Κοινές λειτουργίες σε ξένα και ελληνικά παραμύθια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κοινές λειτουργίες σε ξένα και ελληνικά παραμύθια"

Transcript

1 Κοινές λειτουργίες σε ξένα και ελληνικά παραμύθια Μπουδουρίδου Ειρήνη, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών του Δ.Π.Θ. Εισαγωγικά Μέσα στο πέρασμα των αιώνων το παραμύθι αποτέλεσε μία ανεξάντλητη πηγή φαντασίας, έμπνευσης, έκφρασης αλλά και διδασκαλίας αφού συχνά χρησιμοποιήθηκε ως μέσο για να διδάξει, να περάσει ιδέες, αντιλήψεις αλλά και πολλές φορές να εξυπηρετήσει ποικίλες ιδεολογίες της εκάστοτε εποχής. Συχνά λέγοντας τη λέξη «παραμύθι» στο μυαλό μας έρχονται τα κλασσικά παραμύθια της Σταχτοπούτας, της Χιονάτης, της Κοκκινοσκουφίτσας και όλα τα παραμύθια που οι περισσότεροι πιστεύουν ότι δημιουργήθηκαν για να ψυχαγωγούν τα μικρά παιδιά. Δεν είναι λίγοι οι μελετητές που ασχολήθηκαν με τον τομέα των παραμυθιών και έφεραν στην επιφάνεια την καταγωγή πολλών μύθων, παραδόσεων και παραμυθιών και άλλαξαν την οπτική που έχουμε για όλα αυτά. Μέσα από την αποκάλυψη της καταγωγής τους, εξάλλου, αποκαλύπτουμε πολύ συχνά τη δική μας καταγωγή και τις ρίζες μας 1,όπως σχολιάζει και ο μεγάλος λαογράφος μας Μ. Γ. Μερακλής. Σήμερα η θέση του παραμυθιού στην καλλιέργεια και στην ανάπτυξη της φαντασίας των παιδιών είναι ιδιαίτερα σημαντική εφόσον προσφέρει την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τον πολιτισμό και την ιστορία του τόπου τους καθώς και με άλλους πολιτισμούς, καθώς και με τη λαϊκή παράδοση και με τη σοφία των λαών γενικότερα. Πολύ σημαντικό είναι ότι μέσω του παραμυθιού μπορούν να εκφραστούν εύκολα και αβίαστα μηνύματα και διδάγματα χωρίς να έχουν κάποιο «διδακτικό» ή «φρονηματιστικό» τόνο. Επιπλέον προσφέρει πολλές δυνατότητες για δημιουργικότητα και πρωτοτυπία σπάζοντας τα στερεότυπα της εκπαίδευσης και καλλιεργώντας την αποκλίνουσα σκέψη των παιδιών. Το παραμύθι ως αντικείμενο μελέτης αντιμετωπίζεται πολύπλευρα αφού μπορεί να ειδωθεί μέσα από την οπτική της φιλολογίας, της λαογραφίας, της εθνολογίας, της τέχνης κτλ. Αυτό και μόνο το γεγονός μπορεί να προσφέρει ένα πλήθος από δυνατότητες αξιοποιήσιμες εκπαιδευτικά και μέσα από σύγχρονες μεθόδους. 1. Το λαϊκό παραμύθι Στην Ελλάδα το ενδιαφέρον για την καταγραφή των ελληνικών παραμυθιών προήλθε από ξένους καταγραφείς που διέτρεχαν την ύπαιθρο στα μέσα του 19 ου αιώνα, εποχή στην οποία επικρατεί το κίνημα του ρομαντισμού στη Γερμανία που δίνει νέα ώθηση στη λαογραφία. Ανάμεσα σε αυτούς τους περιηγητές ο πρώτος που συνέλεξε και εξέδωσε ελληνικά λαϊκά παραμύθια φέρεται να είναι ο Αυστριακός Johan Georg Von Hahn ( ) που περιγράφει και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε συχνά στην καταγραφή τους στο έργο του με τίτλο «Νεοελληνικά παραμύθια». Ένας άλλος Δανός ελληνιστής, ο Ζαν Πίο (Jean Pio), το 1879 εξέδωσε στην Κοπεγχάγη μία ανάλογη συλλογή, στηριζόμενος στις σημειώσεις του Hahn. 1 Μερακλής, Μ.Γ., (1974). Τα παραμύθια μας, Θεσ/νίκη, εκδόσεις Κωνσταντινίδης, σ. 15. [1]

2 Τέλος, τη σκυτάλη θα πάρει ο Έλληνας Νικόλαος Πολίτης που τον Ιανουάριο του 1880 δημοσίευσε ένα άρθρο σε τρεις συνέχειες στο περιοδικό Εστία με τον τίτλο «Δημώδη παραμύθια» και την ένδειξη «Εν Μονάχω 1879» βασιζόμενος στις καταγραφές των προαναφερθέντων λογίων. Επιπλέον πρέπει να αναφέρουμε έναν πολύ σημαντικό ξένο μελετητή του ελληνικού παραμυθιού, τον R. Dawkins που ασχολήθηκε με το βαλκανικό και μεσογειακό παραμύθι και επιχείρησε να αναδείξει την αυτονομία του ελληνικού παραμυθιού στη διαπλοκή του με τον περιβάλλοντα μεσογειακό χώρο 2. Ενώ άλλες σημαντικές μορφές είναι ο Γ. Μέγας που επιχείρησε να καταλογογραφήσει τα παραμύθια και ο Δ. Λουκάτος που αντιμετωπίζει το παραμύθι ως λαϊκό αφήγημα. Το λαϊκό παραμύθι έκανε την εμφάνισή του σε μια εποχή που οι κοινωνίες είχαν μεγαλύτερη συνοχή και το συλλογικό πνεύμα ήταν κυρίαρχο. Βέβαια προϋπήρξε ένα σημαντικό υπόβαθρο το οποίο ξεκινά ήδη από την εποχή του Ομήρου με τα Έπη (8 ος αιώνας) και από τους μύθους του Αισώπου (6 ος αιώνας) που έγιναν γνωστοί παγκοσμίως και άσκησαν μεγάλη επίδραση. Σήμερα η λαϊκή δημιουργία δεν έχει πια ένταση λόγω των νέων συνθηκών που έχουν δημιουργηθεί και της κυριαρχίας της γραπτής λογοτεχνίας. Έχει διαφοροποιηθεί ο τρόπος ψυχαγωγίας και το παραμύθι πλέον βρίσκει διέξοδο μέσα από άλλα είδη όπως είναι η τηλεόραση, ο κινηματογράφος κτλ. Το παραμύθι είναι ένα είδος λαϊκής τέχνης και δημιουργήθηκε για να ικανοποιήσει τις ανάγκες της εκάστοτε κοινωνίας και να προκαλέσει συναισθήματα. Αυτό προϋποθέτει κάποια κλειστή κοινότητα όπου τα μέλη γνωρίζονται και διαθέτουν περίπου το ίδιο μορφωτικό επίπεδο ώστε να επικοινωνούν μέσω αυτού. Επομένως το παραμύθι πρέπει να χαρακτηρίζεται από το στοιχείο της ομαδικότητας δηλαδή από τη μια πλευρά να υπάρχουν άνθρωποι που δημιουργούν και αφηγούνται παραμύθια επηρεασμένοι από τη συλλογική μνήμη και από την άλλη να υπάρχει ένα ακροατήριο προκειμένου να τα αφηγηθούν και να παρέμβουν σε αυτά ανάλογα με τις αντιδράσεις τους. Ακόμη ένα βασικό στοιχείο είναι το παραμύθι να ακολουθεί μια παράδοση την οποία γνωρίζει ο δημιουργός και τη σέβεται αλλά και να προσθέτει κάτι νέο μέσω του αυτοσχεδιασμού ώστε να εκσυγχρονίζεται και να κρατά σε εγρήγορση το κοινό. Επίσης, το λαϊκό δημιούργημα να έχει αυθόρμητο χαρακτήρα και πιο συγκεκριμένα να μπορούν να συμβούν μέσα σε αυτό γεγονότα απίθανα και τερατώδη. Τέλος, κάποιοι μελετητές της κοινωνιολογικής οπτικής κάνουν λόγο για δύο ακόμη κριτήρια προκειμένου ένα παραμύθι να χαρακτηριστεί ως «λαϊκό»: να υπάρχει μια τοπική συμβιωτική ομάδα και αυτή να αναγνωρίζει μέσα από τις εκδηλώσεις του λαϊκού πολιτισμού την ταυτότητα της ομάδας 3. Για το τελευταίο χαρακτηριστικό έχουν διατυπωθεί αμφιβολίες αφού σε πολλές περιπτώσεις το παραμύθι δε φαίνεται να ταυτίζεται με μια συγκεκριμένη ομάδα, κοινωνική ή πολιτισμική. Αναφορικά με το ζήτημα της τοπικότητας του παραμυθιού υπάρχουν δυσκολίες στη μελέτη του τοπικού πολιτισμού μέσα από αυτό, αν και μπορούν να διατυπωθούν κάποια γενικότερα γνωρίσματα που αφορούν τη μορφή και το θέμα. Σχετικά με το ελληνικό παραμύθι μπορούμε να αναφέρουμε τη γλώσσα του που μπορεί να είναι ιδιωματική ανάλογα με την περιοχή που δημιουργείται ή γίνεται η αφήγησή του. Έπειτα τα καταληκτικά και εισαγωγικά μοτίβα, όπως οι παρεμβολές, που δίνουν έναν άλλο τόνο στην αφήγηση, πιο χαλαρό και παιγνιώδη. Η λιτότητα 2 Αυδίκος, Ε. (1995). Το λαϊκό παραμύθι, Αθήνα, εκδόσεις Οδυσσέας, σ ό.π., σ. 15. [2]

3 στην περιγραφή και η γοργότητα στην αφήγηση με τυποποιημένες φράσεις, η σκληρότητα στις τιμωρίες, η βωμολοχία, οι ήρωες με τα αντίστοιχα ονόματα και τον ανάλογο τρόπο ζωής είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά του ελληνικού παραμυθιού που προκύπτουν και μέσα από τη σύγκριση με ξένα παραμύθια. 2. Η παιδαγωγική αξία του παραμυθιού Μέσα από μια προσεκτική μελέτη των αναλυτικών προγραμμάτων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και του Διαθεματικού ενιαίου πλαισίου για τα προγράμματα σπουδών οδηγούμαστε στη διαπίστωση ότι το παραμύθι ως μεθοδολογικό εργαλείο χρησιμοποιείται και συστήνεται από το ΥΠ.Ε.Π.Θ. κυρίως στα νηπιαγωγεία και στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει το ενδιαφέρον της εκπαιδευτικής κοινότητας για το είδος ενώ παράλληλα αναγνωρίζει τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει στις ευαίσθητες αυτές ηλικίες. Από την άλλη πλευρά όμως θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σπουδαίο μέσο αυτογνωσίας και ανάπτυξης της προσωπικότητας όχι μόνο του παιδιού αλλά και του εφήβου όπως και ένα λογοτεχνικό είδος που έχει βαθιά ψυχολογική επίδραση ενώ παράλληλα προσφέρει και ποικίλα ψυχαγωγικά οφέλη 4. Τα παραμύθια ως φορείς αξιών δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να κατανοούν τον κόσμο γύρω τους, να αντιμετωπίζουν τις δύσκολες καταστάσεις βρίσκοντας λύσεις με την κατάλληλη καθοδήγηση ενώ ταυτόχρονα μπορούν να ικανοποιούν το αίσθημα δικαιοσύνης προβάλλοντας τα οφέλη της ηθικής συμπεριφοράς 5. Ως προϊόν της προφορικής παράδοσης το παραμύθι μπορεί να προσφέρει ένα ευρύ πεδίο δραστηριοτήτων που αφορούν τη φωνητική, τη μορφολογία, το λεξιλόγιο με τους επιμέρους ιδιωματισμούς (εφόσον πρόκειται για λαϊκό παραμύθι) και τη σύνταξή του. Τα παιδιά μπορούν να έρθουν σε επαφή με τα μοτίβα του παραμυθιού και τη δομή του και να εξοικειωθούν με λεκτικά ιδιώματα. Επιπλέον μέσα από τα παραμύθια τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εκφραστούν με το λόγο αλλά και με το σώμα τους, να εξωτερικεύσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, να αναδείξουν δεξιότητες και ταλέντα, να διατυπώσουν τις ανησυχίες τους και να περάσουν μηνύματα. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθούμε και στη συμβολή του παραμυθιού στη διαπολιτισμική εκπαίδευση αφού υποστηρίζει τη γνωριμία άλλων πολιτισμών και διαφορετικών κουλτούρων με απώτερο σκοπό να αρθούν τυχόν προκαταλήψεις και στερεότυπα που μπορούν να οδηγήσουν σε ρατσισμό και διακρίσεις και να αναδειχτεί ότι οι άνθρωποι όλου του κόσμου έχουν παρόμοιες ανάγκες και προβλήματα 6. Η αλληλεγγύη, ο σεβασμός στον «Άλλον» και η ενσυναίσθηση καλλιεργούνται μέσα από τα παραμύθια με φυσικό τρόπο. 4 Ντούλια, Α. (2010). Διδάσκοντας μέσα από τα παραμύθια: δυνατότητες, όρια, προοπτικές στα Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο με θέμα «Μαθαίνω πώς να μαθαίνω», 7-9 Μαΐου 2010, σ Norton, D.(2003).Through the Eyes of a Child: An Introduction to Children's Literature (6th Edition), Merrill Prentice-Hall,Upper Saddle River, p ό.π. σ [3]

4 3. Η θέση του παραμυθιού στα σύγχρονα αναλυτικά προγράμματα εκπαίδευσης Ένας από τους βασικότερους σκοπούς της εκπαίδευσης σύμφωνα και με το επίσημο Αναλυτικό Πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας (ΔΕΠΠΣ-ΑΠΣ) αποτελεί και «η ολόπλευρη αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχοπνευματικών δυνάμεων των μαθητών, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ζήσουν δημιουργικά» 7. Μέσα στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες το σχολείο οφείλει να ανταποκριθεί σε αυτό το ρόλο και να χρησιμοποιεί νέες μεθόδους διδασκαλίας που να χαρακτηρίζονται από ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Ακόμη και ο ίδιος ο μαθητής χρειάζεται νέους τρόπους κινητοποίησης του ενδιαφέροντός του και νέους τρόπους μάθησης επομένως το παραμύθι είτε στη σύγχρονη είτε στην λαϊκή του μορφή αποτελεί ένα πολυδιάστατο μέσο για την επίτευξη του στόχου αυτού. Το παραμύθι διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να κάνουν ελκυστική μία δραστηριότητα: εμπεριέχει στοιχεία όπως η δράση, το σενάριο, η κίνηση, η θεατρικότητα, το παιχνίδι, η φαντασία κτλ που καλύπτουν και διαπερνούν όλα τα γνωστικά αντικείμενα και ανταποκρίνονται στις σύγχρονες μεθόδους μάθησης. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκπόνηση διαθεματικών προγραμμάτων και την υλοποίηση σχεδίων εργασίας (projects) όπως και διαφόρων καινοτόμων προγραμμάτων (Αγωγής Υγείας, Περιβαλλοντικά, κ.τ.λ.). Αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού που μπορεί να κάνει τη μάθηση πιο ενδιαφέρουσα και θελκτική και βοηθά τα παιδιά να προσεγγίσουν τη γνώση και αντιληφθούν και να μάθουν πώς να μαθαίνουν αβίαστα και ευχάριστα (μεταγνώση). Ανατρέχοντας σε παλαιότερα αλλά και σύγχρονα εγχειρίδια διδασκαλίας της γλώσσας για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης παρατηρούμε ότι σχεδόν σε όλα υπάρχουν δείγματα λαϊκού πολιτισμού και πολλά λαϊκά παραμύθια, γεγονός που αποδεικνύει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον αλλά και την εξοικείωση με το είδος αυτό ήδη από την πρώτη παιδική ηλικία των μαθητών. Βέβαια με το πέρασμα του χρόνου άλλαξαν οι κοινωνικές συνθήκες και επήλθαν διαφοροποιήσεις στα σχολικά συγγράμματα όπως και στα προγράμματα σπουδών. Παρόλα αυτά το λαϊκό παραμύθι εξακολουθεί να υιοθετείται ως μέσο διδασκαλίας και εμψύχωσης υπηρετώντας ποικίλους σκοπούς μέσα στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες και απέναντι στις καινούργιες εκπαιδευτικές προκλήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο του 2003 όπου το Τμήμα της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου εισηγήθηκε τη συστηματική αξιοποίηση του λαϊκού παραμυθιού στις Α και Β τάξεις του Δημοτικού, καθώς και τη σύνδεσή του με άλλα μαθήματα στην ώρα της Σχολικής Ζωής και της Ευέλικτης Ζώνης, ενώ στις μεγαλύτερες τάξεις την περιστασιακή, σύμφωνα με τις προδιαγραφές των ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ 8. Διαβάζοντας το ΔΕΠΠΣ και το ΑΠΣ του νηπιαγωγείου, του δημοτικού και του γυμνασίου και συγκεκριμένα αυτό της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας αντιλαμβανόμαστε ότι η αναφορά στη λέξη «παραμύθι» είναι συχνή, γεγονός που δείχνει το ενδιαφέρον της εκπαιδευτικής κοινότητας γι αυτό και την προσπάθεια για την περαιτέρω ενίσχυσή του. Η χρήση του ποικίλλει και ξεκινά από την απλή αφήγηση έως το γράψιμο ενός πρωτότυπου παραμυθιού με στόχο την εξάσκηση του προφορικού αλλά του γραπτού 7 N.1566/85, άρθρο 1, παρ.1, ΦΕΚ 303/Β και ΦΕΚ 304/Β, ΦΕΚ 12/429/85242/Γ1/ [4]

5 λόγου και εκτείνεται σε άλλα γνωστικά αντικείμενα όπως τα μαθηματικά και τη μελέτη περιβάλλοντος. Ειδικότερα στο ΔΕΠΠΣ του νηπιαγωγείου και στην ενότητα Παιδί και Γλώσσα τα παιδιά «ενθαρρύνονται να αφηγούνται ένα παραµύθι, παροτρύνονται να συσχετίζουν τις ιστορίες που ακούν µε τη δική τους ζωή και µε τις δικές τους εµπειρίες καθώς και να συνθέτουν ιστορίες µε ή χωρίς καθοδήγηση και περιορισμούς» 9 ακόμη το παραμύθι μπορεί να ικανοποιήσει στόχους και στην ενότητα Παιδί και Μαθηματικά αφού μέσα από αυτό τα παιδιά μπορούν «να ενθαρρύνονται με βιωματικό τρόπο να επισημαίνουν απλές χρονικές σχέσεις όπως η διάρκεια, η χρονική ακολουθία (στην αρχή, μετά, στο τέλος κτλ) το «ταυτόχρονο» δραστηριοτήτων και τα χρονικά διαστήματα» 10. Στο δημοτικό σχολείο το μέσο επαφής με τα παραμύθια είναι κυρίως τα ανθολόγια που ξεκινούν από την Α τάξη και φτάνουν μέχρι την ΣΤ και περιλαμβάνουν παραμύθια νεότερα αλλά και λαϊκά. Ωστόσο ο ίδιος ο δάσκαλος έχει την ελευθερία να επιλέξει το λογοτέχνημα που επιθυμεί να «διδάξει» και να μυήσει τα παιδιά στο λαϊκό πολιτισμό, εφόσον όμως έχει εντρυφήσει και ο ίδιος σε αντίστοιχα είδη λαϊκής λογοτεχνίας. Επιπλέον είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε ότι εκτός από τα λαϊκά παραμύθια που υπάρχουν στα ανθολόγια («φύλλο φύλλο της κουκιάς», «Το μέλι», «Το γιασεμί, η ροδιά και η χαρουπιά» που συμπεριλαμβάνονται στο Ανθολόγιο λογοτεχνικών κειμένων της A και Β δημοτικού, «Ο ποντικός κι η θυγατέρα του» στο Ανθολόγιο λογοτεχνικών κειμένων της Γ και Δ δημοτικού, το «Κάποτε ριζώνουν και τα λόγια» και «Ο κυρ Λάζαρος κι οι δράκοι» στο Ανθολόγιο λογοτεχνικών κειμένων της Ε και ΣΤ δημοτικού) υπάρχουν και λαϊκά παραμύθια άλλων χωρών, όπως «Η σφυρίχτρα» από τη Γαλλία και «Τα δυο αδέρφια» από τη Μέση Ανατολή (στο Ανθολόγιο της Α και Β δημοτικού) και το «Ο μόχθος της μύγας» (στο Ανθολόγιο της Γ και Δ δημοτικού) από την Καλαβρία που επιτρέπουν τη γνωριμία με άλλους πολιτισμούς, καθώς και συγκρίσεις για εντοπισμό τυχόν κοινών σημείων και διαφορών και οδηγούν σε πλήθος διαπολιτισμικών δραστηριοτήτων. Στο γυμνάσιο ο κύριος φορέας παραμυθιών είναι τα βιβλία των κειμένων νεοελληνικής λογοτεχνίας. Τα περιεχόμενα διατάσσονται στην Α και Β γυμνασίου σε θεματικές ενότητες με κέντρο τον άνθρωπο και τη φύση, την κοινωνική ζωή, την παράδοση, την εθνική φυσιογνωμία, την ιστορική συνέχεια κτλ. και στη Γ γυμνασίου ανθολογούνται λογοτεχνικά κείμενα, ποιητικά και πεζά, θεατρικά, λαογραφικά και παραμύθια, που επιλέγονται για τη λογοτεχνικότητά τους 11. Στην Α γυμνασίου τα λαϊκά παραμύθια («Το πιο γλυκό ψωμί», «Ο φτωχός και τα γρόσια») εντάσσονται στην ενότητα των δημοτικών τραγουδιών ως έντεχνη δημιουργία του λαϊκού πολιτισμού και κύριος στόχος της διδασκαλίας τους είναι η ανάδειξή τους ως αφηγηματικό είδος καθώς και η προβολή της σημασίας τους ως τρόπου αναπαράστασης των αξιών της κοινωνίας 12. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο εκπαιδευτικός οφείλει να επιλέγει με προσοχή το παραμύθι που θα «διδάξει» προκειμένου να βρίσκεται σε αντιστοιχία με το πνευματικό επίπεδο των μαθητών, να έχει σχέση με τα βιώματα και τις εμπειρίες τους και να ανταποκρίνεται στην περιέργεια και τα ενδιαφέροντά τους. Έτσι θα 9 ΔΕΠΠΣ για το νηπιαγωγείο, ΦΕΚ 304 / /σ ό.π., σ ΔΕΠΠΣ Νεοελληνικής Λογοτεχνίας για το Γυμνάσιο, Φ.Ε.Κ. τεύχος Β,αρ. φύλλου 304/ , σ ό.π., σ. 66. [5]

6 πραγματώνεται ο κοινωνικοποιητικός, επικοινωνιακός και εκπολιτιστικός τους ρόλος καθώς και ο παιδευτικός και ψυχοκινητικός σκοπός τους. 4. Η μορφολογική προσέγγιση του Propp Ένα καίριο ζήτημα που απασχόλησε αρκετά τους παραμυθολόγους είναι η προέλευση του παραμυθιού. Έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες κατά καιρούς αλλά δεν έχει υιοθετηθεί μία συγκεκριμένη που να αποτελέσει απάντηση στο ερώτημα της προέλευσης. Οι οπτικές που παρουσιάζονται συνήθως είναι δύο, αυτή που αφορά την γενετική προσέγγιση που ενδιαφέρεται για το πού γεννήθηκαν τα παραμύθια και πώς διαδόθηκαν και η μορφολογική προσέγγιση που υποστηρίχθηκε από τον Propp και ξεκινά από τη μορφή του παραμυθιού, περνά στην ανάλυση και στη σχέση του με το περιβάλλον και χάνεται στο παρελθόν. Καταρχήν, τη γενετική προσέγγιση υποστηρίζουν οι θεωρίες της καταγωγής που αναζητούν τον τόπο δημιουργίας των παραμυθιών και χωρίζονται στην υποομάδα της πολυγένεσης που υποστηρίζει ότι το παραμύθι γεννήθηκε παράλληλα σε πολλά μέρη εφόσον υπήρξαν οι κατάλληλες συνθήκες και η θεωρία της μονογένεσης που ισχυρίζεται πως η δυνατότητα δημιουργίας του υπάρχει σε έναν τόπο. Σχετικά με τις απόψεις για την καταγωγή του παραμυθιού με βάση το περιεχόμενό τους κάνουμε λόγο για: α) τη μυθολογική σχολή που υποστηρίζει ότι τα παραμύθια εμπεριέχουν πυρήνες κοσμολογίας και κοσμογονικών μύθων με αποτέλεσμα οι μυθολόγοι να ψάχνουν κρυμμένες σημασίες μέσα σε αυτά β) τη συμβολιστική σχολή που επιχείρησε να εξαρτήσει τα παραμύθια από τον τοτεμισμό και διάφορες τελετουργίες γ) την ψυχαναλυτική ή ψυχολογική σχολή που προσπαθεί να ερμηνεύσει τα παραμύθια ως αποτέλεσμα εσωτερικών ψυχολογικών διεργασιών και ως έκφραση καταπιεσμένων συναισθημάτων που βρήκαν διέξοδο στην τέχνη και τέλος δ) τη θεωρία των ονείρων, με κύριο εκπρόσωπο τον Laistner, που υποστήριζε ότι τα παραμύθια προέρχονται από τα όνειρα. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην κατηγοριοποίηση των παραμυθιών με την μορφολογική προσέγγιση του Ρώσου μελετητή Vladimir Propp. Αυτός έδωσε έμφαση στη μελέτη της μορφής του παραμυθιού αποσυναρμολογώντας το στα συστατικά του μέρη. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη θεωρία του, θα πρέπει πρώτιστα να προσδιορίσουμε τι είναι τα παραμύθια, δηλαδή να ορίσουμε το περιεχόμενό τους και έπειτα να ασχοληθούμε με τον τόπο καταγωγής και τον τρόπο διάδοσής τους. Βασικός στόχος του ήταν μέσα από το έργο του «Μορφολογία του Παραμυθιού» να δώσει μία απάντηση στο θέμα της ομοιότητας μεταξύ των παραμυθιών διάφορων λαών. Έτσι ο Propp υποστήριξε ότι η κατάτμηση του παραμυθιού στα συστατικά του μέρη και η μεταγενέστερη επεξεργασία του ήταν ο ορθότερος τρόπος μελέτης του. Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι τα παραμύθια των λαών παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες μεταξύ τους και μπορεί να καταλήξουν να είναι ταυτόσημα, γι αυτό το λόγο και χρησιμοποιείται από τους λαογράφους ένας κοινός κατάλογος κατάταξής τους 13. Ο Vladimir Propp δέχεται την ταξινόμηση αυτή αλλά θεωρεί ότι δεν υπάρχει ακριβής κατανομή στους τύπους ενώ συχνά αυτή και είναι πλασματική. Ο ίδιος, επηρεασμένος από το φορμαλισμό, εισήγαγε μία νέα ανατρεπτική οπτική και 13 Για τον κατάλογο Aarne-Thompson που περιλαμβάνει τύπους παραμυθιών πρβ. Αarne, Α., Thompson, S. (1961). The types of the Folktale. Classification and Bibliography, Folklore Communications, No 184, Helsinski. [6]

7 εφάρμοσε έναν άλλο τρόπο ταξινόμησης παραμυθιών, την ταξινόμηση κατά ζεύγη. Πιο συγκεκριμένα διαιρεί τα παραμύθια σε τέσσερις κατηγορίες, με βάση τα ζεύγη πάλη-νίκη και πρόβλημα-λύση και έτσι οδηγείται στην ταξινόμηση: 1) αν η εξέλιξη του θέματος γίνεται μέσω του ζεύγους πάλη-νίκη 2) αν η εξέλιξη λαμβάνει χώρα μέσω του ζεύγους πρόβλημα-λύση 3) αν η εξέλιξη συμβαίνει μέσω και των δυο ζευγών και 4) αν η εξέλιξη γίνεται χωρίς τα δυο αυτά ζεύγη 14. Ο Propp απορρίπτοντας την άποψη της ιστορικό-γεωγραφικής σχολής και τη λογική ότι το παραμύθι είναι ένα όλο που πρέπει να κατηγοριοποιηθεί με αυστηρό τρόπο, προβάλλει την ιδέα του μοτίβου που παύει να είναι αδιαίρετο και κατατέμνεται σε τέσσερα στοιχεία που οδηγούν στο σχηματισμό πολλών προτάσεων και σε διάφορους συνδυασμούς. Αυτό το γεγονός έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν μέρη που μεταβάλλονται (τα δρώντα πρόσωπα) και μέρη που παραμένουν σταθερά (ενέργειες, λειτουργίες) στην αφήγηση. Έτσι εισάγεται μία νέα έννοια «η λειτουργία» που είναι «η ενέργεια ενός δρώντος προσώπου, που ορίζεται από την άποψη της σημασίας της για την πορεία της δράσης» 15. Με αυτόν τον τρόπο παρατήρησε ότι σε μία ορισμένη κατηγορία παραμυθιών, που τα ονόμασε «μαγικά», παραμένουν αμετάβλητες ορισμένες λειτουργίες τις οποίες επιτελούν συγκεκριμένες επίσης δρώσες δυνάμεις 16. Εκείνα που μεταβάλλονται από παραμύθι σε παραμύθι είναι τα ονόματα των δρωσών δυνάμεων και οι ιδιότητές τους 17, οι τόποι, ο τρόπος με τον οποίο επιτελείται η λειτουργία και οι περιστάσεις κάτω από τις οποίες συμβαίνει. Στη μελέτη του εστιάζει στις σταθερές αξίες, τις λειτουργίες, στο τι κάνουν τα πρόσωπα και συνοψίζει τις παρατηρήσεις του για τα μαγικά παραμύθια ως εξής 18 : 1. Οι σταθερές, τα μόνιμα στοιχεία του παραμυθιού (μύθου) είναι οι λειτουργίες των δρώντων προσώπων, ανεξάρτητα από το ποιος δρα και από το πώς δρα. Οι λειτουργίες αποτελούν τα θεμελιώδη συστατικά μέρη του παραμυθιού, που μπορούμε να θεωρηθούν και μοτίβα. 2. Ο αριθμός των λειτουργιών που εμφανίζονται στο μαγικό παραμύθι είναι περιορισμένος. 3. Η ακολουθία των λειτουργιών είναι πάντοτε η ίδια και πολλές φορές περισσότερες λειτουργίες συγχωνεύονται σε μια. 4. Όλα τα μαγικά παραμύθια είναι μονοτυπικά στη δομή τους. Αυτό σημαίνει ότι η πλοκή του παραμυθιού εξελίσσεται πάνω σε ένα άξονα και η αφήγηση είναι γραμμική οι τυχόν εμφανιζόμενες ποικιλίες ή τα νέα στοιχεία ανήκουν στις ευρύτερες κατηγορίες των ήδη υπαρχουσών κατηγοριών. O Propp απαρίθμησε τριανταμία λειτουργίες (βλ. πίνακα 1) από τις οποίες οι περισσότερες επαναλαμβάνονται σχεδόν σταθερά στα περισσότερα από τα μαγικά παραμύθια και επιτελούνται σε διαφορετικές φάσεις του μύθου από διαφορετικά δρώντα πρόσωπα 19. Βέβαια δεν υπάρχουν και οι τριανταμία λειτουργίες σε όλα τα παραμύθια και πολλές φορές κάποιο παραμύθι μπορεί να ξεκινά με τη πρώτη ή με 14 Προπ, Β. Γ. (1987). Μορφολογία του παραμυθιού, μετ. Α. Παρίση, εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα, σ ό. π., σ Ο Προπ αναγνωρίζει σε κάθε αφήγηση έξι δρώσες δυνάμεις ή δρώντα ή ρόλους που ενεργούν κατά ζεύγη: α) Ο ήρωας ή πρωταγωνιστής και το πολύτιμο αντικείμενο, β) ο πομπός και ο δέκτης, γ) ο σύμμαχος και ο αντίπαλος ή εχθρός. 14 ό. π., σ ό. π., σ ό. π., σ [7]

8 οποιαδήποτε άλλη λειτουργία ή μπορεί να παρατηρηθούν συνοψίσεις ή συνενώσεις τους μέσα στα πλαίσια όμως της γενικότερης γραμμής. Πίνακας 1 Οι 31 Λειτουργίες του Vladimir Propp 20 1)απομάκρυνση ή απουσία 17) ο σημαδεμένος ήρωας (στιγμάτιση) 2) απαγόρευση 18) ο ήρωας που νικά τον ανταγωνιστή του (νίκη) 3) παράβαση 19) η απαλλαγή από τη συμφορά ή την αρχική έλλειψη 4) έρευνα ή διερεύνηση 20) η επιστροφή του ήρωα 5) προδοσία ή εκχώρηση 21) η καταδίωξη του (κυνηγητό) 6) παγίδα ή εξαπάτηση 22) ο ήρωας σώζεται 7)συνενοχή 23)ο ήρωας φτάνει αγνώριστος σπίτι του 8)βλάβη ( ή έλλειψη ή δολιοφθορά) 24)οι αξιώσεις του ψεύτικου ήρωα (αβάσιμες απαιτήσεις) 9) μεσολάβηση 25)στον ήρωα αναθέτουν έναν δύσκολο άθλο 10) συναίνεση του ήρωα 26) εκτέλεση του άθλου (λύση) 11) αναχώρηση του ήρωα 27)αναγνώριση του ήρωα 12) ήρωας υποβάλλεται σε δοκιμασία 28) ξεσκέπασμα του ψεύτικου ήρωα ή από δωρητή του ανταγωνιστή 13) αντίδραση του ήρωα 29) μεταμόρφωση του ήρωα 14) προμήθεια του μαγικού μέσου, 30) τιμωρία του ανταγωνιστή εφοδιασμός 15) μετακίνηση του ήρωα 31) γάμος του ήρωα 16)αγώνας ανάμεσα στον ήρωα και τον ανταγωνιστή του (πάλη) Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε ότι οι τριανταμία λειτουργίες διαχέονται σε πρόσωπα που κατηγοριοποιούνται σε εφτά ομάδες, τους λεγόμενους κύκλους δράσης που είναι οι εξής: α) κύκλος δράσης του ανταγωνιστή β) κύκλος δράσης του δωρητή ή του προμηθευτή γ) κύκλος δράσης του βοηθού δ) κύκλος δράσης της πριγκίπισσας και του πατέρα της ε) κύκλος δράσης του αποστολέα στ) κύκλος δράσης του ήρωα και ζ) κύκλος δράσης του ψεύτικου ήρωα 21. Ένα πρόσωπο μπορεί να συναντάται σε πολλούς κύκλους δράσης όπως και το αντίστροφο δηλαδή ένας κύκλος δράσης να κατανέμεται σε αρκετά πρόσωπα. 5. Η εφαρμογή της μορφολογικής προσέγγισης: ελληνικά και ρωσικά παραμύθια Στη συνέχεια θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε δύο λαϊκά παραμύθια, το ένα από τη Ρωσία και το άλλο από την Ελλάδα, με τη μορφολογική προσέγγιση του Propp και να εφαρμόσουμε στην πράξη τη μελέτη του γύρω από τις 31 λειτουργίες, εντοπίζοντας βασικά τους σημεία. Καταρχήν θα παρουσιάσουμε περιληπτικά τις 20 ό. π.,σ Αυδίκος, Ε. (1995). Το λαϊκό παραμύθι, εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα, σ.111. [8]

9 υποθέσεις των δυο παραμυθιών από τις δυο χώρες προκειμένου να έχει μία εικόνα ο αναγνώστης. Αρχικά παρατίθεται το ελληνικό λαϊκό παραμύθι που τιτλοφορείται «Η Πούλια και ο Αυγερινός» με την εξής υπόθεση: «Ήταν κάποτε ένας κυνηγός που ζούσε με τη γυναίκα του και έκαναν ένα όμορφο κοριτσάκι που το ονόμασαν Πούλια. Μετά από λίγο καιρό η μητέρα πέθανε και ο κυνηγός ξαναπαντρεύτηκε και έκανε ακόμη ένα παιδί με μια άλλη γυναίκα που το ονομάσανε Αυγερινό. Η μητριά όμως ζήλευε την Πούλια και ήθελε να την πουλήσει σαν σκλάβα. Ο Αυγερινός, όταν το άκουσε αυτό, πήγε στην Πούλια και της το είπε και αυτή αποφάσισε να ρωτήσει μια γριά γειτόνισσα. Εκείνη τη συμβούλεψε να φύγει μακριά της. Την ώρα λοιπόν που θα τη χτένιζε η μητριά για να τη πάει το παζάρι, ο Αυγερινός θα άρπαζε την κορδέλα και θα έτρεχε μακριά, αυτή θα τον ακολουθούσε για να ξεφύγουν. Η γριά τους είπε ότι η μητριά θα τρέξει να τους φτάσει και τότε θα ρίξετε ένα μαχαίρι και θα γίνει κάμπος. Αλλά η μητριά θα τον περάσει και τότε θα ρίξετε αυτό το χτένι και θα γίνει λόγγος με αγκάθια, αλλά και αυτόν θα τον περάσει. Τέλος θα ρίξετε αυτό το αλάτι και θα σχηματιστεί μια λίμνη που δε θα μπορεί να περάσει. Αφού τους είπε αυτά τα λόγια, τους δίνει τα αντικείμενα και τα παιδιά φεύγουν. Το σχέδιο μπαίνει σε εφαρμογή και αρχίζει το χτένισμα και η διαφυγή των δυο παιδιών ώσπου φτάνουν στη λίμνη που δεν μπορούσε να περάσει η μητριά. Τότε αυτή καταράστηκε τον Αυγερινό λέγοντάς του να διψά συνέχεια και από όποιου ζώου την πατημασιά πιει νερό, να γίνει και ο ίδιος το ζώο αυτό. Στη διαδρομή ο Αυγερινός δίψασε και ήθελε να πιει από μια πατημασιά λύκο. Η Πούλια τον απέτρεψε λέγοντας ότι θα μεταμορφωθεί σε λύκο και θα τη φάει. Στη συνέχεια συνάντησαν μια πατημασιά αρνιού αλλά η Πούλια δεν μπόρεσε να τον αποτρέψει, ήπιε και μεταμορφώθηκε σε αρνί. Περπατώντας έφτασαν σε ένα πηγάδι όπου ήπιαν νερό. Τότε η Πούλια είδε ένα κυπαρίσσι και ευχήθηκε να ήταν εκεί ψηλά, πράγμα που έγινε. Όμως σε λίγη ώρα εμφανίστηκαν στρατιώτες με άλογα και της ζήτησαν να κατέβει για να μην τρομάζει τα άλογά τους και εκείνη δεν το έκανε. Οι στρατιώτες πήγαν στο βασιλόπουλο και του το ανακοίνωσαν και προσπάθησε και εκείνος να την κατεβάσει από το κυπαρίσσι αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Τότε άρχιζαν να κόβουν το δέντρο αλλά το αρνάκι έγλυφε τον κορμό και γινόταν διπλός σε πάχος. Το βασιλόπουλο πήγε να ζητήσει τη βοήθεια μιας γριάς που χρησιμοποιώντας ένα κόσκινο και ένα σκαφίδι κοσκίνιζε ανάποδα κάτω από το δέντρο. Έτσι κατάφερε να ξεγελάσει την Πούλια ώστε να κατέβει από το δέντρο και να της δείξει τάχα πώς κοσκινίζουν. Το βασιλόπουλο την άρπαξε και ίσα που πρόλαβε να πάρει το αρνάκι μαζί της στο παλάτι όπου και παντρεύτηκε το βασιλόπουλο. Ζούσαν αγαπημένοι αλλά η πεθερά της δεν τη συμπαθούσε ώσπου μια μέρα την πήγε σ ένα πηγάδι όπου και την έριξε. Το αρνάκι το ένιωσε και προσπάθησε να ενημερώσει το βασιλόπουλο που την έψαχνε αλλά και εκείνο κινδύνευε με σφάξιμο. Τότε η Πούλια παρακάλεσε το Θεό να τη βοηθήσει ώστε να μη σφάξουν τον αδερφό της και έτσι έγινε. Πετάχτηκε από το πηγάδι αλλά δεν πρόλαβε να το σώσει αφού το είχαν σφάξει και το έτρωγαν. Η Πούλια μάζεψε τα κόκαλά του, τα έβαλε σε μια στάμνα και τα έθαψε στον κήπο όπου φύτρωσε μια πορτοκαλιά με ένα χρυσό πορτοκάλι στην κορφή. Η πεθερά ήθελε να το κόψει αλλά τα κλαδιά της έβγαλαν τα μάτια και τότε η Πούλια πήγε να το κατεβάσει αυτή και το πορτοκάλι της είπε να το πιάσει σφιχτά και έτσι πετάχτηκε στον ουρανό και άφησε τον κόσμο αυτό και έγινε αστέρι με τον Αυγερινό» Μέγας, Γ. Α. (2004). Ελληνικά παραμύθια, τόμος Α, 15 η έκδοση, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα, σ [9]

10 Στη συνέχεια ακολουθεί το ρωσικό παραμύθι με τον τίτλο «Αδερφούλα Αλιόνουσκα και αδερφούλης Ιβάνουσκα» με την εξής υπόθεση: «Ήταν μια φορά ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα που είχαν δυο παιδιά τον Ιβάνουσκα και την Αλιόνουσκα. Όταν οι γονείς τους πέθαναν άρχισαν να περιπλανιούνται και άρχισαν να διψούν. Τελικά έφτασαν σε ένα ποτάμι όπου έβοσκαν άλογα. Ο Ιβάνουσκα ήθελε να πιει αλλά η αδερφή του τον σταμάτησε φοβούμενη μην γίνει και ο ίδιος μουλάρι. Στη συνέχεια συνάντησαν ένα ρυάκι που δίπλα είχε γουρούνια και πάλι η αδερφή τον απέτρεψε από το να πιει. Έπειτα συνάντησαν ένα κοπάδι κατσίκια που έπιναν νερό και δεν άντεξε ο Ιβάνουσκα και ήπιε και μεταμορφώθηκε σε κατσικάκι. Η αδερφούλα του το έδεσε με μια ζώνη και μια μέρα το κατσικάκι εκεί που βοσκούσε μπήκε στον κήπο του βασιλιά ο οποίος βλέποντάς τη θέλησε να μάθει ποια είναι. Αφού είπε την ιστορία τους στο βασιλιά και γνωρίστηκαν, παντρεύτηκαν με το κατσικάκι να βόσκει στον κήπο. Όμως μια μέρα ο βασιλιάς έλειπε και η κακιά μάγισσα έκανε μάγια στη βασίλισσα και αρρώστησε η Αλιόνουσκα. Η κακιά μάγισσα πήγε δήθεν για να τη γιατρέψει αλλά την παρέσυρε στη θάλασσα και της έδεσε μια πέτρα στο λαιμό για να πνιγεί στο βυθό. Το κατσικάκι έτρεξε προς τα κει και είδε τη μάγισσα να παίρνει τη μορφή της βασίλισσας και να παρουσιάζεται στο βασιλιά, το κατσικάκι έλειπε και ο βασιλιάς παραξενεύτηκε. Η μάγισσα χτυπούσε το κατσικάκι για να μη τη μαρτυρήσει και ήθελε να το σφάξει. Ο βασιλιάς δέχτηκε να ικανοποιήσει το αίτημά της και το κατσικάκι ζήτησε να πάει στη θάλασσα για να πλύνει τάχα τα εντεράκια του, εκεί ζήτησε τη βοήθεια της αδερφής του που όμως ήταν στο βυθό. Το κατσικάκι επανειλημμένα πήγε στη θάλασσα και ο βασιλιάς αναρωτήθηκε τι συμβαίνει και το ακολούθησε στη θάλασσα. Εκείνη την ώρα η Αλιόνουσκα μπόρεσε να βγει από τη θάλασσα και ο βασιλιάς την τράβηξε και της έβγαλε την πέτρα και κάθισαν να μιλήσουν. Ο βασιλιάς διέταξε να κάψουν τη μάγισσα και έτσι οι δυο ήρωες και το κατσικάκι ζούσαν μαζί αγαπημένοι.» Από μια πρώτη ματιά μπορούμε να αντιληφθούμε ότι τα δυο παραμύθια έχουν κοινά στοιχεία και φυσικά λαμβάνοντας υπόψη τις λειτουργίες του Propp μπορούμε να εντοπίσουμε και κοινές λειτουργίες γεγονός που δείχνει την εφαρμογή της προσέγγισής του και ταυτόχρονα τη διακειμενικότητα που διέπει τη λογοτεχνία και τα παραμύθι γενικότερα. Πιο συγκεκριμένα, στο ελληνικό λαϊκό παραμύθι της Πούλιας και του Αυγερινού παρατηρούμε να πραγματώνονται οι εξής λειτουργίες: (1) Η «απομάκρυνση» (ή απουσία), οι δυο ήρωες κατόπιν συμβουλής της γριάς γειτόνισσας καταφέρνουν να αποδράσουν με δόλο από το σπίτι προκειμένου να σωθεί η Πούλια από τα χέρια της μητριάς, που θέλει να την πουλήσει ως σκλάβα και έτσι δυο μέλη της οικογένειας απουσιάζουν για ένα πολύ σοβαρό λόγο. (2) Η «απαγόρευση», όπου η μητέρα του Αυγερινού τον καταριέται να διψάει συνέχεια και εάν πιει από την πατημασιά ενός ζώου να μεταμορφωθεί στο ίδιο ζώο. Η απαγόρευση προβάλλεται έμμεσα μέσα από μια κατάρα και αφορά την πόση νερού, δηλαδή την ικανοποίηση μιας βασικής ανάγκης. (3) Η «παράβαση», αφού ο Αυγερινός κάνει προσπάθειες να μην πιει νερό και η αδερφή του τον αποτρέπει αλλά δεν αντέχει και υποκύπτει με αποτέλεσμα να παραβεί την απαγόρευση και να πιει τελικά από την πατημασιά ενός αρνιού και να μεταμορφωθεί. (4) Ακολουθεί η λειτουργία της «έρευνας» ή της «διερεύνησης» που συνδέεται με το βασιλόπουλο που προσπαθεί να κατεβάσει από το κυπαρίσσι την Πούλια και αφού κάνει ανίχνευση στο χώρο και επιχειρεί διάφορους τρόπους, δεν τα καταφέρνει και αποφασίζει να καταφύγει σε μια άλλη λειτουργία, (5) στην «παγίδα» ή στην «εξαπάτηση» μέσω μιας γριάς που υπόσχεται [10]

11 την κάθοδο της Πούλιας από το δέντρο. Τα εργαλεία που χρησιμοποιεί για να ξεγελάσει το θύμα είναι ένα κόσκινο και ένα σκαφίδι. Στη συνέχεια παρουσιάζεται (6) η λειτουργία της «συνενοχής», όπου η Πούλια παρασύρεται από τη γριά για να κατέβει κάτω και να της δείξει πώς να κοσκινίσει σωστά και έτσι επιτυγχάνονται τα σχέδια της χωρίς να το γνωρίζει η ηρωίδα. Πρέπει να αναφέρουμε ότι μέχρι αυτό το σημείο το παραμύθι βρίσκεται στο προπαρασκευαστικό στάδιο και στη συνέχεια θα προχωρήσουμε στην πλοκή. Θα ακολουθήσει μία λειτουργία απαραίτητη για την πλοκή, η οποία συνήθως υπάρχει γενικότερα στο παραμύθι και είναι (7) η «έλλειψη» ή «βλάβη» που εδώ πραγματώνεται μέσα την αρπαγή της Πούλιας από το βασιλόπουλο και την απώλεια του αρνιού της, αλλά η έντονη επιθυμία της πείθει το βασιλόπουλο και τελικά παίρνουν το αρνάκι μαζί τους και έτσι μας παρουσιάζεται (8) η «μεσολάβηση» όπου μία έλλειψη γνωστοποιείται και κατόπιν παράκλησης σε άλλον ήρωα επιτυγχάνεται η κάλυψή της, επομένως με την αγάπη της η Πούλια μεσολάβησε για να έρθει πίσω το αρνάκι. Με τη λειτουργία αυτή εισάγεται στη δράση ο ήρωας που μπορεί να είναι δυο ειδών, ο αναζητητής ή ο ήρωας-θύμα 23. Στο συγκεκριμένο παραμύθι πρόκειται για το δεύτερο είδος. Στην εξέλιξη της υπόθεση βλέπουμε την ηρωίδα να συναινεί με την πεθερά της για να πάνε δήθεν βόλτα και με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται (9) η λειτουργία της «συναίνεσης» της ηρωίδας. Αναχωρούν από το παλάτι για τη βόλτα που θα γίνει κοντά σε ένα πηγάδι και έτσι έχουμε (10) την «αναχώρηση» της ηρωίδας και τέλος (11) την «υποβολή της σε δοκιμασία» εφόσον η πεθερά της τη ρίχνει στο πηγάδι προκειμένου να πεθάνει. Στο πλαίσιο αυτό έχουμε και (12) την «αντίδραση του ήρωα», όταν εκείνη απευθύνει παράκληση στο Θεό όταν έρχεται το αρνάκι για να ζητήσει τη βοήθειά της προκειμένου να σωθεί και αυτό με τη σειρά του οδηγεί στην (13) «προμήθεια του μαγικού μέσου» που εδώ είναι η παρέμβαση του Θεού που έχει ως αποτέλεσμα (14) τη «μετακίνηση του ήρωα» μέσα από την έξοδό της από το πηγάδι για να σώσει το αρνάκι από το σφάξιμο. Στόχος της συγκεκριμένης λειτουργίας είναι να εξαλείψει τη δυστυχία κάποιου προσώπου. Στο τέλος του παραμυθιού έχουμε την (15) «πάλη» ανάμεσα στην Πούλια και στην πεθερά της που θέλει να κόψει το χρυσό πορτοκάλι από το δέντρο όπου είναι θαμμένος ο Αυγερινός-αρνάκι. Το αποτέλεσμα της πάλης θα κρίνει και την τύχη του αντικειμένου της αναζήτησης. Θα ακολουθήσει (16) το «σημάδεμα του ήρωα» μέσα από το πορτοκάλι που θα μετατρέψει την Πούλια σε βροντή και θα τη μεταφέρει στον ουρανό. Έτσι η ηρωίδα πετυχαίνει (17) τη «νίκη» απέναντι στον ανταγωνιστή και τη λύτρωσή της από την κακιά μητριά και την κακιά πεθερά. Σε γενικές γραμμές επισημάναμε τις επιμέρους λειτουργίες του Propp και πώς αυτές υλοποιούνται μέσα σε ένα τόσο γνωστό παραμύθι της Ελλάδας. Η αντίστοιχη προσπάθεια θα γίνει και στο ρωσικό λαϊκό παραμύθι με τα δύο αδερφάκια. Σε αυτό το παραμύθι έχουμε πάλι δύο αδέρφια, ένα κορίτσι και ένα αγόρι. Η πλοκή ξεκινά από την ώρα που μένουν μόνα τους και απροστάτευτα στον κόσμο. Εντοπίσουμε καταρχήν και εδώ τη λειτουργία της (1) «απομάκρυνσης» των δύο ηρώων που αποχωρίζονται το σπίτι τους μετά το θάνατο των δικών τους και με αυτόν τον τρόπο μας δίνεται η αρχική κατάσταση του παραμυθιού. Ακολουθεί η (2) «απαγόρευση» από την Αλιόνουσκα στον αδερφό της που δεν του επιτρέπει να πιει νερό για να μη μεταμορφωθεί σε ζώο. Και στις δυο περιπτώσεις παρατηρούμε μεγάλη ομοιότητα στη λειτουργία αυτή. Και στο ρωσικό παραμύθι εντοπίζεται η (3) 23 Προπ, Β. Γ. (1987). Μορφολογία του παραμυθιού, μετ. Α. Παρίση, εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα, σ.108. [11]

12 «παραβίαση» της απαγόρευσης εκ μέρους του Ιβάνουσκα που πίνει νερό από το μέρος που ξεδιψούν κατσίκια με αποτέλεσμα να γίνει και ο ίδιος κατσικάκι. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει η λειτουργία της (4) «έρευνας ή διερεύνησης» από την πλευρά του βασιλιά για να μάθει πληροφορίες για αυτήν. Λίγο αργότερα η Αλιόνουσκα θα πέσει θύμα απάτης, εκπληρώνοντας τη λειτουργίας της «παγίδας ή εξαπάτησης», αφού η κακιά μάγισσα τη βρήκε μόνη της και της έκανε μάγια προκαλώντας αρρώστια σε αυτή και έτσι επιτελείται η λειτουργία της (5) «δολιοφθοράς/βλάβης». Πολύ σύντομα η μάγισσα θα ξεγελάσει την πρωταγωνίστρια και θα της προτείνει γιατρειά πηγαίνοντας στη θάλασσα και έτσι πραγματοποιείται η (6) «συναίνεση του ήρωα» και κατ επέκταση και η (7) «αναχώρηση του ήρωα» εφόσον η Αλιόνουσκα φεύγει με τη μάγισσα από το παλάτι. Και εδώ έχουμε την (8) «υποβολή του ήρωα σε δοκιμασία» αφού η ηρωίδα έπεσε στην παγίδα της μάγισσας που της έδεσε μια πέτρα στο λαιμό και την έριξε στη θάλασσα. Έπειτα το κατσικάκι, που απειλείται με σφάξιμο, πηγαίνει στη θάλασσα επανειλημμένα και ζητά τη βοήθεια της αδερφή του που καταφέρνει μετά από πολλές προσπάθειες να βγει και έτσι έχουμε τη (9) «μετακίνηση του ήρωα» και τη (10) «νίκη του ήρωα απέναντι στο ανταγωνιστή» και την τελική (11) «τιμωρία» της μάγισσας με το κάψιμό της. Συγκρίνοντας τις λειτουργίες των δυο παραμυθιών είναι φανερό ότι η μορφολογική προσέγγιση του Propp βρίσκει γόνιμο έδαφος και στα δύο, αφού παρουσιάζονται 11 κοινές λειτουργίες (βλ. πίνακα 2). Πίνακας 2 Κοινές λειτουργίες στα δυο παραμύθια 1) απομάκρυνση 7) συναίνεση του ήρωα 2) απαγόρευση 8) αναχώρηση του ήρωα 3) παράβαση 9) υποβολή του ήρωα σε δοκιμασία 4) έρευνα ή διερεύνηση 10) μετακίνηση του ήρωα 5) παγίδα ή εξαπάτηση 11) νίκη του ήρωα απέναντι στον ανταγωνιστή 6) έλλειψη ή βλάβη ή δολιοφθορά Θεωρούμε, μετά την πειραματική εφαρμογή, ότι η προσέγγιση αυτή μπορεί να εφαρμοστεί σε παραμύθια με διαφορετική τοπική προέλευση αναδεικνύοντας το διαπολιτισμικό χαρακτήρα των παραμυθιών και τη χρήση τους ως σημαντικό εργαλείο διδασκαλίας και εμψύχωσης για όλες τις ηλικίες. 6. Η αξία και η διδακτική αξιοποίηση της μορφολογικής προσέγγισης Η αξία της μορφολογικής προσέγγισης διαφαίνεται σε πολλά επίπεδα. Εκτός από το διδακτικό χαρακτήρα του ίδιου του παραμυθιού και τα μηνύματα που περνά στα παιδιά αλλά και στους μεγάλους, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ποικίλες δραστηριότητες, διαθεματικές ή projects προκειμένου να καλυφθούν όλοι οι γνωστικοί τομείς. [12]

13 Είναι γνωστή η «τράπουλα του Propp» από το βιβλίο του Τζιάνι Ροντάρι «Γραμματική της φαντασίας» όπου το κάθε τραπουλόχαρτο απεικονίζει μία λειτουργία και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία ιστοριών από τα ίδια τα παιδιά με την παρατήρηση των εικόνων και την προσπάθεια να την αφηγηθούν αφήνοντας τη φαντασία τους ελεύθερη και δίνοντας τη δική τους τροπή στην υπόθεση. Αφηγούμενα τα παιδιά αποκτούν αυτοπεποίθηση, συμμετέχουν ενεργά στην τάξη, συνεργάζονται και αλληλοβοηθιούνται ανταλλάσσοντας απόψεις ενώ ταυτόχρονα ασκούν τον προφορικό τους λόγο και με αυτόν τον τρόπο εμπλέκονται σε όλη την εκπαιδευτική διαδικασία. Επιπλέον, μπορούν να δημιουργήσουν τα ίδια την τράπουλα με τις κοινές λειτουργίες ή να κατασκευάσουν δύο τράπουλες, μία για κάθε παραμύθι, μέσα στα πλαίσια της καλλιτεχνικής και αισθητικής αγωγής ενώ για μεγαλύτερες ηλικίες μπορεί να γίνει αναζήτηση στο διαδίκτυο για εικόνες που να απεικονίζουν τις λειτουργίες. Επίσης, στο πλαίσιο αυτό μπορούν να καταγραφούν ή να μαγνητοφωνηθούν τα παραμύθια που δημιούργησαν τα παιδιά και να δημιουργηθεί ένα βιβλίο ή ένα cd που θα εικονογραφηθεί από τα ίδια και θα τοποθετηθεί στη βιβλιοθήκη της τάξης για δανεισμό ενώ εναλλακτικά μπορούν να τα δημοσιεύσουν στη σχολική εφημερίδα 24. Ακόμη μπορεί να λάβει χώρα μέσα στη τάξη και ένας άτυπος διαγωνισμός ανάμεσα στα παιδιά που θα κληθούν να σκεφτούν και να αφηγηθούν το πιο πρωτότυπο και παράξενο παραμύθι που θα παραβιάζει τις κοινές λειτουργίες που εντοπίσαμε και θα φέρνει ανατροπές, το πιο «ανατρεπτικό» παραμύθι θα βραβευτεί με ένα συμβολικό έπαθλο 25. Στη συνέχεια μπορούν να δραματοποιήσουν το παραμύθι ή την ιστορία που δημιούργησαν με τη σύνθεση μουσικής και την κατασκευή κοστουμιών ή ακόμη να την παίξουν σε κουκλοθέατρο ή με μαριονέττες που θα κατασκευάσουν τα ίδια ή και με παντομίμα. Τέλος, Επιπλέον, κάθε φιγούρα που αποτελεί την τράπουλα του Propp μπορεί να αποτελέσει πηγή για να δημιουργηθούν τα «φανταστικά διώνυμα» μια τεχνική που προτείνει ο Τζιάνι Ροντάρι προκειμένου τα παιδιά να δημιουργήσουν ιστορίες και στιχοπλοκίες 26. και στη συγκεκριμένη περίπτωση μπορεί συμπεριλάβει πρωτότυπα ζευγάρια λέξεων από τις λειτουργίες που παρουσιάστηκαν που θα χρησιμοποιηθούν πέρα από την τετριμμένη καθημερινή χρήση τους με αποτέλεσμα την υιοθέτηση αντισυμβατικών ιστοριών από τα παιδιά που εξαντλούν όλη τη δημιουργικότητά τους. Πιο συγκεκριμένα, τα ίδια τα παιδιά μπορούν να επιλέξουν ζευγάρια λέξεων μέσα από τα παραμύθια που άκουσαν π.χ. «αρνάκι-αστέρι» και μπορούν να πλάσουν και τις δικές του ιστορίες π.χ. «κάθε βράδυ ένα αρνάκι κοιτούσε τον έναστρο ουρανό και έκανε μια ευχή όταν έβλεπε κάποιο αστέρι να πέφτει» και συνεχίζουν την ιστορία αφήνοντας τη φαντασία τους ελεύθερη. Πρέπει να σημειωθεί ότι όλες οι δραστηριότητες μπορούν να προσαρμοστούν ανάλογα με το ηλικιακό και πνευματικό επίπεδο των παιδιών ώστε να ανταποκρίνονται στις ατομικές τους ανάγκες και στα ενδιαφέροντά τους. Τέλος, η κάθε λειτουργία από μόνη της προσφέρει στα παιδιά πλούσια ερεθίσματα γιατί απευθύνεται στον προσωπικό τους κόσμο πχ. η λέξη «απαγόρευση» 24 Γρόσδος Σ., Ντάγιου Ε., (2003). Τέχνη και γλώσσα, εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσ/νίκη, σ Χοντολίδου Ε., (2000). Μαγικά και έντεχνα παραμύθια, στο Ομάδα Έρευνας για τη Διδασκαλία της Λογοτεχνίας (2000). Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο: μια νέα πρόταση διδασκαλίας / Βενετία Αποστολίδου, Βικτωρία Καπλάνη και Ελένη Χοντολίδου (επιμ). Αθήνα: τυπωθήτω-γιώργος Δαρδανός, σ Αποστολίδου Β., Χοντολίδου Ε. (1999), Λογοτεχνία και Εκπαίδευση, Τυπωθήτω Γ. Δαρδανός, Αθήνα, σ [13]

14 τους φέρνει στο μυαλό τις εμπειρίες που έχουν τα ίδια από την οικογένεια τους, τι τους απαγορεύεται να κάνουν και να κατανοήσουν τα όρια ελευθερίας που έχουν ως μέλη μιας κοινωνίας 27. Συνεπώς, η μορφολογική προσέγγιση μπορεί να προσφέρει ένα σπουδαίο μέσο κοινωνικοποίησης και με αυτόν τον τρόπο δικαιολογείται και η άποψη που και ο ίδιος ο Propp υιοθέτησε ότι το παραμύθι εμφανίστηκε όταν έπαψαν να υπάρχουν τελετές μύησης στις ανθρώπινες κοινωνίες 28. Κλείνοντας, πρέπει να τονιστεί ότι τα δυο αυτά λαϊκά παραμύθια και από άποψη περιεχομένου ενισχύουν τη διαπολιτισμικότητα αφού δείχνουν τις κοινές αξίες που μπορούν να έχουν οι άνθρωποι διαφορετικών πολιτισμών διαχρονικά. Ιδέες όπως η επιβράβευση του καλού και η τιμωρία του κακού, η ανιδιοτέλεια, η καλοσύνη κτλ. προβάλλονται και αναδεικνύουν τις ομοιότητες που παρουσιάζουν οι άνθρωποι απ όλο τον κόσμο ως προς τις ιδέες και τις πεποιθήσεις τους. Επομένως, μορφή και περιεχόμενο βρίσκονται σε άμεση συνάφεια για ένα διαπολιτισμικό σχολείο στην πράξη. 27 Ροντάρι, Τζ. (1985). Η γραμματική της φαντασίας, εκδόσεις Τεκμήριο, Αθήνα, σ ό.π. σ. 93. [14]

15 Βιβλιογραφία Αυδίκος, E. (1997). Το λαϊκό παραμύθι: θεωρητικές προσεγγίσεις, εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα. Βασιλαράκης, Ι.Ν. (2005). Γλώσσα και πράξη της παιδικής λογοτεχνίας, εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα. Γρόσδος, Σ., Ντάγιου, Ε. (2003). Τέχνη και γλώσσα, εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσ/νίκη. ΔΕΠΠΣ, ΦΕΚ 303 και 304 / , τεύχος Β, τόμοι Α και Β, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα, Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο, ΥΠΕΠΘ, Αθήνα, Δημάση, Μ. Γ. (2001). Η διδασκαλία των πεζών και ποιητικών κειμένων στο δημοτικό σχολείο, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. Μέγας, Γ. Α. (2004). Ελληνικά παραμύθια, τόμος Α, 15 η Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα. έκδοση, εκδόσεις Μερακλής, Μ. Γ. (1999). Το λαϊκό παραμύθι: Κείμενα παραμυθολογίας, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. Μιχαλοπούλου, Κ. (1999). Ο ρόλος των ηρώων της παιδικής λογοτεχνίας στη διδασκαλία του αφηγήματος στο Νηπιαγωγείο, Στο Αποστολίδου Β., Χοντολίδου Ε. (επιμ.), Λογοτεχνία και Εκπαίδευση, Τυπωθήτω Γ. Δαρδανός, Αθήνα, 1999, σ Ντούλια, Α. (2010). Διδάσκοντας μέσα από τα παραμύθια: δυνατότητες, όρια, προοπτικές στα Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο με θέμα «Μαθαίνω πώς να μαθαίνω», 7-9 Μαΐου Ομάδα Έρευνας για τη Διδασκαλία της Λογοτεχνίας (2000). Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο: μια νέα πρόταση διδασκαλίας / Βενετία Αποστολίδου, Βικτωρία Καπλάνη και Ελένη Χοντολίδου (επιμ). Αθήνα: τυπωθήτω-γιώργος Δαρδανός. Προπ, Β. Γ. (1987). Μορφολογία του παραμυθιού, μετ. Αρ. Παρίση, εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα. Ροντάρι, Τζ. (1985). Γραμματική της φαντασίας, εκδόσεις Τεκμήριο, Αθήνα. Norton, D. (2003). Through the Eyes of a Child: An Introduction to Children's Literature (6th Edition), Merrill Prentice-Hall, Upper Saddle River. [15]

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνία και διαπολιτισμικές διαδρομές

Λογοτεχνία και διαπολιτισμικές διαδρομές Η Πούλια και ο Αυγερινός συναντούν την Αλιόνουσκα και τον Ιβάνουσκα. Μια προσέγγιση ενός ελληνικού και ενός ρώσικου παραμυθιού με τη μέθοδο του Propp «The Pleiades and the morning star meet Alionouska

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 1 Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Προαιρετικό σεμινάριο: Η διδασκαλία της Λογοτεχνίας στη Μέση Εκπαίδευση, Π.Ι. Οκτώβριος Νοέμβριος 2015 Επιμέλεια: Σωτηρία Παπαμαργαρίτη, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ:ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ. Αριθμός παιδιών που συμμετείχαν: 23 Αγόρια :14 Κορίτσια:9 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

ΘΕΜΑ:ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ. Αριθμός παιδιών που συμμετείχαν: 23 Αγόρια :14 Κορίτσια:9 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΜΑ:ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Ακριβοπούλου Γεωργία Θεματικό Πεδίο: Πολιτιστικά προγράμματα (Λογοτεχνία) Τάξη : Α Αριθμός παιδιών που συμμετείχαν: 23 Αγόρια :14 Κορίτσια:9 Σχολείο:5 ο Δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας

Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας Η ΓΛΩΣΣΑ! Η γλώσσα είναι το μέσο με το οποίο σκεφτόμαστε και επικοινωνούμε με τους άλλους, αλλά και ένα μέσο με το οποίο δημιουργούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015 ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 5.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Ελένη Μηλιάκου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Δομικά χαρακτηριστικά του παραμυθιού (υπερδομικό σχήμα αφήγησης) - Έναρξη-αρχή (χωροχρονικός προσανατολισμός)

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ Τ4Ε 2013-2014 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΟΛΥΔΕΝΔΡΙΟΥ ΤΑΞΗ : Δ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ :2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Υποστήριξης Επαγγελματικής Μάθησης Εκπαιδευτικών. Ενιαίο Ολοήμερο Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο «Ιαματική» 13 Ιουνίου 2016

Πρόγραμμα Υποστήριξης Επαγγελματικής Μάθησης Εκπαιδευτικών. Ενιαίο Ολοήμερο Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο «Ιαματική» 13 Ιουνίου 2016 Πρόγραμμα Υποστήριξης Επαγγελματικής Μάθησης Εκπαιδευτικών Ενιαίο Ολοήμερο Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο «Ιαματική» 13 Ιουνίου 2016 o Επαρχία Λεμεσού, κοινοτικά όρια Επταγώνειας o Ενιαίο Ολοήμερο Περιφερειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ενότητα 4: Επέτειος Πολυτεχνείου Νηπιαγωγείο Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ 2 0 1 5-2 0 1 6 ιάρκεια σεµιναρίου : 80 ώρες Κόστος : 700 (έως 10 δόσεις των 70 ) Απευθύνεται σε : εµψυχωτές, ηθοποιούς, παιδαγωγούς, θεατρολόγους, µουσειοπαιδαγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό (συνάφεια θεματικών ενοτήτων και λογοτεχνικού παιχνιδιού/γραμματισμού)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ- ΔΡΑΣΗΣ 23 ΜΑΪΟΥ 2015 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Β ΛΑΡΝΑΚΑ ΔΗΜ. ΣΧ. ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Β ΛΑΡΝΑΚΑ ΠΡΟΦΙΛ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Tουρκοκυπριακή συνοικία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Μέθοδος Project Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΙΑΚΡΙΤΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ. Κατσούγκρη Αναστασία

Ο ΔΙΑΚΡΙΤΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ. Κατσούγκρη Αναστασία Ο ΔΙΑΚΡΙΤΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Κατσούγκρη Αναστασία akatsou0708@gmail.com Διαφοροποίηση στη διδασκαλία Προϋπόθεση για την συνεκπαίδευση Η προσαρμογή της διδασκαλίας για να ανταποκριθεί σε διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 1 η ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ (ΑΛΛΗΛΟ-)ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2012-2013. Διοργάνωση: Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β. Καλοκύρη Παρασκευή 14 - Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διπλωματικές εργασίες (Τα υπογραμμισμένα θέματα αφορούν εργασίες που έχουν υποστηριχθεί)

Α. Διπλωματικές εργασίες (Τα υπογραμμισμένα θέματα αφορούν εργασίες που έχουν υποστηριχθεί) Επέβλεψε και πιβλέπει Α. Διπλωματικές εργασίες (Τα υπογραμμισμένα θέματα αφορούν εργασίες που έχουν υποστηριχθεί) 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο

Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο Διαφοροποιημένη διδασκαλία στο νηπιαγωγείο Βασίλης Οικονομίδης Διαφοροποιημένη διδασκαλία είναι η διδακτική εκείνη προσέγγιση κατά την οποία ο εκπαιδευτικός λαμβάνοντας υπόψη τη μαθησιακή ετοιμότητα, τα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Ηµεροµηνία ιδακτική Ώρα Τάξη/Τµήµα Αριθµός Μαθητών

Σχολείο Ηµεροµηνία ιδακτική Ώρα Τάξη/Τµήµα Αριθµός Μαθητών 2.2. Φόρµα Μαθήµατος 2 ης Τηλεδιάσκεψης Το νερό νεράκι Ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε ηµοτικά Σχολεία της Ελλάδος και της Κύπρου ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΛΗΡΟΥ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΥΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΙΤΛΟΣ Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μεταμορφώνεται ΤΑΞΗ ΣΤ ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ Μια διδακτική ώρα(45 λεπτά) ΕΜΠΛΕΚΩΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Διδάσκουσες:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα