ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

Σχετικά έγγραφα
ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ :

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων I (Μον.Πρωτ.Θεσ/νίκης 1080/1995)

Εργασία στο μάθημα των Εφαρμογών Δημοσίου Δικαίου με θέμα την Κριτική της Στάθμισης

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Θέµα: Η αρχή της ανθρώπινης αξίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ. ΓΡΙΒΑ. ιδάσκων Καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η :

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο

ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ Ι ΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ

# εργασία αρ.3# ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣτΕ ΟΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ Σ Χ Ε Ι Α Γ Ρ Α Μ Μ Α 5]ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Ξενοφών Κοντιάδης Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Δικηγόρος, Πρόεδρος Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων

ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Τα ατομικά δικαιώματα συνιστούν εξουσίες που το εκάστοτε. ισχύον δίκαιο απονέμει στα άτομα προκειμένου να τους εξασφαλίσει

«Η ΣΤΑΘΜΙΣΗ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ» ΜΑΘΗΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ» ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΤΣΕΛΙΓΚΑ ΕΛΕΝΗ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ. «Σύγκρουση Συνταγµατικών ικαιωµάτων.» ιδάσκων: Καθηγητής ηµητρόπουλος Ανδρέας

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Σελίδα 1 από 5. Τ

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Θέµα εργασίας : Άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγµατος( Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας) Σχολιασµός Αποφ. 40/1998 Α.Π

Ν.1850 / Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ AΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΤΟΥΣ

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1

Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Δικαίωμα συνέρχεσθαι

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ:

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

«ΥΠΑΓΩΓΗ ΘΕΣΜΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ»

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Θέµα: Επαναφορά των προτάσεων του Συνηγόρου του Πολίτη για την φορολογική ισότητα ανδρών και γυναικών

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ,ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ» ΘΕΜΑ: «ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΙΣΗ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( ) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

ΕΚΠΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΙΣΗ ΣΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ»

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Η ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 1 ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΡΟΣΘΕΤΟΥ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΤΗΣ ΕΣΔΑ. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 3: Δισσοί Λόγοι. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Η Περιβαλλοντική Πολιτική Στην Ελλάδα Μέσα Από Το Άρθρο 24 του Συντάγματος. Εύη Τζινευράκη Δικηγόρος

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 12 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

Ηλίας Α. Στεφάνου Έλενα Α. Καπαρδή Δικηγόροι

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ ΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Εισαγωγή. 1. Προβληματισμός Μεθοδολογία... 5

Προτάσεις κανονισμών σχετικά με το περιουσιακό καθεστώς των συντρόφων

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ. Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία. Δικαστήρια

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ-ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή.

Transcript:

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: «ΣΤΑΘΜΙΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ» Επιβλέπων καθηγητής: ηµητρόπουλος Ανδρέας Λέτσιου Βασιλική ΑΜ: 1340199812723 ΑΘΗΝΑ, Ιούνιος 2008

- 1-1. Εισαγωγή στο θέµα Στην εργασία µας αυτή, αντικείµενο της οποίας είναι η στάθµιση των θεµελιωδών συνταγµατικών δικαιωµάτων, θα αναλύσουµε και θα µελετήσουµε το εν λόγω ζήτηµα, προσπαθόντας να δώσουµε στον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα το παραπάνω θέµα και την συγκεκριµένη µέθοδο. Αρχικά θα επιχειρήσουµε µια συνοπτική ιστορική αναδροµή που θα βοηθήσει τον αναγνώστη στην κατανόηση καταρχήν του όρου δικαίωµα, γνωστοποιόντας µε αυτόν τον τρόπο την διαδροµή του ώς την σηµερινή θεµελίωση και συνταγµατοποίησή του. Όπως αναφέραµε λοιπόν γίνεται µνεία στην έννοια του δικαιώµατος όπως και στους περιορισµούς των δικαιωµάτων αυτών. Αφορµή της στάθµισης των δικαιωµάτων αποτελεί η σύγκρουση αυτών (δηλαδή συρροή και σύγκρουση) και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να το αναλύσουµε όσο πιο διεξοδικά µπορούµε. Ακολουθεί λοιπόν ανάλυση των µεθόδων της στάθµισης και η διάκρισή τους δηλαδή η αναφορά στην αρχή της αναλογικότητας, τη στάθµιση των συµφερόντων stricto sensu και την µέθοδο της πρακτικής αρµονίας. Τέλος, λαµβάνει χώρα ένα βασικό συµπέρασµα για την έννοια της στάθµισης των δικαιωµάτων, δηλαδή µια σφαιρική άποψη του θέµατος αυτού καθώς και µετάφρασή στην αγγλική γλώσσα.

- 2 - Περιεχόµενα 1. Εισαγωγή................................................. σελ. 1 2. Ιστορική αναδροµή......................................... σελ. 3 3. Έννοια του ατοµικού δικαιώµατος και περιορισµοί................ σελ. 4 4. Η θεωρία της στάθµιση...................................... σελ. 6 α) Η έννοια της στάθµισης β) Συρροή και σύγκρουση των θεµελιωδών δικαιωµάτων........... σελ. 7 Η διαδικασία της στάθµισης των δικαιωµάτων 5. Η αρχή της αναλογικότητας.................................. σελ. 13 6. Η στάθµιση των συµφερόντων................................ σελ. 15 7. Πρακτική εναρµόνιση....................................... σελ. 16 8. Περίληψη και βασικό συµπέρασµα (και στα αγγλικά).............. σελ. 17 9. Βιβλιογραφία............................................. σελ. 19 10.Λήµµατα................................................. σελ. 20

- 3-2. Ιστορική αναδροµή Τα ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα τα οποία σήµερα απολαµβάνουµε όλοι εµείς που ζούµε σε οργανωµένες κοινωνίες και αντιλαµβανόµαστε ως αυτονόητο επακόλουθο του ανθρώπινου βίου µας, δεν υπήρξαν πάντα έτσι ιστορικά. Η έννοια του ατοµικού δικαιώµατος, από την αρχαιότητα ακόµη, υπήρξε µια έννοια άγνωστη καθώς για τους αρχαίους έλληνες ακόµη και η έννοια της ελευθερίας δεν ήταν αυτή του ατόµου έναντι της πόλεως αλλά η ελευθερία της πόλεως. Ιστορικά αρχίζει να αλλάζει αυτή η κατάσταση µε την επικράτηση του χριστιανισµού, οδηγόντας έτσι στον δυαδισµό κράτους και εκκλησίας, όπου και αναπτύχθηκε η προτεραιότητα του ατοµικού δικαιώµατος. Κατοχύρώθηκαν για πρώτη φορά τα ατοµικά δικαιώµατα στην Αγγλία, αλλά η πρώτη συνταγµατική κατοχύρωση έγινε στην Αµερική. Σταθµός βέβαια στην διεκδίκηση και κατοχύρωση των θεµελιωδών δικαιωµάτων αποτέλεσε η γαλλική διακήρυξη των δικαιωµάτων του ανθρώπου και του πολίτη του 1789. Δικαιώµατα λοιπόν, που σήµερα είναι αυτονόητα, όπως το δικαίωµα της προσωπικής ελευθερίας, της ελευθερίας του λόγου, της ιδιοκτησίας, της θρησκευτικής ελευθερίας και του τύπου αναγνωρίζονται πλέον µε την διακήρυξη αυτή. Στα ελληνικά συντάγµατα, ξεκινόντας απο το σχέδιο του Ρήγα Βελεστινλή- Φεραίου και το προσωρινό σύνταγµα της Επιδαύρου ως και σήµερα, κατοχυρώνονται τα ατοµικά δικαιώµατα. Και σε νεότερους χρόνους, και ιδιαίτερα µετά τον δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο, τα ατοµικά δικαιώµατα κατοχυρώνονται στο διεθνές δίκαιο σε µια σείρα συµβάσεων στο πλαίσιο του ΟΗΕ, όπως και περιφερειακών οργάνων, κυρίως του Συµβουλίου της Ευρώπης, όπως επίσης στο πλαίσιο της Ευρωπαικής Κοινότητας.

- 4-3. Έννοια του ατοµικού δικαιώµατος Ας εξετάσουµε λοιπόν τι νοείται ως δικαίωµα. ικαίωµα, είναι η αναγνωρισµένη από την έννοµη τάξη αξίωση, η οποία βρίσκεται σε ένα νοµικό πλαίσιο, προκειµένου να εξασφαλίσει την ακώλυτη απόλαυση των θεµελιωδών ελευθεριών του κάθε ιδιώτη, µέσα στο οποίο αυτός λειτουργεί ώς υποκείµενο δικαίου (άρα τον µετατρέπουν απο απλό υπήκοο σε πολίτη), και στα πλαίσια πάντα µιας οργανωµένης κοινωνίας σύµφωνη πρός το κοινωνικό συµφέρον. Αναφέροντας λοιπόν την υποκειµενική κατάσταση του ιδιώτη, εύλογα καταλαβαίνει κανείς πως περιορίζεται αντίστοιχα η κρατική εξουσία, κατοχυρώνοντας έτσι την έννοια της δηµοκρατίας και του κράτους δικαίου, χωρίς ωστόσο να µετατρέπουν σε λειτούργηµα τους θεσµούς αλλά παραµένοντας ως δικαιώµατα. Συγχρόνως, δεν αποτελούν µόνο «υποκειµενικά δίκαια», που αναφέρονται δηλαδή µόνο στην έννοµη κατάσταση των φορέων τους, αλλά και αντικειµενικούς κανόνες δικαίου που διέπουν την έννοµη τάξη. Η άσκηση δηλαδή των ατοµικών δικαιωµάτων οφείλει να κινείται µέσα στα όρια της εξουσίας που είναι προβλεπόµενη, καθώς η παραβίασή των ορίων ενδεχοµένως να θίγει δικαιώµατα τρίτων ή ακόµη να κλονίζει την κοινωνική ειρήνη. Σήµερα τα ατοµικά δικαιώµατα έχουν ένα πολύ οικουµενικότερο προσανατολισµό, τον άνθρωπο, και γι' αυτό παρατηρείται ο διαρκώς και περισσότερο διεθνής χαρακτήρας τους. Τα ατοµικά δικαιώµατα ή οι ατοµικές ελευθερίες είναι δικαιώµατα που κατοχυρώνονται στο Σύνταγµα, δεν είναι όµως και απεριόριστα. Θεσπίστηκαν για να προστατεύσουν το άτοµο, µέσα στα πλαίσια µιας κρατικά οργανωµένης κοινωνίας, απο ενδεχόµενες αυθαιρεσίες των φορέων της εξουσίας κατά την άσκησή τους. Άρα, η ύπαρξή τους καθώς και η άσκησή τους ρυθµίζεται, προσδιορίζεται, περιορίζεται, περιστέλλεται ή αναστέλλεται, κοινώς είναι εξαρτηµένη από την εκάστοτε κυρίαρχη µέσα στο κράτος θέληση 1. 1 Μάνεσης Αρ., Συνταγµατικά ικαιώµατα Ατοµικές Ελευθερίες 1982 σελ 55 εποµ.

- 5 - Παρόλο ταύτα, συχνά παρατηρείται πρόθεση του συνταγµατικού νοµοθέτη να τα περιορίσει. Τα όρια λοιπόν που θέτουν οι φορείς της εξουσίας τυπικά, µόνο απο τους ίδιους µπορούν να τεθούν 2. Ουσιαστικά όµως αυτό εξαρτάται απο διάφορους παράγοντες όπως κοινωνικούς, οικονοµικούς, ιδεολογικούς κλπ, χωρίς ωστόσο αυτό να σηµαίνει πως αλλοιώνεται το νοµικό γεγονός της κρατικής εξουσίας, το οποίο αναγνωρίζει µέσα απο την ισχύ του συντάγµατος τις ατοµικές ελευθερίες. Αυτή ακριβώς η αναγνώριση και η προστασία της ατοµικής ελευθερίας αποτελεί µια µορφή αυτοπεριορισµού της κρατικής εξουσίας, κάτι που σηµαίνει πώς η κρατική εξουσία µπορεί να τροποποιεί ή να καταργεί τους προστατευτικούς κανόνες δικαίου που έχει θεσπίσει αλλά ώς τότε είναι υποχρεωµένη να σέβεται και να τηρεί τις ατοµικές ελευθερίες. Σε αυτό λοιπόν το σηµείο κάνουµε λόγο για την αυτοπροστασία της κρατικής εξουσία η οποία εκφράζεται µε τους όρους δηµόσια τάξη και ασφάλεια 3. Κάνοντας χρήση του παραπάνου όρου, ο νοµοθέτης θέλει να µας µας πεί, ούτε λίγο ούτε πολύ, πως οι ατοµικές ελευθερίες υποχωρούν και υπερισχύει η ασφάλεια του κράτους σε περίπτωση που αυτή τεθεί σε κίνδυνο. 'Ετσι λοιπόν και το ισχύον σύνταγµα προβαίνει άµεσα σε ρητή θέσπιση περιορισµών σε ότι αφορά ατοµικές ελευθερίες όπως την θρησκευτική λατρεία ( άρθρο 13 παρ. 2 εδ. β' ), το δικαίωµα συναθροίσεως ( άρθρο 11 παρ. 1 και παρ. 2 εδ. β' ) κλπ. Άλλωστε, όπως προκύπτει και απο το ίδιο το κείµενο του συντάγµατος στο άρθρο 5 παρ. 1, καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνικοοικονοµική και πολιτική ζωή της Χώρας, εφόσον αυτό δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν παραβιάζει το σύνταγµα ή τα χρηστά ήθη. Στην εξελικτική πορεία βέβαια των κοινωνικοοικονοµικών αλλα και πολιτικών δεδοµένων τα όρια άσκησης των ατοµικών ελευθεριών διαφοροποιούνται και δεν παρουσιάζουν σταθερότητα χωρίς αυτό να έχει κάποια επιρροή στον ίδιο τον πυρήνα, ο οποίος παραµένει άθικτος. Πρακτικά αυτό σηµαίνει πως ο φορέας του δικαιώµατος δύναται να κινηθεί εντός των ορίων που το περιεχόµενο του δικαιώµατος περιχαράσσει, δηλαδή εντός της εννοίας του περιεχοµένου του δικαιώµατος. 2, 3 βλ. Μάνεσης Αρ., Συνταγµατικά ικαιώµατα Ατοµικές Ελευθερίες, σελ 56 εποµ.

- 6-4. Η θεωρία της στάθµισης Η θεωρία της στάθµισης, παρά τις δυσκολίες που αντιµετωπίζει και παρά την γενικότερη αποδοχή της, δεν υπάρχει ως µια συγκροτηµένη θεωρία η οποία να εκπέµπει και την ανάλογη σοβαρότητα του θέµατος. Χωρίς να έχουµε µια σαφή εικόνα αυτής της έννοιας και σε ποιές περιπτώσεις εφαρµόζεται, εύλογα καταλαβαίνει κανείς πως πολλά ζητήµατα που αφορούν την αποτελεσµατικότητα αλλά και την συµβατότητα της µεθόδου µε συνταγµατικές αρχές, παραµένουν ακαθόριστες. 'Αρα θα µπορούσε κανείς να την αποκαλέσει ως αποτέλεσµα «αυθόρµητης αποδοχής» παρά εµπεριστατωµένης επιστηµονικής έρευνας. α) Η έννοια της στάθµισης Έχοντας τη λέξη στάθµιση, η οποία ουσιαστικά σηµαίνει «ζύγισµα», καταλαβαίνουµε λοιπόν πως θα ασχοληθούµε µε µια διαδικασία µέτρησης φυσικής ιδιότητας, στο πλαίσιο κάποιου σταθµιστικού συστήµατος που έχει ως βάση τα ατοµικά δικαιώµατα. Η νοµική στάθµιση, σηµαίνει πως προκειµένου να διαπιστώσουµε µεταξύ δύο ατοµικών αγαθών, ποιά απο τα δύο έχει µεγαλύτερο νοµικό βάρος, επί του ζυγού της δικαιοσύνης, ώστε να αποδοθεί µε τον τρόπο αυτό δικαιοσύνη, θα πρέπει να τα σταθµίσουµε. Πρακτικά και µε λίγα λόγια αυτό σηµαίνει πως τοποθετούµε επί του ζυγού τα δυο δικαιώµατα και ανάλογα µε το βάρος του κάθε δικαιώµατος θα κλίνει και η πλάστιγγα της δικαιοσύνης. Ωστόσο η εργασία µας αφορά την νοµική στάθµιση, δηλαδή το νοµικό βάρος των µερών της συγκεκριµένης διαφοράς.

- 7 - β) Συρροή και σύγκρουση των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Στάθµιση δικαιωµάτων. Όταν µιλάµε για περιορισµό των θεµελιωδών δικαιωµάτων το πρόβληµα αυτό συνδέεται άµεσα µε την σύγκρουση θεµελιωδών δικαιωµάτων. Πρέπει ωστόσο να διακρίνουµε την σύγκρουση θεµελιωδών δικαιωµάτων του ιδίου προσώπου µε την σύγκρουση διάφορων προσώπων. Ας εξετάσουµε πρώτα την σύγκρουση ενός προσώπου, την λεγόµενη συρροή. Συρροή λοιπόν έχουµε όταν µια συµπεριφορά ενός προσώπου καλύπτεται από το περιεχόµενο περισσότερων θεµελιωδών δικαιωµάτων.δηλαδή, όταν η ίδια η πράξη εµπίπτει στο πεδίο προστασίας περισσότερων δικαιωµάτων. Θα µπορούσαµε µε αυτό τον τρόπο να την παροµοιάσουµε µε την κατ' ιδέαν συρροή εγκληµάτων του ποινικού δικαίου (άρθρο 94 παρ. 2 ΠΚ), δηλάδη την περίπτωση όπου το ίδιο άτοµο έχει διαπράξει περισσότερα εγκλήµατα µε µία µόνο πράξη. Η συρροή δικαιωµάτων εµφανίζεται µε δύο µορφές: πρώτον µε τη µορφή της µερικής επικαλύψεως της συµπεριφοράς του ατόµου από τα συρρέοντα θεµελιώδη δικαιώµατα (η λεγόµενη διασταύρωση θεµελιωδών δικαιωµάτων) και µε τη µορφή της πλήρους καλύψεως (σώρευση αυτών) 4. Για να κατανοήσουµε καλύτερα τα παραπάνω δίδουµε τα εξής παραδείγµατα: ένας ζωγράφος ζωγραφίζει πίνακες θέλοντας έτσι να εκφράσει τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Σε αυτή την περίπτωση η ενέργεια του ζωγράφου καλύπεται από την ελευθερία εκδηλώσεως της γνώµης και την ελευθερία της τέχνης (άρθρο 16 παρ.1 εδ.α' Συντ.). Σε αυτό λοιπόν το παράδειγµα τα συρρέοντα δικαιώµατα επικαλύπτονται µόνο µερικά και άρα έχουµε διασταύρωση θεµελιωδών δικαιωµάτων. Σε µία άλλη περίπτωση όµως, (όπου εκεί έχουµε σώρρευση θεµελιωδών δικαιωµάτων) στην περίπτωση ενός φοιτητή που αποφασίζει να γίνει µέλος ενός φοιτητικού συλλόγου, εδώ η ενέργεια αυτή καλύπτεται από την ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 5 παρ. 1 Συντ.) καθώς και από την ελευθερία συνεταιρισµού (άρθρο 12 παρ. 1 Συντ). 4 Ράϊκος Αθ. Συνταγµατικό ίκαιο, θεµελιώδη δικαιώµατα, τόµος 1, 2001, σελ. 228 εποµ.

- 8 - Η συρροή δικαιωµάτων εποµένως, είναι προβληµατική, µόνο στην περίπτωση συγκρούσεως δικαιωµάτων, που υπόκεινται σε διάφορους περιορισµούς ή ορισµένα από αυτά είναι απεριόριστα. Αντίθετα η συρροή δεν δηµιουργεί κανένα πρόβληµα στην περίπτωση που τα συρρέοντα δικαιώµατα είναι απεριόριστα ή υπόκεινται στους ίδιους περιορισµούς. Το θέµα της συρροής των δικαιωµάτων απασχόλησε ιδιαίτερα και του νοµικούς στην Γερµανία όπου και υποστηρίχθηκαν διάφορες απόψεις, για την λύση αυτού του ζητήµατος. Κατά την πρώτη άποψη κρίνεται ορθό να αποφεύγεται η δηµιουργία συρροής θεµελιωδών δικαιωµάτων µε την ερµηνεία και ακριβή οριοθέτηση του περιεχοµένου τους. Κατά δεύτερη άποψη πρέπει να δίνεται το προβάδισµα στο περισσότερο περιορίσιµο δικαίωµα. Μία τρίτη άποψη λέει πώς πρέπει να δίνεται το προβάδισµα στο λιγότερο περιορίσιµο ενώ υπάρχει και η τέταρτη γνώµη που προτείνει µια «στάθµιση συµφερόντων». 5 Ωστόσο η νοµολογία του Οµοσπονδιακού Συταγµατικού Δικαστηρίου αποφεύγει τον ακριβή καθορισµό εφαρµόζοντας τον κανόνα lex specialis derogat legi generali. Αυτό σηµαίνει πως ο ειδικός κανόνας υπερισχύει του γενικού. Η ανωτέρω αυτή σχέση, δηλαδή η σχέση ειδικού προς γενικού σηµαίνει πως το πραγµατικό της ειδικής διάταξης περιέχει όλα τα στοιχεία του πραγµατικού της ειδικής και ένα τουλάχιστο επιπρόσθετο το οποίο εξειδικεύει το περιεχόµενο του δικαιώµατος και συνεπώς το καθιστά πιο κατάλληλο εφαρµογής στην περίπτωση που εξετάζεται. Η σχέση γενικού και ειδικού είναι λοιπόν αλληλοσυµπληρούµενη και αλληλοαποκλειόµενη. Συνεπώς η ειδική διάταξη, είτε αντιτίθεται σε αυτήν (τη γενική), είτε την συγκεκριµενοποιεί και την εξειδικεύει. Η γενική διάταξη είναι εφαρµόσιµη µόνο στις περιπτώσεις που δεν µπορούν να υπαχθούν στην ειδική και όχι ως βοήθηµα στις περιπτώσεις που η ειδική διάταξη δεν οδηγεί σε «ικανοποιητική λύση». 5 Ράϊκος Αθ., Οµοίως µε ανωτέρω

- 9 - Η γενικότερη όλων των διατάξεων περί ατοµικών δικαιωµάτων είναι αυτή του άρθρου 2 παρ.1 του Συντ. η οποία αναφέρει πως «ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας». Άρα γίνεται αντιληπτό πως το δικαίωµα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας ( άρθρο 5 Σ.) απορρέει από το θεµελιώδες «µητρικό» δικαίωµα προστασίας της ανθρώπινης αξίας. Έτσι λοιπόν είναι πρόδηλη η σχέση ειδικότητας µεταξύ των διατάξεων 4 παρ.1 του Συντάγµατος και 22 παρ.1 εδ. β του Συντάγµατος. Εδώ η διάταξη του άρθρου 22 παρ.1 εδ. β, η οποία αφορά στην ίση αµοιβή για ίσης παροχής εργασία, είναι ειδικότερη της διάταξης του άρθρου 4, δηλαδή της γενικής αρχής της ισότητας. Ωστόσο αν θεωρηθεί πως ο λόγος γίνεται για παροχή εξαρτηµένης εργασίας µε σχέση ιδιωτικού δικαίου, δεν αναιρείται ο σκοπός της βασικής διάταξης του άρθρου 4 που θεµελιώνει την ισότητα ως γενική αρχή. Μια άλλη κατηγορία συρροής των συνταγµατικών διατάξεων στο πρόσωπο ενός φορέα, είναι η σχέση µερικής επικάλυψης των πραγµατικών τους, όταν δηλαδή ορισµένα περιστατικά υπάγονται αποκλειστικά στη µία ή στην άλλη διάταξη και άλλα και στις δύο µαζί. Εν προκειµένω, τίθεται το θέµα της «προτιµήσεως» µιας από τις περισσότερες διατάξεις. Το οµοσπονδιακό συνταγµατικό δικαστήριο της Γερµανίας αποφεύγει τη συρροή δικαιωµάτων µε τον ακριβή περιορισµό του περιεχοµένου τους ή δέχεται συρροή νόµων, εφαρµόζοντας έτσι την αρχή της επικρατήσεως της ειδικής διατάξεως απέναντι της γενικής 6. Έτσι λοιπόν θεωρεί ώς ειδική την διάταξη του άρθρου 6 παρ. 1 περί προστασίας του γάµου και της οικογένειας απέναντι στη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 του συντάγµατος περί της αρχής της ισότητας. Ωστόσο το Δικαστήριο αποφεύγει την άρση των συρροών µε στάθµιση των δικαιωµάτων. Παρά ταύτα σηµειώνεται και περίπτωση, συρροή του θεµελιώδους δικαιώµατος της συνάψεως γάµου µε την ιδιωτική αυτονοµία, που το γερµανικό Οµοσπονδιακό Διοικητικό δικαστήριο νοµολόγησε ότι µια τέτοια σύγκρουση πρέπει να αίρεται µε στάθµιση συµφερόντων, όπου στην κριθείσα περίπτωση η απόφαση δέχτηκε το προβάδισµα της ιδιωτικής αυτονοµίας. Σύγκρουση συνταγµατικών δικαιωµάτων έχουµε στις περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η ταυτόχρονη άσκηση περισσοτέρων δικαιωµάτων, οπότε η άσκηση του ενός δικαιώµατος αποκλείει αναγκαστικά, ολικά ή µερικά, τη σύγχρονη άσκηση του άλλου δικαιώµατος 7. 6, 7 Ράϊκος Αθ. Συνταγµατικό ίκαιο, θεµελιώδη δικαιώµατα, τόµος 1, 2001, σελ 232 εποµ.

