Επιθεώρηση. NewsLetter. Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου. Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιθεώρηση. NewsLetter. Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου. Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν."

Transcript

1 NewsLetter Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.) TEYXΟΣ 02 ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2011

2 Ταυτότητα - Περιεχόμενα Διοικητικό Συμβούλιο Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν. ( ) Πρόεδρος: Ι. Κυριαζής Αντιπρόεδρος: Ε. Ζέρβας Γεν. Γραμματέας: Ε. Χατζηαγγελάκη Ταμίας: Α. Λαλούσης Μέλη: Χ. Δημοσθενόπουλος K. Θωμόπουλος Ι. Ιωαννίδης ΦΟΡΕΑΣ Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.) Ιακ. Δραγάτση 8, ΠΕΙΡΑΙΑΣ (Όροφος 4 - Γραφείο 9) Τηλ: Φαξ: , site: Εκδότης Ι. Α. Κυριαζής Γραμ. Συντακτικής Επιτροπής Ε. Ζέρβας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κείμενα από τον τόμο πρακτικών του 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Συντακτική Επιτροπή Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Αντιϋπερτασική θεραπεία - στόχοι, φάρμακα 3 Αλαβέρας Α. Ανδρικόπουλος Γ. Βόζνιακ Γκ. Δημοσθενόπουλος Χ. Ευθυμιάδου Ρ. Ζέρβας Ε. Ηρακλειανού Σ. Θωμόπουλος Κ. Ιωαννίδης Ι. Κατσιλάμπρος Ν. Κόκκινος Α. Κομιτόπουλος Ν. Κυριαζής Ι. Λαλούσης Α. Λαναράς Λ. Λιάτης Σ. Μαγκλάρα Ε. Μακρυλάκης Κ. Μαυρουδής Γ. Μελιδώνης Α. Μπελιώτης Εμμ. Μπούσμπουλας Σ. Μυγδάλης Η. Μυτάς Δ. Παππάς Σ. Πατσιλινάκος Σ. Πυργάκης Β. Ράπτης Α. Ρίχτερ Δ. Ρούπα Δαριβάκη Ζ. Σγουρος Κ. Στουγιάννος Π. Τεντολούρης Ν. Τσαπόγας Π. Τσίγκος Κ. Φούσας Σ. Χατζηαγγελάκη Ε. Η συμβολή των αντιαιμοπεταλιακών και αντιπηκτικών φαρμάκων στην πρόληψη ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου Διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη (Impaired Glucose Tolerance, IGT).Είναι ασθένεια; Διλήμματα στη διαιτητική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας 14 ΑΡΘΡΑ CMAJ DOI: /cmaj Η ασφάλεια του συνδυασμού των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης με αναστολείς των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης σε ηλικιωμένους ασθενείς: μία πληθυσμιακή μακροχρόνια ανάλυση Cardiovascular Diabetology 2011, 10:22 H καρδιαγγειακή ασφάλεια της εξενατίδης BID: μία ενσωματωμένη ανάλυση από ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με ΣΔΤ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ EDILYS A.E. Αγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι, 15124, Εμπορικό κέντρο «Αίθριο» Τηλ , Fax Καλλιτεχνική επιμέλεια: Εριφύλη Πουλοπούλου Cardiovascular diabetology 2011, 10:19 Συσχέτιση της γλυκαιμικής μεταβλητότητας και της παρουσίας και δριμύτητας της στεφανιαίας νόσου σε ασθενείς με ΣΔΤ2 Review CLINICIAN S CORNER JAMA (12): Συσχέτιση της περιοδικής σωματικής και σεξουαλικής δραστηριότητας με την πρόκληση οξέων καρδιακών συμβαμάτων Μελλοντικά Συνέδρια

3 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Αντιϋπερτασική θεραπεία - στόχοι, φάρμακα Αντώνης Αλαβέρας Διευθυντής Παθολόγος Α Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο Ε.Ε.Σ. Αθήνα Κωνσταντίνος Τραχανάς Ειδικευόμενος Καρδιολόγος, Α Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο Ε.Ε.Σ. Αθήνα Εισαγωγή Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ) αποτελεί παγκοσμίως την σημαντικότερη αιτία μόνιμης νευρολογικής βλάβης, τη δεύτερη σημαντικότερη αιτία θανάτου και μια από τις συχνότερες αιτίες νοσηλείας σε νοσοκομείο. Παρόλο ότι έχει μειωθεί σημαντικά ο ρυθμός θανάτου, η επίπτωση των ΑΕΕ αυξάνει συνεχώς κυρίως λόγω αύξησης του υπερήλικα πληθυσμού. Ο ρόλος της αρτηριακής υπέρτασης στο ΑΕΕ Η υπέρταση αποτελεί κύριο παράγοντα πρόκλησης ΑΕΕ, ενώ υπολογίζεται ότι 50% των ΑΕΕ οφείλονται στην υπέρταση. Τα άτομα με αρτηριακή υπέρταση έχουν τετραπλάσια πιθανότητα να παρουσιάσουν ΑΕΕ σε σχέση με εκείνα με αρτηριακή πίεση <130/85mmHg. Όσο αυξάνονται τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα ενός ΑΕΕ. Η μεμονωμένη συστολική αρτηριακή πίεση που χαρακτηρίζει κυρίως τους υπερήλικες συσχετίζεται με 2.7 φορές μεγαλύτερη επίπτωση ΑΕΕ σε σχέση με άτομα ίδιας ηλικίας και φυσιολογική αρτηριακή πίεση. Το 80% των ΑΕΕ είναι ισχαιμικής αιτιολογίας, αποτέλεσμα θρόμβωσης ή εμβολής απότοκος ενδοαρτηριακής θρόμβωσης ή ενός εμβόλου που προέρχεται από την καρδιά ή τις καρωτίδες. Από το υπόλοιπο 20% το 15% οφείλεται σε εγκεφαλική αιμορραγία και το 5% σε υπαραχνοειδή αιμορραγία. Η θνητότητα ως επακόλουθο του ΑΕΕ υπολογίζεται περίπου 25%, ενώ σημαντικό ποσοστό, περίπου 33%, παραμένει με μόνιμη αναπηρία. Ο κίνδυνος υποτροπής μετά από ΑΕΕ ή παροδικό ΑΕΕ (λειτουργική διαταραχή διάρκειας < 24 ώρες), είναι εξαιρετικά μεγάλος. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον ένας στους έξι θα υποστεί νέο ΑΕΕ τα επόμενα 5 χρόνια. Εκτός της συσχέτισης με ΑΕΕ, η υπέρταση συσχετίζεται και με αυξημένο κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής. Η ταυτόχρονη παρουσία και των δύο αυτών παθολογικών καταστάσεων αυξάνει έτι περαιτέρω τον κίνδυνο ενός ΑΕΕ. Αντιϋπερτασική αγωγή και πρωτοπαθής πρόληψη ΑΕΕ Η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης αποτελεί αδιαμφισβήτητα, το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρωτοπαθούς και δευτεροπαθούς πρόληψης ΑΕΕ. Είναι εμφανές από πολλαπλές κλινικές μελέτες ότι η μείωση της αρτηριακής πίεσης προλαμβάνει τα ΑΕΕ όλων των αιτιών. Σήμερα δεν θα έπρεπε να παρατηρούνται πλέον ΑΕΕ απότοκα αρρύθμιστης αρτηριακής υπέρτασης. ΑΕΕ σε άτομο με ιστορικό υπέρτασης αποτελεί ένδειξη πτωχής ρύθμισης της αρτηριακής πίεσης και κακής παροχής υγειονομικών υπηρεσιών. Από τυχαιοποιημένες μελέτες έχει φανεί ότι μείωση της αρτηριακής πίεση κατά 5-6mmHg με αντιυπερτασική αγωγή μειώνει τον κίνδυνο του πρώτου ΑΕΕ κατά 33% περίπου. Φαίνεται ότι η πτώση της αρτηριακής πίεσης είναι κυρίαρχης σημασίας στην πρόληψη ΑΕΕ ενώ το μέσω επίτευξης της πτώσης είναι δευτερεύουσας μόνο σημασίας. Ωστόσο, οι μελέτες αυτές δεν διευκρινίζουν αν τα ευνοϊκά αυτά αποτελέσματα αφορούσαν τα ισχαιμικά ή τα αιμορραγικά ΑΕΕ αφού οι περισσότερες μελέτες αναλύουν τις δυο αυτές κατηγορίες ως μια οντότητα. Ενδιαφέρων προκαλούν αναφορές ότι αύξηση των συγκεντρώσεων της αγγειοτασίνης ΙΙ μετά από χορήγηση αναστολέων αγγειοτασίνης ΙΙ (ααιι), σαρτάνες, προστατεύουν πιο αποτελεσματικά από ΑΕΕ σε σχέση παράγοντες που μειώνουν τη συγκέντρωση της αγγειοτασίνης ΙΙ, δηλαδή τους αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου. Ωστόσο στη γνωστή μελέτη ONTARGET ένας αμεα (ραμιπρίλη) και μια σαρτάνη (τελμισαρτάνη) απεδείχθησαν εξίσου αποτελεσματικές στη μείωση ΑΕΕ. Όσον αφορά τις συστάσεις έναρξης φαρμακευτικής αγωγής, οι περισσότερες, αν όχι όλες οι επιστημονικές εταιρείες συνιστούν τιμές >140mmHg συστολικής ή/και >90mmHg διαστολικής αρτηριακής πίεσης, πάντα αφού έχει προηγηθεί υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση η οποία και πρέπει να συνεχίζεται και μετά την έναρξη φαρμακευτικής αγωγής. Όταν συνυπάρχει ιστορικό σακχαρώδους διαβήτη, νεφρικής ή καρδιαγγειακής νόσου (στεφανιαία νόσος, περιφερική αγγειοπάθεια) συνιστάται έναρξη σε χαμηλότερα επίπεδα, <130/80mmHg, παρόλο ότι δεν 3

4 ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ υπάρχουν ισχυρά στοιχεία υπέρ αυτής της τακτικής. Αντιϋπερτασική αγωγή κατά την οξεία φάση του ΑΕΕ Από τα άτομα με ΑΕΕ, περίπου το 50% αναφέρουν ιστορικό υπέρτασης ενώ το 40% αναφέρει συνεχή λήψη αντιυπερτασικής αγωγής. Τα περισσότερα άτομα παρουσιάζουν αυξημένη αρτηριακή πίεση κατά τις πρώτες ώρες του ΑΕΕ, συχνά και τα πρώτα δύο εικοσιτετράωρα, ενώ αυτή μειώνεται σταδιακά τις επόμενες δυο εβδομάδες. Κατά το οξύ αυτό διάστημα, η αυτορρύθμιση που χαρακτηρίζει την εγκεφαλική αιμάτωση καταρρέει με αποτέλεσμα μια πιθανή πτώση της αρτηριακής πίεσης να συνοδεύεται από μείωση της εγκεφαλικής αιμάτωσης με συνέπεια την επέκταση της εγκεφαλικής βλάβης, λόγος για τον οποίο οι περισσότεροι συνιστούν την αποφυγή της χρήσης αντιυπερτασικών κατά το οξύ στάδιο του συμβάματος και τη χορήγηση τους όταν ο ασθενής είναι και πάλι περιπατητικός ή κατά την έξοδο του από το νοσοκομείο. Ωστόσο η αρχική αρτηριακή πίεση και η έκβαση του ΑΕΕ συσχετίζεται με ένα J φαινόμενο. Κάθε αύξηση της κατά 10mmHg άνω των 180 mmhg αυξάνει κατά 40% την πιθανότητα νευρολογικής επιβάρυνσης και κατά 23% την πιθανότητα δυσμενούς έκβασης. Η αύξηση της αρτηριακής πίεσης κατά την οξεία φάση δυνατόν να οφείλεται όχι μόνο στην καταπόνηση λόγω του εγκεφαλικού συμβάματος αλλά και σε άλλους παράγοντες όπως υπερπλήρη ουροδόχο κύστη, ναυτία ή πόνος, προϋπάρχουσα υπέρταση ή ακόμα στην αυξημένη ενδοκράνια πίεση. Θεωρητικά, η μείωση της αρτηριακής πίεσης θα μείωνε την πιθανότητα εγκεφαλικού οιδήματος, τον κίνδυνο αιμορραγίας και επί πλέον θα προστάτευε από πρώιμη υποτροπή. Περαιτέρω, το άτομο με ΑΕΕ θα χρειαστεί ενδεχομένως αντιυπερτασική αγωγή εφόσον συνυπάρχουν υπερτασική εγκεφαλοπάθεια, οξεία νεφρική ανεπάρκεια, διχασμός αορτής, πνευμονικό οίδημα ή οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου. Στα περισσότερα άτομα με οξύ ΑΕΕ παρατηρείται πτώση της αρτηριακής υπέρτασης ήδη από τις πρώτες ώρες χωρίς τη λήψη ιδιαίτερης αγωγή. Η τοποθέτηση του ασθενούς σε ήσυχο περιβάλλον, η κένωση της ουροδόχου κύστεως και η αντιμετώπιση του πόνου είναι χειρισμοί που βοηθούν στην μείωση της αρτηριακής υπέρτασης. Πολλά ερωτήματα εντούτοις συνεχίζουν να παραμένουν αναπάντητα: 1) χρειάζεται η συνέχιση της πρότερης λαμβανομένης αντιυπερτασικής αγωγής τις πρώτες ώρες ενός ΑΕΕ; 2)υπάρχουν ενδείξεις ή αντενδείξεις για τη χορήγηση συγκεκριμένου αντιυπερτασικού; 3) από πιο επίπεδο και πέρα απαιτείται χορήγηση νέας αντιυπερτασικής αγωγής; 4) ποιο αντιυπερτασικό θα προτιμηθεί; Όσον αφορά τη φαρμακευτική αγωγή, μικρές μελέτες με β-αναστολείς και αναστολείς διαύλων ασβεστίου δεν έδωσαν ευνοϊκά αποτελέσματα όταν χορηγήθηκαν στην οξεία φάση ΑΕΕ. Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνινηςαγγειοτασίνης-αλδοστερόνης με σαρτάνη (καντεσαρτάνη) αναφέρεται ότι έχει ευνοϊκή δράση όταν χορηγηθεί το πρώτο 48/ωρο μετά από ΑΕΕ σε άτομα με αυξημένη αρτηριακή πίεση (>200/100mmHg). Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε αν η υπάρχουσα αντιυπερτασική αγωγή που ελάμβανε το άτομο θα πρέπει να διατηρηθεί η να διακοπεί μετά το οξύ ΑΕΕ αφού δεν υπάρχουν αντίστοιχες μελέτες. Οι περισσότεροι συγγραφείς πιστεύουν ότι κατά την οξεία φάση του ΑΕΕ (το πρώτο 48/ωρο), η αρτηριακή υπέρταση θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με φαρμακευτική αγωγή μόνο όταν αυτή υπερβαίνει τα 220/110mmHg, παρόλο ότι δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία υπέρ αυτής της τακτικής. Άμεση μείωση της αρτηριακής πίεσης σε αυτά τα επίπεδα φαίνεται να ωφελεί και τους ασθενείς με εγκεφαλική αιμορραγία. Στο διάγραμμα που ακολουθεί αναφέρεται αλγόριθμος χρήσης αντιυπερτασικών στο ΑΕΕ. Τονίζεται η χρήση θρομβολυτικών η οποία ωστόσο μάλλον δεν εφαρμόζεται στην Ελλάδα (Σχήμα 1). Αντιϋπερτασική αγωγή κατά το υποξύ στάδιο του ΑΕΕ Οι περισσότερες δημοσιευμένες μελέτες προστασίας ΑΕΕ τη χρήση αντιυπερτασικών φαρμάκων αναφέρονται στην πρωτογενή πρόληψη ενώ ελάχιστες στη συσχέτιση αρτηριακής πίεσης και δευτερογενή πρόληψη ΑΕΕ. Αρτηριακή υπέρταση που επιμένει ένα μήνα μετά το ΑΕΕ αποτελεί σημαντικό παράγοντα υποτροπής ΑΕΕ αλλά και παράγοντα κινδύνου άλλου καρδιαγγειακού συμβάματος. Τυχαιοποιημένες μελέτες μείωσης της αρτηριακής πίεσης σε άτομα που είχαν υποστεί ΑΕΕ ή και παροδικό ΑΕΕ, ακόμα και σε άτομα που δεν χαρακτηρίζονται ως υπερτασικά, αναφέρουν μείωση του κινδύνου νέου ΑΕΕ κατά 26% και του κινδύνου καρδιαγγειακού συμβάματος κατά 16%. Στη μεγαλύτερη μελέτη δευτερογενούς πρόληψης ΑΕΕ που έχει διεξαχθεί, τη μελέτη PROGRESS, χρησιμοποιήθηκε ένας αμεα, η περινδοπρίλη μαζί με διουρητικό, την ινδαπαμίδη. Επρόκειτο για πολυκεντρική μελέτη που περιέλαβε 6105 άτομα με ιστορικό ισχαιμικού ή αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου, συμπεριλαμβανομένου του παροδικού ισχαιμικού εγκεφαλικού, την τελευταία πενταετία. Εξαιρέθηκαν τα άτομα με υπαραχνοειδή αιμορραγία. Οι ασθενείς ήταν κλινικά σταθεροί επί τουλάχιστον δύο εβδομάδες μετά το τελευταίο αγγειακό συμβάν. Μόνον οι μισοί από τους συμμετέχοντες ήταν υπερτασικοί (υπέρταση θεωρήθηκε όμως αρτηριακή πίεση >160/90mmHg). Η μέση πίεση τόσο της ομάδας που έλαβε ενεργό φάρμακο όσο και της ομάδας του εικονικό φάρμακο ήταν 147/86mmHg. Η μελέτη διήρκησε 3.9 χρόνια. Παρατηρήθηκε σημαντική μείωση κατά 28% του σχετικού κινδύνου του κύριου καταλυτικού σημείου, (μείωση του θανατηφόρου και μη θανατηφόρου ΑΕΕ). Μειώθηκαν τόσο τα ισχαιμικά όσο και τα αιμορραγικά ΑΕΕ. Πιο αναλυτικά το ισχαιμικό ΑΕΕ μειώθηκε κατά 24% και η εγκεφαλική αιμορραγία κατά 50%, και τα δυο με στατιστικά σημαντικό βαθμό. Ο βαθμός προστασίας από νέο ΑΕΕ συσχετίστηκε με το βαθμό μείωσης της αρτηριακής πίεσης. Πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι ο συνδυασμός περινδοπρίλης/ινδαπαμίδης μείωσε τη συστολική αρτηριακή πίεση κατά 9.0/4.0mmHg σε σχέση με την ομάδα που ελάμβανε το εικονικό φάρμακο, διαφορά που θα ήταν αρκετή για να δικαιολογήσει τα ευνοϊκά αποτελέσματα. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η περινδοπρίλης από μόνης της δεν μείωσε σημαντικά την επίπτωσης νέου ΑΕΕ (5%). 4

5 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου 5

6 ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΕΕ Mείωση ΑΠ εφόσον > 185/110 mmhg χρησιμοποιώντας βραχείας δράσης ΕΦ φάρμακα Ισχαιμικό ΑΕΕ Επείγουσα CT Ενδοκράνιος αιμορραγία Υποψήφιος θρομβόληση Μη υποψήφιος θρομβόληση Υποψία αυξημένης ICP Xωρίς υποψία αυξημένης ICP Μείωση ΑΠ χρήση βραχείας δράσης ΕΦ φάρμακα Αντιμετώπιση με θρομβόληση Μείωση ΑΠ >220/120mmHg με βραχείας δράσης ΕΦ Αποφυγή ΑΠ<100/70mmHg Μείωση εφόσον ΣΑΠ >180mmHg ή ΜΑΠ> 130mmHg με βραχείας δράσης ΕΦ Παρακολούθηση ICP για διατήρηση CPP>60mmHg Μείωση εφόσον ΣΑΠ >180mmHg ή ΜΑΠ> 130mmHg με βραχείας δράσης ΕΦ Παρακολούθηση νευρολογικά ανά 15 λεπτά Διατήρηση ΑΠ <180/105 mmhg με βραχείας δράσης ΕΦ φάρμακα για 24 ώρες Σκέψη pero os αντιυπερτασικών μετά από 24 ώρες: Στόχος ΑΠ 160/110 mmhg. Προσαρμογή σε εντατικότερο στόχο μετά νευρολογική σταθεροποίηση Σχήμα 1 Η ενεργός θεραπεία μείωσε σημαντικά και τα δευτερεύοντα καταλυτικά σημεία, της μελέτης (θανατηφόρο και μη ΑΕΕ, μη θανατηφόρο έμφραγμα του μυοκαρδίου, νοσηλεία στο νοσοκομείο). Η μείωση των υποτροπών μόνο στα άτομα που ελάμβαναν τον συνδυασμό περινδοπρίλης/ινδαπαμίδης θέτει θέμα όσον αφορά την προστατευτική δράση των αμεα και την αναγκαιότητα προσθήκης διουρητικού. Όσον αφορά την επιδιωκόμενη τιμή αρτηριακής πίεσης μετά από ΑΕΕ post hoc ανάλυση της PROGRESS αναφέρει ότι η μελέτη αυτή δεν μπορεί να υποστηρίξει ως στόχο συστολική αρτηριακή πίεση τιμή <130mmHg δεδομένου ότι η τιμή που επιτεύχθηκε στη μελέτη ήταν πάνω από αυτό το όριο και συγκεκριμένα 132mmHg. Αυτό όμως που έδειξε η μελέτης ήταν ότι συστολική αρτηριακή πίεση 132mmHg ήταν πιο αποτελεσματική στην δευτεροπαθή πρόληψη ΑΕΕ σε σχέση με τιμή 141 mmhg. Παρότι η αντιυπερτασική αγωγή προσφέρει αναμφισβήτητα εξαιρετική προστασία από υποτροπή ΑΕΕ, πολλά άτομα εξακολουθούν να μην λαμβάνουν επαρκή αγωγή, γεγονός που δυστυχώς ισχύει και για την προστασία από άλλες καρδιαγγειακές επιπλοκές που σχετίζονται με την αρτηριακή υπέρταση. Όπως αναφέρθηκε ήδη, πιστεύεται ότι η αποτελεσματικότητα της πρόληψης ΑΕΕ οφείλεται κυρίως στη μείωση της αρτηριακής πίεσης και πολύ λιγότερο στην κατηγορία των αντιυπερτασικών που χορηγούνται. Πολλαπλές μελέτες έχουν δείξει την ευνοϊκή δράση του αποκλεισμού του υποδοχέα της αγγειοτασίνης ΙΙ με σαρτάνη στη πρόληψη νέων ΑΕΕ, γεγονός που οδήγησε στην αμφισβήτηση των αμεα. Αναφέρεται ότι η αγγειοτασίνη ΙΙ δρα προστατευτικά μετά από ΑΕΕ προκαλώντας αγγειοσύσπαση των εγγύς εγκεφαλικών αρτηριών προστατεύοντας έτσι τη ρήξη ανευρυσμάτων Charcot-Bouchard, μικροανευρύσματα με διάμετρο μικρότερη των 300μ που βρίσκονται συνήθως στο στέλεχος και σχετίζονται με την υπέρταση. Αντιθέτως, οι αμεα, αποκλείουν τόσο τους υποδοχείς ΑΤΙ όσο και τους ΑΤ2 με αποτέλεσμα να χάνεται η ευνοϊκή δράση της αγγειοτασίνη ΙΙ. Επίσης σε μετα-αναλύσεις αναφέρεται επίσης ότι αντιυπερτασικά που διεγείρουν τον ΑΤ2 υποδοχέα της αγγειοτασίνης ΙΙ (σαρτάνες, διουρητικά και αναστολείς διαύλων ασβεστίου) είναι πιο αποτελεσματικά σε σχέση με εκείνα δεν διεγείρουν τον ΑΤ2 υποδοχέα (αμεα και β-αναστολείς) παρά την ίδια πτώση της αρτηριακής πίεσης που επιτυγχάνεται με τις δύο αυτές κατηγορίες αντιυπερτασικών. Περαιτέρω σύγχυση έχουν προκαλέσου τα αποτελέσματα της μελέτης PROFESS όπου σε άτομα με ιστορικό ΑΕΕ η μείωση της συστολικής αρτηριακής πίεσης <136mmHg με τελμισαρτάνη σε σχέση με 140mmHg δεν πρόσφερε σημαντική διαφορά υποτροπής ΑΕΕ ή άλλου καρδιαγγειακού συμβάματος. Το αποτέλεσμα αυτό ίσως οφειλόταν στη μικρή διαφορά της συστολικής αρτηριακής πίεσης μεταξύ των δύο ομάδων ή ενδεχομένως και τη μικρή σχετική διάρκεια της μελέτης που ήταν 2.5 χρόνια. Συμπερασματικά, η άριστη τιμή αρτηριακής πίεσης κατά την υποξεία φάση ΑΕΕ εξακολουθεί να διαφεύγει. Αγωγή πέραν της αντιϋπερτασικής μετά το ΑΕΕ Εκτός της αντιυπερτασικής αγωγής η προστασία πό υποτροπή του ΑΕΕ απαιτεί και άλλες παρεμβάσεις. Έτσι, η χορήγηση ασπιρίνης (75-300mg/ ημέρα) στα άτομα που έχουν υποστεί ΑΕΕ ή παροδικό ΑΕΕ μειώνει τον 6

7 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου κίνδυνο νέου καρδιαγγειακού επεισοδίου κατά 11% στο άτομο με οξύ ΑΕΕ και κατά 20% στο άτομο με ιστορικό παλαιότερου ΑΕΕ. Στα άτομα δε με κολπική μαρμαρυγή η αντιπηκτική αγωγή μειώνει τον κίνδυνο νέου ΑΕΕ κατά >65%. Η χορήγηση στατίνης μειώνει επίσης κατά 20% την πιθανότητα νέου ΑΕΕ. Τέλος, στα άτομα με στένωση καρωτίδας >70% η ενδαρτηρεκτομή μειώνει νέο ΑΕΕ κατά 40%. Συμπεράσματα Το ΑΕΕ αποτελεί συχνή αιτία θανάτου και μόνιμης αναπηρίας. Η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης μειώνει σημαντικά την πιθανότητα ΑΕΕ ως και τις υποτροπές. Πιθανότητα σημαντικότερο στοιχείο αποτελεί η μείωση της αρτηριακής πίεσης και δευτερεύουσας σημασία ο τρόπος επίτευξης του στόχου. Ωστόσο, αναφέρεται ότι η χρήση σαρτάνης ίσως υπερτερεί των άλλων αντιυπερτασικών. Απαιτείται επί πλέον χορήγηση ασπιρίνης στατίνης στους περισσότερους ασθενείς. Βιβλιογραφία 1. Boutitie E, Oprisiu R, Achard JM et al. Does a change in angiotensin II formation caused by antihypertensive drug affect the risk of stroke. A meta-analysis of triasl according to treatment with potentially different effects on angiotensin II. J Hypertens 2007;25: Leonard-Bee J, Bath PM, Phillips SJ, Sandercock: IST Collaborative Group. Blood pressure and clinical outcome in the International Stroke Trial. Stroke 2002:33: Moriwaki H, Uno H, Nagakane Y et al. Losartan, an angiotensin II hypertensive (AT1) receptor antagonist, preserves cerebral blood flow in patients with a history of stoke. J Hum Hypertens 2004;18: ONTARGET Investigators. Telmisartan, ramipril or both in patients at high risk for vascular events. N Engl J Med 2008;358: Papadopoulos DP, Papadimitriou V. Aggressive blood pressure control and stroke prevention: Role of calcium channel blockers. J Hypertens 2008;26: PROGRESS Collaborative Group Randomised trial of a perindopril-based blood-pressure-lowering regimen among 6,105 individuals with previous stroke or transient ischaemic attack. Lancet ;358(9287): Quershi. Acute hypertensive responses in patients with stroke. Circulation 2006;118: Schrader J, Lüders S, Kulschewski A, Berger J et al. Acute Candesartan Cilexetil Therapy in Stroke Survivors Study Group. The ACCESS Study: evaluation of Acute Candesartan Cilexetil Therapy in Stroke Survivors. Stroke 2003;34: Touze E, Coste J, Voice M et al. Importance of in-hospital initiation of therapies and therapeutic inertia in secondary stroke prevention. IMplimentation of Prevention After a Cerebrovascular event (IMPACT) Study. Stoke 2008;39: Wang JC, Li, Franklin SS et al. Prevention of stroke and myocardial infarction by amlodopine and angiotensin receptor blockade: A quantitive overview. Hypertens 2007a;50: Yusuf S, Diener HC, Sacco H et al. Telmisartan to prevent recurrent stroke and cardiovascular events. N Engl J Med 2008;359:

8 ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η συμβολή των αντιαιμοπεταλιακών και αντιπηκτικών φαρμάκων στην πρόληψη ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου Νικόλαος Κομιτόπουλος MD PhD, Παθολόγος, Διευθυντής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. Ιωνίας Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (ΑΕΕ) αποτελούν σημαντικό παράγοντα νοσηρότητας και θνησιμότητας και κύριο αίτιο μακροχρόνιας αναπηρίας. Tα AEE, αποτελούν ετερογενή ομάδα νευρολογικών συνδρόμων ποικίλης αιτιολογίας, διαφόρου παθοφυσιολογικού μηχανισμού και θεραπευτικής αντιμετώπισης. Το 80% των ΑΕΕ είναι ισχαιμικής αιτιολογίας και το 20% αιμορραγικά. Το 30-40% των ισχαιμικών ΑΕΕ αποδίδεται σε αθηρωματική νόσο μεγάλων αγγείων, 20-25% σε νόσο μικρών διατιτραινουσών αρτηριών (lacunes), 20-25% σε καρδιοεμβολικά έμφρακτα, ενώ 20-25% είναι αγνώστου αιτιολογίας (cryptogenic stroke). Η αντιθρομβωτική αγωγή (αντιαιμοπεταλιακά και αντιπηκτικά από του στόματος) συμβάλει στην πρόληψη των ισχαιμικών ΑΕΕ, σε συνδυασμό βεβαίως με την παράλληλη αντιμετώπιση των υπολοίπων παραγόντων κινδύνου αγγειακής νόσου (υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, υπερλιπιδαιμία, κάπνισμα, παχυσαρκία κλπ) Αντιθρομβωτική αγωγή για πρωτογενή πρόληψη μη καρδιοεμβολικών ισχαιμικών ΑΕΕ Στόχος της πρωτογενούς πρόληψης είναι η μείωση του κινδύνου εγκατάστασης ΑΕΕ σε ασυμπτωματικά άτομα. Μετα-ανάλυση 6 τυχαιοποιημένων μελετών πρωτογενούς πρόληψης, αλλά και η πρόσφατη έκθεση του Anti-Thrombotic Trialists Collaboration, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ασπιρίνη μειώνει τα στεφανιαία και καρδιαγγειακά συμβάματα, την αντίστοιχη θνητότητα, όχι όμως και τα ΑΕΕ. H σύγκριση των αποτελεσμάτων των διαθέσιμων μελετών ως προς το φύλο κατέγραψε μικρή μείωση των ισχαιμικών ΑΕΕ σε γυναίκες που ελάμβαναν ασπιρίνη (OR 0.76; 95% CI ) χωρίς σημαντική αύξηση των αιμορραγικών ΑΕΕ. Ο συνδυασμός ασπιρίνης και κλοπιδογρέλης, που δοκιμάστηκε για πρόληψη σε ασθενείς με πολλαπλούς αγγειακούς παράγοντες, χωρίς ιστορικό ισχαιμικού ΑΕΕ, ήταν λιγότερο αποτελεσματικός από τη μονοθεραπεία με ασπιρίνη και συνοδεύτηκε από περισσότερες αιμορραγίες (μελέτη CHARISMA). Ασπιρίνη λοιπόν για πρωτογενή πρόληψη ισχαιμικού ΑΕΕ θα μπορούσε ενδεχομένως να συσταθεί, αλλά με πολύ μικρό όφελος, μόνο σε γυναίκες άνω των 45 ετών που δεν έχουν αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας (εγκεφαλικής ή ανωτέρου πεπτικού). Δεν συνιστάται η χορήγηση άλλων αντιαιμοπεταλιακών εκτός της ασπιρίνης για την πρωτογενή πρόληψη ΑΕΕ. Αντιθρομβωτική αγωγή για δευτερογενή πρόληψη μη καρδιοεμβολικών ισχαιμικών ΑΕΕ Στόχος της δευτερογενούς πρόληψης είναι η μείωση της πιθανότητας εκδήλωσης νέου ΑΕΕ Η θεραπεία με αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα σε ασθενείς με προηγούμενο ΑΕΕ ελαττώνει τα αγγειακά συμβάματα, (μη θανατηφόρα ΑΕΕ και εμφράγματα του μυοκαρδίου ) καθώς και τούς θανάτους αγγειακής αιτιολογίας. Συνιστάται η χορήγηση κλοπιδογρέλης ή συνδυασμού ασπιρίνης-διπυριδαμόλης, όπου αυτό είναι δυνατό. Εναλλακτικά μπορεί να χορηγηθεί μόνο ασπιρίνη ή μόνο τριφλουζάλη. Δεν συνιστάται ο συνδυασμός ασπιρίνης-κλοπιδογρέλης σε ασθενείς με ιστορικό προσφάτου ισχαιμικού ΑΕΕ εκτός από περιπτώσεις με ειδικές ενδείξεις (π.χ. ασταθής στηθάγχη, non ST έμφραγμα του μυοκαρδίου, πρόσφατη τοποθέτηση stent), αφού δεν μειώνεται ο κίνδυνος υποτροπής ενώ αυξάνονται οι αιμορραγίες (ΜΑTCH trial). Η χορήγηση αντιπηκτικών σε ασθενείς με μη καρδιοεμβολικό ΑΕΕ αντενδείκνυται. Εξαιρούνται ίσως σπάνιες ειδικές περιπτώσεις, όπως η ύπαρξη αθηρωματικών αλλοιώσεων του αορτικού τόξου, το ατρακτοειδές ανεύρυσμα της βασικής αρτηρίας, διαχωρισμός τραχηλικών αρτηριών. Η ενδεικνυόμενη θεραπεία ασθενών που παρουσιάζουν νέα αγγειακά συμβάματα, ενώ βρίσκονται υπό αντιαιμοπεταλιακή αγωγή, δεν έχει αποσαφηνιστεί. Στις περιπτώσεις αυτές επιβάλλεται η επανεκτίμηση της παθοφυσιολογίας και η αυστηρή ρύθμιση των παραγόντων κινδύνου. Εναλλακτικά θα μπορούσε να αλλάξει η χορηγούμενη αγωγή, (άλλο αντιαιμοπεταλιακό ή συνδυασμός αντιαιμοπεταλιακών ή από του στόματος αντιπηκτικό) Καρδιοεμβολικά ΑΕΕ πρωτογενής ή δευτερογενής πρόληψη Η κολπική μαρμαρυγή (ΚΜ) με η χωρίς στένωση της μιτροειδούς αποτελεί ισχυρό, ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για εγκατάσταση ΑΕΕ. Η από του στόματος χορήγηση αντιπηκτικών (acenocoumarol, warfarin) μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής σε ασθενείς με μόνιμη, χρόνια ή παροξυσμική ΚΜ. Τα αντιπηκτικά, (στόχος INR ), είναι στις περισσότερες περιπτώσεις πιο αποτελεσματικά από την ασπιρίνη, σε ότι αφορά την ελάττωση του κινδύνου ΑΕΕ (RR=0.68 vs 0.36). Καθώς όμως ο κίνδυνος ΑΕΕ μεταξύ των ασθενών με κολπική μαρμαρυγή χωρίς στένωση μιτροειδούς ποικίλει σημαντικά, θα πρέπει να γίνει διαβάθμιση του 8

9 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου CHADS2 score CHF 1 Hypertension 1 Age>75 1 Diabetes 1 Stroke prior 2 Πίνακας 1 Κίνδυνος ΑΕΕ αναλόγως του score CHADS2 Πίνακας 2 Αντιαιμοπεταλιακά Αναστολείς FXa Αναστολείς Θρομβίνης Prazugrel Rivaroxaban Dabigatran Ticagrelor Cilostazol Apixaban Edoxaban κινδύνου προκειμένου να αποφασιστεί η χορήγηση θεραπείας με αντιαιμοπεταλιακά ή αντιπηκτικά. Αξιόπιστη και πρακτική στην περίπτωση αυτή είναι η χρήση της κλίμακας CHADS2. Σε ασθενείς με score =0 συνιστάται χορήγηση μόνο ασπιρίνης, σε score=1 η λήψη ασπιρίνης ή αντιπηκτικού (ΙΝR=2-3), ενώ σε score 2 μόνο αντιπηκτικού (ΠΙΝΑΚΑΣ 1). Είναι προφανής από την κλίμακα η αναγκαιότητα λήψης αντιπηκτικού σε ασθενείς με ιστορικό ισχαιμικού ΑΕΕ. Τα από του στόματος αντιπηκτικά αποτελούν τη θεραπεία επιλογής για πρωτογενή πρόληψη ισχαιμικών ΑΕΕ και σε ασθενείς με μηχανικές καρδιακές βαλβίδες ανεξαρτήτως του ρυθμού (ΙΝR 2.5-3,5). Αντικρουόμενες είναι οι απόψεις σχετικά με την πλέον κατάλληλη στιγμή έναρξης αντιπηκτικών μετά οξύ ΑΕΕ. Η χορήγηση αντιπηκτικής αγωγής θα μπορούσε να γίνει άμεσα μετά από παροδικό ή ήπιας βαρύτητας ΑΕΕ. Αντιθέτως σε ασθενείς με βαρύ ΑΕΕ και εκτεταμένο έμφρακτο στην CT (π.χ.>1/3 του πεδίου άρδευσης της μέσης εγκεφαλικής αρτηρίας) θα ήταν σκόπιμο να μεσολαβήσει χρονικό διάστημα 2 τουλάχιστον εβδομάδων. Η απόφαση αυτή πρέπει να λαμβάνεται με εξατομικευμένα κριτήρια. Φαίνεται ότι η βαρφαρίνη είναι ασφαλής όταν χορηγείται σε ηλικιωμένους ασθενείς(>75 ετών). Ο συνδυασμός ασπιρίνης και κλοπιδογρέλης σε ασθενείς με ΚΜ είναι λιγότερο αποτελεσματικός, σε σύγκριση με τα αντιπηκτικά και έχει παρόμοια ποσοστά αιμορραγικών επιπλοκών (ACTIVE trial). Η χορήγηση μόνο ασπιρίνης ή σε συνδυασμό με διπυριδαμόλη σε ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή και υψηλό κίνδυνο ΑΕΕ συνιστάται μόνο όταν αντενδείκνυται η χορήγηση αντιπηκτικών. Η λήψη dronedarone για την αντιμετώπιση ΚΜ σε συνδυασμό με αντιθρομβωτικά φάνηκε να συνδέεται με μείωση των καρδιοεμβολικών επεισοδίων (ΑΤΗΕΝΑ trial). Νεώτερα αντιθρομβωτικά φάρμακα - νεώτερα δεδομένα Αλλα αντιαιμοπεταλιακά, αλλά και νέα αντιθρομβωτικά φάρμακα, υπόσχονται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και καλύτερη ασφάλεια, λίγα όμως έχουν δοκιμαστεί για την πρόληψη ισχαιμικών ΑΕΕ (dabigatran, cilostazol), ενώ κάποια αντενδείκνυνται σε ασθενείς με προηγούμενο ΑΕΕ (prazugrel, tigagrelor). Το dabigatran (αναστολέας θρομβίνης) δοκιμάστηκε με επιτυχία σε μεγάλη πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη σε ασθενείς με μη βαλβιδική κολπική μαρμαρυγή. Σε ημερήσια δόση 110 mg το ποσοστό των ΑΕΕ και των συστηματικών εμβολών ήταν το ίδιο με τους ασθενείς που λάμβαναν warfarin, ενώ οι μείζονες αιμορραγίες ήσαν λιγότερες. Σε μεγαλύτερη δόση (150 mg) οι ασθενείς παρουσίασαν λιγότερα ΑΕΕ, αλλά ίδιο ποσοστό αιμορραγιών συγκρινόμενο με την warfarin (μελέτη RELY ). Άλλες μελέτες σε ασθενείς με ΚΜ με αναστολείς του Χα όπως rivaroxaban (ROCKET), apixaban (ARISTOTLE) και edoxaban (ENGAGE AF- TIMI 48) είναι σε εξέλιξη. Το cilοstazol αναστολέας της phosphodiesterase 3 (PDE3), χορηγούμενο σε Ιαπωνικό πληθυσμό υπερείχε της ασπιρίνης στην εμφάνιση νέων ΑΕΕ και συνοδεύτηκε από λιγότερες εγκεφαλικές αιμορραγίες (International Stroke Conference 2010, San Antonio TX). Το τελευταίο διάστημα διάφορες μελέτες υποδεικνύουν ότι σημαντική αλληλεπίδραση μπορεί να συμβεί μεταξύ της κλοπιδογρέλης και των αναστολέων αντλίας πρωτονίων (PPIs), καθιστώντας την κλοπιδογρέλη λιγότερο αποτελεσματική όταν συγχορηγείται με αυτά τα φάρμακα. Οι PPIs (κυρίως, η ομεπραζόλη) ανταγωνί- 9

10 ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ζονται ενζυμικά συστήματα (CYP2C19) και ανάλογα με τη συγγένειά τους μπορούν να περιορίσουν την αντιαιμοπεταλιακή δράση της κλοπιδογρέλης. To ερώτημα όμως που πρέπει να απαντηθεί είναι αν υπάρχει πράγματι σημαντικό κλινικό αντίκρισμα των αλληλεπιδράσεων που καταγράφονται. Μέχρι το ερώτημα αυτό να απαντηθεί οριστικά είναι σκόπιμο οι ΡΡΙς να χορηγούνται σε ασθενείς που λαμβάνουν αγωγή με κλοπιδογρελη μόνο σε απόλυτες ενδείξεις και στην περίπτωση αυτή να προτιμάται η παντοπραζόλη η άλλο ΡΡΙ αντί της ομεπραζόλης. Μείωση επίσης της δράσης της κλοπιδογρέλης εμφανίζεται σε ασθενείς που έχουν πολυμορφισμούς στο ενζυμο CYP2C19 (2-6% στην Καυκάσια φυλή ). Οι πολυμορφισμοί αυτοί σήμερα είναι δυνατόν να προσδιοριστούν, αλλά η κλινική τους σημασία είναι υπό έρευνα. Βιβλιογραφία Guidelines for Management of Ischemic Stroke and Transient Ischemic Attack. The European Stroke Organisation (ESO) :Cerebrovasc Dis 2008;25: Update to the AHA/ASA Recommendations for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic attack.american Heart Association/American Stroke Association Council on Stroke: Stroke 2008;39; Antithrombotic and thrombolytic therapy.evidence-based Clinical Practice Guidelines.American College of Chest Physicians :CHEST 2008; 133:71S 105S Bartolucci AA, Howard G et all : Meta-analysis of data from the six primary prevention trials of cardiovascular events using aspirin: Am J Cardiol 2006;98: Ridker PM, Cook NR et al: Randomized trial of low-dose aspirin in the primary prevention of cardiovascular disease in women: N Engl J Med 2005;352: Aspirin in the primary and secondary prevention of vascular disease: collaborative meta-analysis of individual participant data from randomised trials.anti-thrombotic Trialists (ATT) Collaboration: LANCET 2009,373, Singer DE, Chang Y, Fang CMl et al: The Net Clinical Benefit of Warfarin Anticoagulation in Atrial Fibrillation :Ann Intern Med. 2009;151: Connolly S J, Ezekowitz, MD et al :Dabigatran versus Warfarin in Patients with Atrial Fibrillation: N Engl J Med 2009; Διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη (Impaired Glucose Tolerance, IGT). Είναι ασθένεια; Εμμανουήλ Δ. Μπελιώτης Ειδικ. Παθολόγος, Β Παθολογική Κλινική, Γ.Ν. «Ασκληπιείο» Βούλας Ορισμός Διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη ορίζεται η κατάσταση εκείνη όπου τα επίπεδα σακχάρου νηστείας του αίματος είναι 126 mg/dl, και κυμαίνονται μεταξύ mg/ dl 2 ώρες μετά την από του στόματος λήψη 75 g γλυκόζης. Πρόκειται για διαταραχή που είναι συνδυασμός τόσο διαταραχής στην έκκριση της ινσουλίνης, όσο και σε ελάττωση της ευαισθησίας της (αντίσταση στην ινσουλίνη). Λόγω του υψηλού κινδύνου που υπάρχει στο να μεταπέσει σε σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2), ονομάζεται, μεταξύ πολλών άλλων ονομασιών, και προδιαβήτης (American Diabetes Association). Με τον όρο «προ-διαβήτης» χαρακτηρίζονται δύο καταστάσεις, δύο διαταραχές, που παρότι δεν είναι επίσημα διαβήτης, ξεφεύγουν από τα φυσιολογικά όρια του υγιούς και συνοδεύονται από αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης διαβήτη στο μέλλον. Αυτές οι καταστάσεις είναι: 1. Διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας (IFG - Impaired Fasting Glucose). Ορίζεται ως πρωϊνό σάκχαρο mg/dl (νηστικός). Κάτω από 100 είναι το φυσιολογικό, ενώ από 126 και πάνω είναι διαβήτης. 2. Διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη (IGT - Impaired Glucose Tolerance). Βρίσκεται με τη δοκιμασία ανοχής της γλυκόζης και ορίζεται ως σάκχαρο στις 2 ώρες mg/dl. Κάτω από 140 είναι το φυσιολογικό, ενώ πάνω από 200 είναι διαβήτης. Παθοφυσιολογικός Μηχανισμός Τα γονίδια του σακχαρώδους διαβήτη καθώς και η παρουσία περιβαλλοντικών παραγόντων είναι τα βασικά συστατικά εμφάνισης της IGT. Η ελάττωση της έκκρισης της ινσουλίνης στην IGT και στο ΣΔτ2 οφείλεται σε διαταραχή της λειτουργίας των β-κυττάρων του παγκρέατος. Επιπλέον, μακροχρόνια υψηλά επίπεδα σακχάρου αίματος είναι τοξικά για το β-κύτταρο, οδηγώντας αφενός σε περαιτέρω μείωση της λειτουργικότητάς του και αφετέρου σε ανεπαρκή έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα. Άρα, η αντίσταση στην ινσουλίνη καθώς και η ανεπάρκεια αυτής είναι αλληλένδετες καταστάσεις που σχετίζονται με την εμφάνιση IGT και αμφίδρομα οδηγούν τελικά στην εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2. Η IGT σχετίζεται με τους παράγοντες καρδιαγγειακού 10

11 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου κινδύνου, γνωστούς και ως μεταβολικό σύνδρομο. Κατά την NCEP-ATP ΙΙΙ (National Cholesterol Education Program / Adult Treatment Panel III), απαιτείται η παρουσία τριών ή περισσότερων από τα ακόλουθα για να οριστεί το μεταβολικό σύνδρομο: - Κεντρικού τύπου Παχυσαρκία με Περίμετρο μέσης - Άνδρες > 102cm - Γυναίκες > 88cm - Τριγλυκερίδια > 150mg/dL - Τιμές HDL - Άνδρες < 40 mg/dl - Γυναίκες < 50mg/dL - Αρτηριακή Πίεση > 130/85 mmhg - Γλυκόζη πλάσματος νηστείας > 110 mg/dl Πρέπει εδώ να πούμε για την τιμή γλυκόζης πλάσματος νηστείας ότι πρόσφατα αναθεωρήθηκε από την AHA/ NHLBI (American Heart Association / National Heart Lung and Blood Institute) σε >100 mg/dl. Επιδημιολογία Το 2003 εκτιμήθηκε ότι περίπου 314 εκατομμύρια άνθρωποι (8,2% του πληθυσμού των ενηλίκων) παρουσίαζε IGT. Εκτιμάται ότι το έτος 2025, ο αριθμός θα φτάσει τα 472 εκατομμύρια (9,0% του πληθυσμού). Πρόσφατα, στην περιοχή της ΝΑ Ασίας έχουν παρατηρηθεί οι περισσότεροι ασθενείς με IGT (93 εκατομμύρια, 13,2% του πληθυσμού), ενώ ακολουθούν οι περιοχές του Δυτικού Ειρηνικού (78 εκατομμύρια). Ο επιπολασμός της IGT στην Αφρική και τη ΝΑ Ασία είναι υπερδιπλάσιος αυτού του ΣΔτ2, ενώ στην ανατολική Μεσόγειο κατά τι μικρότερος από αυτόν του διαβήτη. Διάγνωση Η διάγνωση γίνεται είτε προσδιορίζοντας το σάκχαρο νηστείας (Fasting Plasma Glucose, FPG), οπότε παρουσιάζεται η διαταραχή της γλυκόζης νηστείας (Impaired Fastin Glucose, IFG) εφόσον οι τιμές κυμαίνονται μεταξύ mg/dl, είτε με τον προσδιορισμό των επιπέδων σακχάρου αίματος 2 ώρες μετά από λήψη από του στόματος 75 g γλυκόζης (Oral Glucose Tolerance Test, OGTT). Στην περίπτωση που αυτά κυμαίνονται μεταξύ mg/dl, τότε έχουμε την IGT. Είναι η IGT ασθένεια; Περίπου το 40-50% των ασθενών με IGT θα παρουσιάσουν ΣΔτ2 εντός 10 ετών, με όλες τις αρνητικές συνέπειες αυτού, όπως αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος και μικροαγγειακές επιπλοκές. Επίσης, πρέπει να επισημάνουμε ότι οι καρδιαγγειακές επιπλοκές που σχετίζονται με το ΣΔτ2 ξεκινούν να αναπτύσσονται πρωτού γίνει η διάγνωση του διαβήτη, δηλαδή σε προδιαβητικές καταστάσεις. Πολλές μελέτες μετανάλυσης έχουν πραγματοποιηθεί και αφορούν στο ΣΔτ2. Μια από αυτές, η 3η NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey), που έλαβε χώρα στην Αμερική ( ) και συμπεριέλαβε 2844 ενήλικες χωρίς ιστορικό ΣΔ (σύμφωνα με τα κριτήρια του ΠΟΥ), κατέδειξε ότι το 15,6% των συμμετεχόντων είχε IGT. Επίσης οδήγησε και σε άλλα χρήσιμα συμπεράσματα: 1. Ο επιπολασμός της IGT αυξάνεται με την πρόοδο της ηλικίας. 2. Δεν κατεδείχθησαν ιδιαίτερες διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. 3. Ορισμένες φυλετικές ομάδες φάνηκε να έχουν υψηλότερο επιπολασμό της IGT (Mexican Americans/ African Americans). 4. Ο επιπολασμός της IGT στην Ευρώπη ήταν παρόμοιος με αυτόν των ΗΠΑ. Άλλη μια μεγάλη μελέτη, η μελέτη DECODE (Diabetes Epidemiology: Collaborative analysis Of Diagnostic criteria in Europe) συμπεριέλαβε ασθενείς και οδήγησε στο συμπέρασμα ότι τα αυξημένα επίπεδα σακχάρου μετά από OGTT με 75g γλυκόζης, αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για πρώιμο θάνατο. Επίσης, από τη μελέτη φάνηκαν και τα εξής: 1. Οι ασθενείς με ΣΔτ2 παρουσίαζαν διπλάσιες πιθανότητες θανάτου κατά τη διάρκεια του follow-up σε σύγκριση με εκείνους με φυσιολογικές τιμές σακχάρου. 2. Οι ασθενείς με IGT παρουσίαζαν 50% περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από καρδιαγγειακές επιπλοκές κατά τη διάρκεια του follow-up, σε σύγκριση με εκείνους με φυσιολογικές τιμές σακχάρου. Λαμβάνοντας, όμως, υπ όψιν ότι οι ασθενείς με IGT αριθμητικά ήταν 4πλάσιοι σε σχέση με τους ασθενείς με ΣΔτ2, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι πρώιμοι θάνατοι οφείλονταν κυρίως στην IGT παρά στο ΣΔτ2. Υπάρχει ελπίδα; Η IGT είναι μια κατάσταση που συνήθως δεν διαγιγνώσκεται. Παρόλα αυτά, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες παρέμβασης στην IGT, οι οποίες οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι περίπου 30% των ασθενών με IGT θα αποφύγουν το διαβήτη και θα επιστρέψουν σε φυσιολογική ανοχή της γλυκόζης. Κάτι τέτοιο μπορεί να προληφθεί με την άσκηση, τη διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους και την ισορροπημένη διατροφή. Η απώλεια βάρους και η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας μπορούν να ελαττώσουν σε μεγάλο βαθμό την αντίσταση στην ινσουλίνη, κάνοντας με τον τρόπο αυτόν την παραγόμενη ινσουλίνη πιο επαρκή για τη ρύθμιση των επιπέδων γλυκόζης του αίματος. Όμως το να ακολουθήσουμε έναν υγιεινό τρόπο ζωής δεν είναι πάντοτε εφικτό. Για τούτο, δεν είναι λίγες οι φορές που καταφεύγουμε σε χορήγηση θεραπείας για την IGT, προκειμένου να αποφευχθούν οι καταστροφικές συνέπειες του σακχαρώδη διαβήτη. Πολλές μελέτες έχουν γίνει, καθεμιά εκ των οποίων έχει χρησιμοποιήσει διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων. Το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο φάρμακο είναι η μετφορμίνη, που φάνηκε να μειώνει κατά 31% τον κίνδυνο εμφάνισης ΣΔτ2, σύμφωνα με το πρόγραμμα πρόληψης διαβήτη (Diabetes Prevention Program, DPP). Οι συμμετέχοντες στο DPP τυχαιοποιήθηκαν σε εντατική μεταβολή του τρόπου ζωής τους [intensive lifestyle modification: ILS] ή σε μετφορμίνη και παρουσίασαν σε στατιστικά σημαντικό βαθμό μειωμένη συχνότητα (επίπτωση) σακχαρώδη διαβήτη, σε σύγκριση με όσους τυχαιοποιήθηκαν σε εικονικό φάρμακο, αν 11

12 ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ και οι περισσότεροι εξακολουθούσαν να παραμένουν σε κίνδυνο διότι εμφάνιζαν προδιαβήτη. Η μελέτη κατέδειξε ότι τα χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης νηστείας (λόγος κινδύνων 1,52 με p<0,01) και της μεταγευματικής γλυκόζης των 2 ωρών (1,24 με p<0,01), κατά την έναρξη της μελέτης, προέβλεψαν την επαναφορά σε φυσιολογική ρύθμιση της γλυκόζης, όπως έκανε και η νεότερη ηλικία (1,07 με p<0,01) και η μεγαλύτερη έκκριση ινσουλίνης (1,09 με p<0,04). Η ILS (2,05 με p<0,01) και η μείωση σωματικού βάρους (1,34 με p<0,01) είχαν στατιστικά σημαντική και ανεξάρτητη αντίδραση στην επαναφορά. Παρατηρήθηκε επίσης μια μη στατιστικά σημαντική τάση για επαναφορά για τη μετφορμίνη (1,25 με p=0,06), για τους άντρες (1,17 με p=0,08) και για την ευαισθησία στην ινσουλίνη (1,07 με p=0,09). Σε όσους εντάχθηκαν στη μελέτη έχοντας ταυτόχρονα διαταραχή της γλυκόζης νηστείας [impaired fasting glucose: IFG] και διαταραχή ανοχής γλυκόζης [impaired glucose tolerance (IGT], το αντρικό φύλο και η ευαισθησία στην ινσουλίνη προέβλεπαν καλά την επαναφορά σε μεμονωμένη IFG, ενώ η ILS, η μετφορμίνη, το γυναικείο φύλο και η μεγαλύτερη έκκριση ινσουλίνης προέβλεπαν επαρκώς την επαναφορά σε μεμονωμένη IGΤ. Συμπερασματικά, λοιπόν, η μελέτη DPP κατέδειξε ότι άσκηση και μετφορμίνη, ελάττωσαν την εκδήλωση ΣΔτ2 σε άτομα με IGT, κατά 58% και 31% αντίστοιχα, σε διάστημα 2.8 ετών. Νεότερα χρησιμοποιούμενα φάρμακα είναι οι ινκρετίνες (εξανατίδη, λιραγκλουτίδη). Πρόκειται για μιμητές ινκρετίνης, ορμόνης που παράγεται από το έντερο σε απάντηση της λήψης τροφής, και αφενός αυξάνουν την ποσότητα ινσουλίνης που εκκρίνεται από το πάγκρεας και αφετέρου καταστέλλουν τη νεογλυκογένεση (παρουσιάζουν δράση τόσο στα α- όσο και στα β- κύτταρα του παγκρέατος). Άλλα φάρμακα, όπως οι θειαζολιδινεδιόνες (μελέτη TRIPOD, τρογλιταζόνη, που αποσύρθηκε λόγω ηπατοτοξικότητας), φάνηκε ότι καθυστερούν ή προλαμβάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ΣΔτ2 κατά 55% σε γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης, σε διάστημα 4.2 ετών. Οι αναστολείς της α-γλυκοσιδάσης (μελέτη STOP- NIDDM, ακαρβόζη) καθυστερούν την απορρόφηση των υδατανθράκων μετά το φαγητό, οδηγώντας με τον τρόπο αυτόν σε βραδύτερη αύξηση των επιπέδων γλυκόζης και ελάττωση κατά 25% της εκδήλωσης ΣΔτ2 σε άτομα με IGT, σε διάστημα 3.3 ετών. Οι σουλφονυλουρίες και οι μεγλιτινίδες αυξάνουν την παραγωγή ινσουλίνης. Πρέπει να τονίσουμε ότι αν και συχνά στην καθημερινή πρακτική χορηγούνται, κανένα φάρμακο δεν έχει λάβει επίσημη έγκριση για θεραπεία της IGT από τον FDA. Ποια άτομα είναι υποψήφια για έλεγχο και παρέμβαση; Άτομα άνω των 45 χρόνων με BMI >25 Kg/m2 Έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με διαβήτη Διαβήτη στη κύηση. Υπέρταση ή δυσλιπιδαιμία. Συμπεράσματα 1. Άτομα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση ΣΔτ2 πρέπει να ελέγχονται και με σάκχαρο πλάσματος νηστείας και με καμπύλη ανοχής στη γλυκόζη. 2. Άτομα με IGT πρέπει να λαμβάνουν σαφείς και εξατομικευμένες οδηγίες για απώλεια βάρους και σωματική άσκηση. 3. Τακτική παρακολούθηση και έλεγχος. 4. Η χορήγηση φαρμάκων, για την πρόληψη του ΣΔτ2; Η απάντηση παρουσιάζεται στα παρακάτω λόγια που ειπώθηκαν πριν περίπου 100 έτη: It is proper at the present time to devote time, not alone to treatment, but still more to prevention of diabetes. The results may not be so striking or immediate, but they are sure to come and to be important (Elliot P Joslin, 1921) (Μετάφραση: Είναι προτιμότερο επί του παρόντος να αφιερώσουμε χρόνο, όχι μόνο στη θεραπεία, αλλά ακόμη περισσότερο στην πρόληψη του διαβήτη. Τα αποτελέσματα ίσως να μην είναι τόσο θεαματικά ή άμεσα, αλλά σίγουρα θα είναι σημαντικά). Βιβλιογραφία 1. «Pre-diabetes»; American Diabetes Association (2002); link 2. «Definition, Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus and its Complications»; Report of a WHO consultation, Part 1: Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus; World Health Organisation (1999). 3. Byrne MM, Sturis J, Sobel RJ, Polonsky KS; Elevated plasma glucose 2-h postchallenge predicts defects in ß-cell function. American Journal of Physiology 1996; 270: E Alberti KGMM. The clinical implications of impaired glucose tolerance. Diabetic Medicine 1996; 13: Harris MI, Flegal KM, Cowie CC, Eberhardt MS, Goldstein DE, Little RR, Wiedmeyer H-M, Byrd-Holt DD. Prevalence of diabetes, impaired fasting glucose and impaired glucose tolerance in US adults. The Third National Health and Nutrition Examination Survey, Diabetes Care 1999; 21: Donnelly R, Emslie-Smith AM, Gardner ID, Morris AD. Vascular complications of diabetes. British Medical Journal 2000; 320: The DECODE study group, on behalf of the European Diabetes Epidemiology Group. Glucose tolerance and mortality: comparison of WHO and American Diabetic Association diagnostic criteria. Lancet 1999; 354: Reaven GM. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes 1988; 37: Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. New England Journal of Medicine 2002; 346: Tuomilehto J, Lindstrom J, Eriksson JG, Valle TT, Hamalainen H, Ilanne-Parikka P, Keinanen-Kiukaanniemi S, Laakso M, Louheranta A, Rastas M, Salminen V, Uusitupa M. Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. The New England Journal of Medicine 2001; 344: Mokdad AH, Ford ES, Bowman BA, Dietz WH, Vinicor F, Bales VS, Marks JS: Prevalence of obesity, diabetes, and obesity-related health risk factors, JAMA 289: 76 79, Knowler WC, Barrett-Conner E, Fowler SE, Hammon RF, Lachin JM, Walker EA, Nathan DM, the Diabetes Prevention Program Research Group: Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med 346: , Vendrame F, Gottlieb PA: Prediabetes: prediction and prevention trials. Endocrinol Metab Clin North Am 33:75 92, Santaguida PL, Balion C, Hunt D, Morrison K, Gerstein H, Raina P, Booker L, Yazdi H: Diagnosis, prognosis, and treatment of impaired glucose tolerance and impaired fasting glucose. AHRQ Study 128:1 12,

13 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου 13

14 ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΜΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 3 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Διλήμματα στη διαιτητική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας Καλλιόπη - Άννα Πούλια MMedSci, Assoc Nutr., Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος, «ΓΝΑ Λαϊκό» Το κίνητρο που οδηγεί κάποιον με υπερβάλλον σωματικό βάρος να υιοθετήσει κάποιο διατροφικό σχήμα που θα του επιτρέψει να χάσει τα επιπλέον του κιλά διαφέρει. Για άλλους είναι καθαρά αισθητικό θέμα ενώ άλλοι κινητοποιούνται τα πρώτα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την παχυσαρκία, όπως ο προδιαβήτης, η υπέρταση, η άπνοια του ύπνου, κάνουν την εμφάνισή τους. Τα διαθέσιμα διατροφικά πρότυπα και οι τρόποι για την απώλεια βάρους είναι πολλοί. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι στις ΗΠΑ, τη χώρα με τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας πάνω από 46 δισεκατομμύρια δολάρια δαπανώνται για υπηρεσίες που σχετίζονται με την απώλεια βάρους. Η διαδικασία της απώλειας σωματικού βάρους. Δυο είναι οι βασικοί μηχανισμοί που εμπλέκονται στην πρόσληψη βάρους: Η αυξημένη ενεργειακή πρόσληψη (σε Kcal) και η μειωμένη ενεργειακή κατανάλωση. Η απώλεια σωματικού βάρους παρατηρείται όταν η θερμιδική πρόσληψη υπολείπεται της ενεργειακής κατανάλωσης. Τα περισσότερα διατροφικά σχήματα περιορίζουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την ενεργειακή πρόσληψη. Βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η διατήρηση της απώλειας βάρους απαιτεί μακροχρόνια υιοθέτηση νέων διατροφικών συνηθειών και τρόπου ζωής. Δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων (VLCD) Διατροφικά σχήματα γνωστά και ως «τροποποιημένη νηστεία», παρέχουν στον οργανισμό έως 800 Kcal την ημέρα, αν και υπάρχουν και άλλες με Kcal ημερησίως. Διατροφικά ανεπαρκείς, αφού υπολείπονται στην κάλυψη των περισσότερων θρεπτικών συστατικών. Χορηγούνται σε άτομα με παθογόνο παχυσαρκία, με τη χρήση συνήθως υποκατάστατων γεύματος, και πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση. Έχουν ως στόχο την ραγδαία απώλεια βάρους, από τις πρώτες εβδομάδες. Δίαιτες χαμηλών θερμίδων (LCD) Αυτά τα διατροφικά σχήματα επιτρέπουν την πρόσληψη Kcal ημερησίως. Θεωρούνται πιο ασφαλείς από τις VLCD και σύμφωνα με μελέτες έχουν καλύτερα μακροχρόνια αποτελέσματα σε σχέση με τις VLDC. (1,2) Δίαιτες χαμηλές σε λίπος Οι δίαιτες αυτές μειώνουν την πρόσληψη λίπους στο 20-30% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Βέβαια πρέπει να τονιστεί ότι αν παράλληλα δε μειωθεί η συνολική ενεργειακή πρόσληψη, η μείωση της περιεκτικότητας του διαιτολογίου σε λίπους δεν θα έχει αποτέλεσμα, δεδομένου ότι ο οργανισμός θα συνεχίσει να αποθηκεύει λίπος, μέσω της τροποποίησης των υδατανθράκων σε λίπος. Αντίστοιχα προωθούνται και οι πολύ χαμηλές σε λίπος δίαιτες, με περιεκτικότητα 10-15% της συνολικής ενεργειακή πρόσληψης σε λίπος. Σε μια πρόσφατη μελέτη όπου συγκρίθηκε η αποτελεσματικότητα διαφόρων διατροφικών σχημάτων μεταξύ των οποίων η δίαιτα Ornish μια χορτοφαγική η δίαιτα με 10% της συνολικής ενέργειας ως λίπος φάνηκε ότι οι πολύ χαμηλές σε λίπος δίαιτες είχαν το μεγαλύτερο ποσοστό εγκατάλειψης, ποσοστό που έφτανε το 50% των συμμετεχόντων. (3) Παράλληλα ο Αμερικανικός καρδιολογικός σύλλογος (American Heart Association) τονίζει ότι τέτοια διατροφικά σχήματα είναι ακατάλληλα για ηλικιωμένους, γυναίκες σε περίοδο εγκυμοσύνης, άτομα με διαταραχές λήψης τροφής, παιδία και ασθενείς με ινσουλινοεξαρτώμενο Σακχαρώδη διαβήτη (4). Δίαιτες μέτριου λίπους χαμηλών θερμίδων Οι δίαιτες αυτές επιτρέπουν την παροχή του 35% των συνολικών θερμίδων ως λίπος, περιορίζοντας παράλληλα την ενεργειακή πρόσληψη από υδατάνθρακες και πρωτεΐνες. Καλούνται επίσης «Μεσογειακού τύπου» διατροφικά σχήματα. Σύμφωνα με μελέτες η υιοθέτηση αυτού του τύπου των διατροφικών σχημάτων είναι αποτελεσματικά μακροχρόνια, ενώ πετυχαίνουν και καλύτερη συμμόρφωση από αυτούς που τα επιλέγουν. (5) Εκτός από την απώλεια σωματικού βάρους όμως, σύμφωνα με τη Lyon Diet Heart Study η υιοθέτηση του μεσογειακού τύπου δίαιτας μειώνει κατά 50-70% τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων (6) Δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων και υψηλής πρωτεΐνης Οι δίαιτες αυτές, με κύριο εκπρόσωπο τη Δίαιτα Atkins, επιτρέπουν γρ υδατανθράκων ημερησίως, αφήνοντας ελεύθερη την κατανάλωση πρωτεΐνης και λίπους (7). Η υπερβολική μείωση των τροφίμων που περιέχουν υδατάνθρακες, όπως τα φρούτα, τα λαχανικά και τα αμυλούχα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση της πρόσληψης φυτικών ινών καθώς και άλλων μικροθρεπτικών συστατικών, τα οποία πρέπει να υποκαθίστανται. Παράλληλα, η ελεύθερη κατανάλωση πρωτεΐνης κυρίως ζωικής προέλευσης έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη πρόσληψη χοληστερόλης και κορεσμένου λίπους. 14

15 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Μέγεθος μερίδων Το 2002 οι Young και Nestle βρήκαν ότι η μέση μερίδα μακαρόνια που σερβίρονταν στα περισσότερα εστιατόρια των ΗΠΑ ήταν κατά μέσο όρο 480% μεγαλύτερη και τα μπισκότα είχαν μέγεθος 700% μεγαλύτερο από τη συνιστώμενες μερίδες. (8) Είναι σαφές ότι όσο οι μερίδες θα αυξάνουν σε μέγεθος ανάλογα αυξάνει και η κατανάλωση του συγκεκριμένου τροφίμου καθώς και η συνολική ενεργειακή πρόσληψη του ατόμου. Πρέπει λοιπόν να εστιάζουμε τόσο πολύ στη σύνθεση του διαιτολογίου σε θρεπτικά συστατικά ή θα ήταν καλύτερο να εκπαιδεύσουμε τον παχύσαρκο στο να εκτιμά, να υπολογίσει και να υιοθετεί ορθολογιστικά την ποσότητα του φαγητού που θα καλύψει τις ανάγκες του; Συμπερασματικά, η προσπάθεια για μείωση του σωματικού βάρους και η διατήρησή της απώλειας είναι μία από τις δυσκολότερες διαδικασίες για την προαγωγή της υγείας. Η διαδικασία της απώλειας σωματικού βάρους είναι μια διαδικασία που απαιτεί συνεργασία και παρακολούθηση από ειδικούς διαιτολόγους, ιατρούς και ψυχολόγους - συνέπεια, υπομονή και επιμονή. Και βέβαια δεν διαρκεί λίγες ημέρες, αλλά προϋποθέτει την σταδιακή αλλαγή του τρόπου ζωής και διατροφής. Το αδυνάτισμα και η συντήρηση της απώλειας του σωματικού βάρους απαιτεί κατ αρχήν αναθεώρηση των διατροφικών επιλογών του παχύσαρκου, όχι μόνο για το χρονικό διάστημα που ακολουθεί κάποιο εντατικό ή μη πρόγραμμα αδυνατίσματος, αλλά συνολικά στην καθημερινότητά του. Επίσης η ένταξη της σωματικής δραστηριότητας στην καθημερινότητά του, η δραστηριοποίησή του και ο απεγκλωβισμός του από την καθιστική ζωή συμβάλλει καθοριστικά στην προσπάθεια για υγιεινή απώλεια βάρους. Τέλος η αλλαγή της συμπεριφοράς και της στάσης του απέναντι στο φαγητό είναι το στοιχείο εκείνο που θα μας επιτρέψει στον παχύσαρκο να πετύχει και να διατηρήσει το σωματικό του βάρος σε φυσιολογικά πλαίσια. Βιβλιογραφία 1. National Heart Lung and Blood Institute. Clinical guidelines on the identification, evaluation, and treatment of overweight and obesity in adults: the evidence report; 1998 Sep. NIH Pub. No guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf. 2. Heymsfield SB, et al. Weight management using a meal replacement strategy: meta and pooling analysis from six studies. Int J Obes Relat Metab Disord 2003;27(5): Dansinger ML, et al. Comparison of the Atkins, Ornish, Weight Watchers, and Zone diets for weight loss and heart disease risk reduction: a randomized trial. JAMA 2005; 293(1): Lichtenstein AH, Van Horn L. Very low fat diets. Circulation 1998;98(9): McManus K, et al. A randomized controlled trial of a moderate- fat, low-energy diet compared with a low fat, low-energy diet for weight loss in overweight adults. Int J Obes Relat Metab Disord 2001;25(10): Kris-Etherton P, et al. AHA Science Advisory: Lyon Diet Heart Study. Benefits of a Mediterranean-style, National Cholesterol Education Program/American Heart Association Step I Dietary Pattern on Cardiovascular Disease. Circulation 2001;103(13): Tapper-Gardzina Y, et al. Should you recommend a lowcarb, high-protein diet? Nurse Pract 2002;27(4):52-3, 5-6, Young LR, Nestle M. The contribution of expanding portion sizes to the US obesity epidemic. Am J Public Health 2002; 92(2): O Ιατρικός Τύπος Προσθέστε το τώρα και στο διαδίκτυο! στα αγαπημένα σας και κάντε κλικ στον κόσμο της υγείας! 15

16 Άρθρα CMAJ DOI: /cmaj Η ασφάλεια του συνδυασμού των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης με αναστολείς των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης σε ηλικιωμένους ασθενείς: μία πληθυσμιακή μακροχρόνια ανάλυση Finlay A. McAlister MD MSc, Jianguo Zhang MSc, Marcello Tonelli MD SM, Scott Klarenbach MD MSc, Braden J. Manns MD MSc, Brenda R. Hemmelgarn MD PhD; on behalf of the Alberta Kidney Disease Network Περίληψη Υπόβαθρο: Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη συνχορήγηση ενός αναστολέα του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (α-μεα) και ενός αναστολέα των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης (ΑΥΑ) δεν είναι σαφής. Αυτή η μελέτη σχεδιάστηκε για να καθορίσει την ασφάλεια της θεραπείας συνδυασμού με αυτά τα δύο φάρμακα στην κλινική πρακτική. Μέθοδοι: Οργανώθηκε μια πληθυσμιακή μακροχρόνια ανάλυση χρησιμοποιώντας κλινικά και εργαστηριακά στοιχεία για ηλικιωμένους ασθενείς στους οποίους χορηγήθηκε για πρώτη φορά ένας α-μεα, ένας ΑΥΑ ή συνδυασμός και των δύο φαρμάκων, μεταξύ της 1ης Μαΐου 2002, και της 31 Δεκ Συγκρίθηκαν τα αποτελέσματα στους ασθενείς που έλαβαν συνδυασμό της θεραπείας σε σχέση με εκείνους που έλαβαν μονοθεραπεία, χρησιμοποιώντας τον δείκτη COX για την ανάλυση του αναλογικού κινδύνου με διόρθωση των αρχικών χαρακτηριστικών. Αποτελέσματα: Από τους ασθενείς στους οποίους πρωτοχορηγήθηκαν αυτά τα φάρμακα (μέση ηλικία 76,1 έτη, μέση τιμή κρεατινίνης 92 μmol/l), 1750 (5.4%) έλαβαν θεραπεία συνδυασμού. Εντούτοις, σε 1512 (86,4%) από τους ασθενείς που έλαβαν θεραπεία συνδυασμού, δεν έγινε έλεγχος αν πληρούν τις ενδείξεις χορήγησης, πχ. Αν παρουσιάζουν καρδιακή ανεπάρκεια ή πρωτεϊνουρία. Η νεφρική δυσλειτουργία ήταν πιο κοινή μεταξύ των ασθενών που έλαβαν θεραπεία συνδυασμού (5,2 συμβάματα ανά 1000 ασθενείς ανά μήνα) απ ότι σε εκείνους που έλαβαν μονοθεραπεία (2,4 συμβάματα ανά 1000 ασθενείς ανά μήνα). Η υπερκαλιαιμία ήταν επίσης πιο κοινή μεταξύ των ασθενών οι οποίοι έλαβαν θεραπεία συνδυασμού (2,5 συμβάματα ανά 1000 ασθενείς ανά μήνα) απ ότι μεταξύ εκείνων που έλαβαν μονοθεραπεία (0,9 συμβάματα ανά 1000 ασθενείς ανά μήνα). Οι περισσότεροι ασθενείς έλαβαν θεραπεία συνδυασμού για σύντομο χρονικό διάστημα (κατά μέσο όρο τρεις μήνες προτού σταματήσουν τουλάχιστον το ένα φάρμακο). Ερμηνεία: Η θεραπεία συνδυασμού χορηγήθηκε συχνά σε ασθενείς χωρίς να πληρούνται οι ενδείξεις και συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο διαταραχής της νεφρικής λειτουργίας συγκριτικά με τη χορήγηση μονοθεραπείας. Αυτά τα αποτελέσματα αντανακλούν τα στοιχεία από τις τυχαίες ελεγχόμενες μελέτες. Cardiovascular Diabetology 2011, 10:22 H καρδιαγγειακή ασφάλεια της εξενατίδης BID: μία ενσωματωμένη ανάλυση από ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με ΣΔΤ2 Robert Ratner, Jenny Han, Dawn Nicewarner, Irina Yushmanova, Byron J. Hoogwerf and Larry Shen Περίληψη Είναι σημαντικό για τους ασθενείς με διαβήτη, οι θεραπείες που ακολουθούν να μην αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο (ΚΚ). Ο στόχος αυτής της ανάλυσης ήταν να εξεταστεί αναδρομικά η καρδιαγγειακή ασφάλεια της εξενατίδης BID, ενός αγωνιστή υποδοχέων GLP-1 που εγκρίθηκε για τη θεραπεία της υπεργλυκαιμίας στους ασθενείς με ΣΔτ2 που δεν ρυθμίζονταν επαρκώς με τη διατροφή και την άσκηση. Τα στοιχεία των συμμετεχόντων συγκεντρώθηκαν για να αξιολογηθεί ο σχετικός κίνδυνος (ΣΚ) των καρδιαγγειακών 16

17 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου συμβαμάτων με τη χορήγηση εξενατίδης BID συγκριτικά με μια ομάδα ασθενών, που αντιμετωπίστηκαν είτε με χορήγηση θεραπείας placebo είτε με ινσουλίνη, από 12 ελεγχόμενες, τυχαίες κλινικές δοκιμές που κυμάνθηκαν από εβδομάδες. Οι μέση τιμή της HbA1c ( %), του BMI ( kg/m2), και η διάρκεια του διαβήτη (8y) ήταν παρόμοια μεταξύ των ομάδων. Οι δοκιμές περιέλαβαν ασθενείς με ιστορικό μίκρο- ή/και μακροαγγειακών επιπλοκών. Οι προσαρμοσμένες πρωταρχικές σοβαρές καρδιαγγειακές επιπλοκές (ΣΚΑΕ), συμπεριλαμβανομένου του ΑΕΕ, του εμφράγματος του μυοκαρδίου, της καρδιακής θνησιμότητας, του οξέος στεφανιαίου συνδρόμου, και της επαναγγείωσης. Ο αρχικός ΣΚ (0,7), υπολογισμένος με τη μέθοδο Mantel-Haenszel (που διαστρωματώνεται από τη μελέτη), πρότεινε ότι η χρήση εξενατίδης (συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου) δεν αύξησε τον κίνδυνο καρδιαγγειακού συμβάματος. Αυτό το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο σε πολλαπλές μεθόδους ανάλυσης. Επειδή οι δοκιμές δεν είχαν ως σκοπό να αξιολογήσουν την έκβαση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων, τα περιστατικά προσδιορίστηκαν αναδρομικά από έναν κατάλογο προτιμώμενης θεραπείας από ιατρούς. Άλλοι περιορισμοί συμπεριελάμβαναν το χαμηλό αριθμό καρδιαγγειακών συμβαμάτων, τη σύντομη διάρκεια των δοκιμών (1 έτος), και μια κοινή ενεργή θεραπεία (ινσουλίνη). Τα αποτελέσματα αυτών των αναλύσεων είναι σύμφωνα με εκείνα μιας πρόσφατης αναδρομικής ανάλυσης μιας μεγάλης ασφαλιστικής βάσης δεδομένων που διαπίστωσε ότι οι ασθενείς που θεραπεύονταν με εξενατίδη δύο φορές καθημερινά ήταν λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν ένα καρδιαγγειακό σύμβαμα από τους ασθενείς εκείνους που ελάμβαναν άλλη αντιδιαβητική θεραπεία. Cardiovascular diabetology 2011, 10:19 Συσχέτιση της γλυκαιμικής μεταβλητότητας και της παρουσίας και δριμύτητας της στεφανιαίας νόσου σε ασθενείς με ΣΔΤ2 Gong Su, Shuhua Mi, Hong Tao, Zhao Li, Hongxia Yang, Hong Zheng, Yun Zhou and Changsheng Ma Review CLINICIAN S CORNER JAMA (12): Περίληψη Η μεταβλητότητα της γλυκόζης είναι ένα από τα συστατικά της δυσγλυκαιμίας στο διαβήτη και μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των διαβητικών αγγειακών επιπλοκών. Ο στόχος αυτής της μελέτης ήταν να αξιολογηθεί η σχέση μεταξύ της γλυκαιμικής μεταβλητότητας που καθορίστηκε από ένα συνεχές σύστημα ελέγχου γλυκόζης (ΣΣΕΓ) και την παρουσία και τη δριμύτητα της στεφανιαίας νόσου (ΣΝ) σε ασθενείς με ΣΔτ2. Μέθοδος Σε 344 ασθενείς με ΣΔτ2 και θωρακικό πόνο, η στεφανιαία αγγειογραφία αποκάλυψε ΣΝ (στένωση στεφανιαίων αγγείων > 50%) σε 252 ασθενείς ενώ 92 ασθενείς δεν παρουσίαζαν ΣΝ. Για την αξιολόγηση της ΣΝ χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης Gensini. Όλοι οι παράμετροι και τα βιοχημικά χαρακτηριστικά των ασθενών υπό CGM μετρήθηκαν στην έναρξη. Αποτελέσματα Οι διαβητικοί ασθενείς με ΣΝ ήταν πιο ηλικιωμένοι, και οι περισσότεροι ήταν άνδρες και καπνιστές σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Τα επίπεδα της μέσης διακύμανσης των τιμών γλυκόζης (MAGE) (3,7 ±1,4 mmol/l vs 3,2±1,2 mmol/l, Ρ < 0.001), η μεταγευματική διακύμανση της γλυκόζης (PPGE) (3,9±1,6 mmol/l vs. 3.6±1,4 mmol/l, P = 0.036), οι τιμές της υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώσας πρωτεΐνης στον ορό (hs-crp) (10,7±12,4 mg/l vs 5,8±6,7 mg/l, P < 0.001) και οι τιμές κρεατινίνης (Cr) (87 23 mmol/l vs 77±14 mmol/l, Ρ < 0.001) ήταν σημαντικά υψηλότερα στους ασθενείς με ΣΝ απ ότι σε εκείνους χωρίς. Ο δείκτης Gensini συσχετίσθηκε έντονα με την ηλικία, τα MAGE, τη PPGE, την HbA1c, τη hs-crp και την τιμή της χοληστερόλης (TC). Η πολυμεταβλητή ανάλυση έδειξε ότι η ηλικία (Ρ < 0.001), τα MAGE (Ρ < 0.001), τα επίπεδα HbA1c του ορού (Ρ = 0.022) και η hs-crp (Ρ = 0,005) ήταν ανεξάρτητοι καθοριστικοί παράγοντες για το δείκτη Gensini. Η αναδρομική στατιστική ανάλυση αποκάλυψε ότι MAGE > 3.4 mmol/l ήταν ανεξάρτητος παράγοντας εμφάνισης ΣΝ. Η περιοχή κάτω από τη χαρακτηριστική καμπύλη των MAGE (0,618, π = 0.001) ήταν πιο μεγάλης προγνωστικής αξίας από αυτή της HbA1c (0,554, R = 0.129). Συμπεράσματα Η εντός της ημέρας γλυκαιμική μεταβλητότητα συνδέεται με την παρουσία και τη δριμύτητα της ΣΝ στους ασθενείς με ΣΔτ2. Η επίδραση των μεταβολών της γλυκόζης όσον αφορά στις αγγειακές επιπλοκές δεν πρέπει να παραμεληθεί στο διαβήτη. 17

18 Άρθρα Review CLINICIAN S CORNER JAMA (12): Συσχέτιση της περιοδικής σωματικής και σεξουαλικής δραστηριότητας με την πρόκληση οξέων καρδιακών συμβαμάτων Issa J. Dahabreh, MD ; Jessica Κ. Paulus, ScD Περίληψη Περιεχόμενο. Τα στοιχεία έχουν προτείνει ότι η σωματική και σεξουαλική δραστηριότητα συσχετίζονται με εμφάνιση οξέων καρδιακών συμβαμάτων. Στόχος. Η αξιολόγηση της επίδρασης της περιοδικής σωματικής και σεξουαλικής δραστηριότητας στα οξέα καρδιακά συμβάματα χρησιμοποιώντας στοιχεία από μελέτες διασταύρωσης. Πηγές στοιχείων. MEDLINE και EMBASE (έως τις 2 Φεβρουαρίου 2011) και WEB OF SCIENCE (έως τις 6 Οκτωβρίου 2010). Επιλογή μελετών. Μελέτες που ερευνούν τη συσχέτιση μεταξύ της περιοδικής σωματικής ή σεξουαλικής δραστηριότητας και του εμφράγματος του μυοκαρδίου (ΟΕΜ) ή του ξαφνικού καρδιακού θανάτου (ΞΚΘ). Εξαγωγή στοιχείων. Δύο μελετητές εξήγαγαν περιγραφικές και ποσοτικές πληροφορίες από κάθε μελέτη. Υπολογίσθηκαν ο συνολικός σχετικός κίνδυνος (ΣΚ) χρησιμοποιώντας τυχαιοποιημένες μεταναλύσεις και τα απόλυτα ποσοστά των συμβαμάτων βάση των αμερικανικών στοιχείων για την επίπτωση του ΟΕΜ και του ΞΚΘ. Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος Fisher ώστε να αποδειχθεί εάν τα συνήθη επίπεδα σωματικής δραστηριότητας τροποποιούν την προκληθείσα επίδραση και αναδρομικός έλεγχος για τον ποσοτικό προσδιορισμό της αλληλεπίδρασης μεταξύ των συνήθων επιπέδων σωματικής δραστηριότητας και της προκληθείσης επίδρασης. Αποτελέσματα Προσδιορίστηκαν 10 μελέτες που ερευνούσαν την περιοδική σωματική δραστηριότητα, 3 μελέτες που ερευνούν τη σεξουαλική δραστηριότητα, και 1 μελέτη που ερευνούσε και τις δύο εκθέσεις. Τα αποτελέσματα ήταν ΟΕΜ (10 μελέτες), οξύ στεφανιαίο επεισόδιο (1 μελέτη), και ΞΚΘ (3 μελέτες). Η περιοδική σωματική και σεξουαλική δραστηριότητα συνδέθηκε με μια αύξηση στον κίνδυνο εμφάνισης ΟΕΜ (ΣΚ = 3,45). Η περιοδική σωματική δραστηριότητα συνδέθηκε με τον ΞΚΘ (ΣΚ = 4,98). Η επίδραση στο απόλυτο ποσοστό των γεγονότων ήταν περιορισμένη επειδή η έκθεση σε σωματική και σεξουαλική δραστηριότητα είναι σπάνια και η επίδρασή τους είναι παροδική. Η απόλυτη αύξηση κινδύνου που συνδέθηκε με 1 ώρα πρόσθετης σωματικής ή σεξουαλικής δραστηριότητας την εβδομάδα υπολογίστηκε ως 2 σε 3 ανά ανθρωποέτη για το ΟΕΜ και 1 ανά ανθρωποέτη για ΞΚΘ. Τα συνήθη επίπεδα σωματικής δραστηριότητας είχαν σημαντική επίπτωση στο συσχετισμό της περιοδικής σωματικής δραστηριότητας και του ΟΕΜ (Ρ <0.001), της περιοδικής σωματικής δραστηριότητας και του ΞΚΘ (Ρ <0.001), και της σεξουαλικής δραστηριότητα και του ΟΕΜ (Ρ =0.04). Σε όλες τις περιπτώσεις, τα άτομα με τα χαμηλότερα συνήθη επίπεδα σωματικής δραστηριότητας παρουσίαζαν αυξημένο ΣΚ για εμφάνιση καρδιακού συμβάματος. Για κάθε πρόσθετο χρονικό διάστημα την εβδομάδα που το άτομο ανέπτυσσε συνήθη σωματική δραστηριότητα, ο ΣΚ για ΟΕΜ μειωνόταν κατά περίπου 45%, και ο ΣΚ για ΞΚΘ κατά 30%. Συμπέρασμα. Τα οξέα καρδιακά συμβάματα συνδέθηκαν σημαντικά με την περιοδική σωματική και σεξουαλική δραστηριότητα. Αυτή η συσχέτιση ήταν μικρότερη μεταξύ των ατόμων με υψηλά επίπεδα συνήθους καθημερινής σωματικής δραστηριότητας. 18

19 Μελλοντικά Συνέδρια 38ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 6-9/4/2011, MAKEDONIA PALACE ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: GLOBAL EVENTS Τ , F , E. 23ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ) 27/4-1/5/2011, ΞΕΝ. SOL, ΚΥΠΡΙΩΤΗΣ VILLAGE, ΚΩΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: VITA CONGRESS - Β. ΒΟΥΡΑΖΕΡΗΣ & ΣΙΑ Ε.Ε. Τ , F , E. 13ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ 30/4-4/5/2011, ROTTERDAM, ΟΛΛΑΝΔΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: ΗΜΕΡΙΔΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ - ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Γ.Ν. ΠΕΙΡΑΙΑ «ΤΖΑΝΕΙΟ» 11-14/5/2011, ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ, ΑΘΗΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: ΚΕΓΜ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ & ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ - CONGRESS WORLD, T F E. 37o ΕΤΗΣΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΘΗΝΩΝ 17 21/5/2011, ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON, ΑΘΗΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: ΚΕΓΜ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ & ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ - CONGRESS WORLD T F , E. 10ο ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ 19-21/05/2011, HYATT REGENCY ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: INVENTICS AE T , F , E. 18ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ 25-28/5/2011, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: 4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ 30/6 2/7/2011, AKS PORTO HELI HOTEL ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: THEMA TEAM ΕΠΕ CONGRESS & EXHIBITION ORGANIZER, Τ F , E. 2nd INTERNATIONAL DIABETES & OBESITY FORUM 10-12/11/2011, ISTANBUL, TURKEY ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Τ , F E. 7ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 22-25/09/2011, ΛΟΥΤΡΑΚΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: 6η ΥΠΕ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ, ΗΠΕΙΡΟΥ & Δ. ΕΛΛΑΔΑΣ, ΓΠΝΤ Η ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑ, Κ.Υ. ΑΣΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Τ o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΡΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ 09-11/12/2011, CLUB HOTEL LOUTRAKI, ΛΟΥΤΡΑΚΙ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: 1η ΥΠΕ ΑΤΤΙΚΗΣ Γ.Ν.Α. Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: E-VIP events & congresses Τ , F E. S.www.e-vip.com.gr 20ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ - ΗΜΕΡΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ 15 16/04/2011, Ξενοδοχείο Divani Caravel, Αθήνα ΟΡΓΑΝΩΣΗ: Γ Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Erasmus Conferences Tours & Travel AE T , F , S. 19

20

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη;

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; Α.Μπουγας, Β.Τερπος, Δ.Γκολιδακης, Χ.Παπαδοπουλος, Χ.Κυρπιζιδης, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας Περιστατικό 4. Γυναίκα 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή Ηκ. Ελένη Κ. είναι 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή, μόνιμη Λαμβάνει κουμαρινικά. INR προ εβδομάδος 2.24 Ιστορικό Υπέρτασης Πλήρως αυτοεξυπηρετούμενη, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ»

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ομάδα Εργασίας: «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ» Συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες από τους μεγάλους οργανισμούς (ADA 2007,ESC 2007, EASD 2007) «ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος Σωτηρόπουλος Αλέξιος Αντιπρόεδρος Λαναράς Λεωνίδας Γεν. Γραμματέας Ιωαννίδης Ιωάννης Ταμίας Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού Επίβλεψη 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ Πρόληψη αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων στην κολπική µαρµαρυγή. Η θέση των νέων αντιπηκτικών. 2. Γεώργιος Χαλικιάς Λέκτορας Καρδιολογίας.Π.Θ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αθανάσιος Καπετανόπουλος Καπετανόπουλος, FACC, FESC, FSCAI Επεμβατικός Καρδιολόγος, EUROMEDICA, Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης Συχνότητα συνδυασμένης

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ. 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ. 25 Ιανουαρίου 2014 & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ. 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ. 25 Ιανουαρίου 2014 & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ 24-25 Ιανουαρίου 2014 Ξενοδοχείο Crowne Plaza aθήνα & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ 25 Ιανουαρίου 2014 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Congress World, Event

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Διημερίδα

Επιστημονική Διημερίδα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè "Αμφιθέατρο Ιπποκράτης" Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 4 ο (ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ) ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ÇΠρόληψη & Αντιμετώπιση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Πρακτικές ΟδηγίεςÈ Ξενοδοχείο Amalia Nαύπλιο,

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ.

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Τούσουλης* *A Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Σύνολο: 28 εργασίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Σύνολο: 28 εργασίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Σύνολο: 28 εργασίες «Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΤΗ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ» Α. Μελιδώνης 1, Δ. Λεβισιανού

Διαβάστε περισσότερα

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ. Χ. Μανές Παθολόγος Eξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη Διευθυντής Ε.Σ.Υ Π/Θ. Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Σακχαρώδης ιαβήτης Κλινικές εκδηλώσεις ιάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ

1ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ 1ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 18-19 εκεµβρίου 2010 Ξενοδοχείο «GALINI», Καµένα Βούρλα ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: ΚΕΓΜ Τουριστικές & Συνεδριακές Επιχειρήσεις ΑΕ - Congress World, M. Παπαπαναγιώτου

Διαβάστε περισσότερα

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Κυρία Α.Ν, 74 ετών, νοικοκυρά Πολυουρία, πολυδιψία και απώλεια βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες)

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) 1. «ΑΝΤΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ» 7ο Σεμινάριο Μετεκπαιδευτικών Μαθημάτων «Στρατηγικές στον Σ.Δ. 2008»

Διαβάστε περισσότερα

7η Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα"

7η Επιστημονική Εκδήλωση Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν.) Μαιάνδρου 23 115 28 Αθήνα 7η Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα" 21-24 Ιουνίου 2013 Ξενοδοχείο «Margarona Royal» Πρέβεζα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Η υπέρταση αποτελεί σοβαρό πρόβληµα υγείας για τις περισσότερες χώρες καθ'ότι αφορά το 20% του ενήλικου πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΚΒΑΣΗ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΕΜ ΣΤΟ Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΚΒΑΣΗ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΕΜ ΣΤΟ Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΚΒΑΣΗ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΕΜ ΣΤΟ Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ Α. Γκότσης, Ι. Κερασίδου, Α. Γκαγκάλης, Α. Ρησγγίτς, Α. Κουτσογιάννη, Λ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑκροπολΙΣ 2014. Συνάντηση ειδικών σε θέματα καρδιομεταβολικού κινδύνου: αμφιλεγόμενα θέματα αιχμής ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ

ΑκροπολΙΣ 2014. Συνάντηση ειδικών σε θέματα καρδιομεταβολικού κινδύνου: αμφιλεγόμενα θέματα αιχμής ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΑκροπολΙΣ 2014 Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Συνάντηση ειδικών σε θέματα καρδιομεταβολικού κινδύνου: αμφιλεγόμενα θέματα αιχμής 12-13 Δεκεμβρίου 2014 DIVANI ACROPOLIS HOTEL

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συντονιστής: Γεώργιος Δημητριάδης Μέλη: Ηλίας Μυγδάλης Νικόλαος Τεντολούρης ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ Ορισμός Ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού

Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού φαρμάκου Επιλογή 1 oυ Φαρµάκου: Συνήθως δεν έχει τόσο µεγάλη σηµασία 1. Η επίτευξη άριστης ρύθµισης έχει µεγαλύτερη σηµασία στη µείωση του κινδύνου 2. Στις περισσότερες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

3ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ

3ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ Ηριδανού 12 115 28 Αθήνα Τηλ.: 210 7210935 Fax: 210 7210936 info@ede.gr www.ede.gr 12, Iridanou str. 115 28 Athens Tel.: 210 7210935 Fax: 210 7210936 info@ede.gr www.ede.gr 3ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη. Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός

Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη. Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός Πρόληψη Τ2 σακχαρώδη διαβήτη Δρ. Δημήτρης Δημητρίου Παθολόγος-Διαβητολόγος Λεμεσός Εξέλιξη σακχαρώδη διαβήτη Το 50% των ΝΕΟΔΙΑΓΝΩΣΘΕΝΤΩΝ ασθενών έχουν εγκατεστημένες επιπλοκές Μίκρο - αγγειακές Μάκρο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου. για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου. για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 7 η Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè Ξενοδοχείο Du Lac Ιωάννινα, 11-12/9/2015

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 2 η Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè Ξενοδοχείο Candia Maris Ηράκλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ Ομιλίες Δρ. Α. Μελιδώνη: «ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συνέδριο Καρδιολογικού Τμήματος Τζανείου. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 11 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE) είναι κάθε κλινικό σύνδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα