ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΟΛΟΓΙΑ Δ. ΜΟΣΙΑΛΟΣ (ΔΙΑΛΕΞΗ 2)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΟΛΟΓΙΑ Δ. ΜΟΣΙΑΛΟΣ (ΔΙΑΛΕΞΗ 2)"

Transcript

1 Εκτίμηση μικροβιολογικών κινδύνων-καθορισμός καθορισμός μικροβιολογικών κριτηρίων Ανάγκη καθορισμού μικροβιολογικών κριτηρίων Προκειμένου να εκτιμηθεί η καταλληλότητα ή επικινδυνότητα των τροφίμων καθώς και η αποτελεσματικότητα των μεθόδων επεξεργασίας των τροφίμων χρησιμοποιούνται εκτός των άλλων και μικροβιολογικά κριτήρια. Ο αριθμός και ο τύπος των μικροοργανισμών αποτελεί ένα από τα συνηθισμένα κριτήρια. Επειδή είναι τεχνικά δύσκολο ως αδύνατο η ταυτοποίηση και ο ποσοτικός προσδιορισμός όλων των μικροοργανισμών σε ένα δείγμα τροφίμων χρησιμοποιούνται κάποιοι μικροοργανισμοί-δείκτες δείκτες. Η παρουσία αυτών των δεικτών θα πρέπει να είναι άμεσα συνδεδεμένη με την παρουσία παθογόνων ή τοξινών στα τρόφιμα και με την συνολική ποιότητα των τροφίμων Οι σημαντικότεροι παράγοντες που επιβάλλουν τον καθορισμό μικροβιολογικών κριτηρίων είναι: : 1) η ένδειξη κινδύνου για την δημόσια υγεία που βασίζεται σε επιδημιολογικά δεδομένα 2) Η φύση της φυσιολογικής χλωρίδας των τροφίμων και η ικανότητα τους να υποστηρίζουν την μικροβιολογική ανάπτυξη 3) Η πιθανότητα μόλυνσης και μικροβιακής ανάπτυξης κατά την διάρκεια της παρασκευής, αποθήκευσης και διανομής των τροφίμων 4) Η κατηγορία των καταναλωτών που μπορεί να βρεθεί σε κίνδυνο 5) Η αξιοπιστία των μεθόδων ανίχνευσης και ποσοτικοποίησης των μικροοργανισμών και των τοξινών τους στα τρόφιμα 6) Το κόστος και τα οφέλη που προκύπτουν από την εφαρμογή συγκεκριμένων κριτηρίων Μικροοργανισμοί-δείκτες Μικροοργανισμοί-δείκτες (συνέχεια) Η ανίχνευση και ο ποσοτικός προσδιορισμός των μικροοργανισμών δεικτών παρέχει γρήγορες και αξιόπιστες πληροφορίες για πιθανά προβλήματα κατά την παρασκευή και επεξεργασία των τροφίμων, μόλυνσης τους κατά την διανομή και αποθήκευση και την γενικότερη ποιότητα τους. Προτείνεται ότι οι ιδανικοί μικροοργανισμοί δείκτες θα πρέπει: : 1) να βρίσκονται πάντα στα τρόφιμα των οποίων η ποιότητα θέλουμε να εκτιμηθεί 2) Η αύξηση και ο αριθμός τους να έχει άμεση αρνητική συσχέτιση με την ποιότητα 3) Η ταυτοποίηση και η ποσοτικοποίηση τους να είναι εύκολη και διακριτή από άλλους μικροοργανισμούς 4) Η ανάπτυξη τους να μην παρεμποδίζεται από άλλους μικροοργανισμούς της τροφικής χλωρίδας Κάποιοι μικροοργανισμοί-δείκτες που σχετίζονται με συγκεκριμένα τρόφιμα είναι: Lactococcus lactis στο γάλα, Leuconostoc mesenteroides στην ζάχαρη, Pseudomonas putrefaciens στο βούτυρο, Pectinatus cerevisiiphilus στην μπύρα. Σε κάποιες περιπτώσεις η παρουσία διαφορετικών ειδών μικροοργανισμών έχει επίπτωση στην ποιότητα των τροφίμων. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι πιο πρακτικό να γίνει ποσοτικοποίηση ομάδων μικροοργανισμών και όχι μεμονωμένων ειδών. Αυτό γίνεται με τον προσδιορισμό της τιμής CFU με ότι μειονεκτήματα έχει, την άμεση μικροσκοπική μέτρηση των μικροοργανισμών η οποία όμως δεν είναι πρακτική για όλα τα τρόφιμα και άλλες μεθόδους. Βακτηριακά μεταβολικά προϊόντα ως μικροβιολογικά κριτήρια Δείκτες παθογόνων μικροοργανισμών και τοξινών τους στα τρόφιμα Πολλές φορές ως μικροβιολογικό κριτήριο επιλέγεται όχι η ταυτοποίηση μικροοργανισμών αλλά η ταυτοποίηση και ποσοτικοποίηση μεταβολικών τους προϊόντων. Παραδείγματα μεταβολικών προϊόντων που αποτελούν δείκτη αποσύνθεσης των τροφίμων είναι η καδαβερίνη και η πουτρεσκίνη πχ στο κρέας Το γαλακτικό οξύ στα κονσερβοποιημένα λαχανικά, η τριμεθυλαμίνη στα ψάρια, η ισταμίνη στον κονσερβοποιημένο τόνο, πτητικά λιπαρά οξέα στο βούτυρο κ.α. Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί στα τρόφιμα ομαδοποιούνται σε 3 κατηγορίες ανάλογα με το βαθμό επικινδυνότητας: : 1) Μεγάλη επικινδυνότητα ( Clostridium botulinum, Shigella dysenteriae) 2) Μέτριας επικινδυνότητας αλλά εκτεταμένης εξάπλωσης (Salmonella sp, Listeria monocytogenes) 3) Μέτριας επικινδυνότητας περιορισμένης εξάπλωσης (Campylobacter jejuni,, Clostridium perfringens). Η παρουσία παθογόνων αναλόγως και με τα επίπεδα τους είναι ενδεικτική της επικινδυνότητας των τροφίμων. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ανίχνευση παθογόνων δεν σημαίνει κατά ανάγκη και επικινδυνότητα πχ στα φρέσκα λαχανικά έχει παρατηρηθεί ανίχνευση Clostridium botulinum αλλά επιδημιολογικά δεδομένα δεν συνδέουν την παρουσία του παθογόνου αυτού με κίνδυνο για τον καταναλωτή. 1

2 Δείκτες παθογόνων μικροοργανισμών και τοξινών τους στα τρόφιμα (συνέχεια) Η φύση των τροφίμων μπορεί να είναι τέτοια (πχ οξύτητα) ώστε να περιορίζει την ανάπτυξη κάποιων παθογόνων έστω και αν έχουν μολύνει το τρόφιμο, ενώ για κάποια άλλα παθογόνα αυτό δεν ισχύει. Η εκτίμηση της επικινδυνότητας μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να γίνει με την βοήθεια μεταβολικών προϊόντων και τοξινών και όχι με απευθείας ταυτοποίηση των παθογόνων. Έτσι για παράδειγμα στο τυρί μπορεί να ανιχνευτεί σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη ενδεικτική μόλυνσης, η οποία δεν πρέπει να ξεπερνάει το 1 µg/100 g ή αφλατοξίνη στα φιστίκια που δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 15 µg/kg. Κλασσική ανάλυση παθογόνων μικροοργανισμών στα τρόφιμα Κάποια συνηθισμένα προβλήματα στην κλασσική μικροβιακή ανάλυση των τροφίμων για την ανίχνευση παθογόνων είναι τα παρακάτω: ετερογένεια της σύστασης των τροφίμων ( διάφορα συστατικά, η συγκέντρωση των οποίων ποικίλει ακόμα και σε μικρή απόσταση), ανομοιογενής κατανομή των μικροοργανισμών στα τρόφιμα, διαφορές στην μορφή και ρευστότητα των τροφίμων, παρουσία άλλων μικροοργανισμών (φυσική χλωρίδα) Η παρουσία της φυσιολογικής χλωρίδας και της διαφοροποιημένης σύστασης των τροφίμων δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα όταν το παθογόνο προς ανίχνευση είναι «τραυματισμένο» όποτε δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τα υπόλοιπα βακτήρια και να αναπτυχθεί. Μία λύση στο πρόβλημα αυτό είναι ο εμπλουτισμός της καλλιέργειας ώστε επιλεκτικά να ενισχυθεί η ανάπτυξη του προς ανίχνευση παθογόνου. Προεμπλουτισμός είναι η διαδικασία που επιτρέπει στα τραυματισμένα παθογόνα βακτήρια να επιδιορθωθούν σε μη επιλεκτικά θρεπτικά μέσα. Κλασσική ανάλυση παθογόνων μικροοργανισμών στα τρόφιμα (συνέχεια) Μέθοδοι «γρήγορης» ανίχνευσης και ταυτοποίησης παθογόνων στα τρόφιμα Οι συμβατικές μέθοδοι ανίχνευσης παθογόνων που χρησιμοποιούν θρεπτικά υποστρώματα θα πρέπει πάντοτε να συνοδεύονται από βιοχημικές δοκιμασίες που επιβεβαιώνουν τα αποτελέσματα τους. Οι συμβατικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται ως ρουτίνα αλλά είναι χρονοβόρες άρα δεν είναι η καλύτερη δυνατή λύση όταν η γρήγορη ανίχνευση του παθογόνου είναι αναγκαία. Η πρόοδος της μοριακής βιολογίας και της βιοτεχνολογίας βοήθησε στην ανάπτυξη νέων γρηγορότερων και πιο ευαίσθητων μεθόδων ανίχνευσης των παθογόνων κάποιες από τις οποίες θα εξετάσουμε εν συντομία. Ο ορισμός της «γρήγορης» ανίχνευσης και ταυτοποίησης παθογόνων στα τρόφιμα είναι υποκειμενικός. Συνήθως οποιαδήποτε τροποποίηση υπάρχουσας μεθόδου επιφέρει σμίκρυνση του χρόνου ανίχνευσης των παθογόνων ή η χρησιμοποίηση μιας καινούριας μεθόδου μικρότερης χρονικής διάρκειας σε σχέση με τις υπάρχουσες θεωρείται «γρήγορη». Οι όροι ανίχνευση και ταυτοποίηση πολλές φορές χρησιμοποιούνται ως συνώνυμοι. Ταυτοποίηση είναι η απομόνωση καθαρής καλλιέργειας ενός παθογόνου από τρόφιμα και ο καθορισμός του είδους του. Από την άλλη μεριά ως ανίχνευση ορίζεται η εύρεση της παρουσίας ενός παθογόνου χωρίς να είναι απαραίτητη η απομόνωση του από τα τρόφιμα. Βιοχημικές μέθοδοι ταυτοποίησης παθογόνων Τα βακτήρια που απομονώνονται από τα τρόφιμα θα πρέπει να ταυτοποιηθούν από τις βιοχημικές τους ιδιότητες που τα διαχωρίζουν από τα υπόλοιπα βακτηριακά είδη ή γένη. Η δημιουργία ενός «βιοχημικού προφίλ» είναι μια επίπονη, χρονοβόρα διαδικασία που απαιτεί μια σειρά ενζυμικών μετρήσεων και χρήσης πολλών διαφορετικών θρεπτικών μέσων. Η σμίκρυνση των δοκιμών αυτών οδήγησε σε σημαντική μείωση του χρόνου ταυτοποίησης και εξοικονόμησης αντιδραστηρίων. Υπάρχουν στο εμπόριο διαφορετικά «κιτ» τα οποία χρησιμοποιούνται κατά κόρον για την βιοχημική ταυτοποίηση βακτηρίων Τα περισσότερα από αυτά περιέχουν τουλάχιστον διαφορετικά θρεπτικά μέσα και ενζυμικά υποστρώματα επιλεγμένα έτσι ώστε να ταυτοποιούν συγκεκριμένες ομάδες βακτηρίων ή βακτηριακά είδη. 2