- 10 - Στην πράξη αυτό σηµαίνει πως η άσκηση ενός δικαιώµατος από ένα πρόσωπο αποκλείει εν όλω ή εν µέρει την άσκηση του ίδιου ή άλλου δικαιώµατος άλλου ή άλλων προσώπων. Άλλωστε ο ορισµός της «πραγµατικής» σύγκρουσης δικαιωµάτων ορίζει πως είναι η αποδοκιµαζόµενη από το δίκαιο παραβίαση του δικαιώµατος του άλλου, δηλαδή όταν κάποιος φορέας παραβιάζει το συνταγµατικό δικαίωµα του άλλου και η παραβίαση αυτή αποδοκιµάζεται από το δίκαιο. Υπό την γνώµη, ότι τα θεµελιώδη δικαιώµατα δεσµέυουν άµεσα µόνο τους φορείς της δηµόσιας εξουσίας, µια τέτοια σύγκρουση θεµελιωδών δικαιωµάτων µπορεί να είναι µόνο έµµεση και όχι άµεση. Η άµεση σύγκρουση διάφορων προσώπων είναι δυνατή µόνο στην περίπτωση της άµεσης δεσµεύσεως και των ιδιωτών απο τα θεµελιώδη δικαιώµατα και γενικά υπό την θεωρία, η οποία δέχεται την δέσµευση των τρίτων, δηλαδή την «άµεση τριτενέργεια» των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Τέτοιες συγκρούσεις δηµιουργούνται κυρίως στις περιπτώσεις της τριτενέργειας των θεµελιωδών δικαιωµάτων. 'Ετσι λοιπόν παρατηρούνται τέτοια φαινόµενα σύγκρουσης, όπως όταν από την σχέση του εργοδότη µε τον εργαζόµενο συγκρούονται οι εκάστοτε θεµελιώδης ελευθερίες. Για να κατανοήσουµε τι ακριβώς εννοούµε πρακτικά, καλό είναι να εξετάσουµε ένα βασικό και βέβαια θεµελιώδης σηµασίας άρθρο του συντάγµατος, εκείνο του άρθρου 24, του δικαιώµατος του περιβάλλοντος. Και εδώ µπορούν να δηµιουργηθούν, µεταξύ του δικαιώµατος του περιβάλλοντος και άλλων συνταγµατικών δικαιωµάτων, συγκρούσεις, όπως είναι: το δικαίωµα εργασίας (άρθρο 22 Συντ), λόγω απαγόρευσης ή επιβολής περιορισµών στην ελεύθερη εγκατάσταση βιοµηχανικών ή άλλων εγκαταστάσεων, το δικαίωµα του συνέρχεσθαι (άρθρο 11 Συντ), λόγω περιοριστικών µέτρων που σκοπούν στην προστασία από το θόρυβο κλπ. Σε εντονότερη όµως σύγκρουση έρχεται το δικαίωµα στο περιβάλλον µε το δικαίωµα της ιδιοκτησίας (άρθρο 17 Συντ) και µε τα δικαιώµατα της οικονοµικής ελευθερίας και ανάπτυξης (άρθρα 5 παρ. 1 και 106 παρ.1 Συντ). Για να αρθεί λοιπόν αυτή η σύγκρουση υιοθετείται η µέθοδος της αρχής της στάθµσης των συµφερόντων.

- 11 - Σε µία απόφαση που αφορά τη σύγκρουση οικονοµικών τουριστικών συµφερόντων και περιβαλλοντικών συµφερόντων, οι οποίες συνδέονται µε το φυσικό χαρακτήρα µιάς περιοχής, σύµφωνα µε την οποία η Διοίκηση πρέπει να αποβλέπει στην ορθή κατανοµή της τουριστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα, στο πλαίσιο ανάπτυξης µονάδων χωρίς υπερβάσεις των ορίων (ΣτΕ 50/ 93), στην περίπτωση αυτή, δηµιουργήθηκε σύγκρουση µεταξή της προστασίας οικονοµικών συµφερόντων από την ίδρυση µεγάλης τουριστικής µονάδας και περιβαλλοντικών συµφερόντων από την διαφύλαξη του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής 8. Το Δικαστήριο στην περίπτωση αυτή έκρινε πως η Διοίκηση οφείλει να αποβλέπει στην ορθολογική κατανοµή της τουριστικής δραστηριότητας, µέσα στα πλάισια σχεδιασµένης ρύθµισης της χρήσεως της γής και της ανάπτυξης ξενοδοχειακών µονάδων χωρίς υπέρβαση των ορίων κορεσµού κάθε περιοχής. Σε αυτό το σηµείο λοιπόν είναι που εντοπίζουµε την αντίληψη περί βιώσιµης ανάπτυξης. Στην σύγχρονη έννοµη τάξη έχει επικρατήσει η άποψη ότι η ιδιοκτησία, εκτός από δικαίωµα, περιέχει και υποχρεώσεις προς το κοινωνικό σύνολο, το οποίο συνεπάγεται και περιορισµούς στις εξουσίες του ιδιοκτήτη και υποχρέωση ανοχής ορισµένων αναγκαίων ενεργειών επί της ιδιοκτησίας του. Οι περιορισµοί αυτοί, οι οποίοι επιβάλλονται στο δικαίωµα της ιδιοκτησίας, χάριν τις προστασίας του περιβάλλοντος αναφέρονται: α) στην εκµετάλλευση της ιδιοκτησίας, β) στην εξουσία χρήσης και απόλαυσης της ιδιοκτησίας, γ) στην επιβάρυνση της ιδιοκτησίας και δ) στην ελεύθερη διάθεση της ιδιοκτησίας. Ο περιορισµός αυτός υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος δικαιολογείται, αφού αναγνωρίζεται ώς µορφή δηµοσίου συµφέροντος που αναφέρεται σε ένα γενικότερο αγαθό. Πρόσφατη νοµολογία (ΣτΕ 3067/ 01) συνόψισε την παραπάνω προβληµατική ώς εξής: η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος είναι συνταγµατικός στόχος, για την επίτευξη του οποίου είναι δυνατόν να επιβάλλεται ως προληπτικό ή κατασταλτικό µέτρο η µεταβολή του προορισµού µιάς ιδιοκτησίας ή η θέσπιση ρυθµίσεων που ανάγονται σε περιορισµούς των εξουσιών που πηγάζουν απο τον καθορισµό του προορισµού της 9 Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει και το θέµα διαπροσωπική ενέργεια και σύγκρουση δικαιωµάτων, όπου κατά την παραδοσιακή νοµική επιστήµη αλλά και κατά την ορθότερη γνώµη, τα θεµελιώδη δικαιώµατα δεσµεύουν άµεσα µόνο τους φορείς της δηµόσιας εξουσίας, δηλαδή εφαρµόζονται µόνο στις σχέσεις «δηµοσίου δικαίου» (έµµεση σύγκρουση). 8, 9 Σιούτη Γλυκερία- ίκαιο Περιβάλλοντος, Γενικό µέρος Ι. ηµόσιο ίκαιο και περιβάλλον, 1993, σελ.115 και 126

- 12 - Τι συµβαίνει όµως στην περίπτωση που η σύγκρουση αφορά σε σχέση όπου και τα δύο µέρη είναι φορείς δικαιωµάτων, όταν δηλαδή είναι άµεση; Το άρθρο 25 παρ.1 εδ γ Συντ. (τα δικαιώµατα αυτά ισχύουν και στις σχέσεις µεταξύ των ιδιωτών) δέχεται την άµεση δέσµευση και των ιδιωτών από τα θεµελιώδη δικαιώµατα και ακολουθεί την θεωρία που υποστηρίζει την «άµεση τριτενέργεια». Όπως προκύπτει από την ανθρωπιστική αρχή, στην έννοµη τάξη αναγνωρίζεται µόνο η εξουσία του ανθρώπου στο άτοµο του (αυτοπροσδιορισµός) όχι όµως και η εξουσία του πάνω σε άλλα άτοµα. Δεν υπάρχει λοιπόν, από νοµική άποψη, στην σύγχρονη έννοµη τάξη «σύγκρουση δικαιωµάτων». Στην πραγµατικότητα ένας απο τους φορείς έχει θίξει τα δικαιώµατα του άλλου, άρα πρόκειται για προσβολή δικαιώµατος και όχι για σύγκρουση και δεν είναι νοητή η σύγκρουση εφόσον το δικαίωµα ασκείται εντός των νοµίµων ορίων. Πρόκειται µάλλον τότε για πλαστή σύγκρουση, δηλαδή το δικαίωµα δεν ασκείται κατά νόµιµο τρόπο. Αποστολή του δικαίου λοιπόν είναι η δικαιική άρση των πραγµατικών συγκρούσεων, δηλαδή η απονοµή της δικαιοσύνης, η οποία επιβάλει την αρµονική συµβίωση. Έτσι ακριβώς προκύπτει η διάκριση ανάµεσα στην πραγµατική αντίθεση και την νοµική σύνθεση της αντίθεσης. Η αντίληψη αυτή, της σύγκρουσης, µας οδηγεί στη στάθµιση των συµφερόντων. Προκειµένου να αρθούν αυτές οι συγκρούσεις των δικαιωµάτων στο πεδίο των σχέσεων κράτους-πολιτών, ιδιαίτερα στη γερµανική θεωρία, έχουν προκριθεί ορισµένες µέθοδοι που είναι: α. Η µέθοδος που βασίζεται στην αρχή της αναλογικότητας που εφαρµόζεται για τον περιορισµό των δικαιωµάτων µε επιφύλαξη νόµου και β. Η µέθοδος που βασίζεται στην αρχή της πρακτικής εναρµόνισης και αφορά σε δικαιώµατα που δεν περιορίζονται µε επιφύλαξη νόµου. Αυτές τις δύο θα αναλύσουµε παρακάτω.

- 13-5. Αρχή της αναλογικότητας Σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας θα πρέπει να υπάρχει εύλογη σχέση, σχέση αναλογίας, ανάµεσα στον επιδιωκόµενο σκοπό και τον περιορισµό συνταγµατικού δικαιώµατος, ως µέσου για την επίτευξη του σκοπού. Η αρχή της αναλογικότητας, η οποία προσδιορίζει τη σχέση ανάµεσα στο σκοπό του νοµοθέτη και το µέσο που χρησιµοποιεί για την επίτευξη του σκοπού, το οποίο περιορίζει το συνταγµατικό δικαίωµα, πρέπει να συγκεντρώνει τις ιδιότητες της αναγκαιότητας αλλά και της καταλληλότητας. Η αρχή αυτή κατοχυρώνεται πλέον στο άρθρο 25 παρ. 1 εδ.δ Σ, καθώς πρίν την ρητή καθιέρωση της αρχής αυτής στο άρθρο 25 συνήγετο από τα άρθρα 5 παρ.1 και 25 παρ.1. Στο άρθρο 25 του συντάγµατος λοιπόν, ορίζεται πως κάθε είδους περιορισµοί των δικαιωµάτων πρέπει να σέβονται την αρχή της αναλογικότητας. Κατά το Γερµανικό Οµοσπονδιακό Συνταγµατικό Δικαστήριο ο νοµοθετικός περιορισµός πρέπει να ανταποκρίνεται πρός τα πράγµατα και να θεµελιώνεται στη φύση του πράγµατος ώστε να µην επιτρέπει στον νοµοθέτη να εισάγει περιορισµούς ξένους πρός τα πράγµατα. Την αρχή αυτή εφαρµόζει και το Δικαστήριο των Ευρωπαικών Κοινοτήτων και η οποία καθιερώνεται στα άρθρα 8-1 1 ΕΣΔΑ. Για την εξέταση της νοµιµότητας του περιορισµού των συνταγµατικών δικαιωµάτων, τα δύο βασικά συστατικά αυτής της σχέσης είναι ο επιδιωκόµενος σκοπός του νοµοθέτη και το µέσο που χρησιµοποιείται για κάθε περίπτωση. Σύµφωνα µε τα ελληνικά δικαστήρια, τα οποία και ελέγχουν τον σκοπό του νόµου, θα πρέπει ο σκοπός αυτός του νοµοθέτη να είναι σύµφωνος πρός το Σύνταγµα. Ο έλεγχος αυτός όµως των ελληνικών δικαστηρίων σηµαίνει πως δεν ελέγχεται δικαστικά η αλήθεια του δηλωµένου σκοπού του νοµοθέτη, δηλαδή η «κατάχρηση της νοµοθετικής εξουσίας». Τα στάδια λοιπόν που διέρχεται η µέθοδος αυτή είναι τα εξής: α) Η προσφορότητα, όπου ο σκοπός ο συγκεκριµένος θεωρείται και ο κατάλληλος εφόσον µπορεί να επιφέρει το επιδιωκόµενο αποτέλεσµα, που σηµαίνει πως ο περιορισµός πρέπει να είναι κατ' είδος και έκταση πρόσφορος για την επίτευξη του σκοπού. β) Η αναγκαιότητα, όπου εδώ είναι αναγκαίος ο περιορισµός όταν αποκλείεται άλλου, εξίσου µεν αποτελεσµατικού, λιγότερο όµως περιοριστικού, µέτρου. Σύµφωνος δηλαδή, µε την αρχή της αναλογικότητας, δεν είναι ο περιορισµός ο οποίος, για το ίδιο αποτέλεσµα µπορεί να επιτευχθεί µε µικρότερο περιορισµό, που σηµαίνει πως δεν είναι και ο αναγκαίος.

- 14 - Η νοµολογία του ΣτΕ στηρίζει την άποψη πως η έκταση του περιορισµού του δικαιώµατος ελέγχεται δικαστικά και κυρίως αν αυτός ο περιορισµός υπερβαίνει το αναγκαίο µέτρο. Η διοίκηση λοιπόν πρέπει να εφαρµόζει τους ηπιότερους. Ουσιαστικά ο ερµηνευτής του δικαίου ο οποίος βρίσκεται ενώπιον µιας σύγκρουσης δικαιωµάτων στην απόφασή του να περιορίσει κάποιο, να υιοθετήσει το µέτρο εκείνο που είναι πρόσφορο να οδηγήσει στο επιθυµητό αποτέλεσµα. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί ο περιορισµός του θεµελιώδους δικαιώµατος της προσωπικής ελευθερίας( άρθρο 5.παρ 3 Συντ.) µε το µέτρο προσωποκράτησης.

- 15-6. Η αναλογικότητα stricto sensu. Η Στάθµιση των συµφερόντων Στην αρχή της αναλογικότητας εντάχθηκε η στάθµιση των συµφερόντων, η οποία αρχικά θεωρείτο ως αυτοτελής µέθοδος. Στο πεδίο των ιδιωτικών σχέσεων σε αντίθεση µε την αρχή της αναλογικότητας η οποία εφαρµόζεται σε σχέσεις δηµοσίου δικαίου το γερµανικό οµοσπονδιακό συνταγµατικό δικαστήριο, ανέπτυξε στο πλαίσιο της νοµολογίας της, τη θεωρία της στάθµισης των συµφερόντων, η οποία και συνδέεται στενά µε την αντίληψη που επικρατεί στη Γερµανία για το αξιολογικό σύστηµα και την αξιολογική φύση της έννοµης τάξης, προκειµένου να αρθούν οι συγκρούσεις µεταξύ των δικαιωµάτων. Ξεκινόντας λοιπόν απο τη νόµιµη βάση της άσκησης των δικαιωµάτων και από τα δύο µέρη της διαφοράς, προβαίνουµε στην στάθµιση των συµφερόντων για κάθε συγκεκριµένη περίπτωση όπου οι «ανώτερες αξίες υπερτερούν» και «οι κατώτερες υποχωρούν». Οπωσδήποτε, είναι ευρύτερα αποδεκτή η θέση πως αποκλείεται οποιαδήποτε ιεράρχηση θεµελιωδών δικαιωµάτων. Το Σύνταγµα άλλωστε προβαίνει στη µοναδική ιεράρχηση στο άρθρο 110παρ.1 Συντ. όπου και διακρίνει τα δικαιώµατα σε αναθεωρητέα και µη. Αντίθετα, κατά γενική παραδοχή όλα τα θεµελιώδη δικαιώµατα είναι ισότιµα, έχουν δηλαδή τυπική ισοδυναµία. Αυτό βεβαίως συµαίνει πως αυτή η ισοδυναµία εµποδίζει την στάθµιση των προστατευοµένων µε αυτές αγαθών. Η µέθοδος αυτή δηµιουργήθηκε για την εφαρµογή των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις σχέσεις δηµοσίου δικαίου και οχι στις διαπροσωπκές σχέσεις και η οποία στηρίζεται στη νόµιµη άσκηση των δικαιωµάτων και από τα δύο µέρη και την αντιµετώπιση της µεταξύ τους σύγκρουσης. Για παράδειγµα το οµοσπονδιακό δικαστήριο της Γερµανίας προέκρινε το προβάδισµα της ζωής του κυοφορούµενου, απέναντι στο δικαίωµα αυτοδιαθέσεως της γυναίκας, καθώς και το προβάδισµα του δικαιώµατος επίκαιρης ενηµέρωσης της κοινής γνώµης για την διάπραξη εγκληµάτων απέναντι στο δικαίωµα προσωπικότητας του δράστη. Το ίδιο λοιπόν συµβαίνει και µε το διακίωµα στο περιβάλλον όπου βλέπουµε να έχει προβάδισµα έναντι άλλων όπως: το δικαίωµα της ελεύθερης επιλογής κατοικίας περιορίζεται στο πλαίσιο προστασίας των φυσικών πόρων, το δικαίωµα αναψυχής το οποίο περιορίζεται µε την απαγόρευση πρόσβασης σε ορισµένα τοπία ή µε τη υποχρεωτική έκδοση άδειας για την άσκηση θήρας ή αλιείας.

- 16 - Επίσης,σηµαντική κρίνεται και η απόφαση του ΣτΕ (ΣτΕ 1/1992, Ελλ νη 1993,859) σύµφωνα µε την οποία η συνδροµή, λόγου δηµοσίου συµφέροντος που να δικαιολογεί τη µεταβολή του προορισµού του δάσους, θα πρέπει να γίνει δεκτή µόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες να προέχει η οικονοµία και όχι για οικιστικούς σκοπούς, έστω και αν περιορίζεται το δικαίωµα κατοικίας. Μελετώντας τα παραδείγµατα πρέπει να επισηµάνουµε πως η αρχή της στάθµισης των δικαιωµάτων παρέχει µεγάλη εξουσία στον δικαστή ο οποίος εντοπίζοντας τις αντιθέσεις της διαφοράς, εύκολα µπορεί να παρασυρθεί από υποκειµενικά στοιχεία και κρίσεις. 7. Πρακτική εναρµόνιση Η µέθοδος αυτή προτάθηκε για την συγκεκριµενοποίηση του κανονιστικού περιεχοµένου των συνταγµατικών κανόνων και η προβολή της γίνεται κυρίως για την άρση των αντιθέσεων στις περιπτώσεις που δεν προβλέπεται επιφύλαξη υπέρ του νόµου. Δεν περιορίζονται όµως µόνο τα δικαιώµατα για τα οποία υπάρχει επιφύλαξη υπέρ του νόµου αλλά το ίδιο ισχύει και στα ανεπιφύλακτα. Η δικαιολόγηση αυτή έγκειται στην ύπαρξη άλλης συνταγµατικής διάταξης κατά συστηµατική ερµηνεία. Στόχος αυτής της µεθόδου είναι η εξασφάλιση της εφαρµογής όλων των διατάξεων, ώστε να προκύψει δίκαιη εξισορρόπηση. Υποδεικνύει µε αυτό τον τρόπο ότι οι περιορισµοί των δικαιωµάτων προκύπτουν απο την συστηµατική ερµηνεία των διατάξεων. Η συγκεκριµένη θεωρία αναπτύχθηκε από τον K. Hesse και υποστηρίζει πως η σύγκρουση που εµφανίζεται, πρέπει να άρεται µε την αµοιβαία οριοθέτηση του περιεχοµένου των δικαιωµάτων. Ο ανάλογος περιορισµός τους οδηγεί στην µεγαλύτερη δυνατή πρακτική εφαρµογή όλων των συγκρουόµενων δικαιωµάτων. Παράδειγµα πρακτικής εναρµόνισης συγκρουόµενων συµφερόντων αποτελεί η ελευθερία της οδικής κυκλοφορίας µε την ελευθερία των συναθροίσεων. Η συνάθροιση είναι παροδικού χαρακτήρα και δεν εµποδίζει την ελευθερία της οδικής κυκλοφορίας. Αν αντίθετα σκοπός της είναι να παραλύσει την οικονοµική ζωή της χώρας µε τη διαρκή κατάληψη του οδοστρώµατος και παρεµπόδιση της κυκλοφορίας οχηµάτων και πεζών, τότε δεν είναι δυνατό να ισχύει η αρχή της πρακτικής αρµονίας εφόσον θίγονται τα δικαιώµατα της οικονοµικής ελευθερίας και της ελευθερίας κινήσεως. Εδώ αναγκαστικά θα περιοριστεί το δικαίωµα της συναθροίσεως (µετά από στάθµιση συµφερόντων).

- 17-8. Βασικό συµπέρασµα και περίληψη Όπως αναλύθηκε παραπάνω, τα θεµελιώδη συνταγµατικά δικαιώµατα που απολαµβάνει ενα άτοµο µέσα στα πλαίσια µιας οργανωµένης κοινωνίας συχνά µπορεί να έρθουν σε σύγκρουση κατά την άσκησή τους, είτε στο πρόσωπο ενός φορέα(η αποκαλούµενη συρροή), είτε µεταξύ διαφόρων φορέων. Έχοντας ώς δεδοµένο ότι όλα τα θεµελιώδη δικαιώµατα είναι ισότιµα µεταξύ τους και δεν υπόκεινται σε καµία ιεραρχική διάκριση, δύσκολα µπορούµε να συνάγουµε κάποιο προβάδισµα στη µεταξύ τους σύγκρουση. Προκειµένου λοιπόν να αρθούν αυτές οι συγκρούσεις κατά την ενάσκησή τους και να εδραιωθεί κοινωνική ειρήνη, η νοµολογία έχει υιοθετήσει ορισµένες µεθόδους εξοµάλυνσης αυτών των συγκρούσεων και πρόκρισης εκείνου του δικαιώµατος που σε κάθε συγκεκριµένη περίπτωση εξυπηρετεί περισσότερο το δηµόσιο συµφέρον και την κοινωνική τάξη. Μία τέτοια µέθοδος είναι και η στάθµιση των συµφερόντων που αναλύθηκε διεξοδικά ανωτέρω και αποτελεί εξειδίκευση της αρχής της αναλογικότητας. Βέβαια, η µέθοδος της στάθµισης των συµφερόντων δεν κρίνεται πάντα και ώς η πιο κατάλληλη για την αντιµετώπιση αυτών των προβληµάτων, καθώς ουσιαστικά παραχωρεί το προβάδισµα σε κάποιο δικαίωµα προκρίνοντάς το και ως το επικρατέστερο. Υπάρχουν άλλες περιπτώσεις όπου η αρχή της πρακτικής εναρµόνισης ή πρακτικής αρµονίας λύνει αποτελεσµατικότερα τις ενδεχόµενες συγκρούσεις µεταξύ των θεµελιωδών δικαιωµάτων επιτυγχάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την παράλληλη άσκηση του περιεχοµένου τους µε τον παράλληλο περιορισµό τους αξιολογώντας πάντα τα πραγµατικά και νοµικά δεδοµένα της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά. Καταλήγοντας, πρέπει λοιπόν να πούµε πως οι συγκρούσεις αυτές αίρονται και ενδεχόµενες αντιθέσεις εξοµαλύνονται µε την εφαρµογή των ανωτέρω µεθόδων ώστε τα δικαιώµατα να ασκούνται κατά νόµιµο τρόπο και να µην θίγονται τα όρια άσκησης δικαιωµάτων άλλων φορέων. Άλλωστε, σωστά υποστηρίζεται πως η σύγκρουση των δικαιωµάτων είναι έννοια πλαστή, δηλαδή απόρροια της ατοµικιστικής έννοµης τάξης στην οποία διαβιούµε. Ζήτηµα σύγκρουσης δικαιωµάτων λοιπόν στην σύγχρονη έννοµη τάξη µπορούµε να πούµε πώς, δεν υπάρχει.

- 18 - Summary As discussed above, the fundamental constitutional rights enjoyed by a person within an organized society, may often come into conflict when enforcing them. In order to resolve these conflicts within the enforcement and to consolidate social peace, the law has adopted certain methods of normalising these conflicts. One such method is the balance of interests, which is a specialisation of the principle of proportionality. There are other cases where the principle of harmonisation or the practical harmony, effectively solves any conflicts between the fundamental rights. Concluding, there must be therefore said that these conflicts are removed and any eventual differences are normalised by the application of the above methods, so that rights may be exercised in a lawful way and the bounds of rights-exercising of other bodies will not to be affected.

- 19-9. Βιβλιογραφία 1. Γέροντας Απόστολος, Η συµµετοχή των πολιτών και των κοινωνικών φορέων στη διαδικασία λήψης διοικητικών αποφάσεων, 1986 2. αγτόγλου Π., Συνταγµατικό ίκαιο, Ατοµικά και κοινωνικά ικαιώµατα Α, 1991 3. ηµητρόπουλος Ανδρέας, Συνταγµατικά δικαιώµατα, Γενικό µέρος Σύστηµα Συνταγµατικού δικαίου, τόµος Γ - Ηµιτόµος Ι, 2005 4. Μάνεσης Αρ., Συνταγµατικά ικαιώµατα, Ατοµικές ελευθερίες, 1982 5. Ράϊκος Αθ., Συνταγµατικό ίκαιο, Θεµελιώδη δικαιώµατα, τόµος 2, 2002 6. Σιούτη Γλυκερία, ίκαιο περιβάλλοντος Γενικό µέρος Ι. ηµόσιο ίκαιο και περιβάλλον.1993 7. Χρυσόγονος Κ., Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, 2η έκδοση, 2002 Ηλεκτρονική βιβλιογραφία www.greeklaws.com/pubs/results.php?id=2566 www.greeklaws.com/pubs/index.php?type=02&rtype=students

- 20-10. Λήµµατα Σύνταγµα Συνταγµατικό δικαίωµα Περιορισµοί δικαιωµάτων Συρροή δικαιωµάτων Σύγκρουση δικαιωµάτων Άµεση τριτενέργεια Αρχή αναλογικότητας Προσφορότητα και αναγκαιότητα Αρχή πρακτικής εναρµόνισης Στάθµιση συµφερόντων Constitution Constitutional right Restrictions on rights Competing rights Confliction of rights Direct third-party affection Rule of proportionality Adequacy and necessity Rule of practical harmonisation Balancing interests