος θα θελήσει να χρησιµοποιήσει ένα ακόµα «κλειδί» για να επιτύχει στο εκπαιδευτικό του έργο µπορεί να χρησιµοποιήσει τη µουσική φτιάχνοντας τα δικά του «αντικλείδια» µε βάση την προσωπικότητά του και τις ανάγκες της οµάδας του. Το βασικότερο ζήτηµα είναι να ξέρει ο εκπαιδευτικός τι ακριβώς επιδιώκει µέσα από τις όποιες παρεµβάσεις, καθώς και πώς θα στηρίξει το εγχείρηµά του. Είναι σαφές ότι η µουσική από µόνη της δεν αρκεί. Μέσα όµως από µια προσεκτική και µελετηµένη παρέµβαση, όταν έχουν διερευνηθεί οι ανάγκες της οµάδας και το πλαίσιο αυτής της παρέµβασης, η µουσική µπορεί να επιτελέσει πολλαπλές λειτουργίες, να γίνει το «αντικλείδι» που θα οδηγήσει στην επίτευξη τόσο στόχων γνωστικών και παιδαγωγικών όσο και στόχων που σχετίζονται µε την ενίσχυση της συνεργασίας και την αποδοχή του διαφορετικού. 34

36 . ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Βιβλιογραφία Baker C., Εισαγωγή στη ιγλωσσία και τη ίγλωσση Εκπαίδευση, Gutenberg, Αθήνα, 2001 Βαφέα Α. (επιµ.), Το πολύχρωµο σχολείο. Μία εµπειρία διαπολιτισµικής εκπαίδευσης µέσα από την τέχνη, Νήσος, Αθήνα, 1996 Γρηγορίου M., Kουρουπός Γ., Kυπουργός N. & Mαραγκόπουλος., Μία πρόταση για την ανάπτυξη του µουσικού αισθητηρίου στα παιδιά των δηµοτικών σχολείων, ανέκδοτη εργασία για το Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα, 1983 ηµητράτου B., Η µουσική πάει στο νηπιαγωγείο, Οδυσσέας, Αθήνα, 1995 Καραδήµου-Λιάτσου Π., Από την ακοή στην ακρόαση, M. Nικολαΐδης & Σία, Αθήνα, 2001 Kουρετζής Λ., Κοντογιάννη Α., Θεατρική Aγωγή 1. Bιβλίο για το δάσκαλο, OE B, Αθήνα, 1983 Mατθαίου Σ., Μουσικό τετράδιο για νηπιαγωγούς, Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα, 1995 Meyer-Denkmann G., Πειραµατισµοί στον ήχο, Σ. & M. Nικολαΐδης, Αθήνα, 1990 Ροντάρι Tζ., Γραµµατική της φαντασίας, Tεκµήριο, Αθήνα, 1985 Σέργη Λ., Προσχολική µουσική αγωγή Η επίδραση της µουσικής µέσα από τη διαθεµατική µέθοδο διδασκαλίας στην ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών, Gutenberg, Αθήνα, 1995 Σµωλ Κ., Μουσική Κοινωνία Εκπαίδευση, Νεφέλη, Αθήνα, 1983 Storms G., 100 µουσικά παιχνίδια, Σ. & M. Nικολαΐδης, Αθήνα,

37 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Τόµπλερ Μ., Ήχων στόχων ηχώ Η µουσική στην ειδική αγωγή και θεραπεία, M. Nικολαΐδης & Σία, Αθήνα, 2001 Wheweu D. & Thomson Sh., Εξερευνώντας τη µουσική µέσα από την ποίηση, την τέχνη, την επιστήµη, τα µαθηµατικά, την ιστορία, τη γεωγραφία, την κίνηση, τα παιχνίδια λόγου, τους µύθους, Νήσος, Αθήνα, 2002 Wiertsema H., 100 παιχνίδια µε κίνηση, M. Nικολαΐδης & Σία, Αθήνα,

38

39 Επιµέλεια κειµένου: Μαρία Ζωγραφάκη Τυπογραφική επιµέλεια: Παναγιώτα ιδάχου Σελιδοποίηση: Ειρήνη Μίχα Εξώφυλλο: άφνη Κονταργύρη, Ειρήνη Μίχα Eκτύπωση και βιβλιοδεσία: On Demand A.E.

40

41

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô B Ì ÚÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô.

Διαβάστε περισσότερα

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô 25-04-07 11:05 Page 2 EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô AÏÂÍ Ó Ú AÓ ÚÔ ÛÔ N ÏÏË AÛÎÔ ÓË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 2* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Διαπολιτισμική εκπαίδευση - Διαφοροποιημένη παιδαγωγική Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Συνθήκη 1η Στην

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 6: Μέθοδος project - Πολιτισμός και σχολείο - Διδασκαλία σε ομάδες Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Ετερογένεια και σχολείο

Ετερογένεια και σχολείο ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Αλεξάνδρα Ανδρούσου Νέλλη Ασκούνη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË

H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË 25-04-07 10:19 Page 3 H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË KˆÓÛÙ ÓÙ ÓÔ TÛÈÙÛÂÏ ÎË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

È ÙË Ì ıô Ô project ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È KÒÛÙ M ÁÔ. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

È ÙË Ì ıô Ô project ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È KÒÛÙ M ÁÔ. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó È ÙË Ì ıô Ô project KÒÛÙ M ÁÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Σχολεία ϖου συµµετέχουν 5ο ηµοτικό σχολείο Κέρκυρας 2ο ηµοτικό σχολείο Νάξου Σχολική χρονιά 2005-2006 ιδακτική µεθοδολογία ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Περίοδος ϖροετοιµασίας Τηλεδιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια και Σχολείο

Οικογένεια και Σχολείο ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Οικογένεια και Σχολείο Θάλεια ραγώνα ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14. Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14. Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14 Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος Περιγραφή Πλαισίου Σχολείο: 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθηνών Τμήμα: Β 3 Υπεύθυνος καθηγητής: Δημήτριος Διαμαντίδης Συνοδός: Δημήτριος Πρωτοπαπάς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Γ Γυμνασίου Ενότητα: 4 η Ενωμένη Ευρώπη και Ευρωπαίοι πολίτες Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Δύο περίοδοι Για τη διδασκαλία ολόκληρης της ενότητας διατίθενται 7

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΜΕΠΑ Πρακτική Άσκηση Μαθηματικών Β' Φάση. Εργασία πειραματισμού με μαθητή

ΔΙΜΕΠΑ Πρακτική Άσκηση Μαθηματικών Β' Φάση. Εργασία πειραματισμού με μαθητή ΔΙΜΕΠΑ Πρακτική Άσκηση Μαθηματικών Β' Φάση Εργασία πειραματισμού με μαθητή Διδάσκων: Χαράλαμπος Λεμονίδης Φοιτήτρια: Χατζή Κυριακή- Ιωάννα ΑΕΜ: 3659 Εξάμηνο: ΣΤ Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 2. Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο

Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο Βασίλης Οικονομίδης Διαφοροποιημένη διδασκαλία είναι η διδακτική εκείνη προσέγγιση κατά την οποία ο εκπαιδευτικός λαμβάνοντας υπόψη τη μαθησιακή ετοιμότητα, τα

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 10: Αφηγηματολογία Το λάθος ως εργαλείο μάθησης και διδασκαλίας Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με το σχεδιασμό των πρώτων διδακτικών σας παρεμβάσεων. Τετάρτη 6 Απριλίου 2015

Σχετικά με το σχεδιασμό των πρώτων διδακτικών σας παρεμβάσεων. Τετάρτη 6 Απριλίου 2015 Σχετικά με το σχεδιασμό των πρώτων διδακτικών σας παρεμβάσεων Τετάρτη 6 Απριλίου 2015 Βασικά στοιχεία που περιλαμβάνονται σε κάθε εκπαιδευτικό σχεδιασμό Περιεχόμενο και βασικές επιδιώξεις των δραστηριοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Ι «Η Θεωρητική έννοια της Μεθόδου Project» Αγγελική ρίβα ΠΕ 06 1590 1765 η Μέθοδος Project σε σχολές Αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη 1765 1880 συνήθης µέθοδος διδασκαλίας - διάδοσή της στην

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή.

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή. Σενάριο 6. Συµµεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» «Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2016 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα εκπαιδευτικού σεναρίου

Ταυτότητα εκπαιδευτικού σεναρίου Ταυτότητα εκπαιδευτικού σεναρίου Τίτλος: Συμβάντα και ενέργειες - Το πολύχρωμο σκαθάρι Σύντομη περιγραφή: Ένα εκπαιδευτικό σενάριο για την διδασκαλία των συμβάντων και ενεργειών στον προγραμματισμό, με

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση» «Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2017 Εισαγωγή Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Το Θέατρο στο Δημοτικό Σχολείο Θεατρική Παράσταση: «Οι μύθοι του Αισώπου»

Το Θέατρο στο Δημοτικό Σχολείο Θεατρική Παράσταση: «Οι μύθοι του Αισώπου» ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολείο : 14 ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης Τίτλος/Θέμα Προγράμματος Το Θέατρο στο Δημοτικό Σχολείο Θεατρική Παράσταση: «Οι μύθοι του Αισώπου» Τάξεις ή Τμήματα συμμετοχής:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Φάση 1: Διάγνωση Φάση 2: Οργάνωση Ετοιμασία Φάση 3: Εφαρμογή Ο εκπαιδευτικός είναι υπεύθυνος ώστε να διαγνώσει τα διαφορετικά επίπεδα της τάξης του Μικρές, συντρέχουσες αξιολογήσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκϖαίδευση αϖό Αϖόσταση ΤΕΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior)

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Να ξεκινάς πάντα απο το κείμενο μέσα στο οποίο βρίσκεται η ιστορία (coursebook), το λεξιλόγιο και η γραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

H Â ÂÍÂÚÁ Û ÙË ÂÈÎfiÓ ÛÙË Û ÔÏÈÎ Ù ÍË

H  ÂÍÂÚÁ Û ÙË ÂÈÎfiÓ ÛÙË Û ÔÏÈÎ Ù ÍË 25-04-07 11:11 Page 1 H  ÂÍÂÚÁ Û ÙË ÂÈÎfiÓ ÛÙË Û ÔÏÈÎ Ù ÍË ª Ú Ê ÚfiÂÚ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 2** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, Ó ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία Γ3 «Ειδικότερα εμείς ως μαθητές, οι οποίοι δεν έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να ελέγχουμε άμεσα με το δικαίωμα της ψήφου μας τη δημοκρατία της χώρας μας, μπορούμε να συμβάλλουμε στο να υπάρχει δημοκρατικός

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα θέματος: Σεμινάρια Σχολ. Συμβούλου Πληροφορικής Αιτωλοακαρνανίας (JQL807637)

Όνομα θέματος: Σεμινάρια Σχολ. Συμβούλου Πληροφορικής Αιτωλοακαρνανίας (JQL807637) Σεμινάρια Σχολ. Συμβούλου Πληροφορικής Αιτωλοακαρνανίας Όνομα εκδήλωσης: Όνομα θέματος: Ώρα έναρξης: Σεμινάρια Σχολ. Συμβούλου Πληροφορικής Αιτωλοακαρνανίας (JQL807637) 10/7/13 2:00 pm Πίνακας περιεχομένων

Διαβάστε περισσότερα

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΠΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΣ (12-14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2005) Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Συνέντευξη στο δρόμο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

