Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 ΚΕΦ.13 ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΝΣΤΑΒΛΙΣΗ Για την ανάπτυξη, διάπλαση, απόδοση και συµπεριφορά του ίππου δεν υπάρχει τίποτε πολυτιµώτερο απο τη σωστή διατροφή και την υγιεινή στάβλιση του, πράγµα που είχαν διαγνώσει οι αρχαίοι συγγραφείς πριν χιλιετίες. Μάλιστα η ανάγκη για περισσότερη ή πιο πλούσια διατροφή, ανάλογη µε τις εργασίες του ζώου, ήταν πρώτο µέληµα των αρχαίων (Ιπποκράτης: ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΝ ΤΩΝ ΠΟΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΤΩΝ ΑΙΤΙΩΝ). Τούτο γιατί προφανώς γνώριζαν πως σε αντίθετη περίπτωση τα ζώα--όπως και οι άνθρωποι--αδυνατίζουν, γίνονται καχεκτικά και ανίκανα για όποια εργασία (Αριστοτέλης: ΤΡΟΦΗΝ Ε ΜΗ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑ... ΤΑ ΖΩΑ ΦΘΕΙΡΟΝΤΑΙ. ΣΥΝΤΗΚΕΙ ΓΑΡ ΑΥΤΑ ΕΑΥΤΑ). Ας αρχίσουµε λοιπόν µε τα πιό πρόσφατα δεδοµένα για την ειδική κατηγορία ίππων αντοχής και µετά θα µιλήσουµε για τις πιο παραδοσιακές µεθόδους διατροφής των ίππων γενικώς Εισαγωγή Ι. ΤΡΟΦΗ ΝΙΚΗΣ! Όπως λέει το ρητό, «όλοι είµαστε ότι τρώµε». Πράγµατι, ακόµα και στην ανθρωπολογία κι αρχαιοζωολογία αναλύουµε αρχαιολογικά ευρήµατα για σταθερά ισότοπα άνθρακα, οξυγόνου και αζώτου στα σκελετικά κατάλοιπα ανθρώπων και ζώων και, ω του θαύµατος, µαθαίνουµε τι ακριβώς έτρωγαν την 1η χιλιετία πχε! (Antikas TG, Fish Eating Horses in Macedonia of the 5th c. BCE: Was Herodotus right? Vet Med Zoot.: 44 (66), 2008 p.31-37). Με λίγα λόγια, ακόµα και το µεγαλύτερο αστέρι ιππικής επίδοσης θα «κολλήσει» στη διαδροµή αντοχής, αν δεν έχει καύσιµα. εν θα έφτανε ποτέ το ιππικό των Αθηναίων του Ξενοφώντα απο την Περσία στην Τραπεζούντα, ούτε το Μακεδονικό ιππικό θα έκανε χλµ. απ την Πέλλα στις Ινδίες αν δεν είχε καλή διατροφή... Υπάρχουν τρία βασικά στοιχεία για την επιτυχηµένη διατροφή του ίππου αντοχής, που ατυχώς δεν είναι αρκετά γνωστά στους ιππείς, προπονητές και ίσως στους οργανωτές Οµίλους αγώνων ιππαντοχής της χώρας µας: 1. ίνετε στον ίππο σας όση τροφή θέλει να φάει. Η ικανοποίηση της πείνας του δίνει τη βεβαιότητα ότι θα είναι πάντα υγιής και θα αποδίδει σε όποιο αγώνα, όσο απαιτητικός κι αν είναι. 2. Ελέγχετε την περιεκτικότητα της τροφής του σε ενέργεια (χιλιοθερµίδες-kilocalories-kcal) έτσι ώστε να τρώει όσο θέλει χωρίς να χάνει ή να κερδίζει σωµατικό βάρος. 3. Μάθετε τους βασικούς κανόνες διατροφής αλλά και την ιδιοσυγκρασία του ίππου σας, ώστε να χειρίζεστε την ποσότητα ενέργειας που απαιτεί το διαιτολόγιο του στον κάθε αγώνα. Κρατάτε τον Ίππο σας Χορτάτο Αν η παραπάνω παράγραφος 1 σας κάνει ν αναρωτιέστε µήπως υπάρχει κίνδυνος να δίνετε πιο πολύ τροφή απ ότι χρειάζεται, να είστε βέβαιοι πως υπάρχουν τρόποι να ικανοποιείτε την όρεξη του χωρίς να µετατρέπετε τον ίππο σας σε...µπαλλόνι. Σωµατικά και ψυχικά, ο ίππος είναι στα πάνω του µόνο αν το...ντεπόζιτο του είναι γεµάτο βενζίνη! Για παράδειγµα, το πεπτικό σύστηµα των ιπποειδών δουλεύει µε µέγιστη απόδοση όταν είναι σε ελεύθερη βοσκή και τρώνε ασταµάτητα. Αυτό απλά γιατί ο όγκος µαζί µε το βάρος της τροφής και όχι η περιεκτικότητα του σε «ευγενή» προϊόντα (λ.χ. συµπληρώµατα, κλπ) είναι αυτό που ικανοποιεί την όρεξη του. Τροφή ατελής σε όγκο αναγκάζει τον ίππο να πεινά και προκαλεί στρες πείνας, ενώ το γεµάτο στοµάχι είναι ο µόνος δρόµος προς την καρδιά του και το βραβείο. Η όρεξη του ίππου ρυθµίζεται απ το επίπεδο άσκησης στην οποία υποβάλλεται. Όταν βρίσκεται σε ανάπαυση, του αρκεί τροφή ίση µε το 1,5-1,75% του βάρους του (π.χ. για ίππο 400 κιλών, αρκούν 6-7 κιλά τροφής). Η αναλογία όµως αυξάνει µέχρι 3% όταν ασκείται στο µάξιµουµ, άρα ο ίδιος ίππος αντοχής χρειάζεται 12 κιλά τροφής κάθε µέρα άσκησης. Παραδοσιακά, η αύξηση του βάρους της τροφής υπήρξε αποκλειστική µέθοδος κάλυψης των αναγκών του σε ενέργεια, πρωτεϊνες και βιταµίνες. Συχνά όµως οι θερµιδικές ανάγκες είναι τόσο µεγάλες, που απαιτούν τεράστιο όγκο τροφής κι έτσι είναι αδύνατο να καλυφθούν µε αύξηση του όγκου. Άλλες φορές ίπποι που ασκούνται στο µάξιµουµ χάνουν την όρεξη τους, πιθανόν λόγω στρες, αλλά και παραγωγής αντιορεκτικών ορµονών που εκλύονται κατά την άσκηση. Εποµένως µπορεί ο ιππέας να δώσει µεγαλύτερη ενέργεια χωρίς ν αυξήσει την ποσότητα των γευµάτων; Κατα τη γνώµη µου, ακολουθώντας την παρακάτω φόρµουλα, η απάντηση στο ερώτηµα είναι θετική: 1. Σηµειώστε το ακριβές βάρος του ίππου σας, ει δυνατόν κάθε µέρα όταν προπονείται εντατικά. Ακόµα κι αν οι µετρήσεις σας δεν είναι απολύτως ακριβείς και πέφτουν έξω κιλά (π.χ. µε τη χρήση ειδικής µεζούρας), εκείνο που έχει σηµασία είναι η διαφορά µεταξύ δυο µετρήσεων, αρκεί να βάζετε τη µεζούρα µέτρησης βάρους πάντοτε στο ίδιο σηµείο του θώρακα του. 2. Υπολογίστε τις ενεργειακές ανάγκες του ίππου σας για την προπόνηση ή τη συµµετοχή του σε αγώνα. Αν δεν είστε καλος στα...µαθηµατικά, καλέστε τον ιππίατρο σας για να τις υπολογίσει αυτός. 3. Υπολογίστε την ποσότητα ενέργειας που περιέχει το σιτηρέσιο που έχετε διαλέξει. 1

2 Πρακτικός Υπολογισµός Ενεργειακών Αναγκών Πριν δώσουµε µερικές πρακτικές συµβουλές, πρέπει να θυµάστε πάντα πως δεν είναι ίδιοι όλοι οι ίπποι, ή όλες οι φυλές ίππων, ως προς τις ενεργειακές ανάγκες τους. Κατά τη γνώµη του πιο διάσηµου καθηγητού διατροφής των ΗΠΑ Harold Hinz (Cornell U. New York) βλέπουµε συχνά διαφορές 30-40% µεταξύ ίππων όσον αφορά στις ανάγκες τους, έστω κι αν κάνουν το ίδιο άθληµα! Η Dr. Sarah Ralston (Colorado State U.) σηµειώνει ότι µια φοράδα που ανήκει στα δέκα καλύτερα άλογα αντοχής των ΗΠΑ, µένει παχειά, παρότι τρέφεται µόνο σε ελεύθερη βόσκηση. Αντίθετα, άλλοι ίπποι που κάνουν την ίδια προπόνηση--και τους ίδιους αγώνες--χρειάζονται 7-12 πρόσθετα κιλά καρπού για να διατηρηθούν στο αγωνιστικό επίπεδο αυτής της σπάνιας φοράδας. Γενικά αυτό που πρέπει να γνωρίζουν οι ιππείς αγώνων αντοχής είναι ότι οι ίπποι τους, όπως κι αυτοί του τριάθλου, έχουν πολύ περισσότερες ενεργειακές ανάγκες απ αυτούς των εµποδίων ή του ντρεσαζ. Τούτο κυρίως γιατί η ανάβαση σε απότοµες πλαγιές, στοιχείο της ιππαντοχής, απαιτεί µεγαλύτερη ενέργεια, αφού όχι µόνο πρέπει να βαδίσουν, αλλά να τα...βάλουν µε τη βαρύτητα. Το ίδιο πρόβληµα υπάρχει και µε το βάρος ιππέα και σέλλας, το οποίο αυξάνει τις ενεργειακές ανάγκες του ίππου τουλάχιστο κατά 20% αν όχι περισσότερο, αν πρόκεται για υπέρβαρους ιππείς. Η πιο εύκολη και πρακτική µέθοδος υπολογισµού των ενεργειακών αναγκών του ίππου, ανάλογα µε την εργασία που του ζητάµε, είναι αυτή που πρότεινε ο Dr. Joseph Pagan, Τεχν. /ντής της McCauley Bros., στο Kentucky. Σε γενικές γραµµές ο υπολογισµός γίνεται ως εξής: 1 Υπολογίστε µε ακρίβεια το βάρος του ίππου (δες 1 παραπάνω). 2 Αν π.χ. ο ίππος ζυγίζει 400 κιλά, τότε πολλαπλασιάστε το βάρος µε 30 και προσθέστε Έτσι στο παράδειγµα αυτό οι ενεργειακές ανάγκες του ίππου σε ανάπαυση είναι [400 kg x 30] = kcal. 3 Για τον υπολογισµό των πρόσθετων χιλιοθερµίδων που απαιτούνται στο αγώνισµα του, που στην περίπτωση µας είναι η αντοχή, πρέπει να λάβετε υπόψη τα παρακάτω δεδοµένα: στον απλό βαδισµό ο ίππος καταναλώνει 2,5 kcal/κιλό ΣΒ/Ω. Άρα [400 kg x 2,5 x 6 ώρες] = kcal στον αργό τροχασµό καταναλώνει 6,5 kcal/κιλό ΣΒ/Ω. Άρα [400 kg x 6,5 x 3 ώρες] = kcal στο γρήγορο τροχασµό ή αργό καλπασµό, 13,7 kcal/κιλό ΣΒ/Ω. Άρα [400 kg x 13,7 x 1 ώρα] = kcal στο µεσαίο καλπασµό καταναλώνει 19,5 kcal/κιλό ΣΒ/Ω. Άρα [400 kg x 19,5 x 1/2 ώρα] = kcal Συνεπώς σε περίπου ένα 10ωρο αγώνα αντοχής, ο ίππος χρειάζεται kcal περίπου, συν τις που του αρκούν στην ανάπαυση, άρα kcal! Μόνο που...δυστυχώς δεν του φτάνουν ούτε κι αυτές, γιατί απλά ξεχάσατε το «υπέρβαρο», δηλαδή το βάρος του σώµατος και της σέλλας σας, που επίσης κουβαλά! Έτσι για να γίνει τελικά σωστότερος ο υπολογισµός, πρέπει να προσθέσετε και αυτό το φορτίο. Αν λοιπόν εσείς και η σέλλα/έποχο/χαλινοί σας ζυγίζουν 100 κιλά (ελπίζω πως όχι!) και πρόκειται να δουλέψετε τον ίππο σας (400 kg) µε γρήγορο τροχασµό/πλαγιοτροχασµό έστω 2 ωρών, τότε ο υπολογισµός είναι ο παρακάτω: ΣΒ ίππου [400] + ιππέα [100] = [500 kg x 13,7 x 2 ώρες = συν = περίπου kcal. Άρα για 2 ώρες γρήγορου τροχασµού/πλαγιοτροχασµού ο ίππος σας χρειάζεται = περ kcal! Οι αριθµοί αυτοί, έστω για δυο ώρες δουλειάς, µπορεί να τροµάζουν αλλά είναι σωστοί. Αν ο καρπός (λ.χ. βρώµη) δίνει όπως γνωρίζουµε kcal ανά κιλό, τότε ο ίππος χρειάζεται εκείνη τη µέρα που θα του ζητηθεί να δουλέψει σκληρά για δυο ώρες 10 κιλά βρώµης! Φαίνεται απίστευτο, αλλά έτσι είναι--και δεν τελειώσαµε ακόµα. Έχει υπολογιστεί ότι οι νευρικοί, ευερέθιστοι ή φρέσκοι ίπποι, µαζί και οι κλιµατικές συνθήκες θερµοκρασίας/υγρασίας, και άλλες παράµετροι, είναι ικανοί ν αυξήσουν τις ενεργειακές ανάγκες κατά 20%, οπότε φτάνουµε στα 12 κιλά βρώµης τη µέρα! Μιλήσαµε για τον υπολογισµό των µεγάλων ενεργειακών αναγκών του ίππου αντοχής και...τροµάξαµε ελαφρώς µε τα 7 ως 12 κιλά τροφής που απαιτούνται όταν ασκείται έντονα. Το λογικό ερώτηµα που γεννιέται στο µυαλό λοιπόν είναι πώς είναι δυνατό να δοθεί τόσο µεγάλη ποσότητα, ή ακόµα µεγαλύτερη, π.χ. σε αγώνες ιππαντοχής 4 αστέρων (όπου η απόσταση υπερβαίνει τα 160 χλµ σε µια µέρα) και µάλιστα σε µεγάλες θερµοκρασίες σαν αυτές της χώρας µας; Με λιγα λόγια, πώς θα ήταν δυνατό να δώσουµε περισσότερη ενέργεια χωρίς ν αυξήσουµε τον όγκο της τροφής τους; Το κεφάλαιο αυτό επιχειρεί ν απαντήσει σ αυτά τα βασικά-- και λογικά--επιχειρήµατα. Είναι µήπως η προσθήκη λιπών στην τροφή η λύση; Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η προσθήκη φυτικών ελαίων (λ.χ. αραβοσιτέλαιο) ή ζωικών λιπών (λ.χ. λαρδί ή/και βούτυρο!) στη δίαιτα του ίππου µπορούν ν αυξήσουν τη θερµιδική απόδοση της τροφής δραστικά και µε ασφάλεια. Τούτο απλά γιατί τα λίπη αποδίδουν 2,25 φορές περισσότερη ενέργεια απ τις πρωτεϊνες και τους υδατάνθρακες, αφού κάθε γραµµάριο λίπους δίνει 9 θερµίδες ενώ κάθε γραµµάριο υδατάνθρακα ή πρωτεϊνης µόνο 4. Σε µια απ τις µελέτες όπου ίπποι Αραβικής φυλής διένυσαν 60 χλµ ιππαντοχής είχαν ανάγκη να φάνε 15% λιγότερη τροφή όταν τους χοργήθηκε σιτηρέσιο που περιείχε 8% λιπαρά. Ετσι αν ένας ίππος 400 κιλών θα ήθελε 15 κιλά τροφή τη µέρα, µε την προσθήκη 8% λιπαρών στη...µερίδα του, θέλει µόνο 13,2 κιλά τροφής. 2

3 Μελέτη του ρα. Γ. Πόττερ (Texas A&M University) για την αξία προσθήκης λιπαρών στη διατροφή αγωνιστικών ίππων, έδειξε ότι η προσθήκη 10% ζωικών λιπών στο σιτηρέσιο ανέβασε την απόδοση τους κατά 65 ως 80%! Τούτο γιατί η διαδικασία πέψεως των λιπών παράγει λιγώτερη εσωτερική θερµότητα (δηλ. αυτή που χάνεται) απο κείνη των πρωτεϊνών-υδατανθράκων, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο. Ο λόγος είναι ότι τα µεν λίπη απορροφούνται απ ευθείας απ το λεπτό έντερο, ενώ οι πρωτεϊνες-υδατάνθρακες φτάνουν µέχρι το παχύ έντερο για να ζυµωθούν (π.χ. σανός, τριφύλλι, άχυρο, κ.α.) κι όπως ξέρουµε η ζύµωση παράγει πρόσθετο και άχρηστο θερµικό βάρος σε κείνο που παράγουν οι µυς στον αγώνα ιππαντοχής. Τέλος επειδή η ζύµωση τροφών µε µεγάλη ποσότητα καρπού (βρώµη, κριθή, κ.α.) προκαλεί προβλήµατα, είναι ανάγκη για λιγώτερο καρπό, άρα να δίνουµε λιπαρά. Τούτο γιατί επιβραδύνουν το άδειασµα του στοµάχου κι έτσι η τροφή µένει στο στοµάχι πιο πολλή ώρα. Άλλη µια λύση που δίνει ενέργεια είναι τα σακχαρότευτλα, που δεν ζυµώνονται στο στοµάχι, αλλά στο παχύ έντερο, όπου µάλιστα παράγουν θερµίδες. Ένα άλλο πλεονέκτηµα της προσθήκης λιπαρών στην τροφή είναι η προκαλούµενη αύξηση στην παραγωγή γλυκόζης, που είναι απαραίτητη για την καλή λειτουργία των µυικών και νευρικών κυττάρων. Η έλλειψη γλυκόζης (υπογλυχαιµία) είναι αυτή ακριβώς που προκαλεί κόπωση στην άσκηση ανθρώπων και ίππων αθλητών. Πολλαπλές µελέτες στην αθλητιατρική έδειξαν ότι τα επίπεδα γλυκόζης στο αίµα ίππων που τράφηκαν µε σιτηρέσια περιέχοντα λιπαρά ήταν σηµαντικά ανώτερα και πριν και µετά τον αγώνα, απο εκείνα άλλων ίππων στους οποίους δεν δόθηκαν λιπαρά. Το φαινόµενο ονοµάστηκε οικονοµία γλυκόζης, απλά επειδή τα λιπαρά µεταβολίζονται έτσι ώστε να παρέχουν γλυκόζη στον ίππο-αθλητή, µε συνέπεια να µη χρειάζεται να χρησιµοποιήσει τα αποθέµατα γλυκόζης του σώµατος του για τις πρόσθετες ανάγκες της άσκησης. Φυσικά υπάρχουν και περιορισµοί όσον αφορά στη χορήγηση λιπαρών. Ο µεταβολισµός κάθε ίππου χρειάζεται να προσαρµοστεί σε µια περίοδο εβδοµάδων, άρα η προσθήκη λιπαρών πρέπει να γίνεται σταδιακά και όχι απ τη µια µέρα στην άλλη. Ακόµα, καλό είναι να προστίθεται συµπλήρωµα βιταµίνης Ε[ψιλον], κάπου διεθνεις µονάδες τη µέρα, γιατί τα λίπη έχουν την...πολύ κακή συνήθεια να τη δεσµεύουν επειδή είναι λιποδιαλυτή, µε συνέπεια να µην αφήνουν τη σωστή ποσότητα που απαιτούν οι ανάγκες του ζώου για άλλους λόγους που θα εξηγήσουµε στο µέλλον. Τέλος είναι καλό να αποφεύγεται η προσθήκη λιπαρών σε ποσότητα που υπερβαίνει το 16% του σιτηρεσίου, αφού κατά µέσο όρο 5-7% είναι αρκετό για να φέρει τα επιθυµητά αποτελέσµατα. Τούτο γιατί άλλη µελέτη, που έγινε απ τη ρα. Sarah Ralston (Colorado State University), έδειξε ότι υπάρχουν συγκεχυµένα αποτελέσµατα, άλλοτε ευνοϊκά και άλλοτε δυσµενή, όταν η προσθήκη λιπαρών στο σιτηρέσιο ίππων αντοχής υπερβαίνει το 5%. Έτσι για πρακτικούς λόγους--κι επειδή κάθε ίππος έχει το δικό του µεταβολισµό--καλό είναι να µη προσθέτουµε παραπάνω απο 6% λιπαρά στο σιτηρέσιο του, τουλάχιστον στην αρχή, µέχρι να δούµε τις όποιες ευνοϊκές επιδράσεις του, και µόνο τότε να αυξήσουµε το ποσοστό. Σαν πρακτικό παράδειγµα, είναι καλό ν αρχίζουµε σταδιακά, κατά 1,50% την εβδοµάδα, ώστε σε ένα µήνα να φτάσουµε το 6% χωρίς φόβο! Όσο για το...οικονοµικό, η προσθήκη 75 γραµµαρίων αραβοσιτέλαιου, σπορέλαιου ή ελαίου σόγιας [= κάπου 3 κουταλιές σούπας] σε 5 κιλά τροφής [=1.50%] µάλλον µειώνει παρά αυξάνει το ηµερήσιο κόστος διατροφής του ίππου µας. II. ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ Στο φυσικό τους οικοπεριβάλλον οι ίπποι διατρέφονταν µόνο µε αγριόχορτα, φύλλα και λίγο χώµα απ όπου αντλούσαν ωρισµένα απαραίτητα ανόργανα στοιχεία. Αυτή η µορφή διατροφής είναι ίσως αρκετή για άγριες φυλές ή ακόµα και για τα τωρινά άλογα, αλλά µόνο για το καλοκαίρι, όταν δεν εργάζονται. Το χειµώνα ή σε περιόδους που εργάζονται, έχουν ανάγκη απο ισορροπηµένο σιτηρέσιο, µε την προσθήκη συµπληρωµάτων και ελεύθερη πρόσβαση σε πόσιµο νερό (Ιπποκράτης: ΤΟ Ε Υ ΩΡ ΠΑΝΤΑ ΙΑ ΠΑΝΤΟΣ ΘΡΕΨΑΙ). Υπάρχουν δύο είδη νοµής, ταε βασικά (βρώµη, κριθάρι, χόρτο ή σανός και άχυρο) και τα επικουρικά (αραβόσιτος, σιτάρι, σόργος, πίτυρο, χαρουπάλευρο και διάφοροι πλακούντες, λ.χ. σακχαρότευτλων, κ.α). Σήµερα υπάρχουν στο εµπόριο βιοµηχανοποιηµένες τροφές σε κυβίδια ή κόκκους (pellets, grains, Εικ 13.1) και ενσιρώσεις (sillages). Οµως πριν την ανάλυση καθεµιάς απ αυτές τις τροφές είναι καλό να τονιστεί ότι το στοµάχι του αλόγου (χωρητικότητα λίτρα) είναι πολύ µικρό σε σχέση µε το έντερο του (µήκος µέτρα), στοιχεία που δεν πρέπει να λησµονούνται. Αν παρατηρήσετε µε ποιό τρόπο βόσκει το άλογο ελεύθερα, θα δείτε ότι τσιµπά λίγο-λίγο σε όλη τη διάρκεια της µέρας (και της νύχτας) µε µικρά διαλείµµατα, ακριβώς για το λόγο αυτό, δηλαδή τη µικρή χωρητικότητα του στοµάχου. Αρα η πιό φυσιολογική µέθοδος διατροφής του είναι να τρώει µικρές ποσότητες όσο πιό συχνά σε όλη τη διάρκεια του 24ώρου, την δε ηµέρα καλυτερα τρεις φορές παρά µία ή δύο. Εικ 13.1 Βιοµηχανοποιηµένη τροφή µε βρώµη και κριθάρι (oats and barley) 3

4 Οι κόκκοι πρέπει να είναι στιλπνοί, γεµάτοι, λευκοί στην τοµή, µε ευχάριστη οσµή και αµυλώδη γεύση και χωρίς σκόνη, µούχλα ή προσµίξεις (λ.χ. µε ήρα). Η µάσσηση τους, ιδίως της κριθής, είναι συχνά ατελής µε αποτέλεσµα να µήν πέπτεται εύκολα. Είναι καλό λοιπόν να σπάζονται ή πλατύνονται σε µηχάνηµα (concasseur, aplatisseur, grounder) ή αλλιώς να διαβρέχονται (λ.χ τη νύχτα) πριν να δοθούν στο ζώο (Πλούταρχος: ΤΑΣ Ε ΚΡΙΘΑΣ ΕΝΕΒΑΛΟΝ ΤΟΙΣ ΙΠΠΟΙΣ ΕΠΤΙΣΜΕΝΑΣ, ΙΝΑ ΚΑΤΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΘΑΤΤΟΝ ΚΑΙ ΠΙΤΤΩΣΙ ΒΕΛΤΙΟΝ). Γενικά η βρώµη είναι πιό τονωτική της κριθής γιατί δρα στο Κ.Ν.Σ. και αποδίδει περισσότερη ενέργεια απο το κριθάρι και όλα τα δηµητριακά. Επι πλέον περιέχει βήτα-γλουκάνη που βοηθά την ακεραιότητα των αγγείων Ανεξάρτητα όποιας επιλογής, είτε βρώµης είτε κριθής, αυτό που έχει σηµασία είναι η έλλειψη έντονης οσµής, σκωρίασης ή ζυµώσεων µούχλας στους κόκκους, γιατί τότε δεν είναι ευπρόσδεκτοι στα άλογα που συχνά τους πετούν έξω απο την ταϊστρα. Όσο για τις ηµερήσιες ανάγκες σε βρώµη-κριθάρι, αναλύονται σε Πίνακες ιατροφής αθλητικών και άλλων ίππων εργασίας. Χόρτο (hay) Το χόρτο που δίνουµε στ άλογα της χώρας µας ανήκει βασικά σε δύο τύπους: Φυσικών λειµώνων (τσαϊρι): είναι αυτοφυές κι αποτελείται απο ψυχανθή, αγρωστώδη και άλλα είδη φυτών που συνήθως είναι παραλίµνια ή παραποτάµια. Το χρώµα του είναι υποπράσινο ως υπόξανθο µε στελέχη λεπτά, εύκαµπτα και φύλλα και άνθη µε οσµή αρωµατική και γεύση υπόγλυκη. Χόρτα µε πολύ ανοιχτό ή πολύ βαθύ χρώµα, αυτά που σπάζουν εύκολα ή κονιορτοποιούνται, δεν έχουν άνθη και φύλλα, περιέχουν λάσπη, χώµα, µούχλα, ή διάφορα ξυλώδη, ακανθώδη και βαλτώδη φυτά (βούρλα, γαϊδουράγκαθα, κύπερι, τριµπουσάκι, κ.α.) πρέπει ν απορρίπτονται γιατί µπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο πεπτικό σύστηµα. Αγροτικής καλλιέργειας: εδώ ανήκουν δύο είδη, ο σανός και η µηδική. Ο σανός προέρχεται απ την ξήρανση δηµητριακών (βρώµη, κριθάρι, σιτάρι, σίκαλη) που θερίστηκαν στην ανθοφορία και είναι λιγώτερο θρεπτικός απο το αυτοφυές χόρτο αλλά πιό ευπρόσδεκτος λόγω γλυκειάς γεύσης και ευχάριστης οσµής. Το χρώµα είναι υποπράσινο ή υπόξανθο κι έχει φύλλα και στάχυα γεµάτα µε καρπό που δεν έχει ωριµάσει. Ο πιό καλός σανός είναι αυτός της βρώµης κι ακολουθούν το κριθάρι και σιτάρι. Η µηδική (το ήµερο τριφύλλι) καλλιεργείται σαν ποτιστικό είδος λόγω µεγάλης απόδοσης (5-6 κοπές το χρόνο) κι όταν αποξηραίνεται σωστά έχει χρώµα πράσινο και αρωµατική οσµή. Η πρώτη κοπή είναι ιδιαίτερα θρεπτική, περιέχει µάλιστα και οιστρογόνα, πράγµα που περιέργως ήταν γνωστό και στους αρχαίους (Ανατόλιος: ΤΕΚΟΥΣΑΙΣ Ε ΙΠΠΟΙΣ, ΜΟΝΟΝ ΤΗΝ ΜΗ ΙΚΗΝ ΠΟΑΝ ΠΑΡΑΒΑΛΕΙΝ). Η κατανάλωση της όµως νωπής πρέπει να γίνεται µε οικονοµία και σε µικρές ποσότητες γιατί έχει τάσεις να προκαλεί τυµπανισµό κυρίως στα µόνοπλα και στα µυρηκαστικά. Επίσης έχει βρεθεί ότι έχει πιο αλκαλικό ph απ το χόρτο, µε συνέπεια να δηµιουργεί εντερόλιθους (Εικ 13.2). Περιττό να προστεθεί πως αν οι µπάλες έχουν βραχεί πριν την αποθήκευση κι έχουν µουχλιάσει (άναµµα) µε δυσάρεστη οσµή, µάυρο χρώµα, κ.ο.κ, πρέπει ν απορρίπτονται, εκτός αν οι εστίες είναι µικρές οπότε µπορούν να ανοιχτούν για εξαέρωση. Η πιό καλή µορφή µηδικής είναι αυτή που κυκλοφορεί στο εµπόριο αφυδατωµένη. Τέλος, όποιο χόρτο ή σανό δίνουµε στ άλογα, είναι καλό να µη ρίχνεται στο πάτωµα, αλλά να προτιµάται η τοποθέτηση µέσα σε ταϊστρα ή δίχτυ (κατά προτίµηση πιο ψηλά απ το άλογο) για να παίζει κατά την πρόσληψη του, αποφεύγοντας έτσι την ανία (Εικ 13.2, αριστερά). Εικ 13.2, αριστ., Τρόποι παράθεσης χόρτου (προτιµάται το δίχτυ). εξιά, εντερόλιθος πριν και µετά χειρουργική αφαίρεση Άχυρο (straw) Είναι τ αποξηραµένα στελέχη των δηµητριακών µετά την αφαίρεση των σταχυών. Πρόκειται για λίγο-πολύ φτωχή πηγή διατροφής και χρησιµεύει περισσότερο σαν στρωµνή. Το καλύτερο άχυρο είναι του σιταριού, µετά της βρώµης και του κριθαριού. Το καλό άχυρο έχει υποκίτρινο χρώµα, λεπτά µακρόκλωνα στελέχη και υπολείµµατα σταχυού κατα προτίµηση (ιδίως για τη στρωµνή του χειµώνα). Τελευταία µε την ανά-πτυξη της ορυζοκαλλιέργειας στη χώρα µας υπάρχει άχυρο ριζιού που είναι πολύ κατάλληλο για στρωµνή, γιατί είναι σκληρό κι αντέχει περισσότερο στη σήψη. Επικουρικά είδη νοµής Είναι καλό να χρησιµοποιούνται εναλλακτικά, όταν το επιβάλλουν οι ανάγκες, κι όχι σαν σιτηρέσια ρουτίνας, γιατί δεν έχουν την απαιτούµενη θρεπτική (θερµιδική) αξία και συχνά µπορούν να προκαλέσουν προβλήµατα, µε εξαίρεση το πίτυρο. 4

5 Πίτυρο (bran): αποτελείται κυρίως απο κυτταρίνη κι ελάχιστο ποσοστό αλεύρου. Πρέπει να είναι πρόσφατης άλεσης, µε καλή οσµή, ξερό, χωρίς σβώλους και να λευκαίνει τα χέρια µας ή το νερό στο οποίο ανακατεύεται. Σαν µαλακτικό βοηθά πολύ τη λειτουργία του εντέρου κι είναι καλό να δίνεται 3-4 φορές το µήνα, πάντα όµως βρεγµένο και καλύτερα µαζί µε λίγο λιναρόσπορο, µέλι, σπαστό κριθάρι ή καλαµπόκι (Εικ 13.3) και ποτέ σε ποσότητες που υπερβαίνουν τα 1,5-2 κιλά. Εικ 13.3 Βρεγµένο πίτυρο Αραβόσιτος (corn) Είναι εξαιρετικά εύπεπτο δηµητριακό, πλούσιο σε άµυλο και λιπαρά, άρα κατάλληλο για γρήγορη πάχυνση τυχόν αδύναµων ζώων, δεν έχει όµως αρκετό ασβέστιο ούτε και την τονωτική δράση της βρώµης. Σιτηρέσια που βασίζονται µόνο στο καλαµπόκι, ιδιαίτερα όταν δίνονται σε ευνουχισµένα ζώα, παρατηρήθηκε πως προκαλούν εφίδρωση, µείωση της ενεργητικότητος µε εύκολη κόπωση και, φυσικά, πάχυνση. Η χορήγηση αραβοσίτου, έστω σε µικρές ποσότητες όποιου µίγµατος, πρέπει να γίνεται µε σπασµένο καρπό και να µή βρέχεται για πολλή ώρα επειδή ζυµώνεται εύκολα και προσβάλλεται απο µύκητες, οπότε παίρνει σταχτί ως πράσινο χρώµα και γίνεται αιτία προβληµάτων του πεπτικού. Χαρουπάλευρο Συµπυκνωµένη τροφή περίπου της ίδιας θρεπτικής αξίας µε τη βρώµη αλλά δυσεύρετη. Πρέπει να είναι πρόσφατης παρασκευής γιατί ζυµώνεται και µουχλιάζει εύκολα. Ακόµα να µη περιέχει σκληρούς σπόρους ή ξυλώδεις µίσχους του χαρουπιού που είναι δύσπεπτοι. Στην ουσία δεν είναι άλευρο, αλλά θρυµµατισµένο σε κοµάτια του ενός µέχρι ενάµισυ εκ. Ακατάλληλα χαρουπάλευρα έχουν υπόξινη οσµή και σβολιάζουν. Η χορήγηση χαρουπιών, αν γίνεται για αντικατάσταση, πρέπει να γίνεται µε προοδευτικό τρόπο και σταδιακά αυξανόµενη ποσότητα, όπως για κάθε αλλαγή τροφής του ίππου (Ιπποκράτης: ΟΚΟΤΑΝ Ή ΣΙΤΙΩΝ Ή ΠΟΤΩΝ ΠΡΟΣΤΙΘΕΝΑΙ ΑΡΞΗ Ή ΑΦΑΙΡΕΕΙΝ, ΚΑΤ ΟΛΙΓΟΝ ΧΡΗ ΠΟΙΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΑΣ ΠΡΟΣΘΕΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑΣ ΑΦΑΙΡΕΣΙΑΣ) Αντικαταστάσεις ειδών νοµής Τα βασικά είδη νοµής δεν πρέπει ποτέ να αντικαθιστώνται εξ ολοκλήρου µε επικουρικά. Όταν οι ανάγκες απαιτούν µερική αντικατάσταση, αυτή πρέπει να γίνεται σιγά-σιγά και σε σταδιακά αυξανόµενο ποσοστό για ν αποφευχθούν δυσάρεστες συνέπειες. Βασικός κανόνας αντικατάστασης είναι η εξασφάλιση του όγκου της τροφής (που δίνει το χόρτο) γιατί είναι ο πιο απαραίτητος παράγοντας για την καλή λειτουργία της πέψης. Έτσι δεν πρέπει ποτέ ν αντικαθίσταται όλο το χόρτο (λ.χ. όταν υπάρχει έλλειψη) µε κριθοβρώµη, αλλά να εξασφαλίζεται η ελάχιστη ηµερήσια δόση χόρτου που είναι 3 ως 4 κιλά τη µέρα. Η αντικατάσταση των διάφορων ειδών νοµής στα άλογα µπορεί να γίνει ως ακολούθως: Κριθοβρώµη Όλη η ποσότητα της µπορεί ν αντικατασταθεί µε χόρτο διπλάσιου βάρους Μόνο το ¼ της µε σπασµένο καλαµπόκι ίσου βάρους Μόνο τα 2 κιλά της µε χαρουπάλευρο ή σόργο ίσου βάρους, και Μόνο το 1,5 κιλό της µε πίτυρο, πλακούντες, σίκαλη ή σιτάρι ίσου βάρους Χόρτο Όλη η ποσότητα του µπορεί ν αντικατασταθεί µε σανό ίσου βάρους Όλη η ποσότητα µπορεί ν αντικατασταθεί µε ξερή µηδική ίσου βάρους Όλη η ποσότητα µπορεί εν ανάγκη ν αντικατασταθεί µε διπλάσια αχύρου Πρέπει να σηµειωθεί πως αν τυχόν τα παραπάνω υποκατάστατα κριθοβρώµης ή χόρτου δεν είναι ευπρόσδεκτα--πράγµα που συµβαίνει συχνά ιδίως σε δύσκολα άλογα-- είναι καλό ν αφήνονται γι αρκετό χρόνο στη φάτνη µέχρι τα ζώα να τα συνηθίσουν. 5

6 Τα κλειδιά επιτυχίας της διατροφής Κανένα σιτηρέσιο, παραδοσιακό ή βιοµηχανικό δεν είναι πλήρες χωρίς µερικά πρόσθετα και άκρως απαραίτητα κλειδιά επιτυχίας του αλόγου, όταν απαιτείται βαρειά εργασία, µακρές πορείες αντοχής, πρωταθλητικές επιδόσεις κ.ο.κ. Ιδιαίτερα κατά το τελευταίο 10ήµερο-15νθήµερο πριν τον αγώνα τα άλογα-αθλητές έχουν ανάγκη απο τέσσερα βασικά κλειδιά και τρία µικρότερα, µαζί µε µια αρµαθιά απο 8 πρόσθετα στοιχεία που ανεβάζουν την αντοχή στο µάξιµουµ. Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνιέται πως όλες αυτές οι απαιτήσεις είναι τα δέντρα κι όχι το δάσος, δηλ. το βασικό υπόστρωµα κάθε πετυχηµένης διατροφής, που δεν είναι άλλο απο τη σωστή περιεκτικότητα σε πρωτεϊνες (ποιότητα) και θερµίδες (ενέργεια). Τα κλειδιά επιτυχίας (Αντίκας ΘΓ, 1991) είναι προϊόντα µακροχρόνιων ερευνών στην αθλητιατρική και την εργοφυσιολογία και αναφέρονται µε συντοµία παρακάτω (δες Πίνακες 13.Ι, ΙΙ): Οι 4 βιταµίνες: απο τις 12 βιταµίνες και 2 στοιχεία που είναι απαραίτητα στα θηλαστικά (Πίνακας13.Ι) µόνο τέσσερις αποτελούν κλειδιά για τη µέγιστη απελευθέρωση ενέργειας στην επίδοση του αλόγου (Πίνακας 13.ΙΙ). Οι άλλες δέκα ουσίες είναι αναγκαίες, όµως η µάξιµουµ επίδοση δεν εξαρτάται άµεσα απ αυτές. Εξ άλλου έχει διαπιστωθεί πως στη χώρα µας η έλλειψη των τεσσάρων βιταµινών-κλειδιών είναι αυτή που παρατηρείται πιό συχνά, ενώ οι υπόλοιπες συνήθως αφθονούν λόγω της ηλιοφάνειας ως και της ποικιλίας των διαφόρων φυτών που αφθονούν στα λιβάδια ιδίως την άνοιξη και το καλοκάιρι. Οι 4 βιταµίνες-κλειδιά είναι: η βιταµίνη Α (αυξητική, αντιξηροφθαλµική ή αντιλοιµογόνος) η βιταµίνη Ε (ή τοκοφερόλη) η βιταµίνη Η (βιοτίνη ή bios II) η βιταµίνη Βc (ή φολικό οξύ) Τα 3 κλειδιά συνέργειας: εκτός απ τις παραπάνω βιταµίνες πρώτης ανάγκης υπάρχουν και δρουν µε συνέργεια άλλα τρία κλειδιά για τη µάξιµουµ επίδοση των αλόγων. Ο όρος συνέργεια για την εργοφυσιολογία σηµαίνει πως ένα κι ένα δεν κάνουν δύο αλλά συχνά δυόµισυ ή/και τρία όσον αφορά στην απόδοση τη δεδοµένη στιγµή. Τα τρία συνεργειακά κλειδιά της µάξιµουµ αγωνιστικής επίδοσης (δες Πίνακα 13.ΙΙ) είναι: η βιταµίνη Β12 (κοβαλαµίνη ή κυανοκοβαλαµίνη) η βιταµίνη Β1 (ανευρίνη ή θειαµίνη) το ιχνοστοιχείο σελήνιο (Se) Η βιταµίνη Β12 δρα συνεργειακά µε το φολικό οξύ και τη βιοτίνη για τη ρύθµιση του µεταβολισµού του σιδήρου που υπάρχει στα αιµοσφαίρια και του χαλκού, απαραίτητου ιχνοστοιχείου. Η βιταµίνη Β1 συµπεριφέρεται σαν ηρεµιστική ουσία στις νευρικές συνάψεις και η δράση της συνδέεται µ αυτή της Β12 βοηθώντας έτσι κάθε είδους κύτταρα να αποβάλλουν τα τοξικά απόβλητα της κυτταρικής αναπνοής, δηλαδή της οξείδωσης των θρεπτικών ουσιών κατά την έντονη εργασία. Το σελήνιο εξ άλλου είναι µέταλλο του ενεργειακού κέντρου της υπεροξειδάσης γλουταιείου, ενζύµου που συντελεί στην εξαφάνιση των υπεροξειδίων στα ενεργά κύτταρα όπως οι σκελετικοί µυς και η καρδιά. Επίσης το σελήνιο ενισχύει και τη δράση της βιταµίνης Ε, που είναι ένα απο τα πιό δραστικά αντιοξειδωτικά του κυττάρου. Πίνακας 13.Ι: Τα 14 απαραίτητα στοιχεία στο σιτηρέσιο των ίππων* αρ. Ονοµασία στοιχείου Ηµερήσια απαραίτητη δόση Ελάχιστη απαιτούµενη δόση 01 Βιταµίνη Α διεθνείς µονάδες (60.000)** 02 Βιταµίνη Β1 500 mg 40 mg 03 Βιταµίνη Β2 35 mg άγνωστη 04 Βιταµίνη Β6 30 mg άγνωστη 05 Βιταµίνη Β mcg (µg) µg 06 Βιταµίνη C mg άγνωστη 07 Βιταµίνη D διεθνείς µονάδες άγνωστη 08 Βιταµίνη Ε διεθνείς µονάδες (2.000) 09 Βιταµίνη Η 5 mg (1,5 mg) 10 Βιταµίνη Κ 10 mg άγνωστη 11 Βιταµίνη ΡΡ 100 mg άγνωστη 12 Φολικό οξύ 500 mg (100 mg) 13 Σίδηρος (Fe) 800 mg άγνωστη 14 Σελήνιο (Se) 5 mg (2-3 mg) *Nutrient Requirements of Horses. National Acad. Press, Washington DC 1989 **ΕΑ συµπληρωµάτων τροφών στην Ελλάδα Πίνακας 13.ΙΙ: Επιδράσεις βασικών και συνεργειακών στοιχείων επίδοσης* Πεδίο δράσης βιτ. Α βιτ. Β1 βιτ. Β12 βιτ. Ε βιτ. Η Φολικό οξύ Σελήνιο Μυική λειτουργία Νευρικό σύστ Αιµατολογικά Κυτταρ.λειτουργ Επιθήλια * η επίδραση εκφράζεται στην αθλητιατρική συµβολικά µε +++ = εξαιρετικά καλή επίδραση, ++ = καλή, + = µέτρια, 0 = ασήµαντη 6

7 Τα τελευταία κλειδιά: Στα 7 βασικά και συνεργειακά στοιχεία του Πίνακα 13.ΙΙ συνήθως προστίθεται άλλη µια αρµαθιά απο 7 κλειδάκια διατροφής που είναι τα παρακάτω: η βιταµίνη B2 (λακτοφλαβίνη, ή ριβοφλαβίνη) η βιταµίνη Β6 (αδερµίνη, ή πυριδοξίνη) η βιταµίνη C (ασκορβικό οξύ) η βιταµίνη D3 (εργοστερόλη, ή καλσιφερόλη) η βιταµλίνη Κ (αντιαιµορραγική) η βιταµίνη ΡΡ (νιασίνη, νικοτιναµίδη) ο σίδηρος (Fe) Τα κοινά µέταλλα: το µπρελόκ του 15νθήµερου πριν τον αγώνα πρέπει να συµπληρώνεται µε 3 βασικά µέταλλα, για τα οποία αµφισβητείται αν δίνονται σωστά στα άλογα-αθλητές της χώρας µας ή αν υπάρχουν στα κοινά σιτηρέσια (Πίνακας 13.ΙΙΙ): Πίνακας 13.ΙΙΙ: Ηµερήσιες ανάγκες αλόγων-αθλητών σε κοινά µέταλλα Στοιχείο Ηµερ. ανάγκες Περιεχ. κοινών τροφών Ηµερ. έλλειµµα Κ (κάλιο) 50 gr 100 gr µηδέν Mg (µαγνήσιο) 12 gr 10 gr 2 gr NaCl (αλάτι) 85 gr 10 gr Na + 35 gr Cl 40 gr ΙΙΙ. ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ Οι βασικές αρχές χορήγησης κριθοβρώµης ίνεται πάντα µετά το πότισµα και όχι πριν, για την αποφυγή δυσπεψιών Τουλάχιστο 1 ώρα πριν την εργασία. Αν υπάρχει βιασύνη, να δίνεται χόρτο Τουλάχιστο 1 ώρα µετά την εργασία κι αφού αναπαυθεί το ζώο στο στάβλο Πάντα µέσα στη φάτνη (ή στο χειλωτήρα) και ποτέ στο πάτωµα του στάβλου Κατά προτίµηση σε 2 δόσεις, µία νωρίς το πρωί και µία µε τη δύση. Ενδιάµεσα καθώς και για όλη τη νύχτα χορηγείται η προβλεπόµενη µερίδα χόρτου/σανού Αποθηκεύεται στεγανά (λ.χ. σε σιλό, µεγάλα βαρέλια) κι όχι σε σάκκους ή ανοιχτό χώρο γιατί υπάρχει κίνδυνος πρόσβασης απο λαίµαργα ζώα, άρα κριθίασης (Ιπποκράτης: ΟΚΟΥ ΑΝ ΤΡΟΦΗ ΠΛΕΙΩ ΠΑΤΡΑ ΦΥΣΙΝ ΕΙΣΕΛΘΗ, ΤΟΥΤΟ ΝΟΣΟΝ ΠΟΙΕΕΙ) Η διαβροχή της γίνεται κατά προτίµηση τη νύχτα κι όχι στή ζέστη της µέρας Η χορήγηση χλωρής νοµής Η χορήγηση χλωρού χόρτου την άνοιξη είναι ιδεώδης δίαιτα για τους ίππους, γιατί εκτός απ τις καθαρκτικές ιδιότητες του βοηθά την τριχοφυία µε τις βιταµίνες και ιχνοστοιχεία που περιέχει ( Αψυρτος: ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΑΤΟΝ ΤΟ ΓΡΑΣΤΙΖΕΙΝ... ΙΑΙΤΗΘΕΙΣ Ε ΟΥΤΩ Ο ΙΠΠΟΣ ΟΥ ΡΑ ΙΩΣ ΕΜΠΙΠΤΕΙ ΕΙΣ ΑΡΡΩΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΟΧΘΗΡΙΑΣ). Η παράθεση όµως χλωρής νοµής έχει ωρισµένους απαράβατους κανόνες, που είναι οι παρακάτω: Πρέπει να προέρχεται απο πρόσφατα κοµµένο κριθάρι ή βρώµη και όχι µαραµένο Καλό είναι να µην έχει σχηµατισµένα άνθη και στάχυα (Αριστοτ.: Η Ε ΓΡΑΣΤΙΣ ΛΕΙΟΤΡΙΧΕΙΝ ΠΟΙΕΙ. ΟΤΑΝ ΑΙΘΕΡΑΣ ΕΧΗ ΣΚΛΗΡΑΣ ΟΥΚ ΑΓΑΘΗ) Πρέπει να δίνεται µέσα στο πρώτο 8ωρο απ την κοπή της (ώστε να µην έχει ζυµωθεί) και προοδευτικά, µε ανάλογη µείωση του ξερού χόρτου, µε το οποίο αναµιγνύεται τις πρώτες 6 µέρες, όπως δείχνει το πρόγραµµα του Πίνακα 13.Ι Πίνακας 13.ΙV: Χορήγηση Χλωρής Νοµής Ηµέρα (άνοιξη) χλωρό χόρτο (kg) αντικαθιστά ξερό σανό (kg) 1 η η η 10 2,5 4 η η η -16 η 15 καθόλου 17 η η 10 2, η η καθόλου 4 7

8 Η ελεύθερη βόσκηση Περιττό να τονιστεί πως είναι η καλύτερη και πιό φυσιολογική διατροφή των ιπποειδών, αφού αναπαράγει τις συνθήκες διαβίωσης τους επι 50 εκατοµ. χρόνια που µετακινούνταν αδιάκοπα στον καθαρό αέρα, έπαιζαν µε τους συντρόφους τους και δεν είχαν ακόµα κλειστεί σε στάβλο. Τη διαπίστωση την έκαναν βέβαια απο την πρώτη ώρα οι άνθρωποι, µόλις µάντρωσαν τα άλογα σε ιπποστάσια (Θεόµνηστος: ΟΤΑΝ Ο ΚΑΙΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗ ΤΗΣ ΧΛΟΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΜΗΝΟΣ ΕΥ ΙΟΥΣ ΗΜΕΡΑΣ, ΕΠΙΛΕΞΑΜΕΝΟΣ ΕΞΑΓΑΓΕ ΤΟΥΣ ΙΠΠΟΥΣ ΤΟΥ ΙΠΠΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΙ ΑΦΕΣ ΒΟΣΚΗΘΗΝΑΙ ΑΓΡΙΑΝ ΧΛΟΗΝ). Φυσικά δεν υπάρχουν χρονικά περιθώρια ελεύθερης βόσκησης για τ άλογα την άνοιξη και το καλοκαίρι, σε πολλά δε µέρη µε πλούσια βλάστηση όπως λ.χ. στην Ιρλανδία, Νορµανδία, Αργεντινή, Βραζιλία κ.α., πολλές φορές αφήνονται τα πουλάρια στους λειµώνες ή πάµπες µε τις µητέρες τους µέχρι να γίνουν 2 ετών. Στην ελεύθερη βόσκηση όµως, ειδικά στη χώρα µας, υπάρχουν µερικοί βασικοί κανόνες που πρέπει να τηρούνται, όπως λ.χ. οι παρακάτω: Η πληροφόρηση, πριν αφεθούν ελεύθερα τα άλογα, για το αν τυχόν υπάρχουν στην περιοχή λειµώνες µε ιστορικό άνθρακα, ψευδάνθρακα ή άλλων λοιµωδών νόσων. Οι κτηνιατρικές υπηρεσίες κάθε νοµού έχουν τα σχετικά στοιχεία. Η οδήγηση στη βοσκή πρέπει να γίνεται τουλάχιστο 2 ώρες µετά την ανατολή του ήλιου, ώστε να έχει φύγει η πρωινή δροσιά που µπορεί να προκαλέσει κωλικούς. Κατά την επιστροφή απ τη βοσκή τα ζώα εµφανίζουν άφθονες κενώσεις και συχνές εφιδρώσεις, µε σύγχρονη απώλεια της χειµερινής τριχοφυίας. Απαραίτητη λοιπόν είναι η συχνή δερµατοκοµία και ο καθαρισµός-εξαέρωση των στάβλων. Το πότισµα Το νερό εκτός του ότι είναι απαραίτητο για όλους τους ζωικούς οργανισµούς, διεγείρει την όρεξη, καταπραϋνει τη δίψα, διευκολύνει την πέψη και συντελεί στη θρέψη (Ιπποκρ.: ΤΟ Ε Υ ΩΡ ΠΑΝΤΑ ΙΑ ΠΑΝΤΟΣ ΘΡΕΨΑΙ). Τα άλογα πίνουν κάθε µέρα 20 µέχρι 50 λίτρα νερού τη µέρα, ανάλογα µε τη θερµοκρασία του περιβάλλοντος, την άσκηση, κ.ο.κ. Κατά συνέπεια, πρέπει να ποτίζονται τουλάχιστον τρεις φορές τη µέρα, κι όταν υπάρχει δυνατότητα πρέπει να τους παρέχεται νερό ελεύθερα µε αυτόµατες ποτίστρες. Σε κάθε περίπτωση, η θερµοκρασία του πόσιµου νερού πρέπει να κυµαίνεται απο 12 ως 15 C, γιατί όταν είναι ψυχρότερο ή/και παγωµένο µπορεί να προκαλέσει κωλικό. Ανεξάρτητα απ τη µέθοδο ποτίσµατος (κουβάς, ατοµική υδρία, αυτόµατη ποτίστρα), υπαρχουν κανόνες για τον καλύτερο δυνατό τρόπο ποτίσµατος, την πρόληψη ασθενειών, κ.ο.κ., όπως: Αν υπάρχει κοινή ποτίστρα, πρέπει τ άλογα να επιβλέπονται πάντα απο σταβλίτη Οι κουβάδες, υδρίες ή αυτόµατες ποτίστρες πρέπει να καθαρίζονται µε επιµέλεια κάθε µέρα Το νερό που είναι πολύ κρύο είναι καλό να καλύπτεται µε άχυρο, µε χόρτο ή µε πίτυρο Σε πορείες, άγώνες, ή όταν τ άλογα είναι κουρασµένα έχουν τάσεις να πίνουν όλο το νερό µονοµιάς, πράγµα που πρέπει να εµποδίζεται. Το ίδιο ισχύει σε περίπτωση πολύωρης µεταφοράς, οπότε είναι καλό να δίνονται ηλεκτρολύτες Σε τυχόν επιδηµίες όπου υπάρχει κίνδυνος µετάδοσης ασθενειών, κάθε άρρωστο ζώο πρέπει να ποτίζεται ατοµικά (υδρία ή κουβά). Το ίδιο ισχύει και σε πορείες µε δίοδο µέσω χωριών που διαθέτουν ποτίστρες αιγοπροβάτων, βοδιών κ.ο.κ., γιατί υπάρχουν νοσήµατα που µεταδίδονται µέσω του ύδατος (λ.χ. µάλις, αφθώδης πυρετός). Το ηµερήσιο σιτηρέσιο Χρειάζονται τόµοι βιβλίων για την περιγραφή των ηµερήσιων αναγκών διατροφής του ίππου, γιατί µεταξύ άλλων η σύνθεση του σιτηρεσίου εξαρτάται απόλυτα απο την ηλικία, το σωµατικό βάρος, την εργασία, το κλίµα, την κατάσταση υγείας, την εγκυµοσύνη, κ.ο.κ. Οι βασικές όµως θερµιδικές ανάγκες των αλόγων κάθε είδους σε σχέση µε την εργασία που εκτελούν έχουν υπολογιστεί µε λεπτοµέρεια και είναι αυτές του Πίνακα 13.V: Πίνακας 13.V: Ενεργειακές Απαιτήσεις Ίππων Αναλόγως της Εργασίας* Τύπος Εργασίας Αφοµοιώσιµη Ενέργεια (Mcal) Συγκ. Εργασίας (Mcal/lb)** Ελαφρή εργασία 21,89 1,0 Μέτρια εργασία 28,69 1,2 Βαρειά εργασία 34,00 1,25 * Εθνικό Συµβούλιο Ερευνών (N.R.C) των ΗΠΑ ** Μεγαθερµίδες/λίβρα (λίβρα = 452 γραµάρια) Ακόµα και ο πιό αδαής µπορεί να καταλάβει απ τον παραπάνω Πίνακα πως οι ανάγκες του ίππου είναι απο 10 µέχρι 20 φορές µεγαλύτερες απο κείνες του ανθρώπου, γεγονός που δεν πρέπει να ξεχνιέται. Εκτός όµως απ τις βασικές ανάγκες το σιτηρέσιο των αθλητικών ίππων είναι ακόµα πιό σύνθετο και, ιδίως τη χειµερινή περίοδο, απαιτεί την προσθήκη βιταµινών (Α, B, D, E, κ.α.) κι ανόργανων στοιχείων (Ca, P, Na, Cl, κ.α). Το ότι η τροφή των ίππων, ιδίως των πολεµικών, πρέπει να είναι σύνθετη ήταν γνωστό απ την αρχαιότητα (Αριστοτέλης: ΤΗΝ ΤΡΟΦΗΝ ΕΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΘΕΤΗΝ. ΚΑΙ ΓΑΡ ΤΑ ΤΡΕΦΟΜΕΝΑ <ΖΩΑ> ΟΥΧ ΑΠΛΑ ΕΣΤΙΝ). Σήµερα υπάρχουν προγράµµατα ηλεκτρ. υπολογιστών µε τα οποία είναι δυνατό να υπολογίσουµε το σιτηρέσιο κάθε ίππου βάσει του σωµατικού βάρους, της φυλής, της εργασίας και της ηλικίας, που όµως είναι χρήσιµα περισσότερο για άλογα-αθλητές (δρόµωνες, αγωνιστικά άλογα) και δε βοηθούν κοινά ή ζώα αναψυχής, πέραν του ότι βασίζονται σε βιοµηχανικές τροφές. Το πιό παραδοσιακό σιτηρέσιο για όλα τα ιπποειδή του κόσµου µε όποια κοινή εργασία είναι αυτό του Πίνακα 13.VI. 8

9 Πίνακας 13.VI: Παραδοσιακό σιτηρέσιο ιπποειδών κοινής εργασίας Κατηγορία Κριθοβρώµη Χόρτο Νοµής Άχυρο στρωµνής Μαγειρικό Αλάτι Ιπποειδών ΘΠ + ΧΠ ΘΠ ΧΠ ΘΠ ΧΠ ΘΠ + ΧΠ Ίπποι > 155 εκ. 4,5 κιλά 4, γραµµάρια 5,5 3 Ίπποι < 155 εκ. 3,0 κιλά 4,5 5, γραµµάρια + Ηµίονοι > 147 εκ. 4,5 4,0 +άχυρο νοµής 2 Ίπποι < 140 εκ. 2,5 κιλά 4,0 3, γραµµάρια +Ηµίονοι < 138 εκ. Ιπποι < 120 εκ. 2,0 κιλά 3,0 3, γραµµάρια Ηµίονοι < 137 εκ. 2,0 κιλά 4,0 3, γραµµάρια * ΘΠ = θερινή περίοδος, ΧΠ: χειµερινή περίοδος Είναι απαραίτητη η καθηµερινή προσθήκη αλατιού στην κριθοβρώµη, ή η τοποθέτηση στον τοίχο του µποξ ενός τούβλου (του εµπορίου) µε µίγµα αλατιού και άλλων στοιχείων γιατί είναι απαραίτητο, διευκολύνει την πέψη και διεγείρει την όρεξη (Άψυρτος: ΧΛΟΑΖΟΜΕΝΩι ΤΩι ΙΠΠΩι ΧΡΗ Ε ΟΝΑΙ ΣΥΝΕΧΩΣ ΑΛΑΣ ΕΠΙ ΤΙΝΟΣ ΠΙΝΑΚΟΣ Ή ΣΑΝΙ ΟΣ, ΙΝΑ ΟΣΟΝ ΘΕΛΟΥΣΙ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΓΚΗΝ ΛΑΜΒΑΝΩΣΙ). Τέλος δεν πρέπει να λησµονείται ποτέ ότι όλα τα δίχτυα χόρτου, χειλωτήρες κριθοβρώµης κ.λ.π, πρέπει να είναι αυστηρώς ατοµικά και να µη χρησιµοποιούνται εναλλακτικά απο το ένα ζώο στο άλλο προς πρόληψη νοσηµάτων. IV. ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΝΣΤΑΒΛΙΣΗΣ Οι συνθήκες του περιβάλλοντος Σε οποιαδήποτε µορφή ενστάβλισης, είτε κλειστού είτε ανοιχτού τύπου, δεν πρέπει να ξεχνιέται πως είναι απαραίτητο να παίρνονται πάντα υπ όψη αυτές οι συνθήκες, δηλαδή: ο ατµοσφαιρικός αέρας: κάθε αλλοίωση του, ιδίως η µείωση του Ο2 µε αύξηση του CO2 αλλά και η παρουσία µοκροοργανισµών, µικροσωµατιδίων, κ.ο.κ., µπορεί να βλάψει την υγεία των ιπποειδών γιατί έχουν ευαίσθητο αναπνευστικό σύστηµα. Η απλή πτώση της ατµοσφ. πίεσης (υψόµετρο), αύξηση της σχετικής υγρασίας (βροχή, οµίχλη), ηλεκτρική υπερφόρτωση της ατµόσφαιρας (κεραυνοί) και τα θερµά ή ψυχρά ρεύµατα αέρα είναι όλα ικανά να δηµιουργήσουν προβλήµατα. το φως: ο ήλιος δρα ευεργετικά στην υγεία γιατί µεταξύ άλλων οι ιώδεις και υπεριώδεις ακτίνες έχουν µικροβιοκτόνο και µυκητοκτόνο δράση. Η έκθεση ίππων µε λευκό χρώµα (ή λευκά σηµεία) µπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύµατα, όταν δε είναι παρατεταµένη (λ.χ. σε πορείες) αφυδάτωση, αδυναµία, µέχρι και θερµοπληξία. Είναι καλό σε ιδιαίτερα θερµές ηµέρες του καλοκαιριού τα άλογα να βόσκουν, αθλούνται ή ταξιδεύουν τη νύχτα. Το έδαφος: είτε πρόκειται για ελεύθερη διαβίωση είτε για ενστάβλιση το έδαφος µπορεί να έχει δυσµενή επίδραση στην υγεία των ζώων. Λόγου χάρη τα βαλτώδη ή λιµνάζοντα µέρη µε υπερβολική υγρασία ή πατώµατα µε αποσυνθέσεις ούρων, κοπράνων ή άλλων οργανικώς ουσιών, µε αναθυµιάσεις κ.ο.κ, βλάπτουν τα ζώα. το κλίµα: η µετανάστευση ιδίως ίππων-αθλητών απ τη µια πόλη στην άλλη (µικρός εγκλιµατισµός), απ το ένα ηµισφαίριο στο άλλο (µεγάλος εγκλιµατισµός, λ.χ. απο την Ελλάδα στην Αυστραλία) ή απο πεδινά σε ορεινά µέρη, πρέπει να γίνεται σταδιακά. Αυτό ήταν γνωστό στους νοµοφύλακες που απαιτούσαν απο τους αθλητές, ανθρώπους και ζώα (ίππους-ηµίονους) να φτάνουν στην Ολυµπία τουλάχιστον ένα µήνα πριν απο κάθε Ολυµπιάδα. Ο ίδιος κανονισµός ισχύει σήµερα, γιατί εκτός του εγκλιµατισµού χρειάζεται να γίνουν διάφορα εργαστηριακά τεστ και η 30- ήµερη καραντίνα των ίππων-αθλητών. Στάβλοι, Iπποστάσια και Όρχοι Είναι οι µόνιµες ή προσωρινές κατοικίες των ίππων. H καλή διαρύθµιση και η συντήρηση τους είναι σπουδαίοι παράγοντες για την υγεία των ζώων. εν πρέπει να λησµονείται ότι όποια κι αν είναι η µορφή κατοικίας πρέπει να περιβάλλεται απο χώρο ελεύθερης άσκησης, βόσκησης ή έστω βόλτας, στοιχεία απαραίτητα για την ψυχική υγεία των κινητικών αυτών ζώων. Στάβλος είναι κάθε µόνιµα στεγασµένο κτίσµα µε χωριστά δωµάτια (boxes) για την ατοµική διαβίωση. Ιπποστάσιο είναι µόνιµοι ή ηµιµόνιµοι χώροι (π.χ. σκηνές, προκατασκευασµένα), έστω χωρίς µόνιµη στέγη αλλά µε χωρίσµατα µεταξύ των ζώων (stalls). Τέλος όρχοι είναι τα προσωρινά κατάλυµµατα συλλογικής διαβίωσης κάτω απο πρόχειρη στέγη (λ.χ. το καλοκαίρι, σε αγώνες, πορείες), κατά προτίµηση κοντα σε πηγή πόσιµου ύδατος, όπως ποτάµι, λίµνη ή δεξαµενή (Εικ 13.4). Υπάρχουν εκατοντάδες µορφές στάβλων για κάθε είδος ζώου, ακόµα και προγράµµατα Η/Υ που βασίζονται στο κλίµα, τον προσανατολισµό, το περιβάλλον, το είδος εργασίας, την εκµετάλλευση και άλλα στοιχεία διαβίωσης. Τα πιό βασικά στοιχεία για συλλογικούς στάβλους αλόγων οποιας εργασίας ή άθλησης είναι τα παρακάτω: 9

10 Εικ 13.4 Όρχος απο αχυρόµπαλλες Η χωρητικότητα: τα άλογα θέλουν 840 m³ αέρα το 24ωρο (35 m³/ώρα) για το τεράστιο αναπνευστικό τους σύστηµα (θηλαστικο µε 18 πλευρές, ενώ όλα τ άλλα 12-13). Αυτή η αναλογία ορίζει τη βιωσιµότητα του στάβλου, π.χ. για 10 άλογα πρέπει ο κυβισµός να είναι > 350 m³. Αν ο βιώσιµος χώρος σταβλίζει 12 ή 15 ζώα, ο αέρας του κινδυνεύει να αλλοιωθεί απ την αναπνοή, άδηλη διαπνοή, αναθυµιάσεις ούρων, κοπράνων κ.α., και να εισπνέεται ακατάλληλο µίγµα αέρα (Γαληνός: ΑΝΑΠΝΟΗΝ ΜΕΝ ΤΗΝ ΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΕΞΩ ΤΕ ΚΑΙ ΕΣΩ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ, ΙΑΠΝΟΗΝ Ε ΤΗΝ Ι ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΟΜΟΙΩΣ ΓΕΝΟΜΕΝΗΝ). Οι διαστάσεις των µποξ στάβλισης είναι 3,5x3,5x3,5m=43m³ που καλύπτουν τον βιώσιµο χώρο και αφήνουν περιθώριο ασφαλείας στην επάρκεια αέρα. Στα ιπποστάσια (stalls) η απόσταση µεταξυ των ζώων ειναι 1,50 m (αν δεν υπάρχουν χωρίσµατα) µέχρι >1,75 m (όταν υπάρχουν). Τέλος καθε είδος στάβλισης πρέπει να εχει διάδροµο κυκλοφορίας πλάτους 2-3 µέτρων. Ο εξαερισµός: ο καλός εξαερισµός κι ο άπλετος φωτισµός εξασφαλίζονται µε τα σύγχρονα συστήµατα κλιµατισµού και τεχνητού φωτισµού. Οπου δεν υπάρχει η δυνατότητα λόγω κόστους, είναι αναγκαία η πρόβλεψη 2 τουλάχιστον θυρών στο στάβλο (κατά προτίµηση στο βορρά-νότο) και ενός παραθύρου στο κάθε µποξ (ανατολή-δύση) αλλά πιό ψηλά απ τα κεφάλια των ζώων. Το θέρος πόρτες και παράθυρα πρέπει να είναι ανοιχτά µέρα-νύχτα, ει δυνατόν όµως µε προστασία απο σίτες. Σε περίπτωση καταιγίδων, ισχυρών ανέµων κ.λ.π. πρέπει να κλείνουν όλα (ιδίως όταν επιστρέφουν τα ζώα απο δουλειά) για περίπου µιάµισυ ώρα. Μετά παραµένουν κλειστά απ την πλευρά του ανέµου κι ανοίγουν µόνο αυτά της απέναντι πλευράς, όπως και το χειµώνα. Γενική επιδίωξη ανεξάρτητα εποχής ή συνθηκών πρέπει να είναι η εξασφάλιση θερµοκρασίας 12 ως το πολύ 25 C στο εσωτερικό του στάβλου σε συνδυασµό της εναλλαγής του αέρα--όταν υπάρχει κλιµατισµός--τουλάχιστο µιά φορά την ώρα προς αποµάκρυνση της αµµωνίας. Η στρωµνή: πρέπει ναχει οµοιόµορφο πάχος τουλάχιστο 10 εκ, να είναι στεγνή, καθαρή και να κατασκευάζεται σωστά. Το µισό άχυρο στρωµνής για µια βδοµάδα στρώνεται οµοιόµορφα και συµπιέζεται καλά. Μετά, κάθε πρωί η λερωµένη απο κόπρανα/ούρα στρωµνή αφαιρείται κι ανανεώνεται µε φρέσκια, στο δε τέλος µιάς ή δύο εβδοµάδων η στρωµνή αφαιρείται, πλύνεται το δάπεδο και µπαίνει νέα στρωµνή. Το ίδιο ισχύει στην περίπτωση που αντί αχύρου (προτιµητέο της κριθής) χρησιµοποιείται πριονίδι ή ροκανίδια, αφού βεβαιωθούµε ότι είναι απαλλαγµένα απο ξένες ύλες ή µεταλλικά αντικείµενα. Τέλος δεν συνιστώνται τα δάπεδα απο καουτσούκ χωρίς στρωµνή, γιατί µπορεί να βλάψουν την υγεία. Η επίπλωση: Σε κάθε στάβλο πρέπει να υπάρχουν σιλο, αεροστεγή κιβώτια ή βαρέλια αποθήκευσης κριθοβρώµης εφοδιασµένα µε µέτρο χορήγησης της, χειράµαξες, φτυάρια και δικράνες, κουβάδες ή ατοµικές υδρίες (σε µη αυτόµατη πότιση) και, φυσικά, πολλές σκούπες (Εικ. 13.5). Σε στάβλους µε άλογα-αθλητές ατοµικά κιβώτια για τα σύνεργα δερµατοκοµίας και φοριαµοί για τα ατοµικά είδη των ιδιοκτητών τους. Τέλος σε καµιά περίπτωση δεν πρέπει να δανείζονται τα είδη δερµατοκοµίας γιατι µπορει να µεταδόσουν δερµατοπάθειες. Εικ Επιπλωση σταβλου 10

11 Η καθαριότητα: Η ρουτίνα καθαριότητας κάθε είδους στάβλου ή ιπποστασίου είναι ηµερήσια, εβδοµαδιαία, µηνιαία και εξάµηνη. Κάθε µέρα καθαρίζονται οι φάτνες, οι χορτοδόχοι κι η στρωµνή και πλύνονται οι διάδροµοι δυο φορές. Μια φορά την εβδοµάδα (λ.χ τη ευτέρα) πλύνονται µε ζεστό νερό όλα τα παραπάνω και µιά φορά το µήνα, όταν τούτο είναι δυνατό, επιχρίζονται µε ασβέστη οι τοίχοι. Κάθε εξάµηνο γίνεται πλήρης απολύµανση των στάβλων (δες παρακάτω). Σηµειωτέον ότι την καθαριότητα και ευωδία των ιπποστασίων επιδίωκαν και οι αρχαίοι, που χρησιµοποιούσαν µάλιστα και αρωµατικά φυτά γι αυτό το σκοπό ( Αψυρτος: ΕΙ Ε ΚΑΘΑΡΑΝ ΕΙΝΑΙ ΤΗΝ ΙΠΠΟΣΤΑΣΙΑΝ ΚΑΙ ΚΕΙΣΘΑΙ ΤΙ ΤΩΝ ΕΥΩ ΙΑΝ ΕΧΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΘΥΜΙΑΣΘΩ ΜΥΡΣΙΝΑΣ, ΑΦΝΗΝ, ΣΜΥΡΝΑΝ ΚΑΙ ΤΑ ΤΟΙΑΥΤΑ). Η ιδέα αυτή που ήταν άκρως πρωτοποριακή δεν διαφέρει φυσικά απο τη χρήση αρωµατικών σπρέϊ που είναι συνηθισµένη σήµερα για οικίες, τουαλέττες, στάβλους, κ.λ.π. Οι απολυµάνσεις: έχουν σκοπό την εξάλειψη βλαπτικών µικροοργανισµών, που µπορούν να προκαλέσουν ασθένειες ή επιζωοτίες, άρα έχουν ρόλο προληπτικό και κατασταλτικό. Πέραν των περιοδικών εξάµηνων απολυµάνσεων που είναι προληπτικές υπάρχουν οι έκτακτες µόλις εµφανιστούν κρούσµατα µεταδοτικής πάθησης, ακόµα κι όταν αυτή είναι δερµατική. Οι έκτακτες απολυµάνσεις δεν περιορίζονται στους στάβλους, ποτίστρες κ.λ.π, αλλά επεκτείνονται στα είδη σαγής-χαλίνωσης, κουβέρτες, σκεύη διατροφής και όποιο άλλο στοιχείο έρχεται σε επαφή µε τα ζώα. Σήµερα υπάρχουν απολυµαντικά µέσα υπο µορφή σκόνης ή υγρού, συνήθως αµµωνιακές ενώσεις, που εξασφαλίζουν την απολύµανση των στάβλων όταν ρίχνονται στη στρωµνή ή καταιωνίζονται σε τοίχους (σε ορισµένη ποσότητα ανα m²), είναι όµως αρκετά δαπανηρά παρά την πρακτικότητα τους. Τα πιό κοινά οικονοµικά µέσα απολύµανσης στάβλων που χρησιµοποιούνται στη χώρα µας είναι η κρεολίνη σε διάλυση 4%, το υποχλωριούχο νάτριο (10%), το θειικό οξύ (5%, ειδικά για ποτίστρες), ο θειικός χαλκός (γαλαζόπετρα, 5%), η φορµόλη (1%, για ψεκασµούς τοίχων), το διοξείδιο του θείου (20 γραµ. ανα m³ µε αεροστεγές κλείσιµο των χώρων επι 24ωρο) και, φυσικά, το γαλάκτωµα της ασβέστου. Το τελευταίο πρέπει να παρασκευάζεται λίγο πριν τη χρήση (σε διάλυµα 20% ή 1:5) γιατί λίγες ώρες µετά την παρασκευή του αλλοιώνεται απ τον ατµοσφαιρικό αέρα και χάνει τις αντισηπτικές του ιδιότητες. Είναι καλό η ασβέστη να γίνεται σε µικροποσότητες και όχι όλη µαζί, ώστε ν αποφεύγονται οι τυχόν αλλοιώσεις της. Οι αποµονώσεις: µαζί µε τις έκτακτες απολυµάνσεις είναι ένα σπουδαίο προληπτικό µέτρο περιορισµού επιζωοτιών σε κάθε στάβλο ή ιπποστάσιο. Κάθε νέο άλογο, ιδίως εξωτερικού (ή µε άγνωστο ιστορικό) που εισέρχεται στο στάβλο πρέπει µαζί µε τον άµεσο εµβολιασµό και αποπαρασίτωση να αποµονώνεται για 1½-2 µήνες. Αν τυχόν υπάρχουν άλογα µε ύποπτα συµπτώµατα ασθένειας ή/και θάνατοι απο κάποια µεταδοτική ασθένεια, απαιτείται η απολύµανση όχι µόνο των στάβλων-ποτιστρών κ.λ.π., αλλά και της σαγής, των ατοµικών ειδών τους, καθώς και όλου του προσωπικού. Στην είσοδο του στάβλου τοποθετείται αντισηπτικό διάλυµα (λ.χ κρεολίνη 4%), που ανανεώνεται κάθε 24ωρο και απο µέσα του περνούν άνθρωποι και ζώα. Ρούχα, κουβέρτες και υποδήµατα πλύνονται κι απολυµαίνονται, τα δε είδη σαγής πλύνονται µε βραστό νερό, εµβαπτίζονται σε απολυµαντικό διάλυµα και αφήνονται να στεγνώσουν στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα µέρη σαγής που εφάπτονται στο σώµα (λ.χ. εφίππια, έποχα), καθώς και στα είδη χαλίνωσης (λ.χ. στοµίδες), που µεταφέρουν παθογόνα µικρόβια της στοµατικής ή φαρυγγικής κοιλότητας (λ.χ. στρεπτόκοκκο). Τέλος όλα τα είδη δερµατοκοµίας πρέπει ν απολυµαίνονται µε εµβάπτιση σε διάλυµα για 15 και ν αφήνονται για στέγνωµα στην ύπαιθρο χωρίς να προηγηθεί έκπλυση. Ένα καλό διάλυµα βεταδίνης 10%, όπως λ.χ. το Betadine Scrub, είναι ίσως η πιο καλή λύση για την απολύµανση τόσο του σώµατος των ίππων, όσο και των ειδών σαγής και χαλίνωσης. 11

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Γεώργιος I. Αρσένος Επίκουρος Καθηγητής Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιατί είναι σημαντική η Διατροφή... Καθορίζει την παραγωγικότητα 50

Διαβάστε περισσότερα

Fish Eating Horses in Central Macedonia of the 5th century BCE: Was Herodotus finally

Fish Eating Horses in Central Macedonia of the 5th century BCE: Was Herodotus finally ΚΕΦ.13 ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΝΣΤΑΒΛΙΣΗ Για την ανάπτυξη, διάπλαση, απόδοση και συµπεριφορά του ίππου δεν υπάρχει τίποτε πολυτιµώτερο απο τη σωστή διατροφή και την υγιεινή στάβλιση του, πράγµα που είχαν διαγνώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ESCAPE ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ Βασικές απαιτήσεις για τη διατροφή των αθλητών Τα τελευταία χρόνια οι αθλητικές επιδόσεις αυξάνονται αδιάκοπα. Η συνηθισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Τα κάστανα αποτελούν εποχιακό καρπό του φθινοπώρου και του χειμώνα αφού συλλέγονται από τα μέσα Οκτώβρη έως τα τέλη Δεκεμβρίου. Κατά τη φύλαξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc.

Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc. Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc. Οι ξηροί καρποί είναι ιδιαίτερα αγαπητοί από τους περισσότερους: αμύγδαλα, καρύδια, φιστίκια, φουντούκια, κάσιους, κτλ προτιμώνται

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΖΩΟΤΡΟΦΗΣ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΖΩΟΤΡΟΦΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΖΩΟΤΡΟΦΗΣ Χαμηλότερο κόστος σίτισης ανά ζώο.. Απόσβεση σε 9-18 μήνες.. Χωρίς χρήματα για ζωοτροφές.. Ένα Containers 20 τμ για 20 στρέμματα καλλιεργούμενης

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί είναι θέμα παράδοσης...

Γιατί είναι θέμα παράδοσης... Γιατί είναι θέμα παράδοσης... ΜΥΛΟΙ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. Λεωφ. Εθνάρχου Βενιζέλου 40, Σούδα 73200, τηλ: 800-11-44555, 28210 81380, fax: 28210 89898, http://www.mills.gr e-mail: info@mills.gr Αιγο-Προβατοτροφές

Διαβάστε περισσότερα

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού Οι καλοκαιρινοί μήνες αποτελούν ιδανική περίοδο για την υιοθέτηση της αποκαλούμενης «μεσογειακής διατροφής». Η μεσογειακή διατροφή, η οποία πήρε το όνομά της από τον τρόπο διατροφής των λαών της Μεσογείου,

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ SUPERPREMIUM ΠΛΗΡΗΣ ΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΥΝΕΛΙΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ

ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ SUPERPREMIUM ΠΛΗΡΗΣ ΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΥΝΕΛΙΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ SUPERPREMIUM ΠΛΗΡΗΣ ΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΥΝΕΛΙΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ Ο σύγχρονος τρόπος ζωής καθώς και η ανάγκη κυρίως των παιδιών να συναναστρέφονται με κάποιο ζωάκι έχει οδηγήσει στην αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση

Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση ΕΦΕΤ/Δνση Αξιολόγησης - Εγκρίσεων Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση Δρ.Αγγελική Καρπούζα Προϊσταμένη Δ/νσης Αξιολόγησης-Εγκρίσεων Κανονισμός (ΕΕ)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ιαχείριση Αποβλήτων

ΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ιαχείριση Αποβλήτων ΕΚΤΟ ΚΕΦΛΙΟ ιαχείριση ποβλήτων ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης)

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης) Τις Βιταμίνες τις χωρίζουμε σε δυο κατηγορίες α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) β) Λιποδιαλυτές Βιταμίνες (A, D, E, K) α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) Βιταμίνη Β1 (Θιαμίνη) Απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

«Υπάρχουν τρόφιμα που καίνε το λίπος;», από την Τσαμπίκα Κοντόγιαννου, Διαιτολόγο Διατροφολόγο, BSc και το logodiatrofis.gr!

«Υπάρχουν τρόφιμα που καίνε το λίπος;», από την Τσαμπίκα Κοντόγιαννου, Διαιτολόγο Διατροφολόγο, BSc και το logodiatrofis.gr! «Υπάρχουν τρόφιμα που καίνε το λίπος;», από την Τσαμπίκα Κοντόγιαννου, Διαιτολόγο Διατροφολόγο, BSc και το logodiatrofis.gr! Πολλές φορές κατά τη διάρκεια μίας δίαιτας αναρωτιόμαστε αν υπάρχουν τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσικές» συμβουλές για εύκολο & υγιεινό αδυνάτισμα

«Φυσικές» συμβουλές για εύκολο & υγιεινό αδυνάτισμα Νερό Είναι σημαντικό κατά τη διάρκεια μιας προσπάθειας που κάνουμε για απώλεια βάρους, να πίνουμε πολύ νερό, τουλάχιστον 1,5 λίτρο την ημέρα. Το νερό είναι απαραίτητο για τον οργανισμό γιατί συμμετέχει

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

I) ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ

I) ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ ΣΥΝΤΑΞΗ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ I) ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ a) Υπολογισμός της θερμιδικής πρόσληψης του ατόμου και της πρόσληψης θρεπτικών συστατικών (έλεγχος επάρκειας) Με τη λήψη: 1.Διαιτολογικού ιστορικού

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Top Τροφές για απώλεια βάρους!», από την Μαργαρίτα Μυρισκλάβου Τελειοφ. Διαιτολόγο Διατροφολόγο και το logodiatrofis.gr!

«Οι Top Τροφές για απώλεια βάρους!», από την Μαργαρίτα Μυρισκλάβου Τελειοφ. Διαιτολόγο Διατροφολόγο και το logodiatrofis.gr! «Οι Top Τροφές για απώλεια βάρους!», από την Μαργαρίτα Μυρισκλάβου Τελειοφ. Διαιτολόγο Διατροφολόγο και το logodiatrofis.gr! Γνωρίζεις ποιες είναι οι τροφές που θα σε βοηθήσουν στην απώλεια βάρους; Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πολλές αθλητικές δραστηριότητες διεξάγονται σε ανοικτά γήπεδα ή υπαίθριους χώρους κάτω από συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Αυτό αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Ματακιά Θεοδώρα Ιωνίδειος Σχολή Πειραιά Υγιεινή ιατροφή ξέρουµε τι τρώµε; Ματακιά Θεοδώρα Α3 Yπεύθυνη Kαθηγήτρια Ελένη Τοπογλίδη

Ματακιά Θεοδώρα Ιωνίδειος Σχολή Πειραιά Υγιεινή ιατροφή ξέρουµε τι τρώµε; Ματακιά Θεοδώρα Α3 Yπεύθυνη Kαθηγήτρια Ελένη Τοπογλίδη Ιωνίδειος Σχολή Πειραιά Υγιεινή ιατροφή ξέρουµε τι τρώµε; Ματακιά Θεοδώρα Α 3 Yπεύθυνη Kαθηγήτρια Ελένη Τοπογλίδη Πρόλογος-Περίληψη Η εργασία αυτή πραγματοποιήθηκε με την επίβλεψη της καθηγήτριας φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

DIET SHAKE. Όνομα: DIET SHAKE. Περιγραφή Κατηγορίας: ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΤΟΝΩΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ

DIET SHAKE. Όνομα: DIET SHAKE. Περιγραφή Κατηγορίας: ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΤΟΝΩΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ 0 DIET SHAKE Όνομα: DIET SHAKE Περιγραφή Κατηγορίας: ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΤΟΝΩΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ Περιγραφή Προϊόντος: Νόστιμο σέϊκ διαχείρισης βάρους για χάσιμο λίπους και τόνωση ΜΟΝΑΔΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ: Προωθεί το χάσιμο λίπους

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Κατανάλωση ενέργειας και κόπωση Βασίλης Πασχάλης Επίκουρος καθηγητής ΤΕΦΑΑ - ΕΚΠΑ Κατανάλωση ενέργειας Συντελεστής απόδοσης Απόδοση μεταβολισμού υποστρωμάτων 40% à ATP

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 ΜΠΑΝΑΝΑ 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 Ιστορία της μπανάνας Το όνομα της μπανάνας προέρχεται από την αραβική λέξη banan που σημαίνει δάκτυλο. Ευδοκιμεί κυρίως σε τροπικό κλίμα, ενώ η συλλογή της γίνεται ενώ

Διαβάστε περισσότερα

premium dog Food Nutrican ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ

premium dog Food Nutrican ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ premium dog Food Nutrican ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΑΙΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ. ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΜΑΣ ΕΥΕΞΙΑ. ΜΙΑ ΠΛΗΡΗΣ ΞΗΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Μάλλη Φρειδερίκη Ραχμανίδου Σοφία Ντούνη Χαρά Μπροτζάκη

Δέσποινα Μάλλη Φρειδερίκη Ραχμανίδου Σοφία Ντούνη Χαρά Μπροτζάκη Δέσποινα Μάλλη Φρειδερίκη Ραχμανίδου Σοφία Ντούνη Χαρά Μπροτζάκη Η διατροφή αποτελεί μοναδικό παράγοντα για την ανάπτυξη του σώματος, την καλή λειτουργία του, την διατήρηση της υγείας και την προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr!

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! «Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! Όλοι γνωρίζουν την παροιμία»ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα». Πλέον έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Σημασία Μέσο συντήρησης, αύξησης, κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγής Άμυνα οργανισμού Το σημαντικότερο στοιχείο της εκτροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέμβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άμεσα με τον υπερπληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες,

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, άπεπτες φυτικές ίνες, σίδηρο και άλλα

Διαβάστε περισσότερα

PREMIUM CAT FOOD. Nutrican_CAT_leaflet_ENG.indd :46

PREMIUM CAT FOOD. Nutrican_CAT_leaflet_ENG.indd :46 PREMIUM CAT FOOD Nutrican_CAT_leaflet_ENG.indd 1 13.04.16 17:46 + ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΑΙΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ. ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η απώλεια του καλίου μειώνει την διεγερσιμότητα των μυϊκών κυττάρων (μυϊκή κόπωση

Η απώλεια του καλίου μειώνει την διεγερσιμότητα των μυϊκών κυττάρων (μυϊκή κόπωση Ηλεκτρολύτες Η απώλεια του καλίου μειώνει την διεγερσιμότητα των μυϊκών κυττάρων (μυϊκή κόπωση Αυξάνεται με την οξεία, έντονη σωματική άσκηση (προσωρινή αύξηση), από υπερβολική χρήση νατρίου, ανεπαρκή

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1)

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1) Άρθρο 11α Διαθρεπτική Επισήμανση (1) 1. α) Το παρόν άρθρο αφορά στην διαθρεπτική επισήμανση των τροφίμων που προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή. Εφαρμόζεται, επίσης, σε τρόφιμα που

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Δήμος Καλαμαριάς ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Αντιδημαρχία Καθαριότητας, Ανακύκλωσης & Πρασίνου Διεύθυνση Καθαριότητας - Ανακύκλωσης ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η κομποστοποίηση είναι

Διαβάστε περισσότερα

31ο Μάθημα ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

31ο Μάθημα ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 31ο Μάθημα ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σε κάθε μεταβολή συμβαίνει και μεταφορά ενεργείας Από το πρώτο κι όλας εισαγωγικό μάθημα χρησιμοποιήσαμε την έννοια της ενέργειας. Αναφέραμε ότι όλα τα υλικά που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & BRIDGE Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Ε Υ Δ Ο Κ Ι Α, Μ Ρ Η

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & BRIDGE Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Ε Υ Δ Ο Κ Ι Α, Μ Ρ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ & BRIDGE Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Ε Υ Δ Ο Κ Ι Α, Μ Ρ Η ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ 2000-2004 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής 2004-2006 Ιατρική Σχολή TUFTS UNIVERSITY BOSTON Master

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Κατανάλωση υγρών και τροφίµων κατά τη διάρκεια της άσκησης

Κατανάλωση υγρών και τροφίµων κατά τη διάρκεια της άσκησης Κατανάλωση υγρών και τροφίµων κατά τη διάρκεια της άσκησης Μακρυλλός.Γ. Μιχάλης Msc Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Sports Nutrition @ Human Metabolism Γενικά Η παρατεταµένη άσκηση υψηλής έντασης

Διαβάστε περισσότερα

Τα αμινοξέα ωστόσω επιτελούν πολλαπλούς ρόλους πέρα της συμμετοχής τους στη διάπλαση του μιυκού συστήματος. Συγκεκριμένα τα αμινοξέα:

Τα αμινοξέα ωστόσω επιτελούν πολλαπλούς ρόλους πέρα της συμμετοχής τους στη διάπλαση του μιυκού συστήματος. Συγκεκριμένα τα αμινοξέα: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc, Κλινική διαιτολόγος - Διατροφολόγος Ο όρος αμινοξέα χρησιμοποιείται ευρέως στους αθλητικούς κύκλους και όχι αδίκως. Τα αμινοξέα αποτελούν βασικό συστατικό των μυών, η διάπλαση

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις:

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Το σώμα μας περιέχει μεγάλες ποσότητες ασβεστίου. Συγκεκριμένα, το ασβέστο είναι υπεύθυνο για το 1,5-2% του σωματικού μας βάρους. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA Χωρίς Ζάχαρη, Γλουτένη, Λακτόζη. Απαλλαγμένο από Τεχνητές Γεύσεις κaι Συντηρητικά Σωματική & Πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘ.:... ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΜΕΤΑ ΟΣΗ - ΠΡΟΛΗΨΗ

ΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΜΕΤΑ ΟΣΗ - ΠΡΟΛΗΨΗ ΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΜΕΤΑ ΟΣΗ - ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Παθογόνος παράγοντας (Bacillus anthracis): Βακτήριο µε εξαιρετικά ανθεκτικούς σπόρους (θερµότητα, απολυµαντικά, αποξήρανση). Οι σπόροι σχηµατίζονται µόνο όταν οι

Διαβάστε περισσότερα

Λιναρόσπορος. Λιναρόσπορος

Λιναρόσπορος. Λιναρόσπορος Λιναρόσπορος Λιναρόσπορος Αγγειόσπερμο, ποώδες, δικότυλο φυτό το λινάρι ανήκει στην τάξη Λινώδη και στην οικογένεια Λινίδες με 230 περίπου είδη των εύκρατων περιοχών και των περιοχών της Μεσογείου. Η καταγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων: ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ - βλάπτει την υγεία των & ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Σεμιναρίου για τον Τομέα Γεωπονίας, Τροφίμων και Περιβάλλοντος Συνολική ιάρκεια: 48 ώρες

Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Σεμιναρίου για τον Τομέα Γεωπονίας, Τροφίμων και Περιβάλλοντος Συνολική ιάρκεια: 48 ώρες Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Σεμιναρίου για τον Τομέα Γεωπονίας, Τροφίμων και Περιβάλλοντος Συνολική ιάρκεια: 48 ώρες Κωδικός (ΑΑ) Ώρες ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΧΟΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 6 1. Ξενάγηση στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ _ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ _ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ _ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ 6 Ο Γ Ε. Λ. Α Γ Ρ Ι Ν Ι Ο Υ Τ Μ Η Μ Α : Β 1 Κ Α Θ Η Γ Η Τ Η Σ : Γ. Α Σ Η Μ Α Κ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ Σ Χ. Ε Τ Ο Σ : 2 0 1 6 2 0 1 7 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Η ιδιαίτερη σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση;

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Κατά τη διάρκεια της άσκησης, η εξάτμιση του ιδρώτα είναι ο βασικός μηχανισμός για την

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD Οι τιμές του σογιαλεύρου και των κρυσταλλικών αμινοξέων παραμένουν ασταθείς. Κατά καιρούς, υπάρχει ενδιαφέρον για λιγότερο γνωστές

Διαβάστε περισσότερα

Με τον σύγχρονο (παραδοσιακό) τρόπο

Με τον σύγχρονο (παραδοσιακό) τρόπο Με τον σύγχρονο (παραδοσιακό) τρόπο Σύνθετες Ζωοτροφές «αιτωλία» το Εργοστάσιο Οι ζωοτροφές «αιτωλία» παρασκευάζονται στην υπερσύγχρονη νέα βιομηχανική μονάδα του Αγροτικού Συνεταιρισμού Μεσολογγίου-Ναυπακτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Σύνδρομο βραχέος εντέρου ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη/αντιμετώπιση της κακής θρέψης Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Προσαρμογή του εναπομείναντος

Διαβάστε περισσότερα