Η ιδασκαλία της Έννοιας της Εξέλιξης στο Λύκειο: από το Μύθο στην Επιστήµη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ιδασκαλία της Έννοιας της Εξέλιξης στο Λύκειο: από το Μύθο στην Επιστήµη"

Transcript

1 Η ιδασκαλία της Έννοιας της Εξέλιξης στο Λύκειο: από το Μύθο στην Επιστήµη Καλαθάκη Μαρία, Μ.ed., Ph.D., Σχολική Σύµβουλος Παντελάκη Ελευθερία, Καθηγήτρια Ε Περίληψη: Από τους πρώτους που παραµέρισαν τους µύθους και προσπάθησαν να δώσουν επιστηµονική εξήγηση για τον κόσµο και τα φαινόµενά του ήταν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, πολλοί από τους οποίους προσέγγισαν την ιδέα της εξέλιξης ήδη από τον 6 ο π.χ. αιώνα. Η πρώτη, όµως, θεµελιωµένη παρουσίαση της θεωρίας της εξέλιξης έγινε τον 19ο αιώνα από τον Κάρολο αρβίνο. Η Εξέλιξη, ως διδακτικό αντικείµενο, το οποίο εξετάζεται στις Πανελλήνιες Εξετάσεις, διδάσκεται στη Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ τάξης Γενικού Λυκείου. Οι απόψεις των σοφιστών για την προέλευση και εξέλιξη των ζώων και του ανθρώπου εµπεριέχονται στον Φιλοσοφικό Λόγο της Γ τάξης Θεωρητικής Κατεύθυνσης στην ενότητα 2 «Μύθος του Προµηθέα», στο διάλογο Σωκράτη- Πρωταγόρα περί του διδακτού της αρετής. Στην παρούσα εργασία διερευνήθηκε ο τρόπος οικοδόµησης της έννοιας της Εξέλιξης στο Λύκειο, µέσα από τη διδασκαλία των παραπάνω µαθηµάτων. Στόχος ήταν να αναδειχτεί ο τρόπος µε τον οποίο οι µαθητές Λυκείου γνωρίζονται µε πρόσωπα, έννοιες, δοξασίες, θεωρίες και απόψεις που σχετίζονται µε την προέλευση, εξέλιξη και θέση του ανθρώπου ως προς το Θεό, τους άλλους οργανισµούς και µε µια πιθανολογική και τελεολογική προσέγγιση, την ανάγκη της εξέλιξης, µέσα από τη σύγχρονη Επιστήµη. Λέξεις-κλειδιά: Εξέλιξη, Μύθος προµηθέα, ιδασκαλία Εξέλιξης Εισαγωγή Ερχόµαστε από µια άβυσσο, καταλήγουµε σε µια άλλη άβυσσο, το µεταξύ τους διάστηµα το λέµε ζωή (Ν. Καζαντζάκης) Η επιστήµη και η φιλοσοφία αποτελούν δύο δραστηριότητες του ανθρώπινου νου, µε διαφορετικό η καθεµιά προσανατολισµό, και διαφορετικές πληροφορίες να επεξεργάζονται. Σε αντίθεση µε τους επιστήµονες που επιχειρούν να αποδείξουν τι υφίσταται στην πραγµατικότητα, οι φιλόσοφοι προσπαθούν να µας δείξουν τι θα µπορούσε να ισχύει στην πραγµατικότητα (Πελεγρίνης, 2006). Ο αριθµός των ειδών που ζουν σήµερα στον πλανήτη µας είναι 2 εκατοµµύρια για τα ζώα και υπερβαίνει τις 400 χιλιάδες για τα φυτά. Οι αριθµοί αυτοί δεν είναι απόλυτοι, διότι συνεχώς περιγράφονται νέα είδη και εξαφανίζονται άλλα γνωστά, αλλά παρατίθενται ενδεικτικά (Χριστόπουλος & Μπαστιάς, 1989). Σύµφωνα µε τις σύγχρονες απόψεις της Βιολογίας, τα νέα είδη δηµιουργούνται από τα προϋπάρχοντα µε τη διαδικασία της εξέλιξης (ειδογένεση). Από τους πρώτους που παραµέρισαν τους µύθους και προσπάθησαν να δώσουν επιστηµονική εξήγηση για τον κόσµο και τα φαινόµενά του ήταν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, πολλοί από τους οποίους προσέγγισαν την ιδέα της εξέλιξης ήδη από τον 6 ο π.χ. αιώνα. Ο Ηράκλειτος (6ος π.χ. αιώνας) υπήρξε από τους πρώτους φιλοσόφους που διακήρυξαν την αιώνια κίνηση και µεταβολή των όντων καθώς και την αέναη ανανέωση και εξέλιξή τους (Αδαµαντιάδου κά, 2003-Σχολικό Βιβλίο). Οι πρώτες αναφορές στην εξέλιξη εµφανίζονται στο έργο του Αριστοτέλη (4ος αι. π.χ), όπου υποστηρίζεται ότι οι οργανισµοί µπορούν να δηµιουργηθούν αυτόµατα και αβιογενετικά από ανόργανα και νεκρά υλικά. Η πρώτη, όµως, θεµελιωµένη παρουσίαση της θεωρίας της εξέλιξης έγινε τον 19ο αιώνα από τον Κάρολο αρβίνο. Το 1859 δηµοσίευσε το βιβλίο του «Η Γέννηση των Ειδών µε τη Φυσική Επιλογή» όπου παρέθετε όλες τις παρατηρήσεις, δικές του και άλλων, οι οποίες συνηγορούσαν στην ύπαρξη της εξέλιξης και διατύπωσε µάλιστα και τον µηχανισµό επιτέλεσής της. ISSN

2 Η Εξέλιξη, ως διδακτικό αντικείµενο, το οποίο εξετάζεται στις Πανελλήνιες Εξετάσεις, διδασκόταν στη Γ τάξη του Λυκείου, ως κεφάλαιο της διδακτέας ύλης, από το 1984 ως το 1999 στη Βιολογία 2 ης έσµης (Αργύρης κά, 1991), και από το 2010 διδάσκεται στη Βιολογία Γενικής Παιδείας (Αδαµαντιάδου κά, 2003). Από το 2000, οι απόψεις των σοφιστών για την προέλευση και εξέλιξη των ζώων και του ανθρώπου εµπεριέχονται στον Φιλοσοφικό Λόγο της Γ τάξης Θεωρητικής Κατεύθυνσης στην ενότητα 2 «Μύθος του Προµηθέα», στο διάλογο Σωκράτη- Πρωταγόρα περί του διδακτού της αρετής (Κοπιδάκης κά, 2009). Στις απόψεις του Πρωταγόρα ( πχ), του αρχαιότερου και πιο ονοµαστού από τους σοφιστές, εντοπίζονται οι έννοιες της ποικιλοµορφίας και της µεταβολής. ιακήρυσσε πως «όλων των πραγµάτων µέτρο εστίν ο άνθρωπος», δηλαδή η αλήθεια του κάθε πράγµατος εξαρτάται από το πώς ο καθένας το αντιλαµβάνεται, επειδή οι άνθρωποι διαφέρουν µεταξύ τους ως προς την ιδιοσυγκρασία, την καταγωγή, την παιδεία, τις συνθήκες διαβίωσης κλπ (Κούµα, 1987). Σε αντιδιαστολή, οι ιδέες κατά τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα, σε αντίθεση προς τα γήινα, διαρκώς µεταβαλλόµενα αισθητά πράγµατα είναι άυλες οντότητες, αναλλοίωτες και αιώνια σταθερές στις συνεχώς µεταβαλλόµενες στο χρόνο και χώρο συνθήκες-απατηλές εικόνες των αισθήσεών µας, είναι η αληθινή πραγµατικότητα, τα όντως όντα (Πελεγρίνης, 2006). Μεθοδολογία Στην παρούσα εργασία διερευνήθηκε ο τρόπος οικοδόµησης της έννοιας της Εξέλιξης στο Λύκειο µέσα από τη διδασκαλία ορισµένων µαθηµάτων. Σκοπός της έρευνας ήταν να συνδυαστούν, σε µια διεπιστηµονική προσέγγιση, όλες εκείνες οι πληροφορίες και γνώσεις που παρέχονται στους µαθητές του Λυκείου αναφορικά µε την έννοια της εξέλιξης της ζωής, ώστε να αποσαφηνιστεί η έκταση και πληρότητα της διδασκαλίας και να αναδειχτούν τυχόν ελλείψεις. Η µελέτη αυτή αποτελεί µια βιβλιογραφική έρευνα µικρής κλίµακας, µε έµφαση στα σχολικά βιβλία του Ενιαίου και Γενικού Λυκείου µέσα από τα οποία διδάσκεται η έννοια της Εξέλιξης, τα τελευταία τριάντα χρόνια στα Λύκεια. Στοχεύει στην ανίχνευση στοιχείων που αφορούν την προέλευση, τη γένεση, την εξέλιξη των οργανισµών, µε έµφαση στην εξέλιξη του ανθρώπου και τους παράγοντες που καθόρισαν την εξελικτική πορεία της ζωής πάνω στη Γη. Σε καµία περίπτωση δε φιλοδοξεί να καλύψει πλήρως τις περιόδους και το φιλοσοφικό, επιστηµονικό έργο στο οποίο αναφέρεται. Εστιάζει, κυρίως, στην ανάδειξη του τρόπο µε τον οποίο οι µαθητές Λυκείου γνωρίζονται µε πρόσωπα, έννοιες, δοξασίες, θεωρίες και απόψεις που σχετίζονται µε την Εξέλιξη, αναφορικά µε τη θέση του ανθρώπου ως προς το Θεό, τους άλλους οργανισµούς και σε µια πιθανολογική και τελεολογική προσέγγιση, την ανάγκη της εξέλιξης, µέσα από τη σύγχρονη Επιστήµη. Παρακάτω συνδυάζονται αναφορές από τα σχολικά βιβλία της Βιολογίας και Αρχαιοελληνικής Γραµµατείας της Γ τάξης Γενικού Λυκείου και Θρησκευτικών της Β τάξης, τα οποία εξετάστηκαν και συζητήθηκαν εκτενώς µε τους διδάσκοντες καθηγητές καθώς και µε σύγχρονες επιστηµονικές απόψεις της Μοριακής Βιολογίας. Τα τµήµατα αυτά της διδακτέας ύλης περιέχουν τις γνώσεις που προσφέρονται στους µαθητές Λυκείου, σύµφωνα µε το Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών και τις προτάσεις διδασκαλίας του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας (ΚΕΕ) και του ΥΠΕΠΘ. Αποτελέσµατα και Συζήτηση Πριν εξακόσια πενήντα εκατοµµύρια χρόνια, σε έναν πλανήτη που ήταν ήδη τεσσάρων δισεκατοµµυρίων ετών, µια υπερήπειρος κατακερµατιζόταν σε κοµµάτια µισοβυθισµένα σε βαθιές θάλασσες, τα οποία, µε το πέρασµα εκατοντάδων ISSN

3 εκατοµµυρίων ετών, ενώθηκαν και ξαναχώρισαν, µετακινήθηκαν και σχηµάτισαν τις ηπείρους. Καυτό µάγµα από το εσωτερικό της Γης απλώνεται στο βυθό της θάλασσας ως βασάλτη. Ο παλιός φλοιός βυθίζεται σε ωκεάνιες τάφρους και λιώνει στον θερµό µανδύα που ανεβαίνει από κάτω (National Geographic Maps, 1998). Η χριστιανική διδασκαλία για τη δηµιουργία του κόσµου παρουσιάζεται αναλυτικά, όχι επιστηµονικά, χωρίς να είναι αντιεπιστηµονική, στο πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης ( ρίτσας κά, 2011-Σχολικό Βιβλίο). Η δηµιουργία του κόσµου, κατά τη διήγηση της Αγίας Γραφής, έγινε διαδοχικά σε έξι ηµέρες, οι οποίες είναι φάσεις που αντιστοιχούν σε µεγάλα χρονικά διαστήµατα. Στη Γένεση, «Εν αρχή» (προηγουµένως δεν υπήρχε χρόνος, ο χρόνος αρχίζει µε τη δηµιουργία του κόσµου) εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και τη την γην, η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος, και σκότος επάνω της αβύσσου, και πνεύµα Θεού επεφέρετο επάνω του ύδατος» και η «ακατασκεύαστος» γη άρχισε βαθµιαία να αποκτά σχήµα και µορφή. Η ζωή εµφανίστηκε πρώτα στις θάλασσες και από κει βγαίνουν τα ερπετά στην ξηρά και τα πτηνά στον αέρα, έπειτα δηµιουργούνται τα θηλαστικά και τέλος ο άνθρωπος. «Και είπεν ο Θεός εξαγαγέτω τα ύδατα ερπετά ψυχών ζωσών και πετεινά πετόµενα επί της γης κατά το στερέωµα του ουρανού. Και εγένετο ούτως» ( ρίτσας κά, 2011). Κατά τον µύθο του Πρωταγόρα, οι θεοί έπλασαν στο εσωτερικό της γης τα ζώα από γη και φωτιά και από όσα µπορούν να αναµειχθούν µε αυτά («τύπουσιν αυτά θεοί γης ένδον εκ γης και πυρός µείξαντες» (Πλάτων, 2004; Κοπιδάκης κά, 2009-Σχολικό Βιβλίο). Ο Πρωταγόρας αξιοποιεί στο µύθο αρχέγοντες αντιλήψεις για τη Γη Μητέρα και για τον αυτοχθονισµό-«ην γάρ ποτέ χρόνος» (Σπανάκου, 2000). Κοινό σηµείο όλων των σύγχρονων επιστηµονικών υποθέσεων για το ξεκίνηµα της ζωής είναι η ανάδυση ενός µακροµορίου µε την ιδιότητα της αυτο-αναπαραγωγής. Σήµερα έχουµε ισχυρούς λόγους να θεωρούµε ότι το µόριο αυτό ήταν RNA, αλλά αυτό είναι δευτερεύον. Το βασικό σηµείο είναι ότι το µόριο αυτό, όποιο και αν ήταν, είχε την χηµική ιδιότητα να παράγει αντίγραφά του, όχι αναγκαστικά πιστά αντίγραφα αλλά πάντως αντίγραφα (Ζούρος, 2008). Σύµφωνα µε το µύθο, οι θεοί όταν έπλασαν στο εσωτερικό της γης τα ζώα, πριν τα φέρουν στο φως, έδωσαν εντολή στον Προµηθέα και στον Επιµηθέα να µοιράσουν στο καθένα διάφορες ιδιότητες για την επιβίωση τους «κοσµήσαι τε και νείµαι δυνάµεις». Τους ανέθεσαν να τα εξοπλίσουν µε τα απαραίτητα εφόδια για την άµυνα, την προστασία από τις καιρικές συνθήκες, την εξεύρεση τροφής και τη διαιώνιση του των ειδών. Ο Επιµηθέας και ο Προµηθέας συµφώνησαν να αναλάβει ο πρώτος το έργο της διανοµής και ο δεύτερος την επιθεώρηση. Ο Επιµηθέας, όµως ανάλωσε τα εφόδια ασυλλόγιστα («έλαθεν αυτόν καταναλώσας τας δυνάµεις εις τα άλογα») στα υπόλοιπα ζώα και δεν έµεινε τίποτα για τον άνθρωπο («λοιπόν δη ακόσµητον έτι αυτώ ην το ανθρώπων γένος»). Έτσι έµεινε ο άνθρωπος γυµνός, ανυπόδητος, άστρωτος και άοπλος, το πιο απροστάτευτο από τα ζώα. Την άποψη αυτή, βέβαια, επικρίνει ο Αριστοτέλης, που υποστηρίζει (στο περὶ ζῴων µορίων) ότι η δηµιουργία του ανθρώπου ήταν τέλεια και «όσοι λένε ότι είναι ανυπόδητος, γυµνός, χωρίς οπλισµό για να αµυνθεί, λαθεύουν» (Σπανάκου, 2000). Σύµφωνα µε τα σχολικά βιβλία της Βιολογίας, η εξελικτική πορεία προς τον άνθρωπο καλύπτει µια χρονική περίοδο περίπου 38 εκατοµµυρίων χρόνων. Άρχισε στην Αφρική, πριν από 1,6 εκατοµµύρια χρόνια, από τον Παραπίθηκο, ο οποίος εξελικτικά, µέσα από τις µορφές του ρυοπίθηκα, Ραµαπίθηκα, Αυστραλοπίθηκα, κατέληξε στα είδη του γένους Homo και στη σύγχρονη µορφή Homo sapiens (Αργύρης κά, 1991-Σχολικό Βιβλίο). Σ αυτήν την περίοδο, διαµορφώθηκαν βαθµιαία τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου ανθρώπου που είναι η όρθια στάση, η δίποδη βάδιση, ο αυξηµένος όγκος εγκεφάλου, η δυνατότητα έλλογης επικοινωνίας, η ISSN

4 κριτική ικανότητα, η ερευνητικότητα, η κοινωνικότητα, η ηθική, το δίκαιο, η θρησκεία, η τέχνη, η κατασκευή και χρήση εργαλείων και όπλων. Αυτή η µικρή (στο γεωλογικό χρόνο) ιστορία του ανθρώπινου είδους εξηγεί γιατί οι άνθρωποι µεταξύ τους έχουν σήµερα µικρές γενετικές διαφορές, ανεξάρτητα από τον τόπο που κατοικούν (Χριστόπουλος & Μπαστιάς, 1989). Η Βιολογία, όπως και κάθε άλλη επιστήµη, βασίζεται πάνω σε µερικές θεµελιώδεις γενικεύσεις, πάνω δηλαδή σε µερικές αρχές που ισχύουν σε όλη την έκταση των αντικειµένων που µελετά. Τη µία από αυτές είναι η κυτταρική θεωρία, η οποία υποστηρίζει ότι όλα τα έµβια όντα αποτελούνται από κύτταρα και από προϊόντα κυττάρων. Η άλλη γενίκευση είναι η θεωρία της εξέλιξης, η θεωρία δηλαδή που υποστηρίζει ότι όλα τα έµβια όντα είναι προϊόν εξέλιξης που υπέστησαν προγενέστεροι οργανισµοί (στο Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας). Χωρίς αυτή τη θεωρία η Βιολογία θα έµοιαζε περισσότερο µε µια στείρα περιγραφή φυτικών και ζωικών οργανισµών από την οποία θα έλειπε ο µίτος που τους συνδέει µεταξύ τους. Χωρίς τη θεωρία της Εξέλιξης, κατά τον Θεοδόσιο Ντοµπζάνσκυ εξελικτικού επιστήµονα του 20ού αιώνα, δε θα µπορούσαµε να κατανοήσουµε πώς ένα άθροισµα από χηµικά συστατικά και κύτταρα, όπως ο άνθρωπος, έγινε ικανό: «να είναι ζωντανό, να αισθάνεται χαρά και πόνο, να ξεχωρίζει την οµορφιά από την ασχήµια και να διακρίνει το καλό από το κακό...» (Σπανάκου, 2000) Η Αµερικανική Ένωση Βιολόγων (BSCS) θεωρεί πως η διδασκαλία των ΦΕ ως διερεύνηση θα πρέπει να περιλαµβάνει µία δίκαιη και σωστή αντιµετώπιση των αµφιβολιών και των ατελειών της επιστήµης καθώς και την υπόδειξη της πιθανότητας πως µέσα από την πρόοδο της έρευνας είναι δυνατόν να αλλάζει η γνώση. Η Εξέλιξη ως θεµατική περιοχή της Βιολογίας προσφέρεται στη διδασκαλία για να εξυπηρετηθεί αυτός ο σκοπός. Το ανθρώπινο είδος εξαπλώθηκε στον πλανήτη ξεκινώντας την πορεία του από τη νότια Αφρική. Πριν από χρόνια εποίκησε την Αµερικάνικη ήπειρο από την Ασία, µέσω του Βερίγγειου πορθµού, αν και το αίνιγµα των πρώτων Αµερικάνων δεν έχει λυθεί ακόµη (National Geographic Maps, 2000). Συνεχίζοντας ο µύθος, επειδή οι άνθρωποι κινδύνευαν να αφανιστούν από τα θηρία έτσι όπως ζούσαν διασκορπισµένοι, άρχισαν να συγκεντρώνονται, αλλά αδικούσαν ο ένας τον άλλο επειδή δεν είχαν ακόµα την πολιτική τέχνη και αλληλοεξοντώνονταν («ηδίκουν αλλήλους..ώστε πάλιν σκεδαννύµενοι διεφθείροντο»). Τότε ο ίας ανησυχώντας για το µέλλον τους («δείσας περί τω γένει ηµών µη απόλοιτο παν») στέλνει µε τον Ερµή την αιδώ και τη δίκη για την οργάνωση και την εύρυθµη λειτουργία των κοινωνιών (Κοπιδάκης κά, 2009-Σχολικό Βιβλίο). Ο Πρωταγόρας, βέβαια, υιοθέτησε τον αγνωστικισµό και στον τοµέα της ηθικής, καθώς, όπως δεν υπάρχει αντικειµενική γνώση, έτσι δεν υπάρχει και απόλυτη έννοια δικαιοσύνης και ηθικότητας. ίκαιο και ηθικό είναι αυτό που αποδέχεται κάθε φορά η κοινωνία ως σύνολο. Προκάλεσε το κοινό αίσθηµα όταν τόλµησε να υποστηρίξει: «Για τους θεούς δεν µπορώ να γνωρίζω τίποτε, ούτε ότι υπάρχουν, ούτε ότι δεν υπάρχουν, ούτε τι είδους µορφή έχουν. Πολλά είναι αυτά που µας εµποδίζουν να γνωρίζουµε-τόσο το άδηλο του ζητήµατος όσο και η συντοµία της ανθρώπινης ζωής». Το 1859 δηµοσίευσε το βιβλίο του «Η Γέννηση των Ειδών µε τη Φυσική Επιλογή» όπου παρέθετε όλες τις παρατηρήσεις που είχε µαζέψει µέχρι τότε αυτός και άλλοι Βιολόγοι, οι οποίες πείθανε ότι υπάρχει εξέλιξη στα είδη, διατυπώνοντας και τον µηχανισµό επιτέλεσής της. Τα βασικά σηµεία της εξελικτικής διαδικασίας των ειδών κατά τον αρβίνο είναι η µεταβλητότητα των οργανισµών, η δύναµη της Φυσικής Επιλογής, η κληρονοµική ιδιότητα. Σύµφωνα µε τον αρβίνο, τα είδη, αντίθετα προς τη γενική σχεδόν πεποίθηση της εποχής του, δε µένουν σταθερά και αµετάβλητα ISSN

5 (Λινναίος 18 ος αι.) αλλά µεταβάλλονται στη διάρκεια µεγάλων χρονικών περιόδων, δίνοντας νέα είδη (Κριµπά & Καλλοπίση, 1988). Είκοσι χρόνια αργότερα, στα 1879, καθώς ο αρβίνος έγραφε την αυτοβιογραφία του, έλαβε ένα γράµµα όπου τον ρωτούσαν αν πιστεύει στο Θεό, και αν ο θεϊσµός είναι συµβατός µε την εξέλιξη. Απάντησε ότι ένας άνθρωπος µπορεί να είναι ένθερµος Θεϊστής και παράλληλα εξελικτιστής και πως δεν υπήρξε ποτέ Άθεος µε την έννοια της άρνησης της ύπαρξης του Θεού. Σύµφωνα µε τη χριστιανική θρησκεία, ο Θεός τοποθετεί τον άνθρωπο σε ένα κήπο (τον Παράδεισο) που τον διασχίζουν οι Τίγρης, Εφράτης,, Γηών (Νείλος) και Φισών (Γάγγης), ποταµοί οι οποίοι, γεωγραφικά, δεν έχουν σχέση µεταξύ τους. Συνεπώς, πρόκειται για κήπο που δεν εντοπίζεται σε κάποιο περιορισµένο τόπο αλλά είναι όλη η γη, η οποία γίνεται κήπος µε την αγάπη του θεού ( ρίτσας κά, 2011). Στο βιβλίο του ο Κάρολος αρβίνος Η Καταγωγή του Ανθρώπου, υποστήριξε πως ο άνθρωπος και ο πίθηκος έχουν κοινό πρόγονο και όχι όπως πιστεύεται λανθασµένα, ότι ο άνθρωπος προέρχεται από τον πίθηκο (Αδαµαντιάδου κά, 2003). Το αρχικό µακροµόριο µπορεί να εξισωθεί µε το «γονίδιο», το οποίο έχει τις ιδιότητες της αναπαραγωγής, της µεταλλαγής και (σαν πληθυσµός γονιδίων) της επιλογής. Σήµερα τα γονίδια απαντούν σε οµάδες, τις οποίες θα µπορούσαµε να ονοµάσουµε χρωµοσώµατα, τα χρωµοσώµατα απαντούν σε κύτταρα, τα κύτταρα σε οργανισµούς, οι οργανισµοί σε κοινωνίες, οι κοινωνίες σε είδη, τα είδη σε οικοσυστήµατα, για να φθάσουµε στη βιόσφαιρα (Ζούρος, 2008). Οι πληροφορίες που συνδυάστηκαν παραπάνω, παρέχονται στους µαθητές του Λυκείου µέσω των σχολικών βιβλίων που αναφέρθηκαν, αναφορικά µε την προέλευση και εξέλιξη της ζωής και ιδίως του ανθρώπου, σύµφωνα µε το ΑΠΣ του Γενικού Λυκείου και τις υποδείξεις διδασκαλίας των γνωστικών αντικειµένων της Βιολογίας, των Θρησκευτικών και της Αρχαιοελληνικής Γραµµατείας του παιδαγωγικού Ινστιτούτου και του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας. Προσφέρουν διαφορετικές οπτικές για το συζητούµενο θέµα, συγκλίνουν µέσα από διαφορετικούς δρόµους πως ο άνθρωπος, όπως και όλοι οι υπόλοιποι οργανισµοί, είναι προϊόντα µακροχρόνιας εξελικτικής πορείας, καθώς µαρτυρούν τα απολιθώµατα που έχουν βρεθεί και η έρευνα της Βιολογικής Επιστήµης αποκαλύπτει συνεχώς. Η µελέτη των απολιθωµάτων επιτρέπει την ανασύσταση της µορφής των προγονικών µορφών των σηµερινών µορφών ζωής στον πλανήτη µας, οδηγώντας και ως ένα βαθµό στην ανασύσταση της εικόνας που έχουµε για τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής του παρελθόντος. Το ανθρώπινο είδος είναι το µόνο που ικανό να κατασκευάζει και να χρησιµοποιεί εργαλεία, να µιλά, να γράφει, να δηµιουργεί πολιτισµό (Αδαµαντιάδου, 2003). Πριν από περίπου χρόνια εµφανίστηκε η σηµερινή µορφή ανθρώπου Homo sapiens sapiens, διαδεχόµενος τον Homo sapiens neanderthalensis. Ο Αριστοτέλης είχε µια τελεολογική αντίληψη για τον κόσµο, σύµφωνα µε την οποία, κάθε γεγονός υπαγορεύεται από ένα τέλος (σκοπό). Εισήγαγε τον όρο «εντελέχεια» που σηµαίνει τη µετάβαση της άµορφης ύλης από τη δυνατότητα στην πραγµατικότητα (Πελεγρίνης, 2006). Στο µύθο του Πρωταγόρα η εἱµαρµένη, στοιχείο του µύθου που προσδιορίζει χρονικά την εξέλιξη, αναφέρεται δύο φορές: «χρόνος ειµαρµένος» (2 η ενότητα) και «ειµαρµένη ηµέρα» (3η ενότητα). Εκφράζει το πλήρωµα του χρόνου, το πέρασµα από µία εποχή σε άλλη, από µια µορφή ζωής σε άλλη, το οποίο δε γίνεται ούτε στιγµιαία, ούτε και αυτόµατα, γίνεται, όµως, κάτω από την πίεση της ανάγκης για επιβίωση, για καλυτέρευση της ζωής (Σπανάκου, 2000). Είναι αναπόφευκτο ότι κάποια στιγµή θα προκύψει κάποιο λάθος στην αντιγραφή του αρχικού µακροµορίου από το οποίο ξεκίνησε η ζωή. Τα λάθη αυτά τα ονοµάζουµε µεταλλαγές. Η µεταλλαγή µας οδηγεί τώρα σε ένα πληθυσµό µορίων που ISSN

6 µοιάζουν αλλά δεν είναι πανοµοιότυπα και που το καθένα τους έχει την ικανότητα της αναπαραγωγής. Αυτή η διαφοροποίηση των πιθανοτήτων αντιπροσώπευσης στο χρόνο την ονοµάζουµε επιλογή. Με δεδοµένη την µεταλλαγή, η επιλογή είναι µια βεβαιότητα. Χαριτολογώντας θα µπορούσαµε να πούµε πως το κύριο χαρακτηριστικό της ζωής είναι η άνισο-λάθο-αύτο-ανά-παραγωγή (Ζούρος, 2008). Βιβλιογραφικές παραποµπές Αδαµαντιάδου Σµ., Γεωργάτου Μ., Παπιτζάκης Χ., Λάκκα Λ., Νοταράς., Φλωρεντιν Ν., Χατζηγεωργίου Γ., Χατζηκωντή Ο. (2003). Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ τάξης Ενιαίου Λυκείου, ΟΕ Β, Αθήνα Αργύρης κά (1991) Βιολογία Γ τάξης Λυκείου, Σχολικό Βιβλίο, ΟΕ Β Βικιπαιδεία. Αγνωστικισµός, διαθέσιµο ρίτσας, Μόσχου, Παπαλεξανδροπούλου Στυλ. (2011) Χριστιανισµός και Θρησκεύµατα, Σχολικό Βιβλίο Β τάξης Γενικού Λυκείου, ΟΕ Β, Αθήνα Ζούρος Ε. (2008) Αιτιοκρατία, πιθανοκρατία και τελεολογία στην Εξέλιξη, Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου µε ιεθνή Συµµετοχή και Τίτλο Βιολογικές και Φυσικές Επιστήµες στην Εκπαίδευση: Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Παιδοψυχολογία, Μεθοδολογία της Έρευνας που οργάνωσε το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Βιολογίας, Τοµέας Βιολογίας Κυττάρου και Βιοφυσικής Αθήνα Απριλίου 2008 Κοπιδάκης Μ, Πατρικίου Ε, Λυπουρλής, Μωραΐτου. (2009). Αρχαία Ελληνικά Φιλοσοφικός Λόγος, Σχολικό Βιβλίο Γ τάξης Γενικού Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης, ΟΕ Β, Αθήνα Κούµα Γ. (1987) Πλάτωνος Πρωταγόρας, Σχολικό Βιβλίο Γ τάξης Λυκείου, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισµού Κύπρου, Γ. Συκάρης Γραφικές Τέχνες ΑΕΒΕ, Λευκωσία National Geographic Maps. (1998). Φυσική Υδρόγειος-Χάρτης Χιλιετίας, ένθετο στο National Geographic, Ελληνικό τεύχος Απριλίου 1999 National Geographic Maps. (2000). Οι Απαρχές του Ανθρώπου-Οι Πρώτοι Κάτοικοι της Αµερικής, ένθετο στο Ελληνικό τεύχος εκεµβρίου Πελεγρίνης Θ. (2006). Αρχές Φιλοσοφίας, Σχολικό Βιβλίο Β τάξης Λυκείου Θεωρητικής κατεύθυνσης, ΟΕ Β, Αθήνα Πλάτων (2004). Πρωταγόρας, Μετάφραση Χριστοδούλου Ι.Σ. & Πλευρά Ε., Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη Σπανάκου Ζ (2000). Αξιολόγηση Μαθητών Γ Λυκείου στην Αρχαία Ελληνική Γραµµατεία. Φιλοσοφικός Λόγος,(τ.Ά), Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων, Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας, Αθήνα Χριστόπουλος Γ. & Μπαστιάς Ι. (1989). Γενική Βιολογία, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόµος 12, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα ISSN

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ Βιολογίας, σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ Βιολογίας, σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Η συγγραφή του βιβλίου είναι αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας μελών της Πανελλήνιας Ένωσης Βιολόγων, στα πλαίσια του διαγωνισμού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών η οµάδα προσανατολισµού θετικών σπουδών 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών 3 η οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΟΥΛΑΝ ΡΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ σας προσκαλεί να γιορτάσουµε όλοι µαζί, µικροί και µεγάλοι, τη ΝΥΧΤΑ ΜΟΥΣΕΙΩΝ το Σάββατο 16 ΜΑΪΟΥ από τις 7.00 µ.µ. έως τα µεσάνυχτα και την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Β Λυκείου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Ιακωβίδης Γιώργος, Φυσικός Παπαχρήστου Μαίρη, Φιλόλογος Η Β Τάξη Γενικού Λυκείου μαθήματα γενικής παιδείας δύο (2) Ομάδες Μαθημάτων Προσανατολισμού, Ανθρωπιστικών

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΑλλΑγες ςτο λυκειο ςεπτεμβριος 2013

ΑλλΑγες ςτο λυκειο ςεπτεμβριος 2013 ΑλλΑγες ςτο λυκειο ςεπτεμβριος 2013 Σύμφωνα με το πρόσφατο νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας θα πραγματοποιηθούν σημαντικές αλλαγές στο Λύκειο και στον τρόπο εισαγωγής στα Τμήματα των Πανεπιστημίων και

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΓΕΙΟΕ ΑΙ ΚΑ ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ γενικής ηαιεείας Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γενικής Παιδείας Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ. ιάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων

ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ. ιάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ιάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων Α Λυκείου Η Α Τάξη Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρµόζεται πρόγραµµα µαθηµάτων τριάντα πέντε (35) συνολικά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠΣ) Curriculum Γεωλογίας - Γεωγραφίας Κική Μακρή, Γεωλόγος M.Sc Υπ. Διδάκτορας Διδασκαλίας της Γεωλογίας kmakri@geo.auth.gr Η δομή του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος Η

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτης Ιστοσελίδας. Υπηρεσίες Συνδέσεις Εγκύκλιοι Έντυπα Downloads

Χάρτης Ιστοσελίδας. Υπηρεσίες Συνδέσεις Εγκύκλιοι Έντυπα Downloads Το Υπουργείο Το Eκπαιδευτικό Σύστημα Πρόσβαση στη Γνώση Θρησκεύματα Μηχανή Αvαζήτησης Επικοινωνία Συχνές Ερωτήσεις Χάρτης Ιστοσελίδας Προκηρύξεις/ Νέα Διαγωνισμοί Συνέδρια/ Ημερίδες Εποπτευόμενοι Φορείς

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1998 Συντάκτες του φυλλαδίου Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στην ύλη των εξετάσεων περιλαμβάνονται τα εξής: Τα επόμενα κεφάλαια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ 1 η ΤΑΞΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ (Παρουσίαση Λογοτεχνικών Κειμένων) ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σαρρή, Ζ., Τα στενά παπούτσια ΠΑΤΑΚΗΣ Τριβιζάς, Ε., Το σεντούκι με τις πέντε κλειδαριές ΚΕΔΡΟΣ α. Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές επιλογές σχετικά με το περιεχόμενο Στον επαναπροσδιορισμό της θεματολογίας, της διδακτέας ύλης και της διδακτικής προσέγγισης, που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, έχουν ληφθεί υπόψη οι ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Γ. Σχολιάζονται οι απαντήσεις των μαθητών και ανακοινώνονται οι προβληματισμοί που δημιουργήθηκαν.

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Γ. Σχολιάζονται οι απαντήσεις των μαθητών και ανακοινώνονται οι προβληματισμοί που δημιουργήθηκαν. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ,Φιλοσοφικός Λόγος Πλάτωνος Πρωταγόρας. ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : Γενική Θεώρηση του διαλόγου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Πενταρβάνη Θεοδοσία, ΠΕ2 ΤΑΞΗ: Δ Εσπερινού- Γ Ημερήσιου Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Σύμφωνα με το πρόσφατο νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας θα πραγματοποιηθούν σημαντικές αλλαγές στο Λύκειο και στον τρόπο εισαγωγής στα Τμήματα των Πανεπιστημίων και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΡΟΠΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΡΟΠΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΡΟΠΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (αφορά στους μαθητές που ενεγράφησαν ή θα εγγραφούν στην Α τάξη του Γενικού

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ Σύµφωνα µε άρθρα και πληροφορίες που δηµοσιεύτηκαν τύπο του σαββατοκύριακου δηµοσιοποιήθηκαν τα βασικά στοιχεία του σχεδίου του υπουργείου παιδείας για τις

Διαβάστε περισσότερα

α) Πίνακας αντιστοιχίας διδασκομένων μαθημάτων του Γυμνασίου και κλάδων και ειδικοτήτων εκπαιδευτικών σε Α και Β ανάθεση

α) Πίνακας αντιστοιχίας διδασκομένων μαθημάτων του Γυμνασίου και κλάδων και ειδικοτήτων εκπαιδευτικών σε Α και Β ανάθεση Γ2/69598/10-07-2006 Απόφαση ΥΠ.Ε.Π.Θ. ΦΕΚ 1050 τ. Β Αναθέσεις μαθημάτων Γυμνασίου και Ενιαίου Λυκείου Έχοντας υπόψη: 1. Το άρθρο 7, παρ. 2 του Ν. 2817/2000 (78 Α ) περί «Εκπαίδευσης των ατόμων με ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΚΗ ΕΜΟΝΩΝ A και Β ΤΑΞΗΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΚΗ ΕΜΟΝΩΝ A και Β ΤΑΞΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 6o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΚΗ ΕΜΟΝΩΝ A και Β ΤΑΞΗΣ ιευθυντής: Αντώνιος Παλόγος ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Περίοδοι του διδακτικού έτους: Το Α τετράµηνοδιαρκεί από την 11 η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέμα Διαλόγου «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΣΤΑ ΣΔΕ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά

Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά Νικόλαος Παύλου Θεολόγος-Ιστορικός, 14 ο Γυμνάσιο Λάρισας nikpavlou@gmail.com Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δημήτρης Μπαμπίλης www.chem.gr Α Τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Η Α Τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ζωοδόχου Πηγής 8, Σαλαμίνα Τηλ: 210.46.51.576 7, 210.46.44.500 ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ

Ζωοδόχου Πηγής 8, Σαλαμίνα Τηλ: 210.46.51.576 7, 210.46.44.500 ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ Ζωοδόχου Πηγής 8, Σαλαμίνα Τηλ: 210.46.51.576 7, 210.46.44.500 ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2015 2016 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1. Ελληνική Γλώσσα (9 ώρες) 2. Μαθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ. Φοίτηση επαρκής : Το σύνολο των απουσιών του μαθητή δεν υπερβαίνει τις 114. Οι πάνω από 50 είναι δικαιολογημένες.

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ. Φοίτηση επαρκής : Το σύνολο των απουσιών του μαθητή δεν υπερβαίνει τις 114. Οι πάνω από 50 είναι δικαιολογημένες. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ 8 ο Λ Υ Κ Ε Ι Ο Α Μ Α Ρ Ο Υ Σ Ι Ο Υ Περίοδοι του διδακτικού έτους: Το Α τετράμηνο διαρκεί από την 11 η Σεπτεμβρίου έως την 20 η Ιανουαρίου. Το Β τετράμηνο διαρκεί από την 21 η Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση:

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ & Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ & ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

ΦΕΚ Β 2721. Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας: Αθήνα, 30-09-2014 Αρ. Πρωτ. 156279/Γ2 ΑΠΟΦΑΣΗ

ΦΕΚ Β 2721. Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας: Αθήνα, 30-09-2014 Αρ. Πρωτ. 156279/Γ2 ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Όταν διατύπωσε τη θεωρία της εξέλιξης των

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΕΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΕΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΕΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Η Α Τάξη Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ Δρ. ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ Κ. ΣΠΑΝΑΚΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ-ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΠ65 Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Τι είναι η τριγωνοποίηση; Ποια είδη τριγωνοποίησης υπάρχουν; Πώς να επιλέξουμε το κατάλληλο είδος; Τι μας προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕ.ΣΥ.Π. Λευκού Πύργου. Ενηµερωτική Ηµερίδα Για Β` και Γ` Λυκείου

Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕ.ΣΥ.Π. Λευκού Πύργου. Ενηµερωτική Ηµερίδα Για Β` και Γ` Λυκείου Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕ.ΣΥ.Π. Λευκού Πύργου Ενηµερωτική Ηµερίδα Για Β` και Γ` Λυκείου ΝΟΜΟΙ ΥΠ ΑΡΙΘ. 4186/13 4327/15 (τροποποίηση του 4186/13)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Διαλέξη:7η 14/10/2015 Ε. Δ. Βαλάκος Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας Ταξινόµηση των ειδών Η θέση των ανθρώπων στη φύση Μέθοδοι ταξινόµησης Ταξινοµικές προσεγγίσεις Βιβλιογραφία Ταξινομηση

Διαβάστε περισσότερα

& 10-9-07 97871/ . 37, 151 80 1. : : 210-34.42.238 2. FAX : 210-34.42.236 .: : « : . 7

&  10-9-07 97871/ .  37, 151 80 1. : : 210-34.42.238 2. FAX : 210-34.42.236 .:  : «             : . 7 Να διατηρηθεί µέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α' Βαθµός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου Άρθρο 2 Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου 1. Η Α Τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρμόζεται πρόγραμμα μαθημάτων τριάντα πέντε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322a-d) A1. Με αυτά λοιπόν τα μέσα εφοδιασμένοι οι άνθρωποι κατοικούσαν στην αρχή διασκορπισμένοι,

Διαβάστε περισσότερα

PATHWAY. D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching. A short review for the Greek teachers. Author: Christos Ragiadakos

PATHWAY. D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching. A short review for the Greek teachers. Author: Christos Ragiadakos PATHWAY D2.1 The basic features of the inquiry learning and teaching A short review for the Greek teachers Author: Christos Ragiadakos [It will be distributed to the Greek teachers during the Training

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 21357 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1817 21 Αυγούστου 2015 Αριθμ. 130085/Δ2 Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Μουσικού Γυμνασίου και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παναγάκος Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Βασικοί Στόχοι ενός Προγράμματος Σπουδών Ένα πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει να επιτύχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ η διδακτέα ύλη θα είναι και εξεταστέα

ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ η διδακτέα ύλη θα είναι και εξεταστέα ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ Ο νόμος για το Νέο Λύκειο ισχύει από τη σχολική χρονιά 2013-2014 για τα παιδιά που φοιτούν ήδη στην Α Λυκείου. Η προαγωγή των μαθητών και η απόλυση τους από το Λύκειο γίνεται πιο δύσκολη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μαθημάτων ΦΕ Λυκείου 2014-15. Κρητικού Ελένη, Καφετζόπουλος Κώστας, Μπισκετζής Νίκος Σχ. Σύμβουλοι ΠΕ04 Δ. Ε. Α Αθήνας

Οδηγίες μαθημάτων ΦΕ Λυκείου 2014-15. Κρητικού Ελένη, Καφετζόπουλος Κώστας, Μπισκετζής Νίκος Σχ. Σύμβουλοι ΠΕ04 Δ. Ε. Α Αθήνας Οδηγίες μαθημάτων ΦΕ Λυκείου 2014-15 Κρητικού Ελένη, Καφετζόπουλος Κώστας, Μπισκετζής Νίκος Σχ. Σύμβουλοι ΠΕ04 Δ. Ε. Α Αθήνας https://www.youtube.com/watch?v=umzeyxquyku Μερικές οδηγίες είναι ξεκάθαρες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΦΕΚ 2499 Β / 19-11-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ & Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. (Mε βάση το Νόμο 4186/2013)

ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ & Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. (Mε βάση το Νόμο 4186/2013) ΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ & Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Mε βάση το Νόμο 4186/2013) Α Τάξη Ημερησίου Γενικού Λυκείου Η Α Τάξη Ημερησίου Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Πράξη «Σχεδιασμός και ανάπτυξη προσβάσιμου εκπαιδευτικού και εποπτικού υλικού για μαθητές με αναπηρίες Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Α. Διδακτικό πλαίσιο Τίτλος ενότητας: Η Βιολογία και οι άλλες επιστήμες Ζώντας στην εποχή της Βιολογίας Παιδαγωγική Προσέγγιση: Προβληματοκεντρική μάθηση με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Μαθηµατικών Γ/σίου και Γεν. Λυκείου.

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Μαθηµατικών Γ/σίου και Γεν. Λυκείου. Να διατηρηθεί µέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ENIAIOΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α' Αν. Παπανδρέου 37, 15180 Μαρούσι Πληροφορίες : Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 Ευστράτιος Παπάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Καλές Σχέσεις 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Εξάμηνο Υ/Ε Ώρες Θεωρίας Ώρες Ασκήσης Διδακτικές μονάδες ECTS A Υ 3 1 4 6 Διδάσκουσα Ε. Καλδούδη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσικής Αντικειμενικοί στόχοι του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας"

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. Φυσική της Λιθόσφαιρας ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7 Καθ. Αναστασία Κυρατζή Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας" 1 Εισαγωγή Υπόθεση της Μετάθεσης των ηπείρων Wegener 1912 Υπόθεση της Επέκτασης του θαλάσσιου πυθµένα

Διαβάστε περισσότερα