È ÊÔÚÔ ÔÈËÌ ÓË È ÁˆÁÈÎ

È ÊÔÚÔ ÔÈËÌ ÓË È ÁˆÁÈÎ 25-04-07 11:32 Page 1 È ÊÔÚÔ ÔÈËÌ ÓË È ÁˆÁÈÎ M Ú Ê ÚfiÂÚ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6*** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, Ó ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 20/2/2013 1 Περιγραφή της έρευνας Ερευνητικό υπόβαθρο Επιτυχηµένη Οµάδα Τι σηµαίνει; Ερευνητική στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Διάρκεια: Περιληπτική Περιγραφή: Δύο 45λεπτες διδακτικές περίοδοι Η πρώτη περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων.

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Απόλυτη τιµή πραγµατικών αριθµών. Συµµεταβολή σηµείων. Θέµα: Στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Σκοποί Στόχοι - Δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Παράρτημα Ι Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Σημειώστε τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας σας με τις παρακάτω προτάσεις, με βάση την επεξήγηση που ακολουθεί:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Διαφοροποιημένη Παιδαγωγική Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

H  ÈÎÔÈÓˆÓÈ Î ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙÔ ÁψÛÛÈÎÔ Ì ı Ì ÙÔ

H  ÈÎÔÈÓˆÓÈ Î ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙÔ ÁψÛÛÈÎÔ Ì ı Ì ÙÔ 25-04-07 10:19 Page 6 H  ÈÎÔÈÓˆÓÈ Î ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙÔ ÁψÛÛÈÎÔ Ì ı Ì ÙÔ AÓÓ IÔÚ Ó Ô, M Ú Ê ÚfiÂÚ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ.

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÛÂ ÔÌ Â ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

È ÛÎ Ï ÛÂ ÔÌ Â ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 11:32 Page 2 È ÛÎ Ï ÛÂ ÔÌ Â EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6*** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ασβεστάς Τάσος

Δρ. Ασβεστάς Τάσος Δρ. Ασβεστάς Τάσος 13-10- 2013 Σύνοψη παρουσίασης Γιατί; Πώς; Τι; Γιατί; Προκατάληψη Στάσεις. Γενίκευση που βασίζεται σε λανθασµένα ή ανεπαρκή στοιχεία, χωρίς να δίνεται η πρέπουσα σηµασία στις ατοµικές

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα Σενάριο 3. Τα µέσα των πλευρών τριγώνου Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα τριγώνων, τριγωνοµετρικοί αριθµοί περίµετρος και εµβαδόν.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Από τον επιστημονικό λόγο στο λόγο του σχολείου

Από τον επιστημονικό λόγο στο λόγο του σχολείου Από τον επιστημονικό λόγο στο λόγο του σχολείου Μαρία Ποιμενίδου Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής 32 ης Περιφέρειας Η οργάνωση της διδασκαλίας Πυρήνας της διδασκαλίας είναι οι στόχοι η δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθήστε τη ΕΗ. Ένα µικρό νησί απέχει 4 χιλιόµετρα από την ακτή και πρόκειται να συνδεθεί µε τον υποσταθµό της ΕΗ που βλέπετε στην παρακάτω εικόνα.

Βοηθήστε τη ΕΗ. Ένα µικρό νησί απέχει 4 χιλιόµετρα από την ακτή και πρόκειται να συνδεθεί µε τον υποσταθµό της ΕΗ που βλέπετε στην παρακάτω εικόνα. Γιώργος Μαντζώλας ΠΕ03 Βοηθήστε τη ΕΗ Η προβληµατική της Εκπαιδευτικής ραστηριότητας Η επίλυση προβλήµατος δεν είναι η άµεση απόκριση σε ένα ερέθισµα, αλλά ένας πολύπλοκος µηχανισµός στον οποίο εµπλέκονται

Διαβάστε περισσότερα