3 Βιοχημικές μέθοδοι ταυτοποίησης παθογόνων (συνέχεια) Τα περισσότερα από αυτά τα «κιτ» δίνουν αποτελέσματα μετά από ώρες επώασης. Η ακρίβεια ταυτοποίησης των «κιτ» είναι της τάξεως του 90-99% 99% η οποία είναι συγκρίσιμη με αυτή των κλασσικών μεθόδων. Τα περισσότερα από αυτά είναι σχεδιασμένα για την ταυτοποίηση εντεροβακτηρίων αλλά υπάρχουν διαθέσιμα και άλλα που ταυτοποιούν Campylobacter, Listeria, αναερόβια βακτήρια, Gram-θετικά βακτήρια κτλ. Υπάρχουν κάποια αυτοματοποιημένα συστήματα (πχ το Vitek από την εταιρεία biomerieux) τα οποία τα οποία ελέγχουν συνεχώς τις αλλαγές των βιοχημικών αντιδράσεων, δημιουργούν αυτόματα το βιοχημικό προφίλ και το συγκρίνουν με την βάση δεδομένων που υπάρχει ενσωματωμένη στο σύστημα και βγάζουν το αποτέλεσμα της ταυτοποίησης. Ένα άλλο αυτοματοποιημένο σύστημα (το MIS από την εταιρεία Microbial-ID) χρησιμοποιεί αέρια χρωματογραφία για να δημιουργήσει το προφίλ των λιπαρών οξέων των βακτηρίων και το συγκρίνει με την βάση δεδομένων προκειμένου να γίνει ταυτοποίηση Μέτρηση ολικού βακτηριακού φόρτου βασισμένη στο βακτηριακό ATP Βιοφωτομετρικές μέθοδοι που ανιχνεύουν το βακτηριακό ATP είναι κοινή πρακτική στην μικροβιακή ανάλυση τροφίμων. Τα κύρια συστατικά αυτών των μεθόδων είναι το ένζυμο λουσιφεράση, το υπόστρωμα λουσιφερίνη, και ιόντα μαγνησίου. Με την βοήθεια ATP η λουσιφερίνη οξειδώνεται από το ένζυμο λουσιφεράση με ταυτόχρονη παραγωγή φωτός. Το ATP των βακτηρίων που περιέχεται στο προς ανάλυση δείγμα, ενεργοποιεί την οξείδωση της λουσιφερίνης από την λουσιφεράση και το φως που παράγεται είναι σε αναλογία με τον αριθμό βακτηρίων που περιέχονται στο δείγμα και μπορεί να μετρηθεί. Η μέθοδος αυτή είναι πολύ γρήγορη (10 λεπτά) και ευαίσθητη καθώς μπορεί να ανιχνεύσει 10 4 CFU/ml Μέθοδοι ανίχνευσης παθογόνων στα τρόφιμα βασισμένες στα νουκλεϊκά οξέα Η χρήση της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR) Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων μπορούν να ανιχνευτούν και με μεθόδους βασισμένες στα νουκλεϊκά οξέα και πιο συγκεκριμένα του DNA. Η ανίχνευση γονίδιων των παθογόνων γίνεται με τον υβριδισμό DNA-DNA (Southern blot). Επισημασμένα ολιγονουκλεοτίδια (probes) υβριδίζονται με το DNA του παθογόνου και ο υβριδισμός ανιχνεύεται με αυτοραδιογραφία ή χρωματομετρικά. Το γεγονός ότι τα βακτηριακά γονίδια που κωδικοποιούν rrna βρίσκονται σε πολλά αντίτυπα και είναι χαρακτηριστικά του κάθε είδους επιτρέπει την μεγαλύτερη ευαισθησία και εξειδίκευση της μεθόδου. Το μειονέκτημα της μεθόδου είναι ότι απαιτεί εμπλουτισμό καλλιέργειας. H αρχή πάνω στην οποία στηρίζεται η μέθοδος δεν είναι τίποτα άλλο από την in vitro αντιγραφή του DNA. Τα βασικά συστατικά της είναι: οι εκκινητές (primers), τα 4 νουκλεοτίδια του DNA, η DNA πολυμεράση, και το DNA-στόχος αντίγραφα του οποίου θέλουμε να πολλαπλασιάσουμε. Η μέθοδος αυτή είναι πολύ ευαίσθητη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση πολλών διαφορετικών παθογόνων αλλά η απευθείας εφαρμογή της στα τρόφιμα παρουσιάζει κάποιες δυσκολίες εξαιτίας της παρουσίας αναστολέων. Για παράδειγμα τρόφιμα τα οποία έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες και λίπη μπορεί να περιέχουν ένζυμα (πχ πρωτεάσες) που αναστέλλουν την PCR για αυτό τον λόγο τις περισσότερες φορές χρειάζεται εμπλουτισμός των παθογόνων πριν την PCR Σχηματική αναπαράσταση της PCR Χρήση φάγων για την ανίχνευση παθογόνων στα τρόφιμα Η εξειδικευμένη αλληλεπίδραση των φάγων με τους ξενιστές τους επιτρέπει την χρησιμοποίηση τους για την ανίχνευση παθογόνων στα τρόφιμα. Μέθοδοι που βασίζονται στον βιοφωτισμό εφαρμόζονται με την βοήθεια τροποποιημένων φάγων που φέρουν το οπερόνιο lux το οποίο κωδικοποιεί βακτηριακή λουσιφεράση. Όσο ο τροποποιημένος φάγος βρίσκεται εκτός του ξενιστή το οπερόνιο δεν εκφράζεται και δεν παράγεται φως αλλά όταν ο φάγος μολύνει τον ξενιστή αρχίζει η έκφραση του οπερόνιου και παράγεται φως το οποίο μπορεί να μετρηθεί και με την βοήθεια μιας καμπύλης αναφοράς να δώσει ποσοτικά και ποιοτικά αποτελέσματα για το είδος και τον αριθμό των παθογόνων. Η μέθοδος αυτή είναι γρήγορη και ευαίσθητη. Μπορούν μέσα σε 100 λεπτά να ανιχνευθούν κύτταρα E. coli σε δείγμα γάλακτος χωρίς προηγούμενο εμπλουτισμό καλλιέργειας. Παρόμοια αποτελέσματα δίνει και για την Salomonella. 3

4 Μέθοδοι ανίχνευσης παθογόνων στα τρόφιμα που βασίζονται στα αντισώματα Η μέθοδος ενζυμοσύνδετης ανοσοαπορρόφησης (ELISA) είναι η πιο ευρέως διαδεδομένη μέθοδος ανίχνευσης παθογόνων με την χρήση αντισωμάτων. Υπάρχουν διαθέσιμα στο εμπόριο αρκετά κιτ που χρησιμοποιούν την sandwitch ELISA για την ανίχνευση παθογόνων. Σε ένα πλαστικό πιάτο το οποίο είναι καλυμμένο με αντισώματα τοποθετείται το δείγμα αντιγόνου (βακτήριο ή τοξίνη) όπου και δεσμεύεται από το αντίσωμα. Στην συνέχεια προστίθεται ποσότητα του ίδιου αντισώματος και τέλος ένα σύμπλοκο αντισώματος- ενζύμου (αλκαλική φωσφατάση, περοξιδάση από ραπανάκι) το οποίο συνδέεται με το πρώτο αντίσωμα. Η περίσσεια αντισωμάτων ξεπλένεται και στην συνέχεια προστίθεται υπόστρωμα το οποίο μετατρέπεται από το ένζυμο του συμπλόκου σε προϊόν που ανιχνεύεται χρωματομετρικά. Η μέθοδος μπορεί να ανιχνεύσει CFU/ml για αυτό κάποιες φορές χρειάζεται εμπλουτισμός. Αυτοματοποιημένη η μέθοδος είναι γρήγορη και χρειάζεται 45 λεπτά. Σχηματική αναπαράσταση της μεθόδου sandwitch ELISA Ανοσοσομαγνητικός διαχωρισμός Στην μέθοδο αυτή χρησιμοποιούνται αντισώματα τα οποία είναι συζευγμένα με μαγνητικά σωματίδια. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται δέσμευση των παθογόνων και εμπλουτισμός του δείγματος που στην συνέχεια μπορεί να αναλυθεί με άλλες μεθόδους πχ PCR. Το πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι είναι πιο γρήγορη από την κλασσική μέθοδο εμπλουτισμού που χρησιμοποιεί επιλεκτικά θρεπτικά μέσα και αντιβιοτικά. Επιπλέον η μέθοδος αυτή είναι ηπιότερη και δεν προκαλεί στρες ή τραυματισμό των βακτηρίων. Η μέθοδος χρησιμοποιείται με επιτυχία για τον εμπλουτισμό Listeria,, Salmonella και E.coli O157:H7 Ανοσοκαθίζηση (Immunoprecipitation) Η μέθοδος αυτή άρχισε να χρησιμοποιείται πρόσφατα για την ανίχνευση παθογόνων στα τρόφιμα και κερδίζει συνεχώς έδαφος. Η αρχή της μεθόδου είναι παρόμοια με αυτή της sandwitch ELISA με την διαφορά ότι το αντίσωμα που αντιδρά με το αντιγόνο αντί να σχηματίζει σύμπλοκο με κάποιο ένζυμο, σχηματίζει σύμπλοκο με σωματίδια χρωματιστού latex. Το δείγμα τοποθετείται σε ένα πλαστικό stick μιας χρήσης και εάν περιέχει το αντιγόνο αντιδρά με το αντίσωμα με το latex με αποτέλεσμα τον σχηματισμό ιζήματος το οποίο λόγω των χρωματιστών σωματιδίων φαίνεται με το μάτι. Σε ένα δεύτερο θάλαμο του stick υπάρχει αντίσωμα που αναγνωρίζει το αντίσωμα με τα σωματίδια latex και σχηματίζει και αυτό ίζημα. Η μέθοδος είναι εξαιρετικά γρήγορη ( λεπτά) αλλά απαιτεί εμπλουτισμό του δείγματος. Ιστοσελίδα που περιγράφει το ://neogen.com/foodsafety/pdf/prodinfo/page_55.pdf Μικροσυστοιχίες DNA (DNA microarrays) Η βασική αρχή πάνω στην οποία στηρίζονται οι μικροσυστοιχίες DNA είναι ο υβριδισμός DNA- DNA. Η τεχνολογία αυτή δανείστηκε την φωτολιθογραφία από την κατασκευή μικροεπεξεργαστών ηλεκτρονικών υπολογιστών για την «εκτύπωση» DNA ολιγονουκλεοτιδίων σε γυαλί ή πλαστική μεμβράνη. Με αυτό τον τρόπο ολιγονουκλεοτίδια τα οποία αντιπροσωπεύουν ολόκληρο το γονιδίωμα ενός μικροοργανισμού μπορούν να τοποθετηθούν σε συστοιχίες πάνω σε ένα DNA chip. Η τεχνολογία αυτή χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές για μελέτες γονιδιακής έκφρασης (transcriptomics) σε επίπεδο ολόκληρου γονιδιώματος. Τα ολιγονουκλεοτίδια που αποτελούν την μικροσυστοιχία συνθέτονται είτε in situ, είτε με PCR και στην συνέχεια τοποθετούνται πάνω στο DNA chip. Eπισημασμένο DNA του δείγματος που εξετάζεται υβριδίζεται με τα ολιγονουκλεοτίδια της μικροσυστοιχίας. Μικροσυστοιχίες DNA (συνέχεια) Στο εμπόριο είναι διαθέσιμες μικροσυστοιχίες DNA για διάφορους μικροοργανισμούς (Bacillus subtilis,, E. coli, Pseudomonas aeruginosa,, Staphylococcus aureus) με πιο ευρέως χρησιμοποιούμενες αυτές που διαθέτει η εταιρεία Affymetrix. Στην ανάλυση τροφίμων στόχος είναι η δημιουργία μικροσυστοιχίων που να επιτρέπουν την ταυτόχρονη ανίχνευση όχι μόνων πολλών παθογόνων αλλά και να παρέχουν πληροφορίες για τη μολυσματική ικανότητα των παθογόνων DNA micro array methodology-flash animation: ://www.bio.davidson.edu/courses/genomics/chip/chip.htmlchip.html 4

5 Μικροβιακές ασθένειες που μεταδίδονται με τα τρόφιμα Τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο Οι μικροβιακές ασθένειες που μεταδίδονται με τα τρόφιμα χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: αυτές που προκαλούνται από την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν προσχηματισμένες τοξίνες. Στις περιπτώσεις αυτές ο παθογόνος μικροοργανισμός δεν αναπτύσσεται στον ξενιστή (πολλές φορές μάλιστα δεν είναι καν ζωντανός όταν καταναλώνεται το τρόφιμο που τον περιέχει) αλλά η ασθένεια προκαλείται από την δράση της τοξίνης και μόνο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι: η εξωτοξίνη της αλλαντίασης (Clostridium botulinum) και η υπεραντιγονική τοξίνη του Staphylococcus aureus. Στην δεύτερη κατηγορία ο παθογόνος μικροοργανισμός μολύνει τον ξενιστή αναπτύσσεται σε αυτόν και προκαλεί την ασθένεια. Οι περισσότερες ασθένειες των τροφίμων ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.. Τυπικό παράδειγμα είναι η σαλμονέλωση. Συχνά τροφική δηλητηρίαση προκαλείται από τον Staphylococcus aureus. Το βακτήριο αυτό βρίσκεται συχνά στο δέρμα και το αναπνευστικό σύστημα χωρίς να προκαλεί τις περισσότερες φορές ασθένεια αλλά όταν βρεθεί και αναπτυχθεί στα τρόφιμα παράγει εντεροτοξίνες που είναι αρκετά ανθεκτικές στην θερμική επεξεργασία με αποτέλεσμα να προκαλούν γαστρεντερίτιδα που χαρακτηρίζεται από ναυτία, διάρροια, και εμετό. Τα τρόφιμα που εμπλέκονται τις περισσότερες φορές σε τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο είναι: πουλερικά, σαλάτες που περιέχουν αυγά, σάλτσες κ.α.... Τα τρόφιμα αυτά όταν διατηρούνται στο ψυγείο είναι ασφαλή. Στην περίπτωση που μολυνθούν από κάποιο φορέα του σταφυλόκοκκου σε θερμοκρασία δωματίου και παραμένουν σε αυτήν για κάποιες ώρες τότε δημιουργείται πρόβλημα. Παθογένεια τροφικής δηλητηρίασης από σταφυλόκοκκο Ο Staphylococcus aureus παράγει 7 διαφορετικές εντεροτοξίνες: A, B, C1, C2, C3, D και E. Η εντεροτοξίνη Α είναι αυτή που σχετίζεται πιο συχνά με τροφική δηλητηρίαση και ανήκει στην κατηγορία των υπεραντιγονικών τοξινών. Οι τοξίνες αυτές ενεργοποιούν μεγάλους αριθμούς Τ λεμφοκυττάρων που με την σειρά τους απελευθερώνουν κυτοκίνες με αποτέλεσμα γενικευμένη εντερική φλεγμόνη που οδηγεί σε γαστρεντερίτιδα. Η εντεροτοξίνη Α κωδικοποιείται από το χρωμοσομικό γονίδιο enta, αλλά οι εντεροτοξίνες τύπου Β και C μπορούν να κωδικοποιούνται από πλασμίδια ή φάγους σε λυσιγονία. Διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη Ανοσολογικές μέθοδοι, συνήθως ELISA, χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση εντεροτοξίνης Α ή εξωνουκλεάσης του σταφυλόκοκκου. Η μέθοδος αυτή είναι διαγνωστική και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον ποσοτικό προσδιορισμό της βακτηριακής μόλυνσης. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να γίνει προσδιορισμός της τιμής CFU/ml με την βοήθεια επιλεκτικού θρεπτικού μέσου μεγάλης αλατότητας ( 7.5 % χλωριούχο νάτριο ή χλωριούχο λίθιο). Η τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο διαρκεί περίπου 48 ώρες. Σε κάποιες σοβαρές περιπτώσεις πρέπει να προληφθεί η αφυδάτωση. Χορήγηση αντιβιοτικών είναι άχρηστη γιατί η δηλητηρίαση προκαλείται από προσχηματισμένη τοξίνη και όχι από βακτηριακή ανάπτυξη. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην παρασκευή και κυρίως συντήρηση τροφίμων που μπορούν να μολυνθούν από σταφυλόκοκκο. Η συντήρηση στο ψυγείο και η γρηγορότερη δυνατή κατανάλωση των τροφίμων, είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης. Τροφική δηλητηρίαση από Clostridium perfringens Το βακτήριο αυτό είναι αναερόβιο Gram-θετικό θετικό, σχηματίζει ενδοσπόρια, και βρίσκεται συχνά στο έδαφος. Επίσης σε μικρούς αριθμούς βρίσκεται και στο έντερο πολλών ζώων. Η τροφική δηλητηρίαση από το βακτήριο αυτό είναι από τις πιο συχνές στον δυτικό κόσμο. Η δηλητηρίαση προκύπτει μετά από κατάποση μεγάλης δόσης του βακτηρίου (μεγαλύτερης από 10 8 βακτήρια) σε μη καλά μαγειρεμένα πουλερικά, κρέας και ψάρια. Ενδοσπόρια του βακτηρίου που περιέχονται στην μη καλά μαγειρεμένη τροφή εκβλαστάνουν σε ανοξικές συνθήκες όταν η τροφή παραμείνει για λίγες ώρες σε θερμοκρασία δωματίου. Μετά την κατανάλωση τα βακτήρια στο έντερο αρχίζουν να σποριώνονται και παράγουν εντεροτοξίνη με αποτέλεσμα διάρροια και κοιλιακούς πόνους. Πυρετός και εμετός συνήθως δεν παρατηρούνται. Η έναρξη της δηλητηρίασης παρατηρείται 7-15 ώρες μετά την κατανάλωση τροφής και σταματάει συνήθως μετά από 24 ώρες. Διάγνωση, θεραπεία, πρόληψη Η διάγνωση της τροφικής δηλητηρίασης από Clostridium perfringens γίνεται με απομόνωση του βακτηρίου από τα κόπρανα ή ακόμη πιο αξιόπιστα με την ανίχνευση της εντεροτοξίνης του με ELISA. Η δηλητηρίαση διαρκεί 24 ώρες και τις περισσότερες φορές δεν απαιτείται θεραπευτική αγωγή αν και υπάρχουν διαθέσιμα αντίδοτα για την εντεροτοξίνη. Η καλύτερη πρόληψη είναι η αποφυγή μόλυνσης του φαγητού κατά την παρασκευή του και κυρίως το σωστό μαγείρεμα του. 5

6 Αλλαντίαση Η αλλαντίαση είναι σοβαρή τροφική δηλητηρίαση που προκαλείται από το βακτήριο Clostridium botulinum και οδηγεί στο θάνατο. Το βακτήριο βρίσκεται στο έδαφος ή στο νερό και τα ενδοσπόρια του μπορούν να μολύνουν τρόφιμα.. Τα ενδοσπόρια καταστρέφονται μετά την σωστή θερμική επεξεργασία των τροφίμων αλλά αν αυτό δεν γίνει μπορούν να εκβλαστήσουν και αρχίσουν να παράγουν νευροτοξίνη. Η τοξίνη αυτή επηρεάζει το αυτόνομο νευρικό σύστημα που ελέγχει την αναπνοή και τον καρδιακό ρυθμό. Η τοξίνη καταστρέφεται με θέρμανση στους 80 βαθμούς για 10 λεπτά, οπότε καλά μαγειρεμένα τρόφιμα ακόμα και εάν την περιέχουν δεν είναι επικίνδυνα.. Οι περισσότερες περιπτώσεις αλλαντίασης προκύπτουν από την κατανάλωση τροφίμων που καταναλώνονται ωμά μετά την επεξεργασία τους όπως κονσερβοποιημένα κρέατα και λαχανικά, καπνιστά ψάρια, αλλαντικά.. Η αλλαντίαση δεν είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη αλλά έχει υψηλό ποσοστό θνησιμότητας (25%) λόγω αναπνευστικής ή καρδιακής ανεπάρκειας Διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη Διάγνωση της αλλαντίασης γίνεται με ανίχνευση της τοξίνης στο ορό του ασθενούς ή στα τρόφιμα με ανοσολογικές μεθόδους. Τα κλινικά της συμπτώματα ξεκινούν ώρες μετά την κατανάλωση της μολυσμένης τροφής. Η θεραπεία περιλαμβάνει χορήγηση αντιδότου και μηχανική υποστήριξη της αναπνοής. Η πρόληψη απαιτεί σωστή επεξεργασία των τροφίμων (πχ κονσερβοποίηση) ή βράσιμο για 20 λεπτά προκειμένου να καταστραφούν οι τοξίνες. Σαλμονέλωση Παθογένεια Τα βακτήρια του γένους Salmonella είναι Gram-αρνητικά προαιρετικά αερόβια τα οποία ανήκουν στα εντεροβακτήρια όπως το E.coli. Σχεδόν όλα τα είδη είναι παθογόνα για τον άνθρωπο αλλά το πιο συνηθισμένο παθογόνο των τροφίμων είναι η Salmonella typhimurium. Τα πουλερικά, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας είναι οι πιο συνηθισμένες πηγές σαλμονέλωσης. Η σαλμονέλα μπορεί επίσης να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο ( μόλυνση μέσω κοπράνων). Οι περισσότερες περιπτώσεις μόλυνσης από Salmonella δεν αναφέρονται καν (σύμφωνα με τις στατιστικές μόνο το 4% των περιπτώσεων αναφέρονται) Η κατανάλωση τροφής που περιέχει κύτταρα σαλμονέλας έχει ως αποτέλεσμα την εγκατάσταση των βακτηρίων στο λεπτό και παχύ έντερο και την έναρξη της μόλυνσης. Τα συμπτώματα ξεκινούν 8-48 ώρες μετά και περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, ρίγος, διάρροια και πυρετό που διαρκούν λίγες μέρες. Μετά την ανάρρωση ο ασθενής εξακολουθεί να αποβάλλει την σαλμονέλα με τα κόπρανα για εβδομάδες. Κάποιοι ασθενείς παρότι είναι ασυμπτωματικοί παραμένουν μολυσματικοί για μήνες ή και χρόνια και είναι χρόνιοι φορείς της σαλμονέλας. Διάγνωση, θεραπεία, πρόληψη Παθογόνα στελέχη της Escherichia coli Διάγνωση γίνεται από τα κλινικά συμπτώματα, την απομόνωση του βακτηρίου από τα κόπρανα και ανοσολογικές μεθόδους (πχ ανοσοκαθίζηση). Η θεραπεία είναι συμπτωματική και η χορήγηση αντιβιοτικών δεν μειώνει τον χρόνο του κύκλου της σαλμονέλωσης. Μαγειρεμένα τρόφιμα τα οποία ζεσταίνονται στους 70 βαθμούς για τουλάχιστον 10 λεπτά θεωρούνται ασφαλή αν καταναλωθούν αμέσως. Κρούσματα σαλμονέλας είναι πολύ πιο συχνά το καλοκαίρι παρά τον χειμώνα. Η Escherichia coli είναι μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας του εντέρου αλλά κάποια στελέχη της είναι παθογόνα και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές εντερικές διαταραχές και ουρολοιμώξεις. Τα παθογόνα αυτά στελέχη ονομάζονται εντεροαιμορραγικά (EHEC) EHEC). Το στέλεχος που συχνότερα δημιουργεί προβλήματα είναι το E. coli O157:H7. TοT στέλεχος αυτό μετά την κατάποση του μέσω τροφών ή νερού αναπτύσσεται στο λεπτό έντερο και παράγει μια εντεροτοξίνη που ονομάζεται βεροτοξίνη. Η τοξίνη αυτή προκαλεί αιμορραγική διάρροια και σε κάποιες περιπτώσεις νεφρική ανεπάρκεια. Η σημαντικότερη πηγή μόλυνσης για το στέλεχος αυτό είναι το κρέας και ιδιαίτερα ο κιμάς αν και το νερό και φρέσκα λαχανικά μπορούν επίσης να αποτελέσουν μολυσματική πηγή ιδιαίτερα σε χώρες του τρίτου κόσμου. 6

7 Διάγνωση, θεραπεία, πρόληψη Παθογόνα του γένους Campylobacter Διάγνωση γίνεται με απομόνωση του βακτηρίου από τα κόπρανα και ανοσολογική ταυτοποίηση του (ανοσοκαθίζηση). Ανοσολογικά μπορεί να γίνει και ανίχνευση της βεροτοξίνης. Η θεραπεία τις περισσότερες φορές είναι συμπτωματική αλλά σε βαριές περιπτώσεις χορηγούνται και αντιβιοτικά ( η εκλογή του πιο αποτελεσματικού πρέπει να γίνεται με την βοήθεια αντιβιογράμματος) Η αποτελεσματικότερη μέθοδος πρόληψης είναι το πολύ καλό μαγείρεμα του κρέατος και η αποφυγή κατανάλωσης φρέσκων λαχανικών και νερού σε περιοχές όπου οι συνθήκες υγιεινής δεν είναι οι καλύτερες. Σε κάποιες χώρες η ακτινοβόληση του κιμά για την καταστροφή του παθογόνου είναι απαραίτητη πριν την διοχέτευση του στην αγορά. Τα βακτήρια του γένους Campylobacter είναι Gram-αρνητικά, ραβδόμορφα τα οποία κινούνται με την βοήθεια μαστιγίων και προτιμούν τις μικροαεροφιλικές συνθήκες ανάπτυξης. Τα είδη C. jejuni και C. coli προκαλούν σοβαρές γαστρεντερίτιδες σε εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Το είδος C. fetus έχει μεγάλη οικονομική σημασία στην κτηνοτροφία καθώς είναι η κυριότερη αιτία στειρότητας στα αιγοπρόβατα και τα βοοειδή. Πηγή μόλυνσης του ανθρώπου είναι τα πουλερικά, το χοιρινό κρέας και τα θαλασσινά. Ειδικότερα το είδος C. jejuni αποτελεί μέρος της εντερικής χλωρίδας των πουλερικών. Αντίθετα σπάνια μεταφέρεται από το βοδινό κρέας. Κάποια περιστατικά μόλυνσης μικρών παιδιών μπορεί να οφείλονται σε επαφή με σκύλους Παθογένεση, διάγνωση και θεραπεία Λιστερίωση Μετά την κατάποση τουλάχιστον 10 4 Campylobacter, τα βακτήρια αναπτύσσονται στο λεπτό έντερο και εισβάλουν στον επιθηλιακό ιστό με αποτέλεσμα φλεγμονή. Τα συμπτώματα είναι υψηλός πυρετός (κοντά ή πάνω από 40) πονοκέφαλος, ναυτία διάρροια, έντονοι κοιλιακοί πόνοι. Η ασθένεια διαρκεί 1 εβδομάδα και η ανάρρωση είναι πλήρης Η διάγνωση γίνεται με ανοσολογικές μεθόδους, και ταυτοποίηση του βακτηρίου σε καλλιέργειες κοπράνων. Η θεραπεία είναι συμπτωματική (αντιπυρετικά, άφθονο νερό). Η χρήση της ερυθρομυκίνης δεν ελαττώνει την διάρροια αλλά μπορεί να μείωση την αποβολή βακτηρίων στα κόπρανα. H Listeria monocytogenes, είναι Gram- θετικό, ψυχρο και αλατο-ανεκτικό ανεκτικό, προαιρετικά αναερόβιο βακτήριο που προκαλεί γαστρενετερική λοίμωξη την λιστερίωση η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σηψαιμία και μηνιγγίτιδα. Βρίσκεται εκτεταμένα στο έδαφος και το νερό και σχεδόν όλα τα φρέσκα τρόφιμα είναι δυνατόν να μολυνθούν. Κυρίως μεταδίδεται από κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Η διατήρηση σε χαμηλές θερμοκρασίες αυτών των τροφών εφόσον είναι μολυσμένες δεν βοηθά γιατί η λιστέρια είναι ψυχροανεκτική. Παθογένεση, διάγνωση και θεραπεία Η Listeria monocytogenes είναι ενδοκυτταρικό παθογόνο που αναπτύσσεται μετά την κατάποση της τροφής στα φαγοκύτταρα. Ανάπτυξη του μέσα στα φαγοκύτταρα οδηγεί στην λύση τους και στην μόλυνση γειτονικών τους. Η ανοσοαπόκριση σε αυτό το παθογόνο είναι κυτταρομεσολαβητική και για αυτό ασθενείς του AIDS, και γενικότερα ασθενείς σε ανοσοκαταστολή έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην μόλυνση. Η έκθεση στο παθογόνο αυτό είναι μεγάλη αλλά σπάνια οδηγεί στην λιστερίωση. Στην περίπτωση όμως που αυτό συμβεί τότε η θνησιμότητα μπορεί να φτάσει το 20%.. Διάγνωση γίνεται με απομόνωση του βακτηρίου από το αίμα και το εγκεφαλονωτιαίο υγρό και με μοριακές μεθόδους όπως η PCR. Χορήγηση των αντιβιοτικών αμπικιλίνη και γενταμικίνη είναι αποτελεσματική Μεταδιδόμενες σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες Οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες είναι νευροεκφυλιστικές νόσοι που προκαλούνται από prions, και οδηγούν στο θάνατο καθώς δεν υπάρχει καμιά θεραπεία. Οι εγκεφαλοπάθειες προσβάλλουν τόσο τον άνθρωπο (πχ vcreutzfeldt-jacob, kuru) όσο και πολλά ζώα (scrapie στα αιγοπρόβατα, νόσος των τρελών αγελάδων). Τα prions είναι ένας τύπος μολυσματικού παράγοντα φτιαγμένος μόνο από πρωτεΐνη. Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί κανένα νουκλεϊκό οξύ να περιέχεται στα prions. Οι παράγοντες αυτοί είναι εξαιρετικά ανθεκτικοί στις πρωτεάσες, την θέρμανση και την ακτινοβολία.. Έρευνα έδειξε ότι η πρωτεΐνη των prions βρίσκεται στους νευρώνες και άλλους κυτταρικούς τύπους υγιών ανθρώπων και ζώων (PrP C ) αλλά η δομή της είναι διαφορετική από αυτήν που βρίσκεται στα μολυσματικά prions (PrP Sc ) και είναι ευαίσθητη στις πρωτεάσες την θέρμανση κτλ. Τα prions όταν μολύνουν ένα καινούριο ξενιστή αλλάζουν την δομή της φυσιολογικής PrP C σε PrP Sc. 7

8 PRIONS: πρωτεϊνικοί μολυσματικοί παράγοντες Μεταδιδόμενες σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (συνέχεια) Σε κάποιες περιπτώσεις η εγκεφαλοπάθεια μπορεί να θεωρηθεί γενετική ασθένεια καθώς βρέθηκε ότι μεταλλάξεις στο γόνιδιο Prnp έχουν ως αποτέλεσμα την αλλαγή της φυσιολογικής PrP C σε PrP Sc. Στον άνθρωπο η κατανάλωση κρέατος μολυσμένων βοοειδών είναι η κύρια πηγή μόλυνσης. Η επιδημία της νόσου των τρελών αγελάδων κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο είχε αρκετά θύματα και ακόμα κανείς δεν μπορεί να εκτιμήσει με βεβαιότητα τις μελλοντικές επιπτώσεις στον πληθυσμό. Ένα από τα ερωτήματα που δεν έχουν απαντηθεί είναι το πως τα prions φτάνουν στον εγκέφαλο. Κάποιες έρευνες έδειξαν ότι αυτό γίνεται πιθανά μέσω του λεμφοειδούς ιστού του γαστρεντερικού συστήματος αλλά τον ακριβή μηχανισμό κανείς δεν τον γνωρίζει Η μελέτη των prions έχει διευκολυνθεί από το γεγονός ότι prions υπάρχουν και στον σακχαρομύκητα. Πρόσφατα ( Ιανουάριος 2007 PNAS) διατυπώθηκε η άποψη ότι οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες δεν προκαλούνται από prions αλλά από ιό που δεν έχει ακόμα ταυτοποιηθεί και ότι τα prions είναι αποτέλεσμα της μόλυνσης αυτής Χημικά συντηρητικά και φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες Οι μέθοδοι συντήρησης των τροφίμων προστατεύουν τα τρόφιμα από τις βλαβερές επιδράσεις των μικροοργανισμών. Κάποιες μέθοδοι συντήρησης είναι η παστερίωση, η κονσερβοποίηση, η ξήρανση, η ακτινοβόληση, η συσκευασία σε τροποποιημένη ατμόσφαιρα, η υψηλή πίεση. Η χρήση των χημικών συντηρητικών στα τρόφιμα στοχεύει στην μείωση της μικροβιακής ανάπτυξης ή στην καταστροφή των παθογόνων. Διακρίνονται σε μικροβιοστατικά και μικροβιοκτόνα. Τα περισσότερα είναι μικροβιοστατικά. Για αυτό η χρήση τους δεν συντηρεί τα τρόφιμα για απεριόριστο χρόνο ούτε καθιστά τα τρόφιμα απολύτως ασφαλή. Τα χημικά συντηρητικά χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλες μεθόδους συντήρησης. Κυτταρικοί στόχοι των συντηρητικών είναι διάφορα μεταβολικά ένζυμα, η πρωτεϊνοσύνθεση, η κυτταρική μεμβράνη, η παραγωγή ενέργειας κτλ. Τις περισσότερες φορές επιδρούν σε περισσότερους από έναν στόχο και ο ακριβής μηχανισμός δράσης τους είναι δύσκολο να μελετηθεί. Φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες ζωικής προέλευσης (Λυσοζύμη) Η λυσοζύμη περιέχεται στα αυγά, το γάλα, στο σάλιο, στα δάκρυα και σε άλλες εκκρίσεις των θηλαστικών, στα ψάρια και έντομα. Είναι μια πρωτεΐνη μοριακού βάρους 14,6 kda με αντιμικροβιακή δράση. Διασπά γλυκοζιτικούς δεσμούς ανάμεσα στην ακετυλογλουκοζαμίνη και το ακετυλομουραμικό οξύ που είναι τα κύρια συστατικά της πεπτιδογλυκάνης των βακτηρίων Είναι πιο δραστική ενάντια στα Gram-θετικά βακτήρια λόγω της περισσότερης πεπτιδογλυκάνης που περιέχουν και επειδή δεν έχουν λιποπολυσακχαρίτες στο κυτταρικό τους τοίχωμα που δρουν προστατευτικά στην περίπτωση των Gram-αρνητικών βακτηρίων. Η χρήση της μαζί με EDTA την καθιστά πιο αποτελεσματική ενάντια σε Gram-αρνητικά βακτήρια. Στην Ευρώπη χρησιμοποιείται για την παρασκευή τυριών και στην Ιαπωνία για την συντήρηση θαλασσινών και λαχανικών. Η λυσοζύμη παρασκευάζεται σε μεγάλες ποσότητες από το άσπρο των αυγών Φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες ζωικής προέλευσης (Λακτοφερίνη, τρανσφερίνη) Η λακτοφερίνη βρίσκεται σε αρκετά μεγάλες ποσότητες στο γάλα (ως τετραμερές με ιόντα ασβεστίου) και δεσμεύει σίδηρο. Μία άλλη πρωτεΐνη που δεσμεύει σίδηρο είναι η τρασφερίνη που βρίσκεται σε μικρότερες ποσότητες στο γάλα αλλά κυρίως βρίσκεται στο αίμα. Η λακτοφερίνη έχει αντιμικροβιακή δράση εναντία σε βακτήρια του γένους Bacillus, Micrococcus, Pseudomonas Listeria Klebsiella κ.α. Η δέσμευση σιδήρου από την λακτοφερίνη και την τρανσφερίνη δημιουργεί μη ευνοϊκές συνθήκες ανάπτυξης των βακτηρίων ιδιαίτερα μέσα στο σώμα ενός ξενιστή. Τα βακτήρια προκείμενου να ανταπεξέλθουν στην έλλειψη σιδήρου παράγουν σιδεροφόρα. Εκτός από την έμμεση δράση η λακτοφερίνη επιδρά στο κυτταρικό τοίχωμα των Gram-αρνητικών βακτηρίων, προκαλώντας καταστροφή των λιποπολυσκχαριτών. Φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες φυτικής προέλευσης Μπαχαρικά όπως η κανέλα, το γαρύφαλλο και αρωματικά φυτά όπως η ρίγανη και το θυμάρι περιέχουν αντιμικροβιακές ενώσεις. Οι κυριότερες από τις φαινολικές αυτές ενώσεις είναι η ευγενόλη (κανέλα, γαρύφαλλο), η θυμόλη (θυμάρι) και η καρβακρόλη (ρίγανη). Τα αιθέρια έλαια των φυτών αυτών περιέχουν τις αντιμικροβιακές ουσίες. Χρήση των αιθέριων ελαίων έδειξε την δράση τους ενάντια σε πολλά βακτήρια και μύκητες. Η αποτελεσματικότητα της δράσης ποικίλλει ανάλογα με το είδος του μικροοργανισμού και την χημική σύσταση της αντιμικροβιακής ουσίας. Βρέθηκε ότι το γαρύφαλλο και το θυμάρι έχουν την μεγαλύτερη αντιμικροβιακή δράση Ο μηχανισμός δράσης των αιθέριων ελαίων δεν έχει μελετηθεί λεπτομερώς αλλά πιστεύεται ότι αλλάζουν την διαπερατότητα της κυτταρικής μεμβράνης και αναστέλλουν ένζυμα της αναπνευστικής αλυσίδας των μικροοργανισμών. 8

9 Φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες φυτικής προέλευσης (συνέχεια) Το κρεμμύδι και το σκόρδο είναι γνωστό ότι έχουν αντιμικροβιακή δράση εμποδίζοντας την ανάπτυξη πολλών παθογόνων των τροφίμων (Salmonella, Clostridium, Shigella,, Staphylococcus) και μυκήτων. Η δραστική ουσία ταυτοποιήθηκε και ονομάζεται αλισίνη (εστέρας που περιέχει σουλφυδριλική ομάδα). Η αντιμικροβιακή της δράση οφείλεται στην καταστροφή ενζύμων που περιέχουν δισουλφιδικούς δεσμούς όπως αλκαλική φωσφατάση, ουρεάση, αφυδρογονάσες κ.α. Ισοθειοκυανιούχες ενώσεις που περιέχονται στο μπρόκολο, στο ραπανάκι και στους σπόρους της μουστάρδας έχουν αντιμικροβιακή δράση ενάντια σε Salmonella, Vibrio,, Staphylococcus, Enterobacteriaceae. Η δράση τους είναι όμοια με αυτή της αλισίνης. Βακτηριοσίνες-Γενικά χαρακτηριστικά Οι βακτηριοσίνες είναι μια ετερογενής ομάδα μικρών πρωτεϊνών ή ολιγοπεπτιδίων που συντίθενται ριβοσωματικά από Gram-θετικά και αρνητικά βακτήρια και δρουν συνήθως ενάντια σε στενά συγγενικά είδη ή στελέχη του ίδιου είδους. Ο όρος βακτηριοσίνες είναι γενικός. Βακτηριοσίνες που παράγονται από την E. coli ονομάζονται κολισίνες, ή από Pseudomonas spp. πυοσίνες. Το ενδιαφέρον για την χρήση βακτηριοσίνων στην βιομηχανία τροφίμων έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία 15 χρόνια, κυρίως για αυτές που παράγονται από διάφορα είδη λακτοβακίλλων. Οι βακτηριοσίνες που παράγονται από λακτοβάκιλλους ταξινομούνται σε 4 ομάδες. Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονται βακτηριοσίνες που περιέχουν ασυνήθιστα αμινοξέα και κάποιες είναι κυκλικές. Οι κυκλικές βακτηριοσίνες ονομάζονται και λαντιβιοτικά. Η καλύτερα μελετημένη βακτηριοσίνη της ομάδας αυτής είναι η νισίνη Α Βακτηριοσίνες-Γενικά χαρακτηριστικά (συνέχεια) Απομόνωση μικροοργανισμών που παράγουν βακτηριοσίνες Στην δεύτερη ομάδα βακτηριοσινών που παράγονται από λακτοβάκιλλους περιλαμβάνονται οι βακτηριοσίνες που είναι δραστικές ενάντια σε Listeria monocytogenes όπως η πεδιοσίνη. Οι βακτηριοσίνες της ομάδας αυτής είναι σχετικά μικρές και θερμοανθεκτικές. Οι βακτηριοσίνες που ανήκουν στην τρίτη και τέταρτη ομάδα διαφέρουν από τις υπόλοιπες. Είναι γενικά μεγαλύτερου μοριακού βάρους και δεν είναι τόσο ανθεκτικές στην θέρμανση όσο αυτές που ανήκουν στην πρώτη και δεύτερη ομάδα. Αυτές της τέταρτης ομάδας περιέχουν και λιπίδια ή σάκχαρα στην δομή τους. Λακτοβάκιλλοι που παράγουν βακτηριοσίνες μπορούν να απομονωθούν σχετικά εύκολα. Η δράση της βακτηριοσίνης ανιχνεύεται από την αναστολή της βακτηριακής ανάπτυξης ενός μικροοργανισμού- δείκτη Η αναστολή της ανάπτυξης δεν οφείλεται πάντοτε σε βακτηριοσίνη για αυτό θα πρέπει να γίνονται οι απαραίτητες δοκιμές για την εξακρίβωση της φύσης της αντιμικροβιακής ουσίας Εφαρμογές βακτηριοσινών στα τρόφιμα Οι βακτηριοσίνες έχουν διακριτές εφαρμογές στα τρόφιμα. Μπορούν σε καθαρή μορφή να προστεθούν κατευθείαν στα τρόφιμα για να περιορίσουν την ανάπτυξη παθογόνων βακτηρίων. Καλλιέργειες βακτηρίων που παράγουν βακτηριοσίνες μπορούν να προστεθούν στα τρόφιμα κατά την διάρκεια της παρασκευής τους (πχ αρχικές καλλιέργειες στην ζύμωση τροφίμων) για να αναστείλουν τόσο την ανάπτυξη παθογόνων οργανισμών όσο και οργανισμών που αποτελούν μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας και επηρεάζουν την ποιότητα του τροφίμου. Προσθήκη νισίνης και πεδιοσίνης στα τρόφιμα Η νισίνη προστίθεται σε καθαρή μορφή στο γάλα, το τυρί, κονσερβοποιημένα τρόφιμα και παιδικές τροφές. Η δράση της έχει μελετηθεί κυρίως ενάντια στο Clostridium botulinum, Listeria monocytogenes και Staphylococcus aureus. Η θερμοκρασία είναι ο κυριότερος παράγοντας που επηρεάζει την δράση της νισίνης. Διαπιστώθηκε ότι είναι πιο αποτελεσματική σε χαμηλότερες θερμοκρασίες από ότι σε υψηλότερες και αναστέλλει την ανάπτυξη παθογόνων σε τρόφιμα που διατηρούνται στην ψύξη. Η πεδιοσίνη προστίθεται σε τρόφιμα που περιέχουν κρέμα γάλακτος, τυρί, κρέας και σαλάτες. Η δράση της δεν είναι αποτελεσματική ενάντια σε μικροοργανισμούς που σποριώνονται αλλά είναι πιο δραστική από την νισίνη εναντία σε βλαστικά κύτταρα της Listeria monocytogenes. Ενάντια στο συγκεκριμένο παθογόνο θεωρείται καταλληλότερη της νισίνης για την διατήρηση κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων 9

10 Προσθήκη στελεχών που παράγουν βακτηριοσίνες σε τρόφιμα που δεν παράγονται μέσω ζύμωσης O ενοφθαλμισμός βακτηρίων που παράγουν βακτηριοσίνες στα τρόφιμα είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος του ελέγχου της Listeria monocytogenes. Μελέτες έδειξαν ότι ενοφθαλμισμός του λακτοβάκιλλου Pediococcus acidilactici (παράγει πεδιοσίνη) σε λουκάνικα παρεμπόδισε αποτελεσματικά την ανάπτυξη λιστέριας. Ανάλογη αποτελεσματικότητα έχει και η προσθήκη του Lactobacillus bavaricus (παράγει μπαβαρισίνη). Συνηθίζεται μαζί με τον ενοφθαλμισμό των βακτηρίων να προστίθενται και υδατάνθρακες που χρησιμοποιούνται από τα βακτήρια και ευνοούν την παραγωγή βακτηριοσινών. Η θερμοκρασία επίσης παίζει ρόλο. Διαπιστώθηκε ότι χαμηλές θερμοκρασίες ευνοούν την δραστικότητα των παραγόμενων βακτηριοσινών Ο λακτοβάκιλλος Carnobacterium piscicola LK5 αναστέλλει την Listeria monocytogenes στους 5 βαθμούς ακόμα και σε αναλογία ενοφθαλμισμού 1 προς 100. Προσθήκη στελεχών που παράγουν βακτηριοσίνες για τον έλεγχο ζύμωσης Τις περισσότερες φορές η ζύμωση των τροφίμων μπορεί να γίνει από μια ποικιλία μικροοργανισμών που αποτελούν μέρος της φυσιολογικής του χλωρίδας, αυτό όμως έχει μειονεκτήματα. Η ζύμωση δεν ελέγχεται εύκολα σε αυτήν την περίπτωση και δεν γίνεται πάντα κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο εξαιτίας της παρουσίας διαφορετικών μικροοργανισμών ή λόγω διαφορετικού ρυθμού ανάπτυξης τους με αποτέλεσμα διαφορές στην ποιότητα του παραγόμενου προϊόντος. Η λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι η προσθήκη στελεχών που παράγουν βακτηριοσίνες στην αρχή της ζύμωσης. Με αυτό τον τρόπο το είδος των μικροοργανισμών που συμμετέχουν στην ζύμωση μπορεί να καθοριστεί και να είναι το επιθυμητό. Για παράδειγμα λακτοβάκιλλος που παράγει νισίνη χρησιμοποιείται μαζί με ανθεκτικό στην νισίνη Leuconostoc mesenteroides στην αρχή της ζύμωσης για την παραγωγή λάχανου τουρσί εμποδίζοντας την ανάπτυξη Lactobacillus plantarum. Επίσης στην ζύμωση κρασιού η προσθήκη μικρής συγκέντρωσης νισίνης εμποδίζει την ανάπτυξη λακτοβάκιλλων χωρίς να επηρεάζει την ανάπτυξη των μυκήτων που επιτελούν την ζύμωση Μηχανισμός δράσης των βακτηριοσινών ενάντια σε βλαστικά κύτταρα Οι βακτηριοσίνες που παράγονται από τους λακτοβάκιλλους καταστρέφουν την κυτταροπλασματική μεμβράνη με αποτέλεσμα την εκροή αμινοξέων, ιόντων, ATP. Οι περισσότερες βακτηριοσίνες περιέχουν υδρόφοβα και υδρόφιλα αμινοξέα που τους επιτρέπουν την είσοδο στην κυτταροπλασματική μεμβράνη με ορισμένο προσανατολισμό. Μετά την είσοδο τους στην μεμβράνη ολιγομερίζονται και με αυτό τον τρόπο σχηματίζουν πόρους στην μεμβράνη με αποτέλεσμα την καταστροφή της. Πριν την είσοδο τους στην κυτταροπλασματική μεμβράνη και τον σχηματισμό πόρων οι βακτηριοσίνες συνδέονται με συγκεκριμένο υποδοχέα του βακτηρίου ή με άλλα συστατικά του κυτταρικού τοιχώματος όπως για παράδειγμα η νισίνη που συνδέεται με το πρόδρομο μόριο της πεπτιδογλυκάνης λιπίδιο ΙΙ. Ανθεκτικότητα στις βακτηριοσίνες Η ανθεκτικότητα παθογόνων στις βακτηριοσίνες και ιδιαίτερα στη νισίνη που χρησιμοποιείται ευρέως στα τρόφιμα, είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα. Βακτηριακά κύτταρα ανθεκτικά στην νισίνη έχουν απομονωθεί από Listeria monocytogenes,, Clostridium botulinum,, Staphylococcus aureus σε συχνότητα 10-6 περίπου. Έχει προταθεί η ταυτόχρονη χρήση περισσότερων της μιας βακτηριοσίνης αλλά αυτό θα είναι αποτελεσματικό εφόσον η ανθεκτικότητα σε κάθε μια οφείλεται σε διαφορετικό μηχανισμό. Οι μηχανισμοί ανθεκτικότητας στις βακτηριοσίνες είναι παράλληλοι με τους μηχανισμούς ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά. Ένας μηχανισμός ανθεκτικότητας που παρατηρείται στην Listeria monocytogenes είναι η διαφορετική σύσταση των λιπαρών οξέων που βρίσκονται στην μεμβράνη με αποτέλεσμα να μην είναι ευάλωτη στην νισίνη. Συνηθισμένος μηχανισμός ανθεκτικότητας είναι και η έκφραση πρωτεασών που καταστρέφουν τις βακτηριοσίνες. Προβιοτικά και πρεβιοτικά-ορισμοί Ο Ρώσος Metchnikoff ήταν ο πρώτος που πρότεινε ότι η φυσιολογική ισορροπημένη μικροβιακή χλωρίδα του έντερου δρα προστατευτικά εναντία σε παθογόνους μικροοργανισμούς και γενικά βοηθά στην καλύτερη υγεία του ανθρώπου και των ζώων. Σε αντίθεση με το όρο αντιβιοτικό ο όρος προβιοτικό επινοήθηκε στην δεκαετία του 60 για να περιγράψει ουσίες που παράγονται από μικροοργανισμούς και ευνοούν την ανάπτυξη άλλων μικροοργανισμών. Σήμερα ο όρος είναι ελαφρά διαφοροποιημένος και χαρακτηρίζει παρασκευάσματα ζωντανών μικροβιολογικών κυττάρων τα οποία όταν καταναλωθούν είναι ωφέλιμα για την υγεία και προκαλούν ευεξία Πρεβιοτικά είναι συστατικά των τροφίμων τα οποία ευνοούν την επιλεκτική ανάπτυξη ή δραστικότητα κάποιων ωφέλιμων βακτηρίων τα οποία αποτελούν μέρος της γαστρεντερικής χλωρίδας. Καλλιέργειες προβιοτικών Οι πιο συνηθισμένοι προβιοτικοί μικροοργανισμοί που προστίθενται σε τρόφιμα ανήκουν στα γένη Lactobacillus και Bifidobacterium. Κάποιοι μη παθογόνοι εντερόκοκκοι, ζύμες και εντεροβακτήρια χρησιμοποιούνται επίσης ως προβιοτικά στον άνθρωπο και τα ζώα. Υπάρχει η τάση να περιοριστεί η εκτεταμένη χρήση αντιβιοτικών στην εκτροφή ζώων και πουλερικών, ψαριών λόγω του κινδύνου εξάπλωσης της ανθεκτικότητας των μικροοργανισμών σε αυτά. Υπάρχει έντονη ερευνητική δραστηριότητα για τα οφέλη από την χρήση προβιοτικών στην εκτροφή ζώων. Η χρήση προβιοτικής καλλιέργειας που αποτελείται από 29 μη παθογόνα είδη που αποτελούν μέρος της φυσιολογικής εντερικής χλωρίδας των πουλερικών (εμπορικό όνομα Preempt) προστατεύει τους νεοσσούς από μόλυνση Salmonella, Campylobacter και Listeria Η χρήση προβιοτικής καλλιέργειας αποτελούμενη από 17 στελέχη E.coli και Proteus mirabilis που απομονωθήκαν από μοσχάρια με βάση την ανασταλτική τους επίδραση στην ανάπτυξη εντεροαιμορραγικής E.coli χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία για τον περιορισμό μόλυνσης σε εκτρεφόμενα ζώα. 10

11 Οφέλη για την υγεία από την χρήση προβιοτικών στην άνθρωπο Έγιναν και γίνονται πολλές κλινικές μελέτες πού επικεντρώνονται στα οφέλη για την υγεία από την χρήση προβιοτικών. Παρόλο που σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν ξεκάθαρα συμπεράσματα και σε κάποιες άλλες τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα κάποια από τα οφέλη που αποδίδονται στα προβιοτικά είναι ο ανταγωνισμός με παθογόνους μικροοργανισμούς και επίδραση στην μεταβολική και ενζυμική τους δραστηριότητα. Μείωση της δραστικότητας προκαρκινικών ενζύμων και δέσμευση καρκινογόνων Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος (κυτταρομεσολαβητική και χυμική ανοσία) και αντιφλεγμονώδη δράση Αντι υπερτασική δράση, μείωση των ουρολοιμώξεων και της χοληστερόλης. Κριτήρια για την επιλογή προβιοτικών καλλιεργειών Τα διάφορα προβιοτικά είδη ακόμη και στελέχη του ίδιου είδους έχουν διαφορετικές ιδιότητες που επηρεάζουν τόσο την επιβίωση τους στα τρόφιμα και μέσα στο ανθρώπινο σώμα αλλά και την αποτελεσματικότητα τους. Κάποια από κριτήρια για την επιλογή κατάλληλων προβιοτικών στελεχών είναι η ταξινομική ταυτοποίηση, προέλευση και ασφάλεια τους Η δυνατότητα καλλιέργειας και αποθήκευσης τους σε μεγάλες ποσότητες. Η γενετική τους σταθερότητα και η δυνατότητα γενετικής τους τροποποίησης Η ανθεκτικότητα τους μέσα στο γαστρεντερικό σύστημα, η ικανότητα ανάπτυξης,διατήρησης τους και η ικανότητα να ανταγωνίζονται την ήδη υπάρχουσα μικροβιολογική χλωρίδα Τέλος θα πρέπει αποδεδειγμένα να προσφέρουν κάποιο όφελος για την υγεία ( αντιφλεγμονώδη δράση, ανταγωνισμός με παθογόνα, ανοσοενίσχυση, κτλ) Πρεβιοτικά Η χρήση πρεβιοτικών αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανάπτυξης και δραστικότητας των ωφέλιμων βακτηρίων του γαστρεντερικού συστήματος και των προβιοτικών στελεχών. Συστατικά τροφίμων που μπορούν να χαρακτηριστούν πρεβιοτικά έχουν περιορισμένη υδρόλυση και απορρόφηση στο ανώτερο γαστρεντερικό σύστημα και επιλεκτικά ενισχύουν την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων στο παχύ έντερο. Τα πιο γνωστά πρεβιοτικά στα τρόφιμα είναι φρουκτο ολιγοσακχαρίτες φυτικής προέλευσης. Η ινουλίνη είναι από τα πιο διαδεδομένα πρεβιοτικά και είναι πολυμερές γλυκόζης- φρουκτόζης που ενισχύει κυρίως βακτήρια του γένους Bifidobacterium. Έρευνα πάνω στα πρεβιοτικά και στην συνέργεια τους με τα προβιοτικά είναι έντονη και αποσκοπεί στην δημιουργία συμβιωτικών καλλιεργειών που περιέχουν συγκεκριμένα προβιοτικά στελέχη και τα καταλληλότερα για αυτά πρεβιοτικά στην κατάλληλη δόση ώστε να ενισχύουν τα οφέλη και την δράση τους 11

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 3: Βακτήρια που Παρουσιάζουν Ενδιαφέρον στα Τρόφιμα, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp.

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Βιοπαθολογίας Η εφαρμογή μοριακών

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες Παθογόνοι Μικροοργανισμοί και Παράγοντες Gram- Βακτήρια - Salmonella species - Campylobacter species - Escherichia coli - Yersinia enterocolitica - Shigella species - Vibrio species Gram+ Βακτήρια - Listeria

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 14: Εμπόδια Μικροβιακής Προέλευσης - Βακτηριοσίνες, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοιονομάζονται οι παθολογικές εκείνες καταστάσεις οι οποίες οφείλονται στην κατανάλωση τροφίμων που έχουν μολυνθεί με παθογόνους παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

(Πίκρισμα. αγγουριού)

(Πίκρισμα. αγγουριού) (Πίκρισμα αγγουριού) 1 (Πίκρισμα αγγουριού) Χημική ουσία κουκουρμπιτασίνη 1. Ποικιλίες που παράγουν πικρά αγγούρια. 2. Έλλειψη νερού (τραυματισμός φυτού σημεία του βλαστού που δεν κυκλοφορεί το νερό) Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ (Μεταφορά γενετικού υλικού στους προκαρυωτικούς οργανισμούς) Μαντώ Κυριακού 2015 Γενετικό υλικό των βακτηρίων Αποτελείται από ένα μόριο DNA σε υπερελιγμένη μορφή και τα άκρα του είναι

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Προέλευση πόσιμου νερού

Προέλευση πόσιμου νερού Σημασία του νερού Χρειάζονται 35 cm 3 νερού ανά kg ανθρώπινου σώματος (~2lt) ημερησίως Χωρίς νερό ο άνθρωπος δεν ζει πάνω από 6-7 ημέρες Διαλύτης θρεπτικών συστατικών, δίνει ελαστικότητα στους ιστούς,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Ορθή Διαχείριση Τροφίμων Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Κανόνες Ορθής Διαχείρισης των Τροφίμων Προληπτικοί κανόνες-μέτρα που απαιτούνται για να έχουμε ασφαλή τρόφιμα. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΧΛΩΡΙ ΑΣ ΝΩΠΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΧΛΩΡΙ ΑΣ ΝΩΠΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΧΛΩΡΙ ΑΣ ΝΩΠΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Φώτου Κ. (1), Τζώρα Α. (1), Βόιδαρου Χρ. (1), Αναστασίου Ι. (1), Μαυροφίδης Α. (1), Αυγέρης Ι. (1),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP 1 1. Είδη κρέατος 2. Σκόνη γάλακτος 3. Προτηγανισµένες και µη πατάτες 4. Ψάρια και θαλασσινά 2 1. Εφαρµογή προγράµµατος HACCP στην παραγωγή κρέατος Η χρήση HACCP

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ : ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΜΑΪΟΣ 2007 Τι είναι η Λιστερίωση; Η Λιστερίωση είναι µια σοβαρή λοίµωξη (ζωονόσος), η οποία προκαλείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 3 Ένζυμα που Χρησιμοποιούνται στην Τυροκομία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 3 Ένζυμα που Χρησιμοποιούνται στην Τυροκομία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Ιστορία της Τυροκομίας...17 Παγκόσμια, Ευρωπαϊκή και Ελληνική Γαλακτοκομία...29 Ταξινόμηση των Τυριών...51 Νομοθεσία για τα Τυριά...57 Βιβλιογραφία...70 Κεφάλαιο 2 Το Γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 3

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 3 19-9-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 3 Η ανάπτυξη των βακτηριδίων ακολουθεί τέσσερεις φάσεις, η διάρκεια των οποίων εξαρτάται πρωτίστως από τη θερμοκρασία : Φάση υστέρησης (lag phase) :

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 6: Ενδογενείς Παράγοντες Ενεργότητα Ύδατος (2/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 15: Αντιμικροβιακή Δράση Οργανικών Οξέων, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 11: Εξωγενείς Παράγοντες Θερμοκρασία, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η πήξη του αίματος συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού 2. Η φαγοκυττάρωση είναι αποτελεσματική μόνο έναντι των βακτηρίων 3. Οι ιντερφερόνες δρουν άμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Συχνές ερωτήσεις σχετικά µε το Bonvital Το προβιοτικό στην διατροφή των ζώων -Τι είναι το Bonvital; Το Bonvital είναι το νέο προβιοτικό ειδικά παρασκευασµένο για χοιρινά. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σε ισορροπιστές,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ευγενία Μπεζιρτζόγλου Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ διαίρεση διχοτόμηση. της αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων Υγιεινή Τροφίμων Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων Αλλοίωση τροφίμων Αλλοιωμένα καλούνται τα τρόφιμα των οποίων τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, η θρεπτική αξία, η δομή και η χημική και μικροβιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Κάψα είναι δυνατό να διαθέτουν: Α. Οι ιοί Β. Τα βακτήρια Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρία και συμπεράσματα από τις πειραματικές τυροκομήσεις γραβιέρας στην Κρήτη. Η χρήση του νωπού γάλακτος προβάτων και αυγών για την παραγωγή

Εμπειρία και συμπεράσματα από τις πειραματικές τυροκομήσεις γραβιέρας στην Κρήτη. Η χρήση του νωπού γάλακτος προβάτων και αυγών για την παραγωγή Εμπειρία και συμπεράσματα από τις πειραματικές τυροκομήσεις γραβιέρας στην Κρήτη. Η χρήση του νωπού γάλακτος προβάτων και αυγών για την παραγωγή τοπικών παραδοσιακών προϊόντων είναι παλαιά ιστορία για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Τα προβιοτικά στην καθημερινή κλινική πράξη

Τα προβιοτικά στην καθημερινή κλινική πράξη Τα προβιοτικά στην καθημερινή κλινική πράξη Ανδρέας Θ. Τσουρουκτσόγλου, Ιατρός Ξάνθη, 22.ΙΟΥΝ.2003 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μέσα στον καθένα μας κατοικεί ένας τεράστιος αριθμός από βακτηρίδια, χωρίς τα οποία δεν θα μπορούσαμε

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Κατσιαφλάκα Άννα Τεχνική Υπεύθυνος Μικροβιολογικού τομέα Ιατρός Βιοπαθολόγος,Msc στη Δημόσια Υγεία Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 01-02-2015 ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΘΕΜΑ 1Ο Α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: (Μονάδες 10) 1. Το ινώδες είναι ένα πλέγµα πρωτεϊνικής σύστασης που: α. Η δηµιουργία του σταµατά την

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Π Α Ν ΕΕ Π ΙΙ ΣΣ ΤΤ Η Μ ΙΙ Ο Θ ΕΕ ΣΣ ΣΣ Α Λ ΙΙ Α ΣΣ ΣΣ ΧΧ ΟΟ ΛΛ ΗΗ ΕΕ ΠΠ ΙΙ ΣΣ ΤΤ ΗΗ ΜΜ ΩΩ ΝΝ ΥΥ ΓΓ ΕΕ ΙΙ ΑΑ ΣΣ ΤΤ Μ Η Μ Α ΙΙ Α ΤΤ Ρ ΙΙ Κ Η ΣΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

KΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ KΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ 1 Ποιοι κίνδυνοι μπορούν να εμφανιστούν στα τρόφιμα? Οι κίνδυνοι που μπορούν να εμφανιστούν στα τρόφιμα είναι: - μικροβιολογικοί (μικροοργανισμοί), -χημικοί (φυτοφάρμακα,

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα νιτροποιητικά βακτήρια α. δεσμεύουν

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων»

ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων» Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων» «Ανθρώπινα και ζωικά απόβλητα : Επίδραση στη μικροβιολογική υγιεινή

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ /ΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΕΩΤΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ /ΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΕΩΤΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ /ΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΕΩΤΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΑΛΜΟΝΕΛΑ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟ ΜΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 2 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Το κύτταρο Ένα εργοστάσιο ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ σε σε σε 3 1.3 Τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής ΕΙΔΟΣ Οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΟ Ν. Θ. ΚΟΥΡΟΥΣΙΗ ΛΤΔ ΤΗΛ:+357 24 322336 ΦΑΧ: +357 24 3227807735 ΚΟΦΙΝΟΥ ΛΑΡΝΑΚΑ ΚΥΠΡΟΣ

ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΟ Ν. Θ. ΚΟΥΡΟΥΣΙΗ ΛΤΔ ΤΗΛ:+357 24 322336 ΦΑΧ: +357 24 3227807735 ΚΟΦΙΝΟΥ ΛΑΡΝΑΚΑ ΚΥΠΡΟΣ Κεφίρ 28/4/10 Η προέλευση του κεφίρ επισημαίνεται στα καυκάσια βουνά, πολλούς αιώνες πριν, όπου είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο για τα οφέλη στην υγεία. Το κεφίρ έχει παραμείνει ένα αγαπημένο ποτό στον Πόντο,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Φώτης Καρβέλης Ιστορική αναδρομή Ανακάλυψη του DNA Μελέτη αντιγραφής Απομόνωση ενζύμων Μελέτη της δράσης τους Αποκάλυψη των περιοριστικών ενδονουκλεασών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Ένας άνθρωπος μολύνθηκε από ένα παθογόνο βακτήριο και δεν εμφάνισε συμπτώματα ασθένειας. Πιθανολογείστε τους λόγους που μπορεί να οφείλεται αυτό. 2.

Διαβάστε περισσότερα

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Protecure Endosan Protecure και Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Τα νέα ϖροβιοτικά, Protecure και Endosan, ϖεριέχουν καλλιέργειες µικροοργανισµών γαλακτικού οξέος, είναι φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 2: Στοιχεία Μικροβιολογίας και Βιοχημείας των Βιομηχανικών Ζυμώσεων(1/5), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα