ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: «ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» Ι ΡΥΜΑ: ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Σχετικά έγγραφα
ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η :

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων I (Μον.Πρωτ.Θεσ/νίκης 1080/1995)

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Θέµα: Η αρχή της ανθρώπινης αξίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ. ΓΡΙΒΑ. ιδάσκων Καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

Σελίδα 1 από 5. Τ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

# εργασία αρ.3# ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣτΕ ΟΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ Σ Χ Ε Ι Α Γ Ρ Α Μ Μ Α 5]ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας : Άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγµατος( Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας) Σχολιασµός Αποφ. 40/1998 Α.Π

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Εμβάθυνση στο συνταγματικό δίκαιο

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ :

ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ Ι ΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ,ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Οικογενειακό Δίκαιο. Τίτλος Μαθήματος LAW 201. Κωδικός Μαθήματος. Υποχρεωτικό. Τύπος μαθήματος. Προπτυχιακό. Επίπεδο. 2 ο / 3 ο (Χειμερινό)

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2011/0059(CNS) Σχέδιο γνωμοδότησης Evelyne Gebhardt (PE v01-00)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ. Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία. Δικαστήρια

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Πολιτική Παιδεία Β Λυκείου

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

Η ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 1 ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΡΟΣΘΕΤΟΥ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΤΗΣ ΕΣΔΑ. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail:

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών

ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 2250/1940 ΑΣΤΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ BIBΛIO ΠPΩTO

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ίκαιο Κληρονομιών και ιαδοχής Θα ανακοινωθεί Αναμένεται ότι με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες θα είναι σε θέση να:

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ι. Η έννοια του δικαίου. 1. Ορισμός του κανόνα δικαίου

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Ν.1850 / Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ AΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΤΟΥΣ

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων

Θέµα: Επαναφορά των προτάσεων του Συνηγόρου του Πολίτη για την φορολογική ισότητα ανδρών και γυναικών

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΩ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ»

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών

Συνυποβαλλόμενα έγγραφα θεμελίωσης εγγραπτέου δικαιώματος

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ (Οι αριθμοί παραπέμπουν στις παραγράφους και στις σελίδες, όπου ενδείκνυται)

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

Καταχρηστικές ρήτρες σε συµβάσεις: Τι πρέπει να προσέχουν οι αγοραστές ακινήτων

Τα θεμελιώδη δικαιώματα γίνονται πραγματικότητα για τους πολίτες χάρη στον Χάρτη της ΕΕ

PAPER 5 Το δικαίωµα πληροφόρησης του κοινού και η προστασία της τιµής του κατηγορουµένου στην απόφαση ΕφΑθ 4054/1992 (υπόθεση πώλησης όπλων στο Ιράν)

Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι:

Ξενοφών Κοντιάδης Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Δικηγόρος, Πρόεδρος Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

9.ΦΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών.

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία

Transcript:

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: «ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ Ι ΡΥΜΑ: ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗ ΟΝΟΜΑ: ΕΛΕΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΑΚΗ Α.Μ.: 1340200201031 ΑΘΗΝΑ, 5/09/2007

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ...5 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ...7 Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ Ι ΙΟΚΤΗΣΙΑΣ...10 ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗ ΙΑ ΟΧΗ ΜΟΝΑΧΟΥ...11 ΓΑΜΟΣ (ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ) ΑΝΑ ΡΟΜΙΚΟΤΗΤΑ Ι ΙΟΚΤΗΣΙΑ...14 ΑΡΙΘΜΟΣ 6761/1984...14 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ...17 ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ...18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...20 2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορική εξέλιξη οδήγησε στη νοµική κατοχύρωση ορισµένων θεµελιωδών δικαιωµάτων του ανθρώπου, του πολίτη, ως µεµονωµένου ατόµου ή ως µέλους µιας οµάδας. Τα δικαιώµατα αυτά χαρακτηρίζονται από το σύνταγµά µας ως ατοµικά δικαιώµατα γιατί αποσκοπούν να αποτρέψουν την απορρόφηση του σε ένα ολοκληρωτικό κράτος, που είναι ακριβώς το κράτος χωρίς δικαιώµατα. για το λόγο αυτό µιλάµε πότε για «ανθρώπινα δικαιώµατα» και πότε για «δικαιώµατα του ανθρώπου». Στην εποχή της αµερικανικής και της γαλλικής επαναστάσεως οι τρέχοντες όροι ήταν «rights of man» και «droits de l homme». Τα ατοµικά ή συνταγµατικά δικαιώµατα δεν ενισχύουν απλώς την έννοµη θέση του ιδιώτη, αλλά τον µεταβάλλουν από απλό αντικείµενο δικαίου σε υποκείµενο δικαίου, από απλό υπήκοο σε πολίτη. Είναι υποκειµενικά δίκαια,πλήρη δηλαδή δικαιώµατα του ατόµου, αγώγιµες και εξαναγκαστές έννοµες αξιώσεις. Οριοθετούν την κρατική εξουσία και την υποτάσσουν σε κανόνες υπερκείµενης τυπικής ισχύος. Ο ενδιαφερόµενος ιδιώτης µπορεί να επικαλεστεί τους κανόνες αυτούς ενώπιον της διοικήσεως και των δικαστηρίων, δυνάµει διαδικαστικών δικαιωµάτων που του παρέχει το άρθρο 20 του Συντάγµατος. Η πρακτική σηµασία των ατοµικών δικαιωµάτων έλαβε µεγάλες διαστάσεις ιδίως µετά τον δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο οπότε σειρά διεθνών συµβάσεων διακήρυξε τη θέληση της διεθνούς κοινωνίας να τα κατοχυρώσει. Κατά τη διάρκεια των δύο παγκοσµίων πολέµων οι κινήσεις για διεθνή κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, αν και ισχνές, ήταν αξιοσηµείωτες. Από αυτές σηµειώνεται η «ιακήρυξη των διεθνών δικαιωµάτων του ανθρώπου», η οποία υιοθετήθηκε το 1929 από το Ινστιτούτο ιεθνούς δικαίου. Μετά το τέλος του δεύτερου παγκοσµίου πολέµου η Γενική συνέλευση των ηνωµένων εθνών ψήφισε τις 10 εκεµβρίου 1948 στο Παρίσι την «Οικουµενική ιακήρυξη των Ανθρωπίνων ικαιωµάτων», η οποία συµπεριέλαβε στον κλασικό κατάλογο των ατοµικών δικαιωµάτων και άλλα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώµατα. 3

Επίσης υπογράφηκε και η «Σύµβαση για την προστασία των δικαιωµάτων του ανθρώπου και των θεµελιωδών ελευθεριών» (Σύµβαση Ρώµης), η οποία συµπληρώθηκε µε το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο των Παρισίων» της 20 ης Μαρτίου 1952. η Σύµβαση αυτή αποτελεί κατευθυντήριο νοµικό κείµενο για την ερµηνεία και εφαρµογή από τον νοµοθέτη και τον εσωτερικό δικαστή της εσωτερικής νοµοθεσίας και όπλο του πολίτη όταν προσβάλλονται τα δικαιώµατά του. Στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων κατοχυρώνονται οι λεγόµενες κοινοτικές ελευθερίες, οι οποίες αν και έχουν κυρίως εφαρµογή στον οικονοµικό χώρο, παρατηρείται τάση γενίκευσης και εξέλιξής τους, τάση που συµβαδίζει µε τη γενικότερη εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην Ελλάδα οι αρχές κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους, συνδυασµένες σε µια ενιαία αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου εισάγονται για πρώτη φορά ρητά στο Σύνταγµα µε την αναθεώρηση του 2001. 4

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Κατά την αρχαιότητα ήταν αδιανόητη η ύπαρξη των ατοµικών δικαιωµάτων γιατί δεν αναγνωρίστηκε ποτέ η ελευθερία του ατόµου παρά µόνο η ελευθερία της πόληςκράτους. Οι αρχαίοι Έλληνες, ιδιαίτερα, την έννοια της ελευθερίας την ταύτιζαν µε την έννοια της δηµοκρατίας και την αντιδιέστελλαν µε αυτήν της τυραννίας. Από τον Μεσαίωνα, όµως και ενώ άρχιζαν να δηµιουργούνται τα πρώτα µεγάλα κράτη, οι ατοµικές ελευθερίες έκαναν την εµφάνισή τους σαν αποτέλεσµα της διάστασης κράτους-κοινωνίας, µονάρχη-λαού. Σηµαντικό γεγονός αποτέλεσε η αναγνώριση του χριστιανισµού σαν επίσηµης θρησκείας του Βυζαντινού κράτους (313), κάτι που βαθµιαία επέφερε την θρησκευτική ελευθερία κατά την περίοδο της Μεταρρύθµισης, όπου πλέον επικράτησε η αντίληψη ότι η θρησκεία είναι ιδιωτική και µόνο υπόθεση, ώστε το κράτος να µη µπορεί να επέµβει ούτε στο είδος, ούτε στον τρόπο της θρησκευτικής συνείδησης και λατρείας. Σήµερα, τα ατοµικά δικαιώµατα είναι θεµελιωµένα στα Συντάγµατα των κρατών και η ύπαρξη τους δείχνει, αφενός µέχρι που µπορεί να ασκηθεί η κρατική εξουσία, αποτελώντας έτσι τα όρια µεταξύ κράτους και δικαιωµάτων πολιτών, αλλά αφετέρου, αποτελούν ταυτόχρονα και την άµυνα του πολίτη κατά του κράτους και των αυθαιρεσιών των οργάνων του, ώστε να µην παρεµβαίνει σ αυτά και τα περιορίζει. Το σύνταγµα του 1975 απαγορεύει την αναθεώρηση ορισµένων από αυτά, όπως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ισότητα, η προσωπικότητα και η θρησκευτική ελευθερία, ενώ προβλέπεται η αντίσταση των πολιτών κατά οποιουδήποτε θα επιχειρήσει την κατάλυσή του και µαζί µε αυτό και τα θεµελιώδη δικαιώµατά τους (104 παρ. 4 Σ). Με την ανάπτυξη όµως των ατοµικών ελευθεριών και την θεµελίωσή τους, διευρύνθηκε περισσότερο η διάσταση κράτους πολιτών και δεν εξισορροπήθηκε, γιατί επικράτησε η αντίληψη ότι η οποιαδήποτε επέµβαση του κράτους σε αυτά θεωρείται παράνοµη ενέργεια στις σχέσεις των πολιτών. 5

Το γεγονός αυτό δηµιούργησε νέο πρόβληµα και σε συνδυασµό µε τις ιστορικοκοινωνικές εξελίξεις, όπως η βιοµηχανική επανάσταση, οδήγησε τελικά στην κοινωνικοοικονοµική ανισότητα των ανθρώπων γιατί γρήγορα ο πλούτος συγκεντρώθηκε στα χέρια των λίγων. Ιστορικά το πρόβληµα αυτό αντιµετωπίστηκε µε δύο τρόπους. Αναπτύχθηκε η σοσιαλιστική θεωρία και σε ορισµένα κράτη επικράτησε ο κοµµουνισµός (Ρωσία 1917), ενώ από την άλλη µεριά άρχισε να διαµορφώνεται το κοινωνικό κράτος. Στα κοινωνικά κράτη άρχισε ο περιορισµός των ατοµικών δικαιωµάτων για χάρη του συνόλου, του γενικού συµφέροντος, ενώ µετά τους παγκοσµίους πολέµους λήφθηκαν προστατευτικά µέτρα για τη θεµελίωση της κοινωνικής δικαιοσύνης ενώ ταυτόχρονα παρενέβη στην οικονοµική ζωή των πολιτών µε σκοπό όχι να την περιορίσει, αλλά να την διορθώσει αµβλύνοντας τις κοινωνικές και οικονοµικές αυθαιρεσίες. Τα γεγονότα αυτά είχαν διπλό αντίκτυπο στα ατοµικά δικαιώµατα. Περιορίστηκαν σε σηµαντικό βαθµό, αλλά ταυτόχρονα δηµιουργήθηκε η αντίληψη ότι το κράτος όχι µόνο πρέπει να παρεµβαίνει σε αυτά αλλά οφείλει µερικές φορές να επεµβαίνει και να ρυθµίζει. Η υποχρέωση αυτή του κράτους για προστασία των ατοµικών δικαιωµάτων οδήγησε στην ύπαρξη των κοινωνικών δικαιωµάτων. (Σύνταγµα Βοϊµάρης). Η Ελλάδα παρόλο που ήταν υποδουλωµένη δέχθηκε την επίδραση των αντιλήψεων αυτών. Ο Ρήγας Φεραίος επηρεασµένος από τους ευρωπαίους φιλοσόφους γράφει τον κατάλογο των δικαίων του ανθρώπου. Με την απελευθέρωση και τη δηµιουργία των πρώτων συνταγµάτων περιελήφθησαν σε αυτά ορισµένα ατοµικά δικαιώµατα., αλλά µόνο το Σύνταγµα του 1864 περιέλαβε λεπτοµερή κατάλογο των δικαιωµάτων αυτών, ενώ το Σύνταγµα του 1927 περιέλαβε για πρώτη φορά και κοινωνικά δικαιώµατα. 6

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Η τριτενέργεια ή ορθότερα η απόλυτη ενέργεια των δικαιωµάτων του ανθρώπου είναι µια θεωρία, η αποδοχή της οποίας οδηγεί σε µια διερεύνηση του κύκλου των λεγόµενων αποδεκτών των θεµελιωδών δικαιωµάτων, του κύκλου δηλαδή των προσώπων που δεσµεύονται από αυτά. Η θεωρία της τριτενέργειας έχει δηλαδή ως σκοπό να επεκτείνει την ισχύ των θεµελιωδών δικαιωµάτων που κατοχυρώνονται στο Σύνταγµα και παραδοσιακά αφορούσαν στις σχέσεις Κράτους-Πολίτη και στις σχέσεις µεταξύ ιδιωτών. Η ιστορική αυτή προέλευση της ισχύος των θεµελιωδών δικαιωµάτων έναντι του κράτους, σε σχέσεις δηλαδή οι οποίες ενέχουν εξουσιαστικό χαρακτήρα σε συνδυασµό ενδεχοµένως και µε το γεγονός ότι η θεωρία της τριτενέργειας αναπτύχθηκε αρχικά στο εργατικό δίκαιο οδήγησε ένα µέρος της ελληνικής θεωρίας στο να απαιτεί ως προϋπόθεση για την εφαρµογή της τριτενέργειας την ύπαρξη µεταξύ των ιδιωτών σχέσης ιδιωτικής εξουσίασης. Ένα άλλο όµως µέρος της θεωρίας υποστηρίζει εν τούτοις ότι η τριτενέργεια είναι δυνατή ανεξάρτητα από την ύπαρξη µεταξύ των ιδιωτών εξουσιαστικής σχέσης ή µη. Σχετικά µε το πεδίο εφαρµογής της τριτενέργειας οµόφωνα γίνεται δεκτό, ότι υπάρχουν δικαιώµατα που από τη φύση τους δεν είναι καταρχήν δεκτικά τριτενέργειας, όπως λ.χ. το δικαίωµα αλλοδαπού να µην εκδοθεί για τη δράση του υπέρ της ελευθερίας (άρθρο 5, παρ.2 Συντ.), και ότι άλλα δικαιώµατα ήδη από την διατύπωση της σχετικής συνταγµατικής διάταξης τριτενεργούν, όπως λ.χ. το δικαίωµα ίσης αµοιβής ανδρών και γυναικών για ίσης αξίας εργασία (άρθρο 22, παρ.1 Συντ.). ιαφωνίες όµως ανακύπτουν σχετικά µε την τριτενέργεια των λοιπών συνταγµατικών δικαιωµάτων. Για τα λοιπά αυτά δικαιώµατα το ζήτηµα της τριτενέργειας ή µη είναι ζήτηµα ερµηνείας των σχετικών συνταγµατικών διατάξεων. Ως µάλλον κρατούσα πρέπει πάντως να θεωρηθεί η άποψη, η οποία περιορίζει την τριτενέργεια στα ατοµικά δικαιώµατα. 7

Υποστηρίζεται όµως στην θεωρία και η άποψη ότι η εφαρµογή της θεωρίας της τριτενέργειας είναι δυνατή και στα κοινωνικά δικαιώµατα, ενδεχοµένως δε και σε ορισµένα πολιτικά δικαιώµατα, µε την έννοια ότι η απόλυτη ενέργεια των συνταγµατικώς κατοχυρωµένων δικαιωµάτων επιβάλλει την απόλυτη προστασία τους έναντι οποιασδήποτε προσβολής από οποιονδήποτε και αν προέρχεται, κράτος ή ιδιώτη. Στην αλλοδαπή και ελληνική θεωρία, αλλά και στην αλλοδαπή νοµολογία, γίνεται διάκριση µεταξύ άµεσης και έµµεσης τριτενέργειας. Η διάκριση αυτή, η οποία αποτελεί αντικείµενο σοβαρών διαφωνιών, αφορά στον τρόπο εφαρµογής των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις ιδιωτικές σχέσεις. Ως άµεση νοείται η τριτενέργεια στις περιπτώσεις εκείνες, στις οποίες ο ιδιώτης επικαλείται απευθείας κάποια συνταγµατική διάταξη που κατοχυρώνει ανθρώπινα δικαιώµατα για να θεµελιώσει ένα δικαίωµα ή µία υποχρέωση, η οποία δεν προβλέπεται στο ιδιωτικό δίκαιο καθώς επίσης και εκείνες, στις οποίες ελέγχεται µια δικαιοπραξία ή µια συµπεριφορά µε τη χρησιµοποίηση ως κανόνα ελέγχου απευθείας κάποιας συνταγµατικής διάταξης. Στην άµεση δηλαδή τριτενέργεια τα συνταγµατικά δικαιώµατα εφαρµόζονται ως αυτοτελείς κανόνες δικαίου µε πρακτική συνέπεια την ακυρότητα των δικαιοπραξιών που αντίκεινται σε αυτά (θεωρούνται δηλαδή ως απαγορευτικές διατάξεις νόµου κατά το άρθρο 174Α.Κ) ή την υποχρέωση αποζηµίωσης σε περίπτωση υπαίτιας προσβολής τους (η προσβολή τους δηλαδή θεωρείται ως παράνοµη συµπεριφορά κατά το άρθρο 914Α.Κ). Ως έµµεση νοείται η τριτενέργεια στις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες τα συνταγµατικά δικαιώµατα εφαρµόζονται στις ιδιωτικές σχέσεις έµµεσα, υπό τη µορφή της χρησιµοποίησής τους για την πλήρωση και ερµηνεία των γενικών ρητρών και αορίστων νοµικών εννοιών του ιδιωτικού δικαίου. Στην έµµεση δηλαδή τριτενέργεια η εφαρµογή στις ιδιωτικές σχέσεις των συνταγµατικών διατάξεων που κατοχυρώνουν θεµελιώδη δικαιώµατα δεν είναι δυνατή απευθείας, αλλά πραγµατοποιείται µέσα από γενικές ρήτρες και αόριστες νοµικές έννοιες, οι οποίες περιέχονται σε κανόνες του ιδιωτικού δικαίου, όπως η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη κλπ. Υποστηρίζεται πάντως και η άποψη ότι ζήτηµα τριτενέργειας τίθεται µόνο στις περιπτώσεις της άµεσης τριτενέργειας. 8

Ως κύριο επιχείρηµα προβάλλεται σχετικά, ότι σε έννοµες τάξεις µε αυστηρό Σύνταγµα όπως η ελληνική είναι αυτονόητο και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη θεωρητική θεµελίωση ότι η ερµηνεία και εφαρµογή των κανόνων του ιδιωτικού δικαίου πρέπει να γίνεται σύµφωνα µε το σύνταγµα και συνεπώς και τις διατάξεις τους που κατοχυρώνουν θεµελιώδη δικαιώµατα. Η αποδοχή της τριτενέργειας δεν έχει ως αποτέλεσµα την υποκατάσταση του ιδιωτικού δικαίου από τις συνταγµατικές διατάξεις που κατοχυρώνουν θεµελιώδη δικαιώµατα. Ο κοινός νοµοθέτης εξακολουθεί να παραµένει ο κατεξοχήν «δικαιούχος», αλλά και «υπόχρεος» για την αποτελεσµατική προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Ο ιδιώτης και σε τελευταία ανάλυση ο δικαστής αναγκάζονται να καταφύγουν στην τριτενέργεια, όταν ο κοινός νοµοθέτης είτε έχει παραλείψει να ασκήσει την συνταγµατική του αρµοδιότητα ή και υποχρέωση να ρυθµίσει και προστατεύσει τα θεµελιώδη δικαιώµατα, είτε την άσκησε πληµµελώς ή κατά τρόπο που αντιβαίνει το Σύνταγµα. Με άλλα λόγια η τριτενέργεια έχει αποκλειστικά επικουρική και ενδεχοµένως διορθωτική λειτουργία. Συνέπεια όλων αυτών είναι η δυνατότητα συνταγµατικών δικαιωµάτων να τριτενεργούν σε ότι αφορά και τις κληρονοµικές σχέσεις. Έτσι δικαιώµατα όπως ελευθερία εγκατάστασης, επαγγελµατική ελευθερία, ελευθερία συνάψεως γάµου, απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής, τριτενεργούν και εκτείνονται µε αυτό τον τρόπο στο πεδίο των κληρονοµικών σχέσεων. Συνακόλουθα µπορούν να αντιταχθούν και έναντι ιδιωτών. 9

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ Ι ΙΟΚΤΗΣΙΑΣ Η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του κράτους, τα δικαιώµατα όµως που πηγάζουν από αυτήν δεν µπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συµφέροντος. Η έννοια του όρου ιδιοκτησία εδώ, δεν λαµβάνεται υπόψη µε την έννοια του ιδιωτικού δικαίου, αλλά µε αυτή του συνταγµατικού. Γι αυτό η έννοια της ιδιοκτησίας στο άρθρο 17 περιλαµβάνει µόνο τα εµπράγµατα δικαιώµατα σε ακίνητα και κινητά πράγµατα (κυριότητα, νοµή, κατοχή, δουλείες), όχι και τα ενοχικά. Το σύνταγµα προστατεύει µόνο την ιδιωτική-ατοµική περιουσία και όχι την δηµόσια γι αυτό και δε νοείται περιορισµός ή στέρηση της περιουσίας του κράτους ή των νοµικών προσώπων δηµοσίου δικαίου, εκτός αν πρόκειται για πράγµα που ανήκει στην ιδιωτική τους περιουσία. Το γεγονός ότι η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του κράτους δεν σηµαίνει ότι δεν µπορεί να πάρει µέτρα για να την περιορίσει. Οι περιορισµοί όµως του δικαιώµατος αυτού δεν πρέπει ποτέ να φτάνουν µέχρι την εκµηδένιση- στέρησή του, π.χ να αίρεται η χρήση και η κάρπωση του πράγµατος, να περιορίζεται ο διαθέτης κατά την διάθεση του πράγµατος που του ανήκει. Το δικαίωµα της ιδιοκτησίας όπως διαφαίνεται και στην απόφαση που ακολουθεί είναι άµεσα συνδεδεµένο µε την κληρονοµική διαδοχή, την εξουσία του διαθέτη και γενικά τις κληρονοµικές σχέσεις. Η κληρονοµική σχέση είναι σχέση εξουσίας του διαθέτη στην περιουσία του. Η ελευθερία διάθεσης της περιουσίας αιτία θανάτου δεν προβλέπεται ρητά από το σύνταγµα, αλλά προκύπτει αβίαστα ενόψει της ανάγκης προστασίας του δικαιώµατος της ιδιοκτησίας και έµµεσα από την ειδική συνταγµατική προστασία διαθήκης υπέρ του δηµοσίου ή κοινωφελούς σκοπού. Αν λογιζόταν ότι η ελευθερία διάθεσης δεν κατοχυρώνεται συνταγµατικά, η έννοια της ιδιοκτησίας θα αναιρούνταν και θα υποβιβαζόταν σε δικαίωµα ισόβιας επικαρπίας. 10

Η ελευθερία διάθεσης έχει τριπλό περιεχόµενο. Ο διαθέτης έχει την ελευθερία να επιλέγει τα άτοµα στα οποία θα διαθέσει την περιουσία του, τους κληρονόµους του. Ακόµη έχει τη δυνατότητα να ορίσει ελεύθερα τα µερίδια, ποσοστά που θα κατανείµει µεταξύ των κληρονόµων του και τέλος να την διαθέσει για ορισµένο σκοπό. Κληρονοµική διαδοχή µοναχού. ΠολιτικήΈφεση12193ηµερ.4/4/07 Μια ενδιαφέρουσα απόφαση σε πολιτική έφεση εξεδόθη πρόσφατα από το Ανώτατο ικαστήριο που αφορούσε στην κληρονοµική διαδοχή µοναχού και σ' αυτή εξετάστηκε το ζήτηµα της θέσης του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου των νόµων της πολιτείας. Σύµφωνα µε τα πραγµατικά γεγονότα, µετά το θάνατο ενός Ιεροµόναχου καταχωρήθηκε εκ µέρους της Μονής όπου µόνασε έως το θάνατό του, αίτηση παραχώρησης εγγράφων διαχείρισης της περιουσίας του. Οι εξ αίµατος συγγενείς του αποβιώσαντος κατέθεσαν ειδοποίηση Ανακοπής Εγγράφων ιαχείρισης, ισχυριζόµενοι ότι η Μονή (διά του εκπροσώπου της) δεν είχε δικαίωµα να διορίσει διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντος. Ζήτησαν ακόµα από το ικαστήριο να διορίσει τους ιδίους ή οποιοδήποτε από αυτούς, διαχειριστές της περιουσίας του αποβιώσαντος,(β) Να καθορίσει και ή αναγνωρίσει ότι αυτοί είναι οι µόνοι δικαιούµενοι σε κληρονοµικό µερίδιο και (γ) Να απαγορεύσει την παραχώρηση των εγγράφων διαχείρισης στη Μονή. Εκ µέρους της Μονής µε την Υπεράσπιση, υποστηρίχθηκε ότι σύµφωνα µε τον Καταστατικό Χάρτη της Αγιότατης Εκκλησίας της Κύπρου και τον Εσωτερικό Κανονισµό της Ιεράς Μονής, η Μονή είναι η µόνη κληρονόµος του αποβιώσαντος. 11

Περαιτέρω, ισχυρίστηκαν ότι ο αποβιώσας, µε την οικιοθελή ένταξή του στην Ιερά Μονή, ρητά αποδέχθηκε την τήρηση του Καταστατικού Χάρτη και του Κανονισµού της Μονής, έτσι ώστε δηµιουργήθηκε υπέρ της Μονής εµπίστευµα, σε σχέση µε την περιουσία που αυτός κατείχε κατά την ένταξή του στη Μονή ή απέκτησε µεταγενέστερα. Ανταπαιτητικά, αξίωσαν εναντίον των συγγενών διάταγµα µεταβίβασης στη Μονή της ακίνητης περιουσίας, την οποία ο αποβιώσας το 1980, δυνάµει δωρεάς, τους µεταβίβασε. Το Πρωτόδικο ικαστήριο δικαίωσε τους συγγενείς και εξέδωσε τα ιατάγµατα που αιτήθηκαν. Κατέληξε, µεταξύ άλλων, καθοδηγούµενο και από σχετική µελέτη του Κρίτωνα Τορναρίτη, ότι η Εκκλησία της Κύπρου, από νοµική άποψη, καίτοι ο Καταστατικός Χάρτης δεν έχει κυρωθεί από νόµο και δεν έχει ισχύ νόµου, µπορεί να θεωρηθεί ως αυτοτελής και αυτοδιοικούµενος εντός του Κράτους οργανισµός, µε δικαιώµατα απευθείας από το Σύνταγµα. Κατέληξε ακόµα ότι η υποχρέωση µεταβίβασης της περιουσίας των µοναχών στη Μονή, όπου υπηρετούν, δεν είναι τίποτε άλλο από εσωτερικό κανονισµό της Εκκλησίας και παράβασή του από τους µοναχούς, ενδεχόµενα, να επιφέρει πειθαρχικές κυρώσεις στα πλαίσια των Κανονισµών της Εκκλησίας. Παράλληλα, έκρινε τη διάταξη του Αρθρου 107 του Καταστατικού Χάρτη αλλά και άλλες που αφορούν σε κυρώσεις, σε περίπτωση που οι µοναχοί δε µεταβιβάσουν την περιουσία τους, αντισυνταγµατικές και παραβιάζουσες το Αρθρο 17 του Συντάγµατος που κατοχυρώνει το δικαίωµα της ιδιοκτησίας. Το Πρωτόδικο ικαστήριο επεσήµανε ακόµα πως "είναι νοµολογηµένο ότι τα περιουσιακά στοιχεία του ατόµου αποτελούν δική του υπόθεση, µέρος της ιδιωτικής του ζωής, στο οποίο δεν χωρεί επέµβαση από κανένα εκτός αν το επιτρέπει το ίδιο το Σύνταγµα. Από την αρχή αυτή δεν θα µπορούσαν να εξαιρεθούν οι µοναχοί ή άλλοι αξιωµατούχοι της Εκκλησίας". 12

Έτσι, εκρίθη πρωτοδίκως ότι το προνόµιο αυτό δεν µπορεί να ασκείται έξω από τα πλαίσια του νόµου και ότι κληρονοµική διαδοχή ρυθµίζεται αποκλειστικά από τον περί ιαθηκών και ιαδοχής Νόµο. Ο Καταστατικός Χάρτης της Κυπριακής Εκκλησίας και ο Εσωτερικός Κανονισµός της Ιεράς Μονής Μαχαιρά ρυθµίζουν εσωτερικά ζητήµατα των θρησκευτικών αυτών οργανισµών. εν µπορούν όµως να επεκτείνονται σε θέµατα που άπτονται της δηµόσιας τάξης όπως η κληρονοµική διαδοχή που είναι στην αποκλειστική αρµοδιότητα της πολιτείας έστω και αν αναφέρονται σε περιουσία αξιωµατούχων της εκκλησίας, οι οποίοι εξακολουθούν να είναι πολίτες της ηµοκρατίας, τα δικαιώµατα των οποίων προστατεύονται από το Σύνταγµα και τους νόµους του κράτους. Το Πρωτόδικο ικαστήριο απέρριψε, περαιτέρω, τα επιχειρήµατα για τη δηµιουργία υπέρ της Μονής εξ επαγωγής και/ή εξυπακουόµενου εµπιστεύµατος. Σηµειώνεται ότι πρωτοδίκως αλλά και κατ' έφεση διασαφηνίστηκε από το δικηγόρο της Μονής, ότι η θέση της πλευράς του ήταν ότι το δικαίωµα της Μονής στην περιουσία του αποβιώσαντος δεν διέρχεται µέσα από κληρονοµική διαδοχή, αλλά αποκτήθηκε και διεκδικείται στη βάση του Καταστατικού Χάρτη και του Κανονισµού της Μονής. Με την έφεση, αµφισβητήθηκε η ορθότητα της πρωτόδικης απόφασης σε όλο της το φάσµα. Στην απόφασή του το Ανώτατο συµφώνησε µε τα πρωτόδικα ευρήµατα. Το δικαίωµα της Εκκλησίας, υπέδειξε, να ρυθµίζει και να διοικεί τις εσωτερικές της υποθέσεις σύµφωνα µε τον Καταστατικό Χάρτη, όπως αναφέρεται στο Αρθρο 110.1 του Συντάγµατος, δεν σηµαίνει και δικαίωµα να καθορίζει η ίδια, µονοµερώς και υποχρεωτικά, για κάθε επηρεαζόµενο, τι είναι δική της περιουσία και όχι άλλων, που κατά τους νόµους της πολιτείας τους ανήκει. Το δικαίωµα, το οποίο αναγνωρίζεται, περιορίζεται µόνο στη ρύθµιση και διοίκηση της δικής της περιουσίας και η επίδικη δεν είναι δική της. όπως ορθά έκρινε το Πρωτόδικο ικαστήριο, εφόσον ο Καταστατικός Χάρτης δεν έχει ισχύ νόµου, η υποχρέωση των µοναχών να µεταβιβάσουν την περιουσία τους στη Μονή πηγάζει από εσωτερική ρύθµιση και παράβασή της, ενδεχόµενα, να επισύρει πειθαρχικές κυρώσεις. 13

Ουσιαστικά, η εισήγηση των εφεσειόντων, απεφάνθη το Ανώτατο, εξεταζόµενη στο ψηλότερό της σηµείο, στηρίζεται στο ξηρό γεγονός του Καταστατικού Χάρτη και του Κανονισµού της Μονής, χωρίς να υπάρχει οτιδήποτε άλλο, ακόµη και για το χρόνο ή τις περιστάσεις απόκτησης της περιουσίας, πολύ λιγότερο οποιουδήποτε στοιχείου αυτής, όπως εξειδικεύτηκε. Η κατάσταση πραγµάτων δεν φανερώνει η περιουσία να κατακρατήθηκε από τον αποβιώσαντα, µε σκοπό να καταδολιεύσει τη Μονή. Ούτε αντιλαµβανόµαστε πώς µπορεί να εξαχθεί συµπέρασµα ότι η περιουσία κατακρατήθηκε κατά τρόπο απαράδεκτο ή κατά κατάχρηση των αρχών δικαίου. Περαιτέρω, δεν συνάγεται, από τα γεγονότα, η απαραίτητη πρόθεση του αποβιώσαντος να περιέλθουν τα κινητά στη Μονή, ώστε να µπορεί να γίνεται λόγος για τη δηµιουργία εξυπακουόµενου εµπιστεύµατος. Ως εκ τούτου, η έφεση απερρίφθη. Γάµος (πολιτικός) αναδροµικότητα ιδιοκτησία Αριθµός 6761/1984 Η διάταξη του άρθρου 7 Ν. 1260/1983, µε την οποία θεωρήθηκαν υποστατοί από τη στιγµή που έγιναν οι αναφερόµενοι σε αυτήν τη διάταξη πολιτικοί γάµοι, αναπτύσσει αναδροµική ενέργεια. Η αναδροµικότητα αυτή όµως δεν µπορεί να οδηγήσει σε ανατροπή κεκτηµένων δικαιωµάτων που προστατεύει το Σύνταγµα, όπως είναι αυτά που υπάγονται στην ιδιοκτησία του άρθρου 17 Σ. εν µπορεί να ανατραπεί έτσι το πλήρες και αποκλειστικό κληρονοµικό δικαίωµα τέκνου που επήχθει σε αυτό εξ αδιαθέτου πριν από την έναρξη ισχύος του Ν. 1250/82, ήτοι σε χρόνο που κατά την τότε ισχύουσα ελληνική νοµοθεσία (ΑΚ) µπορούσε να συντρέξει ως κληρονόµος ο σύζυγος µόνο αν είχε τελέσει γάµο µε την προβλεπόµενη στο άρθρο 1367 ΑΚ ιεροτελεστία, επειδή µόνο αυτός θεωρείτο υποστατός (όχι και ο πολιτικός). 14

Σκοπός του άρθρου 7 του Ν. 1250/1982 δεν ήταν η ανατροπή των κεκτηµένων συνταγµατικά προστατευόµενων περιουσιακών δικαιωµάτων, δεν ανατρέπονται έτσι µε την αναδροµική ενέργειά του η κυριότητα και τα λοιπά εµπράγµατα δικαιώµατα στα κληρονοµιαία ακίνητα έστω και αν η κατά ΑΚ 1193,1195,1198 αναγκαία µεταγραφή έγινε µετά την έναρξη ισχύος του Ν 1250/82, αφού η µεταγραφή αυτή αποτελεί νοµική αίρεση που επάγεται αποτελέσµατα(κτήση κυριότητας και εµπράγµατων δικαιωµάτων) αναδροµικά από το θάνατο του κληρονοµουµένου. Αυτή η αναδροµική εγκυροποίηση του γάµου που αναφέρεται η υπόθεση δεν έχει ως συνέπεια και την ανατροπή των κτηθέντων από τους κληρονόµους του θανούντος συζύγου, εµπράγµατων δικαιωµάτων επί κληρονοµιαίων ενσώµατων κινητών και ακινήτων, διότι αυτό είναι ξένο προς την πρόθεση του νοµοθέτη και το σκοπό του νόµου. Σύµφωνα µε το δικαστήριο ο νόµος είναι κατά τούτο αντισυνταγµατικός γιατί προσκρούει στην διάταξη του άρθρου 17 του ισχύοντος συντάγµατος και ως τέτοιος δεν εφαρµόζεται. Αυτό ισχύει όχι µόνο για τα κληρονοµιαία κινητά, την κυριότητα των οποίων απέκτησε ο κληρονόµος από την επαγωγή της κληρονοµιάς, από το θάνατο του κληρονοµουµένου, αλλά και για τα ακίνητα της κληρονοµιάς τόσο για εκείνα για τα οποία η µεταγραφή της αποδοχής της κληρονοµιάς έγινε πρίν την έναρξη ισχύος του Ν 1250/1982, όσο και για εκείνα για τα οποία η µεταγραφή αυτή έγινε µετά την ισχύ του και αυτό γιατί οι συνέπειες της µεταγραφής ανατρέχουν στο χρόνο του θανάτου του κληρονοµουµένου. Συνεπώς το ειδικότερο πρόβληµα που αντιµετώπισε το δικαστήριο ήταν αν θα έπρεπε να αποδεχτεί ή όχι ανατροπή, µε την αναδροµή αυτή, και των δικαιωµάτων που είχε ήδη αποκτήσει ο κληρονόµος δεδοµένου ότι κατά το χρόνο επαγωγής της κληρονοµιάς ο πολιτικός γάµος του κληρονοµουµένου θεωρείτο, σύµφωνα µε το τότε ισχύον οικογενειακό δίκαιο, ανυπόστατος. Το δικαστήριο βρέθηκε µπροστά σε πρόβληµα ανατροπής κεκτηµένων ιδιοκτησιακών δικαιωµάτων και θα έπρεπε να κρίνει το νόµο αντισυνταγµατικό στο µέτρο που η αναδροµική εφαρµογή του έθιγε 15

κεκτηµένα εµπράγµατα δικαιώµατα και προσέκρουε έτσι στο άρθρο 17 του Συντάγµατος που προστατεύει την ιδιοκτησία, ή να συστείλει ερµηνευτικά το περιεχόµενο της επίµαχης διάταξης ( άρθρο 7 Ν. 1250/1982 ) έτσι ώστε να είναι αυτό σύµφωνο µε το άρθο 17 Σ. Το δικαστήριο απέκρουσε ρητά την εκδοχή της αντισυνταγµατικότητας της διάταξης, µολονότι και µε την εκδοχή αυτή το αποτέλεσµα θα ήταν το ίδιο, δηλαδή η µη ανατροπή των κεκτηµένων εµπράγµατων δικαιωµάτων, και επέλεξε ορθά την οδό της συστολής του γράµµατος της επίµαχης διατάξεως µε την ερµηνεία, ώστε κατά αυτόν τον τρόπο ερµηνευτικά συναγόµενο περιεχόµενο της διατάξεως να είναι σύµφωνο µε τη συνταγµατική επιταγή της προστασίας της ιδιοκτησίας. Το δικαστήριο κατέφυγε στην πραγµατικότητα στη λεγόµενη «σύµφωνη ή εναρµονισµένη µε το Σύνταγµα ερµηνεία του νόµου» ( ορολογία αγτόγλου) ή κατά τον όρο που χρησιµοποιεί ο Κασιµάτης, «ερµηνεία συνταγµατικής προσαρµογής του νόµου». 16

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η εργασία αποτελεί δικαίωµα και τελεί υπό την προστασία του κράτους. Με το άρθρο 22 θεµελιώνεται το σπουδαίο ατοµικό, αλλά και κοινωνικό δικαίωµα της εργασίας, γιατί αποτελεί ίσως τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο ανάπτυξης της προσωπικότητας του άρθρου 5. Το κράτος µεριµνά για τη δηµιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζοµένου αγροτικού και αστικού πληθυσµού, δικαιούµενων ίσης αµοιβής για ίσης αξίας παρεχόµενη εργασία ανεξάρτητα από φύλο ή άλλη διάκριση. Το δικαίωµα της ελευθερίας περιλαµβάνει µερικότερες ελευθερίες όπως ελευθερία στην ίδρυση της σχέσης εργασίας, ελευθερία καθορισµού και µεταβολής του τρόπου, τόπου παροχής της, δικαίωµα απασχόλησης κ.α. η παράγραφος 3 του άρθρου ορίζει ότι απαγορεύεται οποιαδήποτε µορφή αναγκαστικής εργασίας, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις. Κανείς, συνεπώς δεν µπορεί να εξαναγκαστεί να εγκαταλείψει ή να ασχοληθεί µε ένα επάγγελµα που δεν επιθυµεί, έχει ο καθένας δικαίωµα επιλογής. Το δικαίωµα αυτό της εργασίας αντιτάσσεται έναντι του κράτους, της δηµόσιας εξουσίας, αλλά και έναντι ιδιωτών εφόσον αυτό τριτενεργεί. Ισχύει δηλαδή και στις διαπροσωπικές σχέσεις, άρα και στις κληρονοµικές σχέσεις, στρεφόµενο έναντι του διαθέτη. 17

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Το σύνταγµα διακρίνει την προσωπική ελευθερία σε ελευθερία ανάπτυξης της ανθρώπινης προσωπικότητας και ελευθερία φυσικών κινήσεων. Το κάθε άτοµο έχει τη δυνατότητα να αυτοκαθορίζεται και να αυτοδιατίθεται. Μέχρι σήµερα, από το Σύνταγµα του 1864 έως του Συντάγµατος του 1975, η προσωπική ελευθερία εξασφαλιζόταν µόνο µε τη διατύπωση της σηµερινής παραγράφου 3. η παράγραφος 1 του ισχύοντος συντάγµατος ακολούθησε το αντίστοιχο Γερµανικό και έτσι διατυπώθηκε αυτοτελώς, σε ξεχωριστή παράγραφο. Οι δύο διακρίσεις που σηµειώθηκαν αποτελούν δύο όψεις του αυτού νοµίσµατος που λέγεται προσωπική ελευθερία. Αποτελούν τις πιο βασικές εγγυήσεις της ελευθερίας πάνω στις οποίες στηρίζονται όλα τα άλλα ατοµικά δικαιώµατα του Συντάγµατος. Αυτό σηµαίνει ότι τα άλλα ατοµικά δικαιώµατα αποτελούν ειδικές ρυθµίσεις της προσωπικής ελευθερίας του άρθρου 5 και µιλάµε πια για τα ειδικά ατοµικά δικαιώµατα. Εποµένως το άρθρο 5 καλύπτει όλα τα ατοµικά δικαιώµατα που δεν προβλέπονται καθόλου από το Σύνταγµα, όλα τα δικαιώµατα που αναφέρονται ειδικά σε αυτό. Για παράδειγµα έκφανση της ελευθερίας αυτής αποτελεί η ελευθερία σύναψης γάµου. Την ελευθερία αυτή πρέπει να σέβεται και ο διαθέτης καθώς πρέπει να υπακούσει και στην συνταγµατική επιταγή του άρθρου 5 παρ. 1 κατ επέκταση. Ακόµη ειδικότερο ατοµικό δικαίωµα που συνδέεται µε αυτό το άρθρο είναι και η επαγγελµατική ελευθερία που αναπτύχθηκε ανωτέρω και ως έκφραση του δικαιώµατος εργασίας. Στην παράγραφο 3 γίνεται αναφορά στην ελευθερία φυσικών κινήσεων, είναι ο µοναδικός τρόπος περιορισµού. Κανένας δεν καταδιώκεται, συλλαµβάνεται, φυλακίζεται ή ακόµη περιορίζεται, εκτός αν νόµος προβλέπει το αντίθετο. ο νόµος εδώ µπορεί να είναι τυπικός και ουσιαστικός και ακόµη να αναφέρεται σε κυρώσεις εξαιτίας συγκεκριµένου εγκλήµατος. 18

Την ελευθερία αυτή σε όλη την έκτασή και εκφάνσεις της θα πρέπει να σεβαστεί και να προστατεύσει το κράτος και όχι µόνο αυτό. Το ίδιο βάρος έχουν και οι ιδιώτες όσον αφορά τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. 19

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Π. Φίλιος, Κληρονοµικό ίκαιο, Γενικό Μέρος, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή, 1998 2. Π. Φίλιος, Κληρονοµικό ίκαιο, Ειδικό Μέρος, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή, 1998 3. Τα ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, Κ. Κουτσουλέλος 4. Παραδόσεις ατοµικών και κοινωνικών δικαιωµάτων, Τζούλια Ηλιοπούλου- Στράγγα 5. Συνταγµατικά ικαιώµατα- Σύστηµα Συνταγµατικού ικαίου, Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος 6. Ατοµικά δικαιώµατα, Π.. αγτόγλου, εύτερη αναθεωρηµένη έκδοση 7. Τα αµυντικά δικαιώµατα του ανθρώπου και η µεταβολή της έννοµης τάξης, Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα Αθήνα-Κοµοτηνή 1981 20