Σηµειώσεις για το 1 ο έτος. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος (PhD)-Ψυχοθεραπεύτρια. Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σηµειώσεις για το 1 ο έτος. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος (PhD)-Ψυχοθεραπεύτρια. Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς"

Transcript

1 Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Θεραπεία: Θεωρητικό υπόβαθρο - βασικές αρχές - ψυχοθεραπευτικές δεξιότητες και τεχνικές Σηµειώσεις για το 1 ο έτος Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος (PhD)-Ψυχοθεραπεύτρια WWW. IBRT.GR I.Ε.Θ.Σ. (2007). Πακέτο σηµειώσεων 21 Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Απαγορεύεται η ανατύπωση ή χρησιµοποίηση του κειµένου ή µέρους του χωρίς την έγγραφη άδεια της συντάκτριας 1

2 Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία Α. Ιστορική αναδροµή A1. Εισαγωγή Η γνωσιακή-συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία αναπτύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως αναγκαιότητα για την ύπαρξη ενός νέου ψυχοθεραπευτικού µοντέλου. Μέχρι τότε τα θεραπευτικά µοντέλα που κυριαρχούσαν ήταν το ψυχαναλυτικό και το συµπεριφοριστικό µοντέλο. Ωστόσο, φάνηκε πως η συµπεριφοριστική θεωρία δεν επαρκούσε να εξηγήσει πολλούς τύπους της ανθρώπινης συµπεριφοράς. Το σχήµα ερέθισµα αντίδραση δεν ίσχυε στην ερµηνεία εγκατάστασης αρκετών δυσλειτουργικών συµπεριφορών. Από την άλλη µεριά, το ψυχαναλυτικό µοντέλο φάνηκε να µην µπορεί να αντιµετωπίσει έγκαιρα και αποτελεσµατικά αρκετά ψυχολογικά προβλήµατα. Με την πάροδο του χρόνου άρχισαν να αναπτύσσονται οι νεοσυµπεριφοριστικές θεωρίες, οι οποίες εµπλούτισαν και εξέλιξαν τις υπάρχουσες κλασσικές θεωρίες της µάθησης (κλασσική και εξαρτηµένη), οι λεγόµενες κοινωνικογνωστικές θεωρίες, µε κύριους εκφραστές τους Bandura, Meichenbaum, Mahoney, Kanfer. Οι κοινωνικογνωστικές θεωρίες έδωσαν έµφαση στις ενσυνείδητες γνωστικές λειτουργίες µε τις οποίες το άτοµο προσλαµβάνει, οργανώνει, κωδικοποιεί και επεξεργάζεται τα πληροφοριακά ερεθίσµατα, δηµιουργώντας νέες γνωστικές δοµές (Κολιάδης, 1992). Πρόκειται για τις ενδιάµεσες µεταβλητές ανάµεσα στο ερέθισµα και την αντίδραση, οι οποίες επέδρασαν στην διαµόρφωση του γνωσιακού χαρακτήρα της γνωσιακής-συµπεριφοριστικής θεραπείας. Με την εµφάνιση της γνωσιακής συµπεριφοριστικής θεραπείας, άρχισε να υπάρχει µια ανοικτή απόρριψη στην ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία: καταρχήν, στην έννοια των ασυνείδητων διεργασιών, στην έµφαση στο υλικό του παρελθόντος, καθώς και στην αναγκαιότητα για µακρόχρονη διάρκεια της θεραπείας (Beck, 1967). Ένας άλλος παράγοντας ο οποίος συνέβαλλε στην ανάπτυξη του γνωσιακούσυµπεριφοριστικού µοντέλου θεραπείας ήταν πως υπήρχαν προβλήµατα, όπως για παράδειγµα, ιδεοληπτικός ιδεασµός, τα οποία µόνο µε συµπεριφοριστικούς χειρισµούς δεν σηµείωναν βελτίωση. Η διαµόρφωση γνωσιακών-συµπεριφοριστικών χειρισµών συµπλήρωσε ένα κενό στις θεραπευτικές τεχνικές (Dobson & Dozois, 1988). Σήµερα, η γνωσιακή-συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία εφαρµόζεται σε ένα 2

3 ευρύ φάσµα διαταραχών: αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη, διαταραχές πρόσληψης τροφής, χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, διαταραχές προσωπικότητας, προβλήµατα στο ζευγάρι ή στα µέλη οικογένειας, κ.ά. Γνωσιακή προσέγγιση είναι κάθε ψυχολογική προσέγγιση που παραδέχεται την άποψη πως η νοητική αναπαράσταση του εξωτερικού κόσµου ασκεί αποφασιστικό ρόλο στην ανθρώπινη συµπεριφορά και πως η κατανόηση και τροποποίηση της συµπεριφοράς επιτυγχάνεται µέσα από την κατανόηση της νοητικής αναπαράστασης. «H γνωσιακή θεραπεία δίνει έµφαση στο ρόλο του συλλογισµού στη µάθηση, δηλαδή στο ρόλο των γνωσιακών και συµβολικών διαδικασιών που επιδρούν στη συµπεριφορά. Οι διαδικασίες αυτές περιλαµβάνουν αντίληψη και επεξεργασία των γεγονότων που συµβαίνουν στο περιβάλλον, συστήµατα αξιών και αντιλήψεων, σκέψεις, σχεδιασµό, λύση προβληµάτων κλπ. Εάν κατανοήσουµε τα γεγονότα που συνέβησαν στο περιβάλλον του, χωρίς να πάρουµε υπόψη µας την αλληλεπίδραση ανάµεσα στις γνωσιακές διαδικασίες και το περιβάλλον, τότε δεν θα µπορούµε να επεξηγήσουµε επαρκώς τη συµπεριφορά του ατόµου» (Χαρίλα, 1995, σελ ). Η γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία, αποτελεί ένα συγκερασµό συµπεριφοριστικών και γνωσιακών στρατηγικών, oι οποίες στοχεύουν στην καταγραφή και τροποποίηση των νοητικών (γνωσιακών) συστηµάτων του πελάτη έτσι ώστε να επιτευχθεί η γνωσιακή και συµπεριφοριστική αλλαγή. Στην εξέλιξη του µοντέλου, έτσι όπως εφαρµόζεται σήµερα, επέδρασαν διάφορες θεωρίες. Οι κύριες επιρροές του γνωσιακού-συµπεριφοριστικού µοντέλου, βασίζονται στην γνωσιακή θεωρία του Beck (1963) και στην λογικοσυναισθηµατική θεωρία του Ellis (1962) οι οποίες και θεµελιώνουν τον γνωσιακό χαρακτήρα του µοντέλου. Παράλληλα, και άλλες θεωρίες έχουν επιδράσει αρκετά, όπως, τα µοντέλα αυτοδιαχείρισης κυριότερα των οποίων είναι το περιεκτικό µοντέλο αυτορρύθµισης (Kanfer, 1989) και η άσκηση στην αυτοκαθοδήγηση (Maichenbaum, & Goodman 1971), η θεραπεία επίλυσης προβληµάτων (D Zurilla & Goldfried, 1971), η άσκηση στην αντιµετώπιση του άγχους (Suin & Richardson, 1971), Α Λογικοσυναισθηµατική θεραπεία (Rational-Emotive Therapy) Η λογικοσυναισθηµατική θεραπεία αναπτύχθηκε την δεκαετία του 1950 και υποστηρίζει πως ο άνθρωπος διαφέρει από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο γιατί 3

4 σκέπτεται, έχει αξίες και µπορεί να αναπτύξει γνωστικές δοµές. Ο άνθρωπος είναι βασικά ένα λογικό ον, αλλά διακατέχεται από παράλογες σκέψεις. Όταν σκέπτεται λογικά, είναι ευτυχισµένος και επαρκής. Όταν όµως σκέπτεται παράλογα, είναι δυστυχής γιατί οι παράλογες σκέψεις προκαλούν ψυχολογικές διαταραχές και συναισθηµατικά προβλήµατα όπως άγχος, κατάθλιψη, θυµό, ενοχές. Κατά τον Ellis, µερικές από τις παράλογες ιδέες που προκαλούν ψυχολογικές διαταραχές είναι οι εξής: 1. Η ιδέα ότι είναι απολύτως απαραίτητο να αγαπιέται και να εκτιµάται κανείς από κάθε σηµαντικό πρόσωπο στο περιβάλλον του. Αυτό είναι παράλογο γιατί µπορεί να µην αγαπηθεί από όλα τα πρόσωπα, άρα ο η προσδοκία να µην εκπληρωθεί. 2. Η ιδέα ότι για να αξίζει κάποιος, θα πρέπει να είναι ικανός, επαρκής και επιτυχής σε όλα. Αυτή η ιδέα είναι παράλογη γιατί είναι αδύνατον κάποιος να είναι σε όλα όσα κάνει επιτυχής. 3. Η ιδέα ότι οι άνθρωποι που µας έχουν δυσαρεστήσει είναι απορριπτέοι και γενικά κακοί και γι αυτό πρέπει να τιµωρηθούν για τις πράξεις τους. Η ιδέα αυτή είναι παράλογη γιατί η τιµωρία δεν οδηγεί πάντα σε καλύτερη συµπεριφορά. 4. Η ιδέα πως είναι τροµερά καταστροφικό να µην γίνονται τα πράγµατα όπως τα θέλει κανείς. Η ιδέα αυτή είναι παράλογη γιατί στην πραγµατικότητα δεν γίνονται όλα όπως τα θέλει κανείς. 5. Η ιδέα πως η δυστυχία είναι αποτέλεσµα εξωτερικών παραγόντων τα οποία ο άνθρωπος δεν µπορεί να ελέγξει. Αυτή ιδέα είναι παράλογη γιατί στην πραγµατικότητα τα αρνητικά συναισθήµατα προκαλούνται από τον τρόπο που επεξεργαζόµαστε τα γεγονότα που µας συµβαίνουν. Μια τέτοια ιδέα αυξάνει τα αρνητικά συναισθήµατα του ατόµου και δηµιουργεί την αίσθηση του αβοήθητου. 6. Η ιδέα πως εάν κάτι είναι επικίνδυνο ή βλαβερό, αυτό πρέπει να απασχολεί συνέχεια την σκέψη του ανθρώπου. Αυτό είναι παράλογο γιατί µε το να σκέφτεται κάποιος συνέχεια το γεγονός αυτό δεν αλλάζει το γεγονός. Απεναντίας, πολλές φορές, η συνεχής ενασχόληση µε την επικινδυνότητα του γεγονότος µπορεί να µην βοηθάει το άτοµο να βρει τρόπους αντιµετώπισης. 4

5 7. Η ιδέα πως είναι πιο εύκολο να αποφεύγει κανείς τις δυσκολίες και την προσωπική ευθύνη, παρά να τις αντιµετωπίζει κατά πρόσωπο. Αυτό είναι παράλογο γιατί η αποφυγή εµποδίζει την επίλυση των προβληµάτων. 8. Η ιδέα πως οι άνθρωποι είναι απαραίτητο να έχουν πάντα την υποστήριξη ενός ισχυρότερου για να είναι επιτυχείς. Αυτό είναι παράλογο, γιατί οδηγεί σε πλήρη εξάρτηση από τους άλλους και σε απώλεια της ατοµικότητας. 9. Η ιδέα πως οι προηγούµενες εµπειρίες και τα γεγονότα στη ζωή ενός ατόµου καθορίζουν την τωρινή του συµπεριφορά και δεν µπορούν να αλλάξουν. Αυτό είναι παράλογο γιατί µπορεί οι προηγούµενες εµπειρίες να επηρεάζουν την τωρινή µας συµπεριφορά αλλά δεν την καθορίζουν απαραίτητα. Μπορούµε να µάθουµε από τις προηγούµενες εµπειρίες και να διαµορφώσουµε διαφορετική τωρινή συµπεριφορά. 10. Η ιδέα πως πρέπει να ασχολούµαστε και να στενοχωριόµαστε µε τα προβλήµατα των άλλων. Αυτή η ιδέα είναι παράλογη γιατί τα προβλήµατα των άλλων συχνά δεν έχουν σχέση µε εµάς και η στενοχώρια µας ή η ενασχόλησή µας µε αυτά δεν βοηθά τους άλλους να βρουν λύση στο πρόβληµά τους. 11. Η ιδέα πως για κάθε πρόβληµα υπάρχει η σωστή απάντηση και είναι καταστροφικό εάν κάποιος δεν την ξέρει. Αυτή η ιδέα είναι παράλογη γιