Περίπατος σε αστικά ηχοτοπία: μια διδακτική πρόταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περίπατος σε αστικά ηχοτοπία: μια διδακτική πρόταση"

Transcript

1 Περίπατος σε αστικά ηχοτοπία: μια διδακτική πρόταση Κατερίνα Δ. Σχοινά ΜΑ Φιλόλογος, Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Δ.Δ.Ε. Ροδόπης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εισήγηση αποτελεί μια ευέλικτη διδακτική πρόταση, που φιλοδοξεί να αξιοποιήσει την αντίληψη της Ακουστικής Οικολογίας για τον τόπο. Η διευρυμένη έννοια του τοπίου μέσω του ηχοτοπίου που εισήγαγε αυτή η επιστήμη προσανατολίζει τον σύγχρονο εκπαιδευτικό στην αξιοποίηση της ακουστικής αγωγής ως μέσου που οδηγεί τον μαθητή στον επαναπροσδιορισμό της αντίληψής του για τον περιβάλλοντα κόσμο, συμβάλλοντας έτσι στον κριτικό εγγραμματισμό του. Προτείνεται εδώ η μελέτη των αστικών και περιαστικών ηχοτοπίων, αφού στην πόλη ζει η πλειονότητα των μαθητών. Η μελέτη αυτή ξεκινά με τα ηχοτοπία του παρελθόντος που αντλούνται από λογοτεχνικά κείμενα και συνεχίζει με ακουστικούς περιπάτους βιωματικού χαρακτήρα. Η σύγκριση μεταξύ παλαιών και σύγχρονων αστικών ηχοτοπίων μπορεί να αποκαλύψει στους μαθητές συγκεκριμένα λάθη της αστικής ανάπτυξης και να λειτουργήσει έτσι αναστοχαστικά, συνιστώντας πρώτο βήμα για τη βελτίωση του αστικού χώρου. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Διδακτική μεθοδολογία και προτάσεις ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: αστική ανάπτυξη, Ακουστική Οικολογία, λογοτεχνία, κριτικός γραμματισμός, Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο κοινωνικός και χωρικός μετασχηματισμός που συνέβη στις ελληνικές πόλεις κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα διαμόρφωσε εν πολλοίς το σύγχρονο πρόσωπό τους, συνδεδεμένο, όμως, με σοβαρά προβλήματα, των οποίων την επίλυση ανέστειλε σε μεγάλο βαθμό η οικονομική κρίση των ημερών μας 1 γι αυτό οι κάτοικοι των σύγχρονων ελληνικών πόλεων καλούνται να προχωρήσουν σε διαχειριστικές προσεγγίσεις του αστικού περιβάλλοντος που κατατείνουν στην αναγκαία ανάκαμψή του. Προϋπόθεση τέτοιων προσεγγίσεων προσανατολισμένων στην αειφόρο διαχείριση είναι η οικολογική ευαισθησία που καλλιεργεί κατ αρχάς η εκπαίδευση στην αειφόρο ανάπτυξη 2. Καθώς η πλειονότητα των Ελλήνων μαθητών ζει και κινείται (κοντά) σε αστικά περιβάλλοντα, η μελέτη των οικείων αστικών τοπίων μπορεί ενδεχομένως να καταδείξει πώς η διόγκωση του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος συνθλίβει το φυσικό και πώς το ανθρωπογενές αστικό αποτύπωμα 1 Οι οικονομικοί πόροι που θα εξασφάλιζαν, για παράδειγμα, κατασκευές και αναπλάσεις κτιρίων και υπαίθριων δημόσιων χώρων, αλλά και λήψη μέτρων για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την οικολογική αποκατάσταση των διαταραγμένων αστικών οικοσυστημάτων είναι εξαιρετικά δυσεύρετοι. 2 Τέτοια είναι η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, ενταγμένη στα σχολικά προγράμματα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σύμφωνα με το Ν.1892/90 και τις αντίστοιχες εγκυκλίους.

2 στην Ελλάδα γίνεται εχθρός της αειφορικής αστικής ανάπτυξης υπονομεύοντας το μέλλον των επόμενων γενεών. Οι δυνατότητες που προσφέρει τα τελευταία χρόνια η Ακουστική Οικολογία 3 μπορούν να αξιοποιηθούν στη μελέτη του ακουστικού αστικού περιβάλλοντος, με σκοπό τον εντοπισμό των λαθών που στιγμάτισαν την αστική ανάπτυξη της σύγχρονης Ελλάδας και επηρέασαν καθοριστικά τη ζωή του κατοίκου της ελληνικής πόλης. Η παρούσα ανακοίνωση στηρίζεται στην εννοιολογική διεύρυνση του τοπίου με την εισαγωγή της έννοιας του ηχοτοπίου, διεύρυνση που υπαγορεύει την καλλιέργεια της ακουστικής αγωγής και μεταβάλλει ή αποκαθιστά την αντίληψή μας για την πρόσληψη του περιβάλλοντος κόσμου. Η πρόταση που κατατίθεται εδώ, προσανατολισμένη στους εφήβους μαθητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, επιδιώκει να τους βοηθήσει κατ αρχάς να αντιμετωπίσουν κριτικά το κυρίαρχο αισθητηριακό δυτικό μοντέλο, το οπτικοκεντρικό, το οποίο αντικατέστησε το παραδοσιακό πολιτισμικό μοντέλο της ακοής και της προφορικότητας. Εμπιστευόμενοι την ακοή τους οι μαθητές ίσως καταφέρουν, στη συνέχεια, να αφουγκραστούν και να κατανοήσουν τα αδιέξοδα της σύγχρονης οικιστικής ανάπτυξης και του τρόπου διαβίωσης στις πυκνοδομημένες πόλεις και στον περιαστικό, αλλά επίσης αστικοποιημένο, χώρο τους. Αρωγός σε αυτή την κατεύθυνση φιλοδοξεί να είναι η σύγκριση με τα ηχοτοπία του παρελθόντος που αντλούνται από τη λογοτεχνία. Με τη χαρτογράφηση των παραγόντων που διαμορφώνουν τα σύγχρονα αστικά περιβάλλοντα επιδιώκεται πρώτα η αξιολόγησή τους και, στη συνέχεια, η ατομική εγρήγορση και συνειδητή συμβολή στη βελτίωσή τους. Η παρούσα πρόταση δεν απαιτεί πολύ χρόνο, κόπο και υλικοτεχνική υποδομή, εφόσον αρκούν χρηστικά υλικά που αντλούνται εύκολα είτε από τα σχολικά βιβλία είτε από την επιτόπια έρευνα, την αυτοψία και την αυτηκοΐα, είτε από τα αποθετήρια ψηφιακών πόρων που αφθονούν στο διαδίκτυο. Ο ΤΟΠΟΣ-ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ. ΟΙ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΗΧΟΤΟΠΙΟΥ Η μελέτη της πόλης συνάδει, εξάλλου, με τη νέα εκπαιδευτική τάση της τελευταίας εικοσαετίας περίπου, τη βασισμένη στον «τόπο» εκπαίδευση (place-based education) (Παπαδημητρίου, 2012). Η τάση αυτή προκύπτει ως εύλογη αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση, που εξομοιώνει το διαφορετικό, τυποποιεί τις διαδικασίες, παραβλέπει την ιδιαιτερότητα κάθε τόπου και επομένως δυσχεραίνει την υιοθέτηση επιμέρους πολιτικών που θα οδηγήσουν στην επίλυση των τοπικών προβλημάτων. Μια τέτοια αντίληψη δεν απέχει, μάλιστα, από τον κριτικό γραμματισμό που επιχειρεί να προαγάγει η Κριτική Παιδαγωγική 4, όπως αυτή εκπηγάζει κυρίως από τη σκέψη 3 Η Ακουστική Οικολογία εμφανίστηκε στο μεταίχμιο των δεκαετιών στο Βανκούβερ του Καναδά ως πρόταση του συνθέτη µουσικής και µουσικοπαιδαγωγού R. Murray Schafer και των τότε µαθητών του Hildegard Westerkamp, Barry Truax κ.ά. Έκτοτε έχει ελκύσει παγκοσμίως το ενδιαφέρον µουσικών, εκπαιδευτικών και επιστηµόνων από τους χώρους της βιολογίας, της ακουστικής, της βιοακουστικής, της αρχιτεκτονικής, της πολεοδοµίας, της ανθρωπολογίας του ήχου, της φιλοσοφίας, της ηθικής κλπ. Το 1993 δηµιουργήθηκε το ιεθνές Φόρουµ για την Ακουστική Οικολογία (World Forum for Acoustic Ecology), προς διευκόλυνση της επικοινωνίας των αντίστοιχων συλλόγων από τα διάφορα κράτη. Η Ακουστική Οικολογία μελετά τη σύσταση του ηχητικού περιβάλλοντος και την επίδρασή του στον άνθρωπο. Το ηχητικό περιβάλλον προσεγγίζεται διεπιστημονικά (εμπλέκονται στη μελέτη του η οικολογία, η γεωγραφία, η αρχιτεκτονική, η ανθρωπολογία, η κοινωνική επιστήμη, η ψυχολογία, η εκπαίδευση, η ακουστική, οι ηχητικές τέχνες και η μουσική) μελετώνται επιστημονικές, κοινωνικές και πολιτισμικές πλευρές του (Ετκμετσόγλου, 2014). 4 Μεταξύ των εκπροσώπων της είναι οι Paulo Freire, Henry A.Giroux, Bell Hooks (Gloria Watkins), Peter McLaren, Michael W.Apple και Stanley Aronowitz.

3 του Paulo Freire: μέσω της ποιοτικής έρευνας, εστιασμένης στην εμπειρία και τον διάλογο, ο μαθητής θα κατανοήσει τις κοινωνικές και οικονομικές δυνάμεις που διαμορφώνουν τη ζωή του, ώστε να κατέχει τις προϋποθέσεις για ανάληψη δράσης (Γρόλλιος, Καρανταΐδου, Κορομπόκης, Κοτίνης & Λιάμπας, 2003). Η εύκολα ανιχνεύσιμη πολιτική στόχευση τέτοιων εκπαιδευτικών πρακτικών θα μπορούσε να επικριθεί από κάποιους, αλλά «θα απαντούσα ότι έχουν δίκιο γιατί είναι ένας στόχος που δείχνει αυτό που πρέπει να είναι η βάση όλης της μάθησης- ο αγώνας για μια ποιοτικά καλύτερη ζωή για όλους» (Giroux, 2010). Το πολιτισμικό συγκείμενο και η μελέτη του αποκτούν, σε μια τέτοια σκοποθεσία, βαρύνουσα σημασία, καθώς η κατάσταση του ατόμου επηρεάζεται άμεσα από την κατάσταση του τόπου, στον οποίο αυτό κατοικεί. Γι αυτό και, κατά την Κριτική Παιδαγωγική, προκρίνεται η αποκωδικοποίηση του περιβάλλοντος (και απολύτως απτού) τόπου/κειμένου, που ο μαθητής βιώνει εμπειρικά και προσεγγίζει πολιτικά, κατανοώντας και, όταν είναι αναγκαίο, προσπαθώντας να τον αλλάξει δραστικά. Αυτή η προσέγγιση δεν μπορεί παρά να συμπεριλαμβάνει και τη μελέτη της διάδρασης μεταξύ πολιτισμικού και οικολογικού περιβάλλοντος (Haymes, 1995), τόσο διαφορετικού για κάθε μαθητή που υποχρεούται να αποδέχεται μια εκπαίδευση αδιάφορη για τη γεωγραφική και πολιτισμική του προέλευση. Χωρίς αυτή η παιδαγωγική να αποτελεί πανάκεια, μπορεί να εμπλουτίσει τη σχολική εμπειρία και να εκδημοκρατίσει την εκπαιδευτική διαδικασία (Gruenewald, 2003). Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται, λοιπόν, η υποδεικνυόμενη στην παρούσα ανακοίνωση μελέτη του αστικού τοπίου, δηλαδή του τρόπου με τον οποίο ο άνθρωπος προσλαμβάνει τον ιδιαίτερο τόπο στον οποίο ζει. Το τοπίο, στη φαινομενολογική του προσέγγιση (Tilley 1994), δεν περιορίζεται μόνον στα φυσικά χαρακτηριστικά του χώρου, αλλά συνδέεται με μια σειρά υποκειμενικών παραγόντων, όπως οι αισθήσεις, η ψυχική κατάσταση, το κοινωνικό υπόβαθρο, τα βιώματα και οι επιθυμίες του παρατηρητή. Επιπλέον, είναι και ιστορικά προσδιορισμένο, συνδεδεμένο με τη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία στην οποία βιώνεται. Από την άλλη πλευρά, κοινωνιολογικές έρευνες συσχετίζουν την έννοια του τοπίου με την απομάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση, της οποίας κάποτε αυτό αποτελούσε οργανικό κομμάτι (Τούση, 2011). Στην έννοια του τοπίου προστίθεται εσχάτως, όπως έχει προαναφερθεί, και αυτή του ηχοτοπίου, που συνδέεται με την ανάπτυξη της Ακουστικής Οικολογίας, μιας από τις σπουδές οικοακουστικής, που απασχολεί και την ελληνική επιστημονική κοινότητα 5. Κάθε φυσικό τοπίο που οράται μπορεί να προσληφθεί δια της ακοής και ως ηχοτοπίο, ενώ η βιοποικιλότητά του είναι ευνόητο πως αντιστοιχεί στην ηχοποικιλότητά του. Στη σημερινή εποχή της όρασης, το κυρίαρχο αισθητηριακό δυτικό μοντέλο, το οπτικοκεντρικό, αντικατέστησε το παραδοσιακό πολιτισμικό μοντέλο της ακοής και της προφορικότητας (Ong, 1997). Ωστόσο, η μελέτη του ακουστικού περιβάλλοντος σε χωρικές και χρονικές κλίµακες, δηλαδή η μελέτη της χωρικής και χρονικής µεταβλητότητας, μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των χαρακτηριστικών του και να αποκαλύψει, μέσω της αγωγής του μαθητή στον ήχο, στα ηχητικά σήματα 6, συγκεκριμένα λάθη της αστικής ανάπτυξης. Η γνώση του 5 Βλ. τα τρία Πανελλήνια Συνέδρια (Κέρκυρα 2007, Ρέθυµνο 2010, Αθήνα 2014) και ένα ιεθνές (Κέρκυρα 2011). 6 Το ηχητικό σήμα φαίνεται πως είναι αναπόφευκτο, πως επιβάλλεται υποχρεωτικά στη ζωή μας. Η σύγκριση με το οπτικό ενισχύει μια τέτοια αντίληψη, καθώς ακούει κανείς ταυτόχρονα με το ηχητικό

4 ακουστικού αστικού περιβάλλοντος μπορεί να οδηγήσει στη λήψη δραστικών μέτρων για τη βελτίωσή του. Η γνώση αυτή μπορεί να αποκτηθεί μέσω του ακουστικού περιπάτου, μιας μεθόδου που ο R. Murray Schafer εισήγαγε στις αρχές του και που έκτοτε χρησιμοποιείται εκτεταμένα ως πολύτιμο εκπαιδευτικό εργαλείο, το οποίο συντελεί στην ακουστική ευαισθητοποίηση του μαθητή και στην αξιοποίηση της ακοής του ως μέσου κατανόησης του περιβάλλοντος κόσμου κάποιες μικρές εξορμήσεις στο αστικό και περιαστικό τοπίο θα φέρουν τον μαθητή σε επαφή με ποικίλα ηχοτοπία και τις συνδηλώσεις τους. Από την αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού θορύβου και την αντιπαραβολή του με τους φυσικούς ήχους μιας ήσυχης περιαστικής περιοχής ως την ανατομία ηχοτοπίων στο κέντρο της πόλης, η μελέτη των ηχοτοπίων μπορεί πρώτα να αποκαλύψει την αλληλεπίδραση ανθρώπου και ακουστικού περιβάλλοντος, αφού οι ανθρώπινες δραστηριότητες και συμπεριφορές συνυφαίνονται με αυτό και διαμορφώνουν τα ακουστικά χαρακτηριστικά του χώρου (Velasco,2000), και μπορεί, στη συνέχεια, να υπαγορεύσει την αναγκαιότητα υγιών ακουστικά τόπων 8. Το τοπίο ενσωµατώνει ποικίλες κατηγορίες περιβαλλοντικών ήχων µε κοινωνικές και πολιτισμικές αναφορές (Schafer, 1994). ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΑΣΤΙΚΑ ΗΧΟΤΟΠΙΑ Ι. ΗΧΟΤΟΠΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Η αξιολόγηση των σύγχρονων αστικών ηχοτοπίων προϋποθέτει τη γνώση των ηχοτοπίων του παρελθόντος, όταν η αστικοποίηση δεν είχε ακόμη λάβει τις σημερινές της διαστάσεις. Η γνώση αυτή θα οδηγήσει στις απαραίτητες συγκρίσεις και στην επαρκέστερη αποτίμηση του σύγχρονου αστικού φαινομένου. Αρωγός σε αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσε να σταθεί η λογοτεχνία, η οποία έχει προσφέρει παγκοσμίως αξιόλογα δείγματα αφηγηματικών αναπλάσεων της πόλης. Λόγω των αναγκαίων περιορισμών στην έκταση της παρούσας ανακοίνωσης θα περιοριστούμε στην αφηγηματική πραγμάτευση του αστικού φαινομένου μόνο στην ελληνική λογοτεχνία, παρόλο που η αστυγραφική τάση ξεκινά από την Ευρώπη και σηματοδοτεί την είσοδο στη νεωτερικότητα 9. Η πόλη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως παράδειγμα είναι ευλόγως η Αθήνα, στο πρότυπο της οποίας έχουν δομηθεί οι σύγχρονες, μικρότερες ή μεγαλύτερες, ελληνικές πόλεις. Ο μαθητής μπορεί, λοιπόν, να ξεκινήσει εύκολα τον αστικό του περίπατο εντός της σχολικής αίθουσας μέσω της ανάγνωσης σελίδων αστικής λογοτεχνίας, που, στην περίπτωση της Αθήνας, ανευρίσκονται πολύ εύκολα. Στην αφηγηματική πρόζα της πεντηκονταετίας , μπορούμε να διαπιστώσουμε «τη μονοπωλιακή σχεδόν εγγραφή της Αθήνας», όταν η Αθήνα γίνεται πλέον «το σημείο συμβάν, την ώρα που αυτό συμβαίνει, ενώ βλέπει κάτι που ήδη υπάρχει, είναι εκεί, άρα ο ήχος εμπεριέχει μια επίθεση, έχει δηλαδή την έννοια της εισβολής, της κατοχής κτλ. (Nancy, 2007). 7 Ο όρος «soundwalk» αποδίδεται στα ελληνικά και ως «ηχοπερίπατος». 8 Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσε την οδηγία 2002/49/ΕΚ, για την αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού θορύβου, με μέτρα όπως είναι για την αξιολόγηση και διαχείριση του περιβαλλοντικού θορύβου. 9 Κυρίως στο μεταίχμιο μεταξύ 18 ου και 19 ου αιώνων γίνεται έντονη η αντιδιαστολή μεταξύ της υπαίθρου και του άστεως με έκδηλη την ανησυχία για τις πιθανές συνέπειες της αστικής ανάπτυξης, ενώ στα μέσα του 19 ου αιώνα η πόλη προσλαμβάνεται και αποδίδεται διαφορετικά από τον εκάστοτε συγγραφέα που ασχολείται με αυτήν (Γκότση, 2004). Κομβικός θεωρείται βέβαια ο ρόλος του Charles Baudelaire, ο οποίος εισάγει την έννοια του flâneur, του μοναχικού περιπατητή της πολυσύχναστης πόλης, της οποίας αγαπά να απολαμβάνει τις ορατές και αόρατες όψεις. Επίσης, δεν μπορεί να παραλειφθεί το ευρωπαϊκό ρεαλιστικό μυθιστόρημα του 19 ου αιώνα, που διαδραματίζεται και αναφέρεται σε αστικά περιβάλλοντα.

5 σύγκλισης και διασταύρωσης των προβλητικών τροχιών της περιφέρειας» και «κύριος κόμβος σχέσεων και διασυνδέσεων όλων των άλλων πόλεων του ελλαδικού χώρου» (Τσιριμώκου, 1988). Αστικά τοπία και ηχοτοπία μπορούν να αναδυθούν από τις σελίδες της λογοτεχνίας αυτής της πεντηκονταετίας 10 και να μελετηθούν υπό το πρίσμα της Ακουστικής Οικολογίας, της Λογοτεχνικής Ανάλυσης, της Ιστορίας και της Κοινωνικής Λαογραφίας 11. Για παράδειγμα, ένα κατεξοχήν δείγμα των αθηναϊκών τοπίων και ηχοτοπίων των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα παρέχει η νουβέλα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη Κάπου περνούσε μια φωνή (1940), της οποίας ο εύγλωττος τίτλος παραπέμπει στη σημασία που αποκτά σε αυτήν η έννοια του ήχου. Το έργο μάς μεταφέρει στις συνοικίες της Αθήνας του 1915, την οποία ανακαλεί μνημονικά ο συγγραφέας-περιπατητής της. Η Αθήνα της νουβέλας συστήνεται στον αναγνώστη πρωτίστως δια των ηχητικών της τοπίων, επιλογή που προκύπτει μάλλον από την ιδιαίτερη σχέση του συγγραφέα με τη μουσική 12. Οι ήχοι εκείνης της Αθήνας επιβάλλονταν με την καθαρότητά τους, υπήρξαν ευδιάκριτοι ήχοι υψηλής πιστότητας (hi-fi), σε αντίθεση με το ηχητικό συνονθύλευμα που χαρακτηρίζει τα σημερινά αστικά περιβάλλοντα, στα οποία διασταυρώνονται ήχοι χαμηλής πιστότητας (lo-fi). 13 Οι άνθρωποι, μέλη της αθηναϊκής ακουστικής κοινότητας της εποχής, έτειναν ευήκοα ώτα στους καθαρούς αυτούς ήχους, όπως στο τραγούδι ενός νυχτερινού «κόρου» 14, στις φωνές των πλανόδιων πωλητών, στα χάχανα των γυναικών της γειτονιάς κτλ, όταν τα ηχητικά τοπία «στένευαν» και οι ήχοι κατάφερναν να διεγείρουν συναισθήματα, λειτουργώντας φωνοτονικά. 15. Από την άλλη, οι μιμήσεις 16 φυσικών ήχων, όπως του νιαουρίσματος της γάτας και του λαλήματος του πετεινού, προδίδουν την, σπάνια για τον σύγχρονο κάτοικο της πόλης, στενή σχέση των ανθρώπων εκείνων με τη φύση και τα στοιχεία της. Παρόμοια εξοικείωση και αρχετυπική λειτουργία των φυσικών ήχων υπονοείται και στην παρομοίωση ενός ανθρώπινου ηχοτοπίου με «πολύβουο μελίσσι». Στο έργο πρωτοστατούν βιοφυσικοί και ανθρώπινοι ήχοι 17, προδίδοντας αφενός την ακόμα ισορροπημένη οικολογικά μεγαλούπολη, αλλά και τη χωρική της φυσιογνωμία με χαμηλά σπίτια και γειτονιές που προέκριναν την ανθρώπινη επικοινωνία. Ο μόνος μηχανικός ήχος της νουβέλας, ο ήχος ενός μεγάλου μαύρου αυτοκινήτου που προβάλλει «φυσώντας και μουγκρίζοντας», είναι ήχος εφιαλτικός, πηγή προέλευσης της χωροχρονικά προσδιορισμένης ακουστικής φοβίας των ηρώων του έργου. Αντίθετα, στα σύγχρονα αστικά ηχοτοπία το ποσοστό των τεχνολογικών/μηχανικών ήχων έναντι των φυσικών είναι συντριπτικά μεγαλύτερο, πνίγοντας κάθε χαμηλόφωνο ανθρώπινο ψέλλισμα, όπως είναι αυτά των ηρώων της λαπαθιωτικής νουβέλας. 10 Ο άγνωστος συγγραφέας του έργου «Η στρατιωτική ζωή εν Ελλάδι», ο Παπαδιαμάντης, ο Ροΐδης, ο Κονδυλάκης, ο Χρηστομάνος κ.ά. προσφέρουν τέτοια κείμενα προς μελέτη. Ανάλογη ανθολόγησή τους έχει επιχειρηθεί από την Λ. Τσιριμώκου (Τσιριμώκου, 1988). 11 Αυτό μπορεί να γίνει είτε στα πλαίσια των μαθημάτων που εξετάζουν τα αντίστοιχα επιστημονικά πεδία είτε στα πλαίσια των βιωματικών δράσεων (Γυμνάσιο) και των ερευνητικών εργασιών (Λύκειο). 12 Ο Λαπαθιώτης υπήρξε πιανίστας και συνθέτης 154 μουσικών συνθέσεων. 13 Για τους όρους με πλάγιους χαρακτήρες, την τυπολογία και τη μορφολογία των ηχοτοπίων βλ. Schafer, 1994 και Augoyard, Torgue, Δηλαδή μιας αυτοσχέδιας χορωδίας νεαρών που περιφέρονταν τα σαββατόβραδα στις γειτονιές του κέντρου. 15 Βλ. αντίστοιχα τους όρους Narrowing και Phonotonie, (Augoyard, Torgue, 2005). 16 Bλ. imitation, (Augoyard, Torgue, 2005). 17 Η κατηγοριοποίηση είναι κατά Schafer (Schafer, R.M., 1994).

6 Με ανάλογο τρόπο μπορούν να αναγνωστούν τα «αθηναιογραφήματα» του Μιχαήλ Μητσάκη (Σέργης, 2007), ενός επαρχιώτη που εντυπωσιάζεται από το ανοίκειο αθηναϊκό αστικό τοπίο και γι αυτό το περιγράφει λεπτομερώς. Μπορούν κι αυτά να αντιμετωπισθούν ως ακροάματα και να αναδείξουν ηχητικές εικόνες της Αθήνας στο μεταίχμιο των δύο αιώνων: τους φυσικούς ήχους από τις φωνές των κακοποιημένων ζώων στους αθηναϊκούς καρόδρομους, την υψηλή πιστότητα ηχοσημάτων που κυριαρχούσαν, ανάλογα με την ώρα, στις λαϊκές γειτονιές της πρωτεύουσας (όπως είναι η φωνή του γαλακτοπώλη και τα κουδουνίσματα από τις κατσίκες που τον ακολουθούσαν, η φωνή του αρτοποιού ή της γριάς που πουλούσε βότανα, του ιχθυοπώλη, του πραματευτή, του λαχανοπώλη, του οπωροπώλη, του μικροπωλητή, οι βρισιές του καροτσέρη, οι ανθρώπινες φωνές στις πλατείες, στις ταβέρνες, στα καφενεία, στη γειτονιά, καθώς και βιοτεχνικοί ήχοι από πριονίσματα, τσεκουριές, σφυροκοπήματα κτλ), συνοδευόμενα σταθερά από φυσικούς ήχους, όπως τον ήχο της βροχής ή το ισχυρό φύσημα του ανέμου. Με παρόμοιο τρόπο μπορούν να μελετηθούν τα αστικά ηχοτοπία μέσω άλλων λογοτεχνικών έργων. Αυτή η προεργασία θα εξοικειώσει τον μαθητή με την ιδέα πως η ταυτότητα ενός χωροχρονικού σημείου δεν προσδιορίζεται μόνον από τους όρους της γεωγραφίας ή των φυσικών και χρονικών χαρακτηριστικών του αλλά και από τις ακουστικές του ιδιότητες. Οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα διαμορφώνουν εξίσου τη σχέση μας με το περιβάλλον μας, εν προκειμένω το αστικό, στο οποίο ο μαθητής κινείται και διαβιώνει. ΙΙ. ΑΚΟΥΣΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ Προετοιμασμένος, μέσω της σύγκρισης χθες/σήμερα, για τον χωρικό μετασχηματισμό της πόλης, ο μαθητής προχωρά στο επόμενο βήμα, σε σύντομους ακουστικούς περιπάτους, προκειμένου να αφουγκραστεί ποικίλα σύγχρονα ηχοτοπία, να επιχειρήσει την ανάλυση και αξιολόγησή τους, να προβεί στην ηχογράφησή τους (αρκεί ένα κινητό τηλέφωνο), να εντοπίσει τα ηχόσημα κάθε ηχοτοπίου, να εστιάσει στις αντιδράσεις τής εκάστοτε ακουστικής κοινότητας στα προκαλούμενα ηχητικά ερεθίσματα, να μελετήσει την ηχορρύπανση, να πινακογραφήσει, σε πιο προχωρημένο στάδιο, τα ηχοτοπία, να επισημάνει τις κύριες πηγές θορύβου σε διαφορετικές στιγμές του εικοσιτετραώρου, ώστε να στοιχειοθετηθεί με επαρκέστερο τρόπο η πρόταση για μια πόλη με χαμηλότερα επίπεδα ήχου και ευεργετικές επιδράσεις στην ψυχολογία των κατοίκων της 18. Στην κατεύθυνση αυτή μπορεί να του φανεί χρήσιμη η Παγκόσμια Βιβλιοθήκη Ηχοτοπίων 19. Μια εξόρμηση στο κέντρο της πόλης, της Αθήνας (ή κάθε άλλης ελληνικής πόλης που προσομοιάζει στο μοντέλο αστικής ανάπτυξής της) θα αποκαλύψει με εύγλωττο τρόπο τη διάδραση μεταξύ ανθρωπογενούς και φυσικού ή πολιτισμικού και οικολογικού περιβάλλοντος. Η χαρτογράφηση του αστικού τοπίου μπορεί πρώτα να γίνει με την όραση 20. Το ζητούμενο του επαναπροσδιορισμού της αστικής ανάπτυξης 18 Προτεινόμενο πρότυπο για τέτοιους αστικούς ακουστικούς περιπάτους είναι η έρευνα που καταγράφεται στο «Το ηχητικό τοπίο του Ρεθύμνου» (Δασκαλάκης, Τζεδάκη, Πασχαλίδου, 2007). 19 World Soundscape Project Tape Library (n.d.). Αυτή δημιουργήθηκε από το 1993 και το Παγκόσμιο Φόρουμ Ακουστικής Οικολογίας (Miller, 2013), το οποίο προέκυψε από το Παγκόσμιο Πρότζεκτ Καταγραφής Ηχοτοπίων (World Soundscape Project) του Για παράδειγμα, τη φωτογραφική ή και εικαστική αποτύπωση της έλλειψης δηµόσιων χώρων και πρασίνου, της ασφυκτικής δόµησης και εκμετάλλευσης του χώρου, του κυκλοφοριακού χάους, της παράνομης στάθμευσης, της οικοπεδοποίησης, της αυθαίρετης δόμησης και καταστροφής του

7 με αειφορικό πλέον προσανατολισμό μπορεί να προκύψει με τον διάλογο που θα προκαλέσει η αποκωδικοποίηση, στη συνέχεια, του ηχητικού αστικού περιβάλλοντος, δηλαδή η μελέτη των ηχοτοπίων του. Πρόκειται, όπως προαναφέρθηκε, για ηχοτοπία χαμηλής πιστότητας (lo-fi), με ένα συνονθύλευμα ανθρωπογενών ήχων, που προέρχονται από ποικίλες ηχητικές πηγές: μηχανές, κόρνες οχημάτων, οξείς ήχους φρένων ή ελαστικών που τρίβονται στην άσφαλτο. Αυτά τα ηχοτοπία λειτουργούν αντίθετα προς τα φυσικά: ενώ τα φυσικά μάς εμπλουτίζουν σε εμπειρίες, αφού είναι πληροφορητικά για το περιβάλλον μας, τα αστικά θεωρούνται πως παρέχουν ελάχιστη ακουστική πληροφορία, γεγονός που ενισχύει την απόστασή μας από το φυσικό περιβάλλον (Schafer 1977). Μια απλή ηχογράφηση μπορεί να είναι αποκαλυπτική της έντασης και της συχνότητας των ήχων και να συμπληρωθεί από την αναζήτηση της προέλευσης και της κατεύθυνσής τους. Μπορεί να συζητηθεί, επίσης, η λιγότερη ή περισσότερη ανεκτικότητα των μελών της εκάστοτε ακουστικής κοινότητας στους παραγόμενους ήχους 21, να αξιολογηθούν οι παράγοντες που καθημερινά μεταβάλλουν το αστικό ηχοτοπίο, να επιχειρηθούν συγκρίσεις με τα ήπια παρελθοντικά ακουστικά περιβάλλοντα του άστεως και τη σχέση τους με τους φυσικούς ήχους και κατόπιν να αξιοποιηθούν τα συμπεράσματα αναστοχαστικά, αφενός για τις επιδράσεις της ηχορρύπανσης στην ποιότητα της ζωής των κατοίκων και αφετέρου για την απόδοση ευθυνών και τις απαιτούμενες ενέργειες αποκατάστασης του σύγχρονου αστικού ηχοτοπίου (π.χ. ακουστικό σχεδιασμό, τήρηση των κανόνων για τη διατήρηση των επιπέδων έντασης των ήχων στα νόμιμα όρια κτλ). Η επίσκεψη αστικών ή περιαστικών χώρων πρασίνου μπορεί να αποκαλύψει γεωφυσικούς ήχους που ελλείπουν από τους πολυσύχναστους δρόμους: το τιτίβισμα των πουλιών, τους ήχους των φύλλων και των κλαδιών με το θρόισμα του αέρα ή τις σταγόνες της βροχής, που πληροφορούν για τον χώρο και την εποχή και αφετέρου είναι ήχοι διαυγείς και υψηλής πιστότητας, που μας επαναφέρουν σε μια ολιστική αντίληψη του ηχοτοπίου αυτή περιλαμβάνει τη βιοφωνία (biophony), δηλαδή τους ήχους των ζωντανών οργανισμών, τη γεωφωνία (geophony), δηλαδή τις φυσικές ενδείξεις από τις κινήσεις του αέρα, του νερού και της γης, και την ανθρωποφωνία (anthropophony), δηλαδή τους ήχους που παράγονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. ΙΙΙ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΗΧΟΤΟΠΙΟΥ Τέλος, η μελέτη που ξεκίνησε από τα λογοτεχνικά κείμενα που αντλήθηκαν από τα σχολικά εγχειρίδια ή τα λογοτεχνικά αποθετήρια του διαδικτύου και συνεχίστηκε με τον ακουστικό περίπατο στην πόλη μπορεί να προσλάβει και κοινωνικές διαστάσεις. Ακουστικοί περίπατοι σε διαφορετικά μέρη της πόλης μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές στην κοινωνική της χαρτογράφηση. Έχει υποστηριχθεί ότι τα εκάστοτε ηχοτοπία είναι διαμορφωμένα βάσει οικονομικών και κοινωνικοπολιτικών κριτηρίων και ότι άλλοι άνθρωποι παράγουν θορύβους (δηλαδή ανεπιθύμητους ήχους) και άλλοι υποχρεώνονται να τους υφίστανται (Keizer, 2010) για παράδειγμα, τα (θορυβώδη) αεροδρόμια και εργοστάσια βρίσκονται, κατά κανόνα, σε υποβαθμισμένες κοινωνικά και οικονομικά περιοχές, υποβαθμισμένες και περιαστικού περιβάλλοντος, των όγκων απορριμμάτων κτλ, όλων αυτών των γνωστών συνεπειών της αναπτυξιακής χωροταξικής ελληνικής πολιτικής που καταδεικνύουν τη δραματική υποχώρηση του φυσικού στοιχείου. 21 Η ανεκτικότητα εξαρτάται από παραμέτρους όπως ηλικία, φύλο, κουλτούρα, καταγωγή κτλ (βλ. την εξοικείωση των νέων με τους δυνατούς ήχους της μουσικής ή των μηχανών σε μια πόλη και τη δυσανεξία των ηλικιωμένων στα παραπάνω κ.ο.κ.).

8 οικολογικά. Ένας άλλος ακουστικός περίπατος μπορεί να αναδείξει κοινωνικοπολιτισμικές πλευρές του ηχητικού περιβάλλοντος. Γειτονιές όπως η αθηναϊκή Κυψέλη, το Γκάζι ή η πειραϊκή Νίκαια, μπορούν ηχητικά να αποκαλύψουν, μέσω των πολυγλωσσικών τους ηχοσήμων, την πολυπολιτισμικότητά τους και τις διαπολιτισμικές διασταυρώσεις που συντελούνται τις τελευταίες δεκαετίες σε αυτές μπορούν, επιπλέον, να αναδείξουν πώς οι χωρικές δομές και οι μετασχηματισμοί τους αντιστοιχούν σε κοινωνικούς μετασχηματισμούς, όπως είναι η αναβίωση της παραδοσιακής γειτονιάς (από τους νέους οικονομικούς μετανάστες) που ο μαθητής γνώρισε από τις σελίδες της λογοτεχνίας των αρχών του 20ού αιώνα 22. Εξάλλου, τα ηχόσημα του εκάστοτε ηχοτοπίου αποτελούν οδοδείκτες σε μια περιήγηση στην πόλη, ξεναγούν τον αποδέκτη τους στους ακουστικούς/κοινωνικούς της θύλακες, χαρτογραφούν την κοινωνία της πόλης και αποκαλύπτουν το ανάγλυφό της. Ταυτοχρόνως συνδέονται και με την ιστορικότητά της: αν η φύση είναι ανιστορική, όπως λέγεται, καθώς υπακούει στην επαναληπτικότητα, η ιστορία γράφεται στην πόλη, αφού ο αστός «επιχειρεί το μέγα τόλμημα: αποσπάται από τη φύση» (Παπαγιώργης, 1983), απομακρύνεται από την αμεσότητα του φυσικού κόσμου και δημιουργεί την Ιστορία του μαζί με την πόλη. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Όπως συνάγεται από τα παραπάνω, η κριτική επαπανασύσταση της πόλης μέσω των ηχοτοπίων της, την οποία υποδεικνύει η παρούσα διδακτική πρόταση, εντάσσεται στο πνεύμα των σύγχρονων παιδαγωγικών τάσεων (τη Βασισμένη στον «τόπο» εκπαίδευση και την Κριτική Παιδαγωγική) που προκρίνουν την κριτική πρόσληψη του τόπου στον οποίο ζει και κινείται ο σημερινός μαθητής, ώστε ο τελευταίος να καταστεί άνθρωπος σκεπτόμενος και συνειδητός διαμορφωτής του τόπου και της ζωής του. Έτσι, η ανωτέρω διατυπωμένη διδακτική πρόταση επιχειρεί αφενός να αφυπνίσει αισθητηριακά τον μαθητή και αφετέρου και συνακολούθως να τον οδηγήσει στην κριτική θεώρηση αυτού του περιβάλλοντος, με στόχο την ανάληψη δράσης για την αναδιαμόρφωσή του. Εξάλλου, η Ακουστική Οικολογία καταδεικνύει πως ο ήχος λειτουργεί ως αγγελιαφόρος (Truax, 1984) και επομένως οφείλουμε να μην αγνοήσουμε τη φωνή του. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Augoyard J.-Fr., Torgue H. (2005). Sonic Experience. A Guide to Everyday Sounds (μτφρ. A. Mc Cartney, D.Paquette). Montreal: McGill Queen s University Press. Giroux H. (2010). Θεωρίες της Αναπαραγωγής και της Αντίστασης στη Νέα Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης: Προς μία Κριτική Θεωρία του Σχολείου και μία Αντίπαλη Παιδαγωγική, στο Γούναρη, Π. & Γρόλλιος, Γ. (επιμ.) (2010). Κριτική Παιδαγωγική: μια συλλογή κειμένων. Αθήνα: Gutenberg, Gruenewald D. A. (2003). The Best of Both Worlds: a Critical Pedagogy of Place, Educational Researcher, 32(4), Χρήσιμη σε αυτή την κατεύθυνση είναι η μελέτη «Συνθήκες στέγασης στους αστικούς προσφυγογενείς οικισμούς: Η περίπτωση της Νίκαιας Αττικής» (Τούση, 2011). Επίσης, ενδιαφέρουσα περίπτωση ακουστικού περιπάτου είναι αυτή που επιχειρήθηκε σε δύο φάσεις στο Γκάζι της Αθήνας, στο εργαστήρι «Ηχοτοπία πόλεων: Ακούγοντας την ιστορία μιας γειτονιάς», το οποίο πραγματοποιήθηκε από τους Παναγιώτη Πούλο και Ελένη Καλλιμοπούλου (μέλη της ομάδας sonorcities, σε συνεργασία με την Άννα-Μαρία Σιχάνη (Ακαδημία Αθηνών) το 2013 με καθοδηγούμενο εθνογραφικό ακουστικό περίπατο στη συγκεκριμένη γειτονιά.

9 Haymes S. (1995). Race, culture and the city: A pedagogy for Black urban struggle. Albany: State University of New York Press. Keizer G. (2010). The Unwanted Sound of Everything We Want: A Book about Noise. New York: Public Affairs. Miller C. (2013). A short history of Acoustic Ecology. [Blog]. Retrieved from: Nancy J.-L. (2007). Listening (μτφρ. Charlotte Mandell). New York: Fordham University Press. Ong W.I. (1997). Προφορικότητα και εγγραμματοσύνη: Η εκτεχνολόγηση του λόγου. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Schafer R.M. (1994). The Soundscape. Our Sonic Environments and the Tuning of the World. Rochester, Vermont: Destiny Books. Tilley C. (1994). A Phenomenology of Landscape. Places, Paths and Monuments (Explorations in Anthropology). Oxford: Berg. Truax B. (1984). Acoustic Communication. New Jersey: Ablex. Velasco D. (2000). Island Landscape: Following in Humboldt s Footsteps through the Acoustic Spaces of the Tropics, Leonardo Music Journal, 10, World Soundscape Project Tape Library (n.d.), Retrieved from: Γκότση Γ. (2004). Η ζωή εν τη πρωτευούση. Θέματα αστικής πεζογραφίας από το τέλος του 19ου αιώνα. Αθήνα:Νεφέλη. Γρόλλιος Γ., Καρανταϊδου Ρ., Κορομπόκης Δ., Κοτίνης Χ. & Λιάμπας Τ. (2003). Γραμματισμός και Συνειδητοποίηση: Μια Παιδαγωγική Προσέγγιση με βάση τη Θεωρία του Paulo Freire. Αθήνα: Μεταίχμιο. Δασκαλάκης Αλ., Τζεδάκη Κ., Πασχαλίδου Στ. (2007). «Το ηχητικό τοπίο του Ρεθύμνου». 1 ο Συνέδριο Ακουστικής Οικολογίας, Ακουστική Οικολογία στην Ελλάδα σήμερα, Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Ετκμετσόγλου Ι. (2014). Βασική ορολογία Ακουστικής Οικολογίας για παιδιά και ενήλικες: το ηχοτοπίο & οι σημασίες των ήχων του. Κέρκυρα: Ελληνική Εταιρεία Ακουστικής Οικολογίας. Καλλιμοπούλου Ελ. (2014). Η «εθνογραφία του ήχου» ως εκπαιδευτικό εργαλείο: Παρατηρήσεις από το εργαστήρι «Ηχοτοπία πόλεων: Ακούγοντας την ιστορία μιας γειτονιάς». Αθήνα: Πρακτικά 3 ου Συνεδρίου Ακουστικής Οικολογίας («Ακουστική Οικολογία και Εκπαίδευση»). Κουτσομιχάλης Μ. (2014). Επιτόπιες Ηχογραφήσεις και Ηχοπερίπατοι στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: Μία Περιπτωσιολογική Μελέτη στην Λίμνη Βιστωνίδα. Αθήνα: Πρακτικά 3 ου Συνεδρίου Ακουστικής Οικολογίας («Ακουστική Οικολογία και Εκπαίδευση»). Παπαγιώργης Κ. (1983). «Η Πόλη», «Λόγος και Ποιητική για την Πόλη», Το δέντρο 33, Παπαδημητρίου Β. (2012). «Εκπαίδευση Βασισμένη στον Τόπο», Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.Ε.Κ.Π.Ε.), 1(46). Σαρρής Δ. (2014). «Ήχος: Περιβάλλον, Άνθρωπος, Πολιτισμός»: Ο ήχος στις σχολικές δραστηριότητες της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αθήνα: Πρακτικά 3 ου Συνεδρίου Ακουστικής Οικολογίας («Ακουστική Οικολογία και Εκπαίδευση»). Σέργης Μ. Γ. (2007). «Μουσική και τραγούδι στα αθηναιογραφήματα του Μιχαήλ Μητσάκη: Συμβολή στη μελέτη του θέματος Ήχοι των πόλεων» στο Βαρβούνης Μανώλης Γ. και Σέργης Μανώλης Γ. (επιμ.), Δρυς υψικάρηνος. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Δημήτριο Β. Οικονομίδη. Αθήνα: Graphopress,

10 Τούση Ε. (2011). «Συνθήκες στέγασης στους αστικούς προσφυγογενείς οικισμούς: Η περίπτωση της Νίκαιας Αττικής». Πρακτικά του 1 ου Συνεδρίου «Δημόσιος χώρος αναζητείται», Θεσσαλονίκη, Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας, σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και τα Τμήματα Αρχιτεκτόνων των Πολυτεχνικών Σχολών των Πανεπιστημίων, Αριστοτέλειου, Δημοκρίτειου, Πατρών, Θεσσαλίας και του Πολυτεχνείου Κρήτης. Τσαλιγόπουλος Ά., Οικονόμου Χρ., Ματσίνος Ι. (2014). Ακουστικός περίπατος ως εργαλείο ενημέρωσης, αξιολόγησης, εκπαίδευσης. Πρακτικά 3 ου Συνεδρίου Ακουστικής Οικολογίας («Ακουστική Οικολογία και Εκπαίδευση»). Αθήνα, 28,29 και 30 Ιουνίου Τσιριμώκου Λ. (1988). Λογοτεχνία της πόλης. Αθήνα: Λωτός, 1988.

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ποροΐων Σερρών

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ποροΐων Σερρών Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ποροΐων Σερρών 2ο Πανελλήνιο Σεμινάριο Ήχος και Φύση Προτεινόμενες Ασκήσεις Προετοιμασίας για Συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς Ιωάννα Ετμεκτσόγλου, Λέκτορας Μουσικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η αποτύπωση του αστικού ηχοτοπίου ως βοήθηµα στη κινητικότητα και στο προσανατολισµό των ατόµων µε πρόβληµα όρασης

Η αποτύπωση του αστικού ηχοτοπίου ως βοήθηµα στη κινητικότητα και στο προσανατολισµό των ατόµων µε πρόβληµα όρασης Η αποτύπωση του αστικού ηχοτοπίου ως βοήθηµα στη κινητικότητα και στο προσανατολισµό των ατόµων µε πρόβληµα όρασης Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος : Επ. καθηγητής, Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Κίµων Παπαδηµητρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό (συνάφεια θεματικών ενοτήτων και λογοτεχνικού παιχνιδιού/γραμματισμού)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΚΑ ΗΧΟΤΟΠΙΑ. Επιθυμείς να δεις; Αφουγκράσου. Το να ακούς είναι ένα βήμα προς τη δράση. Saint Bernard de Clairvaux

ΑΣΤΙΚΑ ΗΧΟΤΟΠΙΑ. Επιθυμείς να δεις; Αφουγκράσου. Το να ακούς είναι ένα βήμα προς τη δράση. Saint Bernard de Clairvaux ΑΣΤΙΚΑ ΗΧΟΤΟΠΙΑ Επιθυμείς να δεις; Αφουγκράσου. Το να ακούς είναι ένα βήμα προς τη δράση. Saint Bernard de Clairvaux ΤΟ ΗΧΗΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ Κινούμενοι μέσα στο αστικό τοπίο, ταυτόχρονα με τις οπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Επαγγελματικές Προοπτικές Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση Καθηγητής Ιορδάνης Ψημμένος, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Καθηγητής Βασίλειος Χατζόπουλος, Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος του Τμήματος: Οικονομικής & Περιφερειακής Ανάπτυξης (152)

Στόχος του Τμήματος: Οικονομικής & Περιφερειακής Ανάπτυξης (152) Οικονομικής & Περιφερειακής Ανάπτυξης (152) Το Τμήμα: Το Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης ιδρύθηκε το 1989 με αρχική ονομασία «Τμήμα Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης». Ανήκει στην ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Αθήνα, 17 Μαρτίου 2016 ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «Τέχνη & Εκπαίδευση: Διδακτικές και Παιδαγωγικές προσεγγίσεις στο Σχολείο του 21ου αιώνα» Αθήνα 2, 3 και 4 Οκτωβρίου 2015 Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Αποτύπωση και Χαρτογραφική Οπτικοποίηση Χαρακτηριστικών του Ακουστικού Περιβάλλοντος στην Πανεπιστημιούπολη ΑΠΘ

Αποτύπωση και Χαρτογραφική Οπτικοποίηση Χαρακτηριστικών του Ακουστικού Περιβάλλοντος στην Πανεπιστημιούπολη ΑΠΘ Αποτύπωση και Χαρτογραφική Οπτικοποίηση Χαρακτηριστικών του Ακουστικού Περιβάλλοντος στην Πανεπιστημιούπολη ΑΠΘ Κίμων Παπαδημητρίου, Χρυσούλα Μπούτουρα Εργαστήριο Χαρτογραφίας και Γεωγραφικής Ανάλυσης,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Τι είναι περιβάλλον; Το περιβάλλον προσεγγίζεται... ως «πρόβλημα»... ως φυσικός πόρος... ως φύση... ως ο χώρος της καθημερινής μας ζωής... ως ο χώρος της συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου

Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου Ευγενία Πανώριου Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 2: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας ll Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ)

Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) Ειδίκευση Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) Η ειδίκευση προσφέρει στις φοιτήτριες και στους φοιτητές σε βάθος θεωρητική κατάρτιση σε ζητήματα διδακτικής της ελληνικής γλώσσας, εξετάζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ Ρέθυμνο, 12 Αυγούστου 2013 Δεύτερη Αναγγελία Η Ελληνική Επιστημονική Ένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Καθηγητής/τρια: Αρ. Μαθητών/τριών : Ημερομηνία: Χρόνος: Τμήμα: Ενότητα & Θέμα Μαθήματος: Μάθημα: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Απαραίτητες προϋπάρχουσες/προαπαιτούμενες γνώσεις (προηγούμενοι/προαπαιτούμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Ατζέντα Ιστορικό πλαίσιο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Η Εκπαίδευση Ενηλίκων στο κυπριακό συγκείμενο Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ Ψυχολογία και (Αϊδίνης-Μπίμπου) Μεθοδολογία ς Έρευνας (Αϊδίνης-Λιάμπας- Ντρενογιάννη) Φυσικές και Ανθρωπογενείς Μεταβολές του Γήινου Περιβάλλοντος (Λαμπρινός- Ταμουτσέλη) Κοινωνιολογία της ς

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail. Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής I Εαρινό εξάμηνο 2009-2010 Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 652 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας. Α φ ά σ η. Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53

Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας. Α φ ά σ η. Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53 1 ο Δημοτικό Σχολείο Αμπελοκήπων Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Α φάσης Η βασισμένη στον τόπο εκπαίδευση, έχει ως αντικείμενο μελέτης

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Το Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Βιώσιμη Πόλη: η πόλη ως πεδίο εκπαίδευσης για την αειφορία»

Το Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Βιώσιμη Πόλη: η πόλη ως πεδίο εκπαίδευσης για την αειφορία» Το Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Βιώσιμη Πόλη: η πόλη ως πεδίο εκπαίδευσης για την αειφορία» Περιγραφή Το Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Βιώσιμη Πόλη: η πόλη ως πεδίο εκπαίδευσης για την

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και πρακτικές. Δρ Χρυσάνθη Κουμπάρου Σχολική Σύμβουλος Πρόεδρος ΠΑΝ.Σ.ΜΕ.ΚΑ.Δ.Ε.

Αρχές και πρακτικές. Δρ Χρυσάνθη Κουμπάρου Σχολική Σύμβουλος Πρόεδρος ΠΑΝ.Σ.ΜΕ.ΚΑ.Δ.Ε. Αρχές και πρακτικές Δρ Χρυσάνθη Κουμπάρου Σχολική Σύμβουλος Πρόεδρος ΠΑΝ.Σ.ΜΕ.ΚΑ.Δ.Ε. «Βίωμα» Η έννοια του βιώματος συνδέεται με το συγκινησιακό φαινόμενο. Βίωμα είναι η προσωπική εμπειρία που συγκινεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ. Συνδιοργανωτές: Περιφερειακή Διεύθυνση Α/θμιας & Β/θμιας Εκπ/σης Δυτικής Ελλάδας Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας.

ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ. Συνδιοργανωτές: Περιφερειακή Διεύθυνση Α/θμιας & Β/θμιας Εκπ/σης Δυτικής Ελλάδας Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας. ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Συνδιοργανωτές: Περιφερειακή Διεύθυνση Α/θμιας & Β/θμιας Εκπ/σης Δυτικής Ελλάδας Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας. ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Η παρουσίαση σύγχρονων διδακτικών προσεγγίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Τι ισχύει για τους εισακτέους μέχρι και το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Σύμφωνα με το Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 10: Ο Κριτικός Στοχασμός στον Εργασιακό Χώρο Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΕΠΑ.Λ. ΔΡ ΜΑΡΙΑ ΓΝΗΣΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 2016

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΕΠΑ.Λ. ΔΡ ΜΑΡΙΑ ΓΝΗΣΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 2016 1 Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΕΠΑ.Λ. ΔΡ ΜΑΡΙΑ ΓΝΗΣΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 2016 1 2 2 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ι. ΤΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΗΣ ΠΡΟΩΡΗΣ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 06: Σκοποί και Στόχοι της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2015-201 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS ΥΑ0007 Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Υποχρεωτικό Επιστήμη ΥΔ0001 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό ΥΒ0003 Η Ιστορία και η Διδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πολυμεσικό σύστημα διδασκαλίας των μαθηματικών (Εφαρμογή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση)

Εκπαιδευτικό πολυμεσικό σύστημα διδασκαλίας των μαθηματικών (Εφαρμογή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) Εκπαιδευτικό πολυμεσικό σύστημα διδασκαλίας των μαθηματικών (Εφαρμογή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) Γ. Γρηγορίου, Γ. Πλευρίτης Περίληψη Η έρευνα μας βρίσκεται στα πρώτα στάδια ανάπτυξης της. Αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Λυκαβητού (Κ.Β.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Αρ. Μαθητών: 136 Αρ. Εκπαιδευτικών: 12 Συντονιστής/στρια

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ Β ΕΞΑΜΗΝΟ 8.30-12.00 Πληροφοριακός Γραμματισμός και Χρήση Ψυχολογία και / Κοινωνιολογία της Νέες Τεχνολογίες και Πηγών Σχολείο ς Διαπολιτισμική Υπόγειο (Φίστα) (Μπουγατζέλη) (Αϊδίνης-Μπίμπου) 03 (Κουγιουμουτζάκη)

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΑ 5/9 ΤΡΙΤΗ 6/9 ΤΕΤΑΡΤΗ 7/9 ΠΕΜΠΤΗ 8/9 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9/9

ΔΕΥΤΕΡΑ 5/9 ΤΡΙΤΗ 6/9 ΤΕΤΑΡΤΗ 7/9 ΠΕΜΠΤΗ 8/9 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9/9 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΔΕΥΤΕΡΑ 5/9 ΤΡΙΤΗ 6/9 ΤΕΤΑΡΤΗ 7/9 ΠΕΜΠΤΗ 8/9 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9/9 ΦΩΚΙΔΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ: ΕΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΘΟΡΥΒΟ ( ΕΥΑΙΣΘΟ )

ΗΧΟΣ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ: ΕΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΘΟΡΥΒΟ ( ΕΥΑΙΣΘΟ ) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΘΟΡΥΒΟ ( ΕΥΑΙΣΘΟ ) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νίκος Μπάρκας, Αν. Καθηγητής, Τ.Α.Μ., Δ.Π.Θ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΗΧΟΣ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ» (αφορά τις προπτυχιακές Θ.Ε. ΔΕΟ10, ΔΕΟ24) Γίνονται δεκτοί απόφοιτοι Λυκείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή ισότιμου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT)

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ (QUALITATIVE APPROACHES TO RESEARCH) 2 Ποιοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Qualitative Research Approaches) Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

12-14/06/2015 Περιφερειακό Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή

12-14/06/2015 Περιφερειακό Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή Το e-επιστημονικό περιοδικό «Εκπαίδευση Ενηλίκων και Πολιτισμός στην Κοινότητα» και το Επιστημονικό Δίκτυο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Κρήτης (EΔΕΕΚ) σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης - Σχολή Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες. Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες. Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες Δομή παρουσίασης Θεωρητική παρουσίαση της Μεθόδου Project Εφαρμογές της μεθόδου Project Στάδια-σταθμοί υλοποίησης project Θεωρητική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή...07. Μέρος 1-Θεωριτικό. 1.1 Οριμός, Ιστορική Αναδρομή...11. 1.2 Ιδιότητες, Κατηγορίες...15. Μέρος 2- Πειραματικό

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή...07. Μέρος 1-Θεωριτικό. 1.1 Οριμός, Ιστορική Αναδρομή...11. 1.2 Ιδιότητες, Κατηγορίες...15. Μέρος 2- Πειραματικό ΗΧΟΤΟΠΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή...07 Μέρος 1-Θεωριτικό 1.1 Οριμός, Ιστορική Αναδρομή...11 1.2 Ιδιότητες, Κατηγορίες...15 Μέρος 2- Πειραματικό 2.1 Περιοχή Μελέτης...23 2.2 Συλλογή Δεδομένων...27 2.3 Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορία Πράξης: Δράσεις για τον Πολιτισμό στην Εκπαίδευση

Κατηγορία Πράξης: Δράσεις για τον Πολιτισμό στην Εκπαίδευση Κατηγορία Πράξης: Δράσεις για τον Πολιτισμό στην Εκπαίδευση 1. Συνοπτική περιγραφή του αντικειμένου του έργου Το αντικείμενο του συγκεκριμένου έργου συνοψίζεται: στη σχεδίαση καινοτόμων εκπαιδευτικών προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2012-2013 2/9/2013 3/9/2013 4/9/2013 5/9/2013 6/9/2013

ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2012-2013 2/9/2013 3/9/2013 4/9/2013 5/9/2013 6/9/2013 1 ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2012-2013 ΕΚΔΟΣΗ: 1 2/9/2013 3/9/2013 4/9/2013 5/9/2013 6/9/2013 509. Θέματα ιστορίας και φιλοσοφίας των

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΘΟΥΣΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΜΜΥ ΙΑΚΑ ΠΤΠΕ ΠΤΔΕ ΠΤΕΑ

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΘΟΥΣΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΜΜΥ ΙΑΚΑ ΠΤΠΕ ΠΤΔΕ ΠΤΕΑ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΘΟΥΣΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΜΜΥ 1 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2015-2016 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τελευταία ενημέρωση: 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον. Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη

Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον. Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη Δημήτρης Μπότσης 1 Περιβάλλον Το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα