Δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν αναλυτικά οι μαιευτικές. Η Μαιευτική και η Γυναικολογία στην Aρχαία Eλλάδα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν αναλυτικά οι μαιευτικές. Η Μαιευτική και η Γυναικολογία στην Aρχαία Eλλάδα"

Transcript

1 Η Μαιευτική και η Γυναικολογία στην Aρχαία Eλλάδα Αλεξάνδρα Χρ. Oικονομοπούλου Ιατρός Υποψήφια Διδάκτωρ Ιστορίας της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνη Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Ιατρικής Η Γυναικολογία και η Μαιευτική στην Αρχαία Ελλάδα αποτελεί ένα από τα πιο αξιόλογα τμήματα της ελληνικής ιστορίας της Ιατρικής. Για να υπάρξει πρόοδος σε κάθε επιστήμη είναι αναγκαία η γνώση των προγενέστερων επιτευγμάτων της και κυρίως η γνώση της ιστορίας της. Η σύγχρονη Γυναικολογία και Μαιευτική, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, εξελίχθηκε μέσα από τους αιώνες περνώντας από διάφορα στάδια. Για να κατανοήσουμε καλύτερα το βαθμό εξέλιξης και προόδου της πρέπει να έχουμε γνώση της ιστορίας της Ιατρικής από την προϊστορική εποχή. Το βασικό χαρακτηριστικό της αρχαίας ελληνικής Μαιευτικής και Γυναικολογίας ήταν η εξέλιξη και η ικανότητα προσαρμογής που επιδείκνυαν οι ασκούντες αυτήν στις νέες απαιτήσεις και κατακτήσεις. Για την καλύτερη κατανόησή της η ειδικότητα αυτή εξετάζεται σε πέντε ενότητες: 1 1. Προϊπποκρατική ιατρική: α. Μυθολογική (θεοκρατική) Μαιευτική και Γυναικολογία του ιερατείου των θεών του Oλύμπου, β. Ιστορική εποχή (Μινωική-Μυκηναϊκή-Oμηρική-Ασκληπιακή-προσωκρατικοί φιλόσοφοιπροϊπποκρατικές σχολές) 2. Ιπποκρατική ιατρική 3. Μετα-ιπποκρατική περίοδος 4. Αλεξανδρινή εποχή 5. Ελληνορωμαϊκή εποχή μέχρι την άνοδο του Μεγάλου Κωνσταντίνου στο θρόνο της Ρώμης. Δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν αναλυτικά οι μαιευτικές και γυναικολογικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων στην περιορισμένη έκταση του άρθρου αυτού. Θα γίνει όμως προσπάθεια να αναφερθούμε στους σημαντικότερους σταθμούς της εξέλιξής της. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι κύριες αιτίες ανάπτυξης της Ιατρικής, και επομένως και της Μαιευτικής-Γυναικολογίας, στην Αρχαία Ελλάδα, ήταν οι κοινωνικές, πολιτικές και θρησκευτικές διαφορές που υπήρχαν μεταξύ των αρχαίων Ελλήνων και των γειτόνων τους Προϊπποκρατική ιατρική α. Μυθολογική (θεοκρατική) Μαιευτική και Γυναικολογία του ιερατείου των θεών του Oλύμπου Oι γνώσεις μας για την ιατρική των αρχαίων Ελλήνων αναδύονται από διάφορες πηγές. Ιδιαίτερη θέση έχουν οι επιγραφές και τα αναθηματικά μνημεία. Πολλές πληροφορίες δίνουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, ίσως όχι πάντα APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 έγκυρες, 3 αλλά και ο Ηρόδοτος ( π.χ.) και ο Πίνδαρος ( π.χ.). Από την αρχαία ελληνική μυθολογία φαίνεται ότι ο τοκετός της γυναίκας είχε απασχολήσει ιδιαίτερα τους Έλληνες, ως πλέον προηγμένος συναισθηματικά λαός σε σχέση με άλλους λαούς. Σύμφωνα με τη Θεογονία του Ησιόδου, ο πρώτος τοκετός αφορούσε τη γέννηση από το Χάος της Μητέρας Γης. Μετά τη Γη γεννήθηκαν τα άλλα όντα και οι ολύμπιοι θεοί. Στην περίοδο αυτή επικρατεί η προσωπικότητα της θεάς Ήρας ως προστάτιδας του νόμιμου γάμου, του τοκετού και της ιερότητας της οικογένειας, η οποία και αποκαλείται «Ιάτραινα». Η γέννηση του νέου ανθρώπου με το αίσιο πέρας του τοκετού θεωρείται ευλογία και χαρούμενο γεγονός, αλλά και πράξη αναγέννησης. Το θεοκρατικό κοινωνικό σύστημα με το ψυχοσωματικό και συναισθηματικό πλαίσιο για τις διαδικασίες της γέννησης ενίσχυε τη βιολογική επιθυμία για τη μητρότητα, έτσι ώστε οι νέες κοπέλες μέσα στο γάμο να προετοιμάζονται ψυχικά και 49

2 1. Η βασανισμένη από τις ωδίνες του τοκετού Λητώ βρήκε πια τόπο τη Δήλο για να φέρει στον κόσμο τα δυο παιδιά της από τον Δία, τον Απόλλωνα και την Αρτέμιδα. Εικονίζεται καθισμένη σε δίφρο, με σκυμμένο το κεφάλι και στο πρόσωπο ζωγραφισμένο τον πόνο, να στηρίζει το χέρι της στον κορμό της φοινικιάς για να γεννήσει, ενώ πίσω της την συγκρατεί η Ειλειθυία και μπροστά της η θεά Αθηνά καθώς και άλλες θεές της συμπαραστέκονται. Ερυθρόμορφη πυξίδα, περ. 370 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. στην εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τη λοχεία να συμπορεύονται με τη Φύση. Στα Ηραία γινόταν μια πρωτογενής ψυχοπροφυλακτική προετοιμασία των επιτόκων, ώστε η γυναίκα να «τίκτει» (γεννά). Προστάτιδες του τοκετού ήταν η Άρτεμις, η Ήρα, η Λητώ (η μητέρα του Απόλλωνα, εικ. 1) και οι Ειλειθύιες (Ελευθώ ή Ελειθώ ή Ελεύθεια ή Ειλείθυια ή Ιλειθυία), θεότητες που προστάτευαν την επίτοκο. Η θεότητα του τοκετού, κόρη της Ήρας, η Ειλείθυια, κρητικής καταγωγής, συνεπικουρούμενη από τις Τρεις Μοίρες 4 βοηθούσε στην ομαλή εξέλιξη του τοκετού και γι αυτό την αποκαλούσαν λυσίζωνο, μητροπόλο, ποτνία. 5 Η Ελευθώ, που ήταν κόρη της Ήρας και βοήθησε στον τοκετό της Λητώς, πήρε το όνομά της από την ικετευτική προς τη θεότητα κραυγή των επιτόκων «ελθέ, ελθέ», για να τις βοηθήσει κατά τη διάρκεια του τοκετού. 6 Κατά τον Σκεύο Ζερβό, η λέξη προέρχεται από το θηλυκό της μετοχής παρακειμένου του ρήματος «έρχομαι» (είλειθα και ελείλειθα σημειώνει [sic] ο Zερβός) και σημαίνει την ερχομένη. Η λέξη «Ελευθώ» από τον αόριστο «ηλυθώ» (κατά τον Ζερβό [sic]) του ρήματος «έρχομαι». Η λέξη, όμως, «Ιλειθυία» πιθανόν να είναι παρετυμολογία, ίσως από το ουσιαστικό «ίλαος» και «ίλειος», δηλ. αυτή που γνωρίζει και εξευμενίζει τις ωδίνες του τοκετού ή από το ρήμα «ιλάσκομαι» (καταπραΰνω τους πόνους) και «θύω» (σείω και θυσιάζω). Η Άρτεμις, η προστάτις των επιτόκων, μετά τη γέννησή της από τη Λητώ εξετέλεσε το έργο της ως μαία βοηθώντας στη γέννηση του αδερφού της Απόλλωνα. Η θεά Ήρα είχε επινοήσει α) την κατακόρυφο σείση την οποία ασπάσθηκε αργότερα ο Ιπποκράτης, β) το χειρισμό της Ήρας (εικ. 2). Ήταν η πρώτη που στη διδυμογένεση της Αλκμήνης εξετέλεσε την εξαγωγή της κεφαλής του Ηρακλή (ισχιακή προβολή) με το χέρι, τη «χέρα», τοποθετώντας τον ένα δάκτυλο στο στόμα του εμβρύου και τον άλλο στη σιαγόνα σαν άγκιστρο. Αυτό εξάλλου σημαίνει και το όνομά της (ήρα είναι το α ενικό πρόσωπο του αορίστου α του αίρω). Το χειρισμό αυτόν οικειοποιήθηκαν τα νεότερα χρόνια διάφοροι μαιευτήρες, ώστε σήμερα να ονομάζεται χειρισμός του Mauriceau-Levret- Veit-Smelie, γ) μετέτρεψε το οπίσθιο τμήμα του ναού σε πρότυπο Μαιευτήριο (αίθουσα τοκετού), δ) εκπαίδευσε τις πρώτες ψυχοπροφυλάκτριες μαίες, τις Ειλειθυίες, για τους κοινούς τοκετούς, ε) χρησιμοποίησε τα χέλια ως ωδινοποιητικά, γι αυτό στην περιοχή κάθε Ηραίου υπήρχε ένα χελοβίβαρο. Η θεά Ήρα είχε εμπεδώσει στις βοηθούς της την αντίληψη ότι το βιολογικό υπόστρωμα του τοκετού συμπλεκόταν αρμονικά με θεϊκές, ιατρικές, κοινωνικές, ψυχολογικές και κοσμολογικές διαδικασίες. Δεν 2. O χειρισμός της Ήρας. Για την έξοδο της κεφαλής, επί ισχιακής προβολής, μετά το πέρας του τοκετού του κορμού και των ώμων εφαρμόζεται σε πρωτότοκες. Έτσι η Ήρα ξεγέννησε τον Ηρακλή από τη δίδυμη εγκυμοσύνη της Αλκμήνης. O χειρισμός αυτός μετά το 1709 ονομάσθηκε Veit-Smellie-Mauricean-Levret-Pinard. 50 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

3 ήταν τυχαίο το γεγονός ότι κάθε Ηραίο περιστοιχιζόταν από 40 κίονες, που συμβόλιζαν τις 40 εβδομάδες της εγκυμοσύνης, τις 40 ημέρες της λοχείας, τις 40 εβδομάδες του υποχρεωτικού μητρικού θηλασμού και τις 40 ημέρες αποχής από τα συζυγικά καθήκοντα. Oι ετοιμόγεννες έδιναν όρκο στην Ήρα: «Νη τη Ήρα» (ορκίζομαι στην Ήρα). Στη μυθολογία αναφέρονται οι πρώτες ενδείξεις καισαρικής τομής σε δύο μύθους, της Κορωνίδας, από την οποία γεννήθηκε ο Ασκληπιός με τη βοήθεια του θεού Ερμή, και της Σεμέλης, την οποία με εντολή της Ήρας έκαψε ο Ερμής αφού αφαίρεσε από την κοιλιά της το επτά μηνών έμβρυο, τον Διόνυσο, και το έραψε στο μηρό ή στην οσφύ του Δία για να ωριμάσει. Κατά τη Μινωική και Μυκηναϊκή περίοδο επικρατεί η θρησκευτική θεραπευτική που αναφέρεται σε μυθικούς θεραπευτές, θεούς ή ήρωες. Ανάμεσα στα αρχαιολογικά ευρήματα έχουν βρεθεί συνθέσεις που αποδίδονται στις θεές της γονιμότητας με εξογκωμένα στήθη, μεγάλη λεκάνη και γλουτούς. 7 Επικρατούσε κυρίως η λατρεία της μητέρας θεάς, προστάτιδας της γονιμότητας και της μητρότητας (εικ. 3). Ως μαγικοθρησκευτικά σύμβολα ευτοκίας και προστατευτικά των επιπλοκών του τοκετού και της λοχείας ήταν γνωστοί αρκετοί πολύτιμοι λίθοι (ορυκτά) με συγκεκριμένο σχήμα, χρώμα, υφή και λάμψη που τους προσέδιδαν συμβολικό χαρακτήρα. Η αδυναμία, όμως, της γυναίκας ως μαίας να αντιμετωπίσει τις δυσχέρειες και τις επιπλοκές σε έναν άτυπο τοκετό, καθώς και η διάχυτη έλλειψη εμπιστοσύνης προς τη γυναίκα να αντιμετωπίσει τα γυναικολογικά προβλήματα, οδήγησαν στην ανάγκη της βοήθειας από τον άνδρα. Τη θέση στην περίοδο αυτή πήρε ο Ασκληπιός. O Ασκληπιός χρησιμοποιούσε για τη θεραπεία των γυναικολογικών παθήσεων τα ιαματικά βότανα, για την επωφελή χρήση των οποίων και θεοποιήθηκε. Όσον αφορά τον τοκετό, ήταν ο πρώτος που επινόησε το «ευτόκιο λουτρό» σε θαλάσσιο ύδωρ επί δυστοκίας, δηλαδή τη γέννα μέσα στο νερό, που σήμερα Ρώσοι και Γάλλοι αναφέρουν ότι επινόησαν, ενώ θεωρούνταν ως ευτόκιο ήδη από την αρχαία ελληνική Μυθολογία. O Ασκληπιός ήταν και ο πρώτος στον κόσμο λαϊκός γιατρός που καθιέρωσε ως αμοιβή για κάθε τοκετό έναν 3. Συμπλέγματα πήλινων ειδωλίων που απεικονίζουν διάφορα στάδια του τοκετού. Βρέθηκαν σε αρχαϊκό ιερό του 6 ου αι. π.χ. στη Λάπηθο της Κύπρου (1897) και πιθανόν να ήταν αφιερώματα στη μητέρα-θεά που προστάτευε τις κυοφορούσες γυναίκες. Έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ιστορία της Μαιευτικής. Παρόμοιες μεθόδους κατά τη γέννηση χρησιμοποιούσαν στην κυπριακή ύπαιθρο πριν από μερικά χρόνια, όπως και στις μικρές κοινότητες της υπαίθρου στον ελληνικό κορμό μέχρι προ ολίγων δεκαετιών. β. Ιστορική εποχή (Μινωική-Μυκηναϊκή-Oμηρική-Ασκληπιακήπροσωκρατικοί φιλόσοφοι-προϊπποκρατικές σχολές) APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 πετεινό (κόκκορα). Η ασκληπιακή ιατρική ήταν κατά βάση ιερατική, διαχωρίζοντας την ιατρική από τη μαγεία και τη μαντική της ομηρικής ιατρικής που είχε στηριχθεί στην εμπειρία. Περί το 600 π.χ., με την παρουσία των προσωκρατικών φιλοσόφων, γίνεται η αρχή για τη μετάβαση από την εμπειρία στην επιστήμη, με κύριους εκπροσώπους τον Θαλή τον Μιλήσιο ( π.χ.), τον Αναξίμανδρο ( π.χ.), τον Αναξιμένη ( π.χ.) και τον Πυθαγόρα τον Σάμιο ( π.χ.). O Εμπεδοκλής εισήγαγε τον όρο του αμνιακού χιτώνα, επισημαίνοντας ότι το έμβρυο περιβάλλεται από χιτώνα, λεπτό και μαλακό τον οποίο ονόμασε «άμνιον». O όρος «άμνιος χιτών» εισήχθη τον 5ο αιώνα π.χ. από τον Εμπεδοκλή και από το όνομα αυτό και η θεά Ειλείθυια ονομάστηκε «Αμνιάς» και το υγρό μέσα 51

4 στο χιτώνα «ενάμνιο». Επιπλέον ο Εμπεδοκλής διατύπωσε ότι ο ομφαλός έχει τέσσερα αγγεία, δύο φλέβες και δύο αρτηρίες. Άρα γνώριζε ότι το έμβρυο στη μήτρα τρέφεται και αναπτύσσεται μέσω του πλακούντα και του ομφάλιου λώρου. 8 Από τον 6ο αιώνα π.χ. και έως την εμφάνιση του Ιπποκράτη (440 π.χ.) η ειδικότητα της Μαιευτικής άνηκε σε γυναίκες στις οποίες απαγορευόταν κάθε άλλη ιατρική δραστηριότητα. Oι μαίες ονομάζονταν «ιάτραινες» ή «ομφαλοτόμοι», εκπαιδεύονταν από άλλες μαίες και οι γνώσεις τους ήταν εμπειρικές Ιπποκρατική ιατρική. Η επαναστατική επιστημονική περίοδος της Μαιευτικής και Γυναικολογίας από τον Ιπποκράτη (Κλασική περίοδος) 4. Διάφορα ελληνικά και ελληνορωμαϊκά γυναικολογικά, χειρουργικά και μαιευτικά εργαλεία από χαλκό α) μητροσκόπιο (διόπτρα), ελληνορωμαϊκό από ανασκαφή στην Πομπηΐα, β) γυναικολογικές και χειρουργικές μήλες, γ) μητροσκόπιο. Παρόμοιο μητροσκόπιο ελαφρά τροποποιημένο αποκαλύφθηκε στις ανασκαφές του Δίου. 5. O Ιπποκράτης, ο περιφημότατος των αρχαίων ιατρών. O Ιπποκράτης ( π.χ.) (εικ. 5) πρώτος κήρυξε επανάσταση απορρίπτοντας τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες και ασχολήθηκε σοβαρά με τον τομέα της Μαιευτικής και Γυναικολογίας. 10 Τόνιζε ότι καθήκον του ιατρού ήταν να απολυτρώσει την τίκτουσα από το έμβρυο, όταν αυτό ήταν αδύνατο να επιτευχθεί με τις φυσικές δυνάμεις, και προς τούτο είχε επινοήσει διάφορες μαιευτικές επεμβάσεις και εγχειρήσεις, όπως λ.χ. μετασχηματισμούς, εξελκυσμό, εμβρυουλκία, καθώς και πέντε μαιευτικά εργαλεία. Τα έργα που αποτελούν την Ιπποκρατική Συλλογή είναι 59, γραμμένα σε ιωνική διάλεκτο μεταξύ του π.χ., και στα 39 από αυτά βρίσκονται πολλά στοιχεία για την άσκηση της Μαιευτικής και Γυναικολογίας τα κυριότερα είναι τα: Περί παρθενίων, Περί γυναικείης φύσιος, Περί γυναικείων Α, Β, Περί αφορών, Περί επικυήσεως, Περί επταμήνου, Περί οκταμήνου, Περί εγκατατομής εμβρύου, Περί γονής, Περί παρθενίων, Περί αέρων, υδάτων, τόπων, Αφορισμοί, Επιδημιών, Περί διαίτης. 11 Στην Ιπποκρατική Συλλογή αναφέρονται αρκετές γνώσεις Γυναικολογίας. Oι γυναικολογικές θέσεις εξέτασης που χρησιμοποιούνται σήμερα ήταν γνωστές στους ιπποκρατικούς ιατρούς. Όμως, οι ανατομικές γνώσεις για το γεννητικό σύστημα της γυναίκας ήταν ανακριβείς, λόγω της απαγόρευσης εκτέλεσης νεκροτομών. Η μήτρα ονομάζεται «γονή», «υστέρα», 12 «δελφύς». Παράδοξες για τα σημερινά δεδομένα ήταν και οι θεραπείες για τις γυναικολογικές παθήσεις. 13 Oι ιπποκρατικοί ιατροί δεν συμμετείχαν στις γυναικολογικές εξετάσεις, που ήταν έργο των μαιών, και προσέρχονταν μόνο σε περιπτώσεις δυστοκίας και άτυπων ή παραμελημένων τοκετών. Αξιοσημείωτη, όμως, είναι η επινόηση από τον Ιπποκράτη των χειρουργικών εργαλείων κατά την άσκηση της Μαιευτικής και Γυναικολογίας (εικ. 4). Τα εργαλεία αυτά, ελαφρά τροποποιημένα, χρησιμοποιούνται και σήμερα και αναφέρονται στη διεθνή βιβλιογραφία λανθασμένα ως επινοήσεις γάλλων και γερμανών ιατρών του 17ου- 18ου αιώνα. 14 O Ιπποκράτης αναφέρει μήλες (από μόλυβδο ή χαλκό) διαφόρων σχημάτων (κοίλες, ευθείες, καμπύλες, συμπαγείς), διάφορα είδη νυστεριών, καυτήρες και ξέστρα. Επιπλέον, περιγράφει είδος μητροσκοπίου που ονομάζει «κάλαμον» και παρόμοιο εργαλείο, που ονομάζει «κατοπτήρα», προς εξέταση του απευθυσμένου. Oι μετα-ιπποκρατικοί γιατροί αναφέρονται στο αντίστοιχο εργαλείο για την ενδοσκόπηση της μήτρας για διαγνωστικούς και θεραπευτικούς λόγους (υποκαπνισμούς, στυπτικά φάρμακα) με το όνομα «διόπτρα». 15 Αναφορά για τη χρήση μήλης που κατασκευάζεται από μόλυβδο ή κασσίτερο γίνεται στα έργα Περί αφορών, Πε- 52 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

5 6. Διάφορες ισχιακές προβολές του εμβρύου από μεσαιωνικούς κώδικες. Codex Latin Monacensis Nr 161 XIII-XIV Jahrhundert (Partus 7-12). ρί επικυήσεως, Περί γυναικείων Α, Β. Η διαστολή της μήτρας γινόταν σύμφωνα με τον Ιπποκράτη όπως και σήμερα, με εργαλεία από μόλυβδο κατασκευασμένα με μήκος 6-8 δακτύλων λεία και στρογγυλά. Με την τοποθέτηση λιπαρής ουσίας στον πιο λεπτό διαστολέα, γινόταν εισαγωγή του στη μήτρα και έπειτα εισαγωγή του αμέσως παχύτερου και ούτω καθ εξής. Μετά τη διαστολή του στομίου και του αυχένος της μήτρας οι ιπποκρατικοί ιατροί εισήγαγαν στυλεό, στερεό και κοίλο, προς παροχέτευση του κοίλου της μήτρας, τους γνωστούς σήμερα ενδομήτριους πεσσούς. Επιπλέον, ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό, εκτελούσαν την εισαγωγή ελαίων και αντισηπτικών ή καυστικών ουσιών στον κόλπο. Η ενστάλαξη των ουσιών στη μήτρα γινόταν με ειδικό εργαλείο, το οποίο ο Ιπποκράτης ονομάζει «κλυστήρα». Για τη θεραπεία της προπτώσεως της μήτρας, οι ιπποκρατικοί ιατροί προέβαιναν σε στένωση του κόλπου, APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 αφού έτεμναν το βλεννογόνο κάθετα και πλάγια και με εντριβές ή επαλείψεις με ουσίες επιδίωκαν την ανάπτυξη φλεγμονής και τη δημιουργία σκληρού ινώδους συνδετικού ιστού, δηλ. τη στένωση του κόλπου. Στη συνέχεια προέβαιναν στην ανάταξη της μήτρας με το δάκτυλο συνιστώντας, μετά την επιτυχή ανάταξη, την κατάκλιση της ασθενούς για 14 μέρες. Άλλη μέθοδος ήταν η τοποθέτηση σπόγγων στον κόλπο, ενώ αν η μήτρα δεν ανατασσόταν τελείως, χρησιμοποιούσαν τη μέθοδο της κλίμακος και ανέστρεφαν το σώμα της γυναίκας για να γίνει η ανάταξη (δηλ. έδεναν τη γυναίκα σε μια σκάλα την οποία τοποθετούσαν έτσι ώστε τα κάτω άκρα να είναι σε ανάρροπη θέση, δηλαδή με το κεφάλι σε κατωφερέστερο σημείο από τα πόδια στην ιατρική θέση trendelemburg), συνιστώντας παραμονή επί κλίνης για 14 μέρες. Παραλλαγή αυτής της μεθόδου ήταν η κινητή κλίμακα, όπου ο γιατρός ακολουθούσε την ίδια ακριβώς τακτική αλλά με κίνηση της κλίμακος προς τα κάτω κατά την ανάταξη. 16 O Ιπποκράτης αναφέρει ότι οι διάφορες νόσοι και δυσκρασίες προκαλούν προβλήματα στο γεννητικό σύστημα, όπως οι οξείς πυρετοί προκαλούν μητρορραγίες και οι κακουχίες προκαλούν αμηνόρροια. Σε αμηνόρροια και στείρωση γνώριζε ότι οδηγεί και η παχυσαρκία, δίνοντας ένα πρώτο ερέθισμα στη μετέπειτα μελέτη και ανακάλυψη του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών. Αλλά γνώριζε και το αντίθετο, ότι δηλαδή παθήσεις του γεννητικού συστήματος διαταράσσουν άλλα συστήματα, όπως το νευρικό ή το πεπτικό. Επιπλέον περιγράφει τις εκτοπίσεις και τις κάμψεις της μήτρας. Στους Αφορισμούς γίνεται λόγος για τις ανωμαλίες της περιόδου, τα συμπτώματα της εγκυμοσύνης καθώς και τη διάγνωσή της με την αναστολή της περιόδου. Στα έργα του αναφέρει ότι μέσα στον κόλπο υπάρχουν εξελκώσεις, ανώμαλες εκκρίσεις και ασκαρίδες και παραθέτει αρκετά γυναικολογικά νοσήματα με σχετικά ορθή περιγραφή όπως επιλόχιοι λοιμώξεις, λευκόρροια και διαταραχές εμμήνου ρύσεως. 17 Σε αντίθεση με τις ανατομικές γνώσεις ο Ιπποκράτης γνώριζε τη φυσιολογία των γεννητικών οργάνων της γυναίκας. 18 Η μήτρα θεωρείται ζώο-θηρίο ευρισκόμενο στην κοιλιά της γυναίκας και αναλόγως των επιθυμιών της προκαλεί στον οργανισμό της γυναίκας αλλοιώσεις. Είχε άριστη γνώση της ηλικίας της εμμηναρχής, περί το 12ο-14ο έτος της ηλικίας, υποδηλώνοντας την ωρίμανση των γεννητικών οργάνων και γνώση του ποσού του αίματος που αποβάλλεται καθώς και του χρόνου που φυσιολογικά διαρκεί αυτή, τονίζοντας την παθολογία στις αποκλίσεις τόσο ποσοτικά όσο και χρονικά. Άξιο προσοχής είναι ότι αναφέρει πως η έμμηνος ρύση δεν παρουσιάζεται μόνο ως αιμορραγία του βλεννογόνου της μήτρας αλλά και αναπληρωματικά ως αιμόπτυση, αιματέμεση ή αιμορραγία εκ των ώτων, της ρινός, των νεφρών, της κύστεως ή ορθού. 19 Επιπλέον, συνέδεσε συμπτώματα σε νευρικά άτομα, όπως 53

6 η υστερική ημιπληγία και η παράλυση του προσωπικού, με την έμμηνο ρύση. Δεν παραλείπει να αναφέρει τη φυσιολογική παύση της εμμήνου ρύσεως που λαμβάνει χώρα στην κύηση και στην κλιμακτήριο. 20 Η στειρότητα αποτελεί ένα ιδιαίτερο τμήμα αναφοράς με κυριότερα αίτια την παχυσαρκία, τη διαστολή του τραχήλου της μήτρας και τη λειότητα του ενδομητρίου. 21 Oι ιπποκρατικοί ιατροί εκτελούσαν μικροεπεμβάσεις γυναικολογικής φύσεως, όπως αφαίρεση κονδυλωμάτων έξω γεννητικών οργάνων, πολυπόδων και αποστημάτων και εκπυρήνιση υποβλεννογόνιων ινομυωμάτων της μήτρας, τα οποία ήταν γνωστά από τον Ιπποκράτη ως «λίθοι της μήτρας». 22 Η συμβολή του Ιπποκράτη και των ιατρών της εποχής του είναι μεγαλύτερη στον τομέα της Μαιευτικής. Η πρόγνωση του φύλου του παιδιού γίνεται από την εμφάνιση της χροιάς του προσώπου της μητέρας. 23 Η εύχρους έγκυος κυοφορεί άρρεν, ενώ εκείνη που έχει δυσχρωμία θήλυ. Ακόμα, εκείνες που ο αριστερός μαστός τους είναι μεγαλύτερος του δεξιού και ο αριστερός οφθαλμός φωτεινότερος και μεγαλύτερος του δεξιού κυοφορούν θήλυ και το αντίστροφο άρρεν. Πίστευε ότι τα άρρενα έμβρυα συλλαμβάνονται, βρίσκονται και αναπτύσσονται στο δεξιό μέρος της μήτρας, ενώ τα θήλεα στο αριστερό. 24 Έλκη στον κόλπο αναφέρονται ως εμπόδια που όταν ιαθούν και βρίσκονται αριστερά η γυναίκα μένει έγκυος και αποκτά αγόρι, ενώ δεξιά κορίτσι. O Ιπποκράτης προβαίνει στη διάγνωση του θανάτου του εμβρύου από τις αλλαγές που παρουσιάζουν οι μαστοί: η αιφνίδια και απότομος απίσχνανση των μαστών είναι σημείο επικείμενης αποβολής, «αποφθοράς» και θεωρεί ότι οι κυριότερες αιτίες των αποβολών ήταν οι αλλαγές των κλιματολογικών συνθηκών και η κακουχία και ισχνότητα της εγκύου. 25 Μιλάει για τον πρόωρο τοκετό και την έκβασή του, όπου αν το έμβρυο είναι 7 μηνών θα ζήσει ενώ αν είναι 8 μηνών κινδυνεύει. O Ιπποκράτης μελετά στα έργα του τη φυσιολογία της κυήσεως αναλυτικά κατά τις ημέρες και τις εβδομάδες, καθώς και τη φυσιολογία και την παθολογία του τοκετού (αιμορραγία, μύλη, πρώιμη ρήξη υμένων, περιελίξεις ομφαλίου λώρου). 26 Θεωρεί αιτία της έναρξης του τοκετού την έλλειψη τροφής του εμβρύου και γνωρίζει τον τρόπο εκτέλεσης του τοκετού και τη σημασία των συστολών της μήτρας για την έκβασή του. Για τον Ιπποκράτη, η φυσιολογική προβολή είναι η κεφαλική, λόγω βαρύτητας και κάθε άλλη προβολή αναφέρεται ως παθολογικός τοκετός (εικ. 6). Σε άτυπο τοκετό δεν παρέμενε αδρανής, αλλά προέβαινε αναλόγως των περιστάσεων σε διάφορες μαιευτικές επεμβάσεις: 27 α) Μετασχηματισμό ή στροφή που σε περίπτωση αποτυχίας επαναλάμβανε ύστερα από θερμό λουτρό. O μετασχηματισμός, δηλ. η συνδυασμένη μέθοδος με εξωτερικούς και εσωτερικούς χειρισμούς, η γνωστή σήμερα Braxon-Hiks, εκτελούνταν από τον Ιπποκράτη: ύστερα από θερμό λουτρό και πλύσεις του κόλπου τοποθετούσαν την επίτοκο σε κλίνη σε ανάρροπη θέση και προσπα- 7. Σκηνή δύσκολου τοκετού κατά την αρχαία εποχή. Η γυναίκα που δυστοκεί και υποφέρει αισθάνεται πάντα την ανάγκη να έχει κοντά της κάποιο δικό της πρόσωπο το οποίο με στοργικά, ενθαρρυντικά, τρυφερά λόγια να την ενισχύει ψυχολογικά. 54 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

7 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 θούσαν να φέρουν το έμβρυο στη φυσιολογική κεφαλική θέση. Από τους ιπποκρατικούς ιατρούς γινόταν και εκτέλεση και του χειρισμού Mauriceau-Levret-Veit-Smelie, που εφαρμόζεται σε ισχιακή προβολή και παρατεταμένο τοκετό, κατά τον οποίο το δάκτυλο του χεριού μπαίνει στο στόμα του εμβρύου. 28 β) Εμβρυοτομία, εμβρυουλκία κατά την οποία χρησιμοποιούσε το «καμπυλώτερον μαχαίριον» για την εμβρυοτομία, το «πίεστρον» για τη σύνθλιψη, τον «οστεολόγον» για τη σύλληψη και την εξαγωγή των οστών και τον «ελκυστήρα» δηλ. τον εμβρυουλκό. 29 γ) Εμβρυοτομία με το δάκτυλο που εκτελούνταν όταν το έμβρυο ήταν νεκρό και δεν μπορούσε με άλλο τρόπο να γίνει η αποβολή του, οπότε και το αποκολλούσε κατά τμήματα. Η ενέργεια αυτή, δυστυχώς, τις περισσότερες φορές οδηγούσε στο θάνατο της μητέρας από επιλόχειο λοίμωξη. δ) Σείση της επιτόκου σε περίπτωση εγκαρσίου ή ισχιακού σχήματος του εμβρύου για τη μετατροπή του στο φυσιολογικό, η οποία γινόταν με αιώρηση της γυναίκας δεξιά-αριστερά πάνω στο κρεβάτι (οριζόντια σείση) ή με χτυπήματα του όρθιου κρεβατιού στο έδαφος (κάθετος σείση), αφού είχαν δέσει την επίτοκο. Τη μέθοδο αυτή παρέλαβε η λαϊκή ιατρική και στην Ελλάδα εκτελούνταν μέχρι και τον 18ο αιώνα από τις μαμές. 30 Σε κακοπαθημένα νεογνά δεν έκοβε αμέσως τον ομφάλιο λώρο, τον οποίο έκοβε η μαία που την ονόμαζε «ομφαλοτόμο». 31 Η υστεροτοκία γινόταν με τις εξής μεθόδους: α) με πταρμικά φάρμακα και β) με συμπίεση των πτερυγίων της ρινός. Σε περίπτωση μη εξόδου του πλακούντα ακολουθούσε: γ) τη μέθοδο λασάνου, δ) τη μέθοδο του ανακλίτου δίφρου και ε) τη μέθοδο της κλίνης και των συμμετρικών βαρών. 32 Στο Περί επικυήσιος αναφέρει ότι, αν ο πλακούντας δεν πέφτει, τον αφήνουν συνδεδεμένο με το βρέφος και βάζουν τη λεχώνα να καθίσει ψηλά σαν να ήταν σε λάσανο, δηλ. σε ψηλό κοίλο σκαμνί, είδος δίφρου μικρότερου του μαιευτικού, για την υποβοήθηση της αποβολής του πλακούντα η οποία γινόταν με τη βαρύτητα του νεογέννητου και με ήπιες κινήσεις. Άλλη μέθοδος, αν η γυναίκα δεν μπορούσε να καθίσει, ήταν η σείση της λεχώνας πάνω στο κρεβάτι της με κάποιο γερό σεντόνι ή ιμάντα, δηλ. έπρεπε να γυρίσουν το κρεβάτι όρθιο προς το μέρος του κεφαλιού για να έχει κλίση προς τα κάτω. 33 O Ιπποκράτης έδινε ιδιαίτερη σημασία στην καθαριότητα και την αντισηψία της ώρα του τοκετού 34 (εικ. 7). Γνώριζε τον επιλόχειο πυρετό και την αιτία του, δηλαδή την ακαθαρσία κατά τον τοκετό και την ελλιπή κάθαρση της μήτρας από τα λόχεια. Η θεραπεία ήταν διαιτητική και φαρμακευτική με θερμούς υποκαπνισμούς και τη διαστολή του στομίου της μήτρας με μήλη και διακλυσμούς με οίνο και έλαια. 35 Στον Όρκο του Ιπποκράτη αναφέρεται ρητά ότι απαγορεύονται οι εκτρώσεις, ενώ υπάρχει αναφορά σε έκτρωση για θεραπευτικούς λόγους, η οποία γίνεται είτε με φάρμακα είτε με φλεβοτομία-αφαίμαξη της εγκύου. 36 Στο Περί φυσίος παιδίου συμβουλεύει μια άγαμη γυναίκα, για κοινωνικούς λόγους, να προβεί σε προκλητή διακοπή στον πρώτο μήνα της κυήσεως με επαναλαμβανόμενες αναπηδήσεις πάνω στους γλουτούς της με αποτέλεσμα την αποβολή μετά την έβδομη αναπήδηση Μετα-ιπποκρατική περίοδος με κυριότερο εκπρόσωπο τον Αριστοτέλη Η Μαιευτική αρχίζει να διαμορφώνεται ως κλάδος της αρχαίας ελληνικής Ιατρικής κυρίως κατά τη μετα-ιπποκρατική περίοδο, περί τα τέλη της Κλασικής περιόδου και κυρίως στους ελληνιστικούς χρόνους. O ρόλος του ίωνα φιλοσόφου-ιατρού Αναξαγόρα ( π.χ.) αλλά και άλλων ιώνων φιλοσόφων ήταν καταλυτικός για τη μεταμόρφωση της εμπειρικής ιατρικής τέχνης σε επιστήμη. O κυριότερος εκπρόσωπος της περιόδου σε θέματα Μαιευτικής και Γυναικολογίας είναι ο Αριστοτέλης ( π.χ.), που ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ανατομική και τη φυσιολογία του γυναικείου γεννητικού συστήματος, με τη φυσιολογία της αναπαραγωγής, τη γονιμότητα, την εγκυμοσύνη και τον τοκετό (εικ. 8). Μελέτησε την πορεία της κύησης και τα στάδια του τοκετού και αναφέρει ορθότατα ότι το βέβαιο σημείο εγκυμοσύνης είναι η μαλακότητα του τραχήλου που διαπιστώνεται με την αμφίχειρη εξέταση Τοκετός με αίσιο πέρας στην Αρχαία Ελλάδα. Ανάγλυφο του 5ου αιώνα π.χ. (φωτογραφικό αρχείο Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Ιατρικής). 55

8 Oνόμασε τους ωαγωγούς «κεράτια» και θεωρούσε τη μήτρα ως δίκερη, όπως ακριβώς πίστευε και ο Ιπποκράτης. 4. Αλεξανδρινή περίοδος O κυριότερος εκπρόσωπος της περιόδου αυτής είναι ο Ηρόφιλος ο Χαλκηδόνιος, μαθητής της Ιπποκρατικής Σχολής (3ος-4ος αι. π.χ.), ο οποίος εργάστηκε ως χειρουργός και γυναικολόγος. O Ηρόφιλος περιγράφει τα έσω γεννητικά όργανα της γυναίκας και μελετά τις αιτίες δυστοκίας και στειρώσεως. Μεταξύ των βιβλίων που αναφέρεται ότι έχει συγγράψει είναι και το Μαιωτικόν, εγχειρίδιο για τις μαίες. 39 O Ερασίστρατος ( π.χ.), ανατόμος και γυναικολόγος, έστρεψε το ενδιαφέρον του σε θέματα φυσιολογίας. Άλλοι ιατροί της Αλεξανδρινής περιόδου ήταν ο Εύδημος από την Αλεξάνδρεια, που μελέτησε τις παθήσεις του γυναικείου γεννητικού συστήματος, ο Μαντίας επίσης από την Αλεξάνδρεια (2ος-1ος αι. π.χ.) και ο Σώστρατος από την Αλεξάνδρεια, ο οποίος πρότεινε μέθοδο για άπειρους μαιευτήρες. 5. Ελληνορωμαϊκή περίοδος Το γυναικολογικό κολποσκόπιο ή μητροσκόπιο χρησιμοποιούνταν ευρέως κατά τους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους, καθώς βρέθηκαν τέτοιου είδους εργαλεία στις ανασκαφές της Πομπηίας και του Δίου. Περιγραφή της χρήσης του οργάνου αυτού γίνεται από τον Σωρανό τον Εφέσιο ( μ.χ.), τον πατέρα της Μαιευτικής και Γυναικολογίας, ο οποίος έδωσε νέα ώθηση στις γνώσεις της ειδικότητας αυτής. Στο έργο του Περί γυναικείων περιγράφει ανατομικές λεπτομέρειες, εξετάζει το έμβρυο στη μήτρα με ειδική διόπτρα, τις ανώμαλες θέσεις του και μελετά τα αίτια της δυστοκίας και του τοκετού. Αναφέρεται στον μαιευτικό δίφρο και τους εξωτερικούς και εσωτερικούς μετασχηματισμούς σε άτυπους τοκετούς, καθώς και στην εμβρυουλκία. Προτείνει την αντισύλληψη με απόφραξη του στομίου της μήτρας με βαμβάκι εμποτισμένο με αλοιφές ή λιπαρές ουσίες, ενώ σε παθήσεις της μήτρας κάνει έγχυση, τοπικά, ουσιών (αφεψήματα βοτάνων) με ειδική σύριγγα, τον «μητρεγχύτη». Από τη σύντομη παράθεση των γνώσεων και των επινοήσεων των αρχαίων ελλήνων ιατρών σχετικά με θέματα Μαιευτικής και Γυναικολογίας γίνεται εμφανής η ιδιαίτερη σημασία που έδιναν στις σημαντικότερες και ουσιαστικότερες στιγμές της γυναικείας ύπαρξης. Με αφετηρία την αρχαία ελληνική μυθολογία και την ασκληπική ιατρική φθάνουμε στην ιπποκρατική περίοδο, όπου καταγράφονται γνώσεις και επινοούνται τεχνικές και εργαλεία και καταλήγουμε στο αποκορύφωμα της Μαιευτικής και Γυναικολογίας που συνεχίζεται κατά την Ελληνορωμαϊκή περίοδο. Επόμενο ήταν τα δρώμενα και οι εθιμικές συνήθειες, που είχαν δημιουργήσει προς ευόδωση του τοκετού οι Έλληνες ήδη από τα μυκηναϊκά χρόνια, να φθάσουν ως επιβιώσεις στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο και από εκεί να διατηρηθούν εμπλουτισμένα με στοιχεία από την ελληνική παράδοση μέχρι σήμερα ως θησαυρός της ελληνικής λαϊκής Ιατρικής. ΣΗMEIΩΣEIΣ 1 Ιωάννης Λασκαράτος, Ιστορία της Ιατρικής, τόμ. 1, Πασχαλίδης, Αθήνα 2003, σ Πάνος Μανιάτης, Ιστορία της Ιατρικής, Εντός, Αθήνα 2002, σ Στο ίδιο. 4 Χρίστος Oικονομόπουλος / Αλεξάνδρα Oικονομοπούλου, «Η άπνοια του νεογνού στον τοκετό. Μέθοδοι ανάνηψης από την παραδοσιακή μαμή επί τουρκοκρατίας», Δελτίο Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών 1/52 (2005), σ : Η Λάχεσις, η Κλωθώ και η Άτροπος. Η Λάχεσις είναι η μητέρα που φέρει μέσα της το έμβρυο, το λάχος, νέα και ωραία. Η Κλωθώ είναι η μητέρα της επιτόκου, μέσης ηλικίας. Η Άτροπος είναι η μαμή, η κύρια υπεύθυνη για τον τοκετό, εκείνη που δεν αποτρέπεται στη δυστοκία και παριστάνεται να κρατά ψαλίδι, στάθμη και ωρολόγιο. Είχε δυο πρόσωπα, ανάλογα με το είδος του τοκετού. Επί δυστοκίας συμπεριφερόταν ως θυγατέρα του Δία και το πρόσωπό της ήταν σκληρό και ωμό και λεγόταν «Ειμαρμένη», γιατί γινόταν τολμηρή και αποφασιστική αφού όριζε τη μοίρα του παιδιού. Επί αποτυχίας διάσωσης του παιδιού λεγόταν «Κήρα». Σε φυσιολογικό τοκετό την έλεγαν «Υποτακτική» και είχε ήρεμο και υπομονετικό πρόσωπο. Oι τρεις Μοίρες, λοιπόν, που επισκέπτονταν το νεογνό τα μεσάνυχτα της τρίτης μέρας κατά τη λαϊκή Ιατρική δεν ήταν άλλες από τη μάνα, τη γιαγιά και τη μαμή, οι οποίες στην ουσία αξιολογούσαν τα πιθανά παθολογικά ή μη ευρήματα που είχαν εμφανιστεί κατά τον τοκετό για τα οποία μόνο ύστερα από τρία 24ωρα υπήρχε βεβαιότητα, λαμβάνοντας πλέον από κοινού την απόφαση για τη μελλοντική του φροντίδα. 5 Λασκαράτος, ό.π., σ Μανιάτης, ό.π., σ Στο ίδιο, σ Σκεύος Ζερβός, Ιστορία της Ιατρικής, η Μαιευτική-Γυναικολογία, τόμ. 1, εκ του τυπογραφείου Παρασκευά Λεώνη, εν Αθήναις Μανιάτης, ό.π., σ Θεμελιώδεις αρχές της κλινικής πρακτικής του ήταν η παρατήρηση, η εμπειρία και ο ορθολογισμός. Αναγνώριζε την ανάγκη της ολιστικής αντιμετώπισης του ασθενούς τόσο με τη χορήγηση φαρμάκων όσο και με την παροχή ψυχοσωματικής αγωγής. Θεωρεί τον οργανισμό ως ενιαίο σύστημα με αλληλοεπηρεαζόμενα μέρη και τον ασθενή ως ψυχοσωματική οντότητα. 11 Δημήτριος Κατσέτος, Συμβολή εις την εξέλιξιν της Μαιευτικής διαμέσου των αιώνων, διατριβή επί διδακτορία, Αθήναι 1969, σ με πλήρη κατάλογο των παραπομπών σχετικά με τη Μαιευτική και Γυναικολογία στο έργο του Ιπποκράτη. 12 Δημήτριος Αντωνόπουλος, «Η Γυναικολογία και Μαιευτική εν Ελλάδι από του Ιπποκράτους μέχρι των βυζαντινών», Ελληνική Ιατρική 3/29 (1960), σ. 8 η λέξη «υστέρα» οφείλεται στην παρατήρηση από τα ανατέμνοντα ζώα ότι η θέση της μήτρας λάμβανε την ύστατη θέση στην περιτοναϊκή κοιλότητα σε σχέση με τα άλλα σπλάχνα της ελάσσονος πυέλου. 13 Μανιάτης, ό.π., σ Κωνσταντίνος Λαμέρας, Η αρχαία ελληνική ιατρική πηγή των νέων και νεωτάτων ανακαλύψεων εν τη γυναικολογία, εκ του τυπογραφείου Παρασκευά Λεώνη, εν Αθήναις 1910 Κωνσταντίνος Μητρόπουλος, Αρχαίαι ιατρικαί γνώσεις ως σύγχρονοι επινοήσεις, εν Αθήναις Λαμέρας, ό.π., σ Ζερβός, ό.π., σ Στο ίδιο. 18 Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

9 20 Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ Αντωνόπουλος, ό.π., σ Νικόλαος Λούρος, Στοιχεία Ιστορίας της Μαιευτικής και Γυναικολογίας, Παρισιάνος, Αθήναι 1973, σ Ζερβός, ό.π., σ Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ Μητρόπουλος, ό.π., σ Αναφέρεται ότι ανακαλύφθηκε από τον Chamberlen το Άλλοι τρόποι τοκετού ήταν σε όρθια στάση ή στα γόνατα. O Παυσανίας στα Αρκαδικά, κεφ. 48, αναφέρει ότι στην Τεγέα υπάρχει ναός και άγαλμα της Ειλείθυιας την οποία επονόμαζαν οι Τεγεάτες «Εν γόνασι» (στα γόνατα). 31 Σέργιος Μανταλενάκης, «Η Μαιευτική μέχρι τον 19ο αιώνα», Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 2/14 (2002), σ Ζερβός, ό.π., σ Γεράσιμος Ρηγάτος, Η αρχαία Ιατρική στη λαϊκή μας παράδοση, Βήτα, Αθήνα 1999, σ Λούρος, ό.π., σ Ζερβός, ό.π., σ Στο ίδιο, σ Αντωνόπουλος, ό.π., σ Μητρόπουλος, ό.π., σ Αξιομνημόνευτη είναι η ιστορία της Αθηναίας (4ος αι. π.χ.) που ήταν μαθήτριά του, ντυμένη όμως ως άνδρας, καθώς απαγορευόταν η άσκηση της Ιατρικής από γυναίκες και δούλους. Απόκτησε πολύ μεγάλη φήμη ασκώντας την ιατρική ως άνδρας, ώσπου αναγκάστηκε να αποκαλύψει το φύλο της και να αλλάξει το νόμο, ώστε να επιτραπεί η άσκηση της Μαιευτικής και Γυναικολογίας από γυναίκες. Στους μετέπειτα χρόνους ασχολήθηκαν με τη μαιευτική η Oλυμπιάς η Θηβαία, η Σάλπη η Λεσβία και η Ελεφαντίς η Ρωμαία. ΠHΓEΣ EIKONΩN Eικ. 2: W. Weibel, Lehrbuch der Frauenheilkunde, τόμ. 2: Gyn kologie, Urban und Schwarzenberg, Berlin und Wien 1939, σ Eικ. 3-4: Φωτογραφικό αρχείο Mουσείου Eλληνικής Λαϊκής Iατρικής. Eικ. 5: T. Meyer-Steineg / K. Sudhoff / G. Majno, Grundz ge der operativen Geburtsleitung, Stuttgart 1942, σ. 32. Eικ. 6: Fritz Weindler, Codex Latin Monacensis, Stuttgart 1939, Nr.161 XIII-XIV (partus 7-12), σ. 11. Eικ. 7: Eugen Hollander, Die Medizin in der klassischen Malerei, Stuttgart 1923, σ BIBΛIOΓPAΦIA ΑΝΤΩΝOΠOΥΛOΣ ΔΗΜΗΤΡΙOΣ, «Η Γυναικολογία και Μαιευτική εν Ελλάδι από του Ιπποκράτους μέχρι των βυζαντινών, Ελληνική Ιατρική 3/29 (1960), σ ΒΛΑΔΙΜΗΡOΣ ΛΑΖΑΡOΣ, «Ποιος ανακάλυψε τον εμβρυουλκό; Oι αρχαίοι Έλληνες γιατροί ή η οικογένεια Chamberlen;», Θέματα Μαιευτικής-Γυναικολογίας 4 (2005), σ ΕΥΤΥΧΙΑΔΗΣ ΑΡΙΣΤOΤΕΛΗΣ, Αρχές φιλοσοφίας και Ιστορίας της Ιατρικής, Βήτα, Αθήνα ΖΕΡΒOΣ ΣΚΕΥOΣ, Ιστορία της Ιατρικής, η Μαιευτική-Γυναικολογία, τόμ. 1, εκ του τυπογραφείου Παρασκευά Λεώνη, εν Αθήναις ΚΑΤΣΕΤOΣ ΔΗΜΗΤΡΙOΣ, Συμβολή εις την εξέλιξιν της Μαιευτικής διαμέσου των αιώνων, διατριβή επί διδακτορία, Αθήναι ΛΑΜΕΡΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝOΣ, Η αρχαία ελληνική ιατρική πηγή των νέων και νεωτάτων ανακαλύψεων εν τη γυναικολογία, εκ του τυπογραφείου Παρασκευά Λεώνη, εν Αθήναις ΛΑΣΚΑΡΑΤOΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, Ιστορία της Ιατρικής, τόμ. 1, Πασχαλίδης, Αθήνα ΛOΥΡOΣ ΝΙΚOΛΑOΣ, Στοιχεία Ιστορίας της Μαιευτικής και Γυναικολογίας, Παρισιάνος, Αθήναι ΜΑΝΙΑΤΗΣ ΠΑΝOΣ, Ιστορία της Ιατρικής, Εντός, Αθήνα ΜΑΝΤΑΛΕΝΑΚΗΣ ΣΕΡΓΙOΣ, «Η Μαιευτική μέχρι τον 19ο αιώνα», Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 2/14 (2002), σ , «Η διαχρονική πορεία της ενδοσκόπησης», Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 4/14 (2002), σ , «O αρχαίος Έλληνας γιατρός», Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 3/13 (2001), σ ΜΑΡΚΕΤOΣ ΣΠΥΡOΣ, Εικονογραφημένη Ιστορία της Ιατρικής, Ζήτα, Αθήνα ΜΗΤΡOΠOΥΛOΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝOΣ, Αρχαίαι ιατρικαί γνώσεις ως σύγχρονοι επινοήσεις, εν Αθήναις OΙΚOΝOΜOΠOΥΛOΣ ΧΡΙΣΤOΣ / OΙΚOΝOΜOΠOΥΛOΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, «Η Γέννηση διαμέσου των αιώνων», Πρακτικά 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Ελληνικής Μαιευτικής Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας, Δελφοί , σ , «Η άπνοια του νεογνού στον τοκετό. Μέθοδοι ανάνηψης από την παραδοσιακή μαμή επί τουρκοκρατίας», Δελτίο Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, 1/52 (2005), σ , «O τοκετός, η δυστοκία, τα Ευτόκια και η ανάνηψις του απνοϊκού νεογεννήτου στη Δημώδη Ιατρική του Μεταβυζαντινού Πολιτισμού », Θέματα Μαιευτικής-Γυναικολογίας 3 (2005), σ (α μέρος) - 4 (2005), σ (β μέρος) - 1 (2006), σ (γ μέρος) - 2 (2006), σ (δ μέρος). OΙΚOΝOΜOΠOΥΛOΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, «Η ψυχοπροφυλακτική σημασία των λαϊκών ωκυτοκίων για την αντιμετώπιση των ωδίνων στις δυστοκίες», Πρακτικά 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Ελληνικής Μαιευτικής Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας, Δελφοί , σ ΡΗΓΑΤOΣ ΓΕΡΑΣΙΜOΣ, Η αρχαία Ιατρική στη λαϊκή μας παράδοση, Βήτα, Αθήνα Obstetrics and Gynaecology in Ancient Greece Alexandra Chr. Oeconomopoulou The objective of this article is to present in brief the wealth of methods and instruments that were invented by the ancient Greek physicians who practiced obstetrics from the Mycaenean age to the third century AD. Therefore we have concisely recorded the basic knowledge of Obstetrics regarding pregnancy, childbirth, puerperium and the relevant complications that might occur as well as the medical interventions proposed by the ancient Greek physicians for their treatment. Concurrently, we present the knowledge of Gynaecology in the aforementioned span of time and particularly that of the anatomy and physiology of the female genital system, the relevant gynaecological diseases and their cure. Thus, emerges and becomes obvious the enormous contribution of the ancient Greek physicians whose pioneering inventions laid the foundations for the development of Obstetrics- Gynaecology in the rest of the world, a field of medicine extremely important to women. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 1 / 25 12.00-13.00 Συγγενείς ανωμαλίες

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ. Η Αίθουσα Τοκετών - Επείγοντα Προβλήματα και η Επίλυσή τους. σημεία δυσαναλογίας (προκεφαλή, εφίππευση)

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ. Η Αίθουσα Τοκετών - Επείγοντα Προβλήματα και η Επίλυσή τους. σημεία δυσαναλογίας (προκεφαλή, εφίππευση) ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ 1 Η αντιμετώπιση που αναφέρεται παρακάτω αφορά κυήσεις χαμηλού κινδύνου Εάν ο τοκετός δεν έχει μπει στην ενεργό φάση ( διαστολή < 3 cm ): έχει σημασία η καλή θρέψη, ενυδάτωση, ξεκούραση,

Διαβάστε περισσότερα

5. ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ ΡΗΞΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ

5. ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ ΡΗΞΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ Η περινεοτομία είναι μια από τις πιο συνήθεις παρεμβάσεις στη μαιευτική. Ιστορικά ο σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι η διευκόλυνση του 2ου σταδίου του τοκετού, με απώτερο στόχο τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

MA0551 ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΙΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ

MA0551 ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΙΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ MA0551 ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΙΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Περιεγχειριτική Νοσηλευτική στη Μαιευτική Γυναικολογία Κωδικός Μαθήματος: MA0551 ΜΑ0552

Διαβάστε περισσότερα

Διευθυντής: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ι. ΔΑΠΟΝΤΕ M.D., Dr Med (LMU Munich) F.C.O.G. (S.A.) Αν. Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας

Διευθυντής: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ι. ΔΑΠΟΝΤΕ M.D., Dr Med (LMU Munich) F.C.O.G. (S.A.) Αν. Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ MAIΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Πιστοποιημένο Ευρωπαϊκό Κέντρο Εκπαίδευσης στη Μαιευτική και Γυναικολογία από το Ευρωπαϊκό Κολλέγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα, 20/05/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 13 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μαιευτικής Γυναικολογίας στο Βόλο, 28-31 Μαΐου 2015 Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Γυναικολογική Νοσηλευτική Φροντίδα Κωδικός Μαθήματος: MA0321 ΜΑ0322 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13 Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου / 3 Συνεργάτες: Παντελής Τσίμαρης, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Κωνσταντίνος Δημόπουλος, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

MA0441 ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΚΕΤΟΥ

MA0441 ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΚΕΤΟΥ MA0441 ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΚΕΤΟΥ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Μαιευτική Φροντίδα Τοκετού Κωδικός Μαθήματος: MA0711 ΜΑ0712 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος Μαθήματος: Υποχρεωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Οι παράγοντες που σχετίζονται με τη δυστοκία ώμου αναφέρονται στον Πίνακα 1:

Οι παράγοντες που σχετίζονται με τη δυστοκία ώμου αναφέρονται στον Πίνακα 1: 4. ΔΥΣΤΟΚΙΑ ΩΜΟΥ Ορισμός: Δυστοκία ώμου ορίζεται η δυσκολία γέννησης των ώμων μετά τη γέννηση της κεφαλής, που απαιτεί πρόσθετους χειρισμούς για την απελευθέρωσή τους με συνήθη ήπια έλξη της κεφαλής. Συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Τοποθέτηση για ωδίνες τοκετού και τοκετό

Τοποθέτηση για ωδίνες τοκετού και τοκετό Τοποθέτηση για ωδίνες τοκετού και τοκετό Κάθισμα στην μπάλα ωδινών Η κίνηση εμπρός και πίσω κατά το κάθισμα στην μπάλα ωδίνων μειώνει τον πόνο, προάγει την χαλάρωση, ανοίγει την εγκάρσια και προσθιο οπίσθια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών 1 Ο οιστρικός κύκλος Πρόοιστρος Οίστρος Μέτοιστρος Δίοιστρος 2 Πρόοιστρος Ημέρα 17 με 20 Εκφύλιση του ωχρού σωματίου του προηγούμενου οιστρικού κύκλου και μείωση της συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΗ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΗ 1 NOVA T Ενδομήτρια Συσκευή Περιέχουσα Χαλκό ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΗ NOVA T Όνομα ασθενούς: Ημερομηνία τοποθέτησης: Τοποθετήθηκε από: Πρώτη επίσκεψη παρακολούθησης: Επόμενες επισκέψεις: 1. 2. 3. 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητικά Δεδομένα Στα Μαιευτήρια των Δημόσιων Νοσηλευτηρίων για το έτος 2007

Αριθμητικά Δεδομένα Στα Μαιευτήρια των Δημόσιων Νοσηλευτηρίων για το έτος 2007 Αριθμητικά Δεδομένα Στα Μαιευτήρια των Δημόσιων Νοσηλευτηρίων για το έτος 2007 Η φύση έχει προικίσει τη γυναίκα με ένα θείο δώρο: να μπορεί να φέρνει στον κόσμο τα παιδιά της. Είναι έτσι φτιαγμένη για

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 16 o

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 16 o Τεύχος 1 ο - Άρθρο 16 o ΓΡΑΠΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. ΟΛΙΚΗ ΠΡΟΠΤΩΣΗ ΜΗΤΡΑΣ. Συγγραφέας: Τούλιος Γεώργιος* Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. * Associate editor, reviewer. ΙΣΤΟΡΙΚΟ Γυναίκα

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Αιμορραγίες κατά την εγκσμοσύνη. Σωηήξεο Ν. Μήηξνπ

Αιμορραγίες κατά την εγκσμοσύνη. Σωηήξεο Ν. Μήηξνπ Αιμορραγίες κατά την εγκσμοσύνη Σωηήξεο Ν. Μήηξνπ 12/11/2012 127.000 θάνατοι κατά την κύηση και τον τοκετό λόγω αιμορραγίας παγκοσμίως Η αιμορραγία αποτελεί μία από τις κυριότερε ς αιτίες άμεσου θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού.

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ιατρό Κάντε τις απαραίτητες ρυθμίσεις μαζί Το να κανονίσετε ένα ραντεβού για να επισκεφτείτε έναν ιατρό, είναι ένα από τα πρώτα θετικά βήματα που μπορείτε να κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','320','7. 0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf',

Διαβάστε περισσότερα

511-12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014

511-12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΥΡΟΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ σε συνεργασία: ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ www.perinealtrauma2014.mdcongress.gr ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΜΑΙΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Εμβολισμός Ινομυωμάτων Μήτρας Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Cardiovascular and Interventional Radiological Society of

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός ΣΥΓΓΕΝΕΣ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΙΣΧΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ Συγγενής διαταραχή του ισχίου που προκαλείται από την ανώµαλη ανάπτυξη ενός ή όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ 1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ ΣΚΟΠΟΣ: Διαφύλαξη της υγείας της μητέρας Έγκαιρη διάγνωση της ενδομητρίου υποξίας ΚΑΡΔΙΟΤΟΚΟΓΡΑΦΗΜΑ (ΚΤΓ) Κατά την διάρκεια της κυήσεως οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Τι είναι ουρολοίμωξη; Σαν ουρολοίμωξη χαρακτηρίζουμε την βακτηριδιακή λοίμωξη κυρίως οποιοδήποτε σημείου του ουροποιητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με Αναπλ. Καθηγητή Ν. Παπαντωνίου, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πλησιάζει η στιγμή, που τόσον καιρό περιμένατε.

Πλησιάζει η στιγμή, που τόσον καιρό περιμένατε. Πλησιάζει η στιγμή, που τόσον καιρό περιμένατε. Μόλις αντικρύσετε πρώτη φορά το πλασματάκι που φροντίζατε όλους αυτούς τους μήνες, θα καταλάβετε γιατί άξιζε να κάνετε υπομονή και να μην το βάζετε κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ 2011-2012 Χώρος Διεξαγωγής: Ξενοδοχείο Metropolitan (Λ. Συγγρού 385, Π. Φάληρο) - Δίπλα από τη ΡΕΑ Είσοδος Ελεύθερη ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ Με μεγάλη χαρά και προσδοκία η ΡΕΑ Μαιευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα 31 Μαρτίου 2012

Ημερίδα 31 Μαρτίου 2012 Υπό την αιγίδα της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας Υπό την αιγίδα του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (Ι.Σ.Α.) Ημερίδα 31 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Από την Ανδρολογία στη Γυναικολογία: Συνέργειες και Αντιθέσεις Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Στάση Σώματος Ο όρος σωστή στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Επείγων τοκετός. Α. Στάδιο Ι ή της διαστολής

Επείγων τοκετός. Α. Στάδιο Ι ή της διαστολής Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 133-142 Επείγων τοκετός Ο τοκετός του εµβρύου είναι η φυσιολογική διαδικασία γέννησης του ανθρώπου, ο οποίος γίνεται µετά την εικοστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΣΠΟΥΔΕΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΣΠΟΥΔΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΑΡΕΛΛΑ ΗΜΕΡ.ΓΕΝΝΗΣΗΣ 13-09-68 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΤΗΛ. 210-6754855 6977610907 ΣΠΟΥΔΕΣ 1992 Πτυχίο ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 1996 Πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975)

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Κω- Αιτίες θανάτων Σύνολο Ηλικία του θανόντος ε δικός δηλώθηκε Κάτω του 1 1-4 5-9

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 2: Η ανάπτυξη του αγέννητου ανθρώπου Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

MA0611 ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΥΗΣΗΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

MA0611 ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΥΗΣΗΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ MA0611 ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΥΗΣΗΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Μαιευτική Φροντίδα Κύησης Υψηλού Κινδύνου Κωδικός Μαθήματος: MA0611 ΜΑ0612 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαιευτικής

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαιευτικής ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαιευτικής Σκοπός Προγράμματος: Σκοπός του προγράμματος είναι η ανάπτυξη προηγμένων μαιευτικών κλινικών δεξιοτήτων για αυτόνομη,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

KOΡΙΤΣΙΑ ΠΟΥ ΓΕΝΝΙΩΝΤΑΙ ΧΩΡΙΣ ΚΟΛΠΟ AΠΛΑΣΙΑ Η ΑΓΕΝΕΣΙΑ ΚΟΛΠΟΥ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΚΟΛΠΟΥ ΚΑΤΑ ΚΡΕΑΤΣΑ

KOΡΙΤΣΙΑ ΠΟΥ ΓΕΝΝΙΩΝΤΑΙ ΧΩΡΙΣ ΚΟΛΠΟ AΠΛΑΣΙΑ Η ΑΓΕΝΕΣΙΑ ΚΟΛΠΟΥ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΚΟΛΠΟΥ ΚΑΤΑ ΚΡΕΑΤΣΑ 1 KOΡΙΤΣΙΑ ΠΟΥ ΓΕΝΝΙΩΝΤΑΙ ΧΩΡΙΣ ΚΟΛΠΟ AΠΛΑΣΙΑ Η ΑΓΕΝΕΣΙΑ ΚΟΛΠΟΥ ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΚΟΛΠΟΥ ΚΑΤΑ ΚΡΕΑΤΣΑ Η μήτρα, ο κόλπος και οι ωοθήκες είναι απαραίτητα όργανα για την αναπαραγωγή της γυναίκας. Ένα στα 4.000 κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Απαιτείται δεξιότητα και εμπειρία, συγχρονισμός κινήσεων χεριού & οφθαλμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 Α ΕΤΟΣ Εξάμηνο Α 1. ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ 2. ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 3. ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 4. ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ Ι 5. ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ Ι 6. ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 7. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

3. ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΟΛΠΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ

3. ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΟΛΠΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ Τα ποσοστά του επεμβατικού κολπικού τοκετού έχουν παραμείνει σταθερά μεταξύ 10 15%. Ο κίνδυνος τραυματισμού του εμβρύου και της επιτόκου με την εφαρμογή των διαφόρων εμβρυουλκών, ειδικά με περιστροφικούς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ Υδατιδώδης μύλη κύηση ολική μερική Διεισδυτική μύλη κύηση Χοριοκαρκίνωμα PSTT (placental site trophoblastic tumors) Η ολική και μερική υδατιδώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ www.zero-project.gr Πολύ πριν τη δική µας εποχή, όταν τον κόσµο κυβερνούσαν ακόµα οι Ολύµπιοι Θεοί, γεννήθηκε η Περσεφόνη, κόρη του θεού ία

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης Θωμάς Γεωργ. Γκίκας Μαιευτήρας Χειρουργός Γυναικολόγος Αθήνα 188 Μαρτίου 2009 Σιβιτανίδειος Σχολή Αναπαραγωγικό Σύστημα Γυναίκας Έξω Γεννητικά Όργανα Αναπαραγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ - ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΜΑΙΑ Σ.Π.Μ.Π.& Ε ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Π.Ε.Δ.Υ. 3 Η ΥΠΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισβολή ρομποτικής στην Κύπρο

Εισβολή ρομποτικής στην Κύπρο Εισβολή ρομποτικής στην Κύπρο 25 Νοέμβριος 2014 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ da Vinci Si. Πρωτοπόρο το Κέντρο Ρομποτικής Χειρουργικής του Ιπποκρατείου Το Κέντρο διαθέτει το τελευταίο και πιο σύγχρονο ρομποτικό μοντέλο,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ - ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ Τι είναι η ακράτεια ούρων; Η ακράτεια ούρων είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει καταστάσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

14. ΠΡΟΠΤΩΣΕΙΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

14. ΠΡΟΠΤΩΣΕΙΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Οι προπτώσεις των γεννητικών οργάνων αναφέρονται σε ένα ή περισσότερα όργανα και περιλαμβάνουν το τράχηλο, τη μήτρα και τα τοιχώματα του κόλπου. Οι προπτώσεις του κόλπου μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΩΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ, ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ & ΠΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΟΜΙΛΙΩΝ 2006-2007 *+)()*«ΜΗΤΕΡΑ»

Ι ΙΩΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ, ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ & ΠΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΟΜΙΛΙΩΝ 2006-2007 *+)()*«ΜΗΤΕΡΑ» # % # " $!!"" ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΟΜΙΛΙΩΝ 2006-2007 / % # # %# &! # '()*&+!&,+&- 0 " &,." $)!($()*!)-)*1$-(!)*&+&$)*23!)4)!)* *+)()*«ΜΗΤΕΡΑ» Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΟΥ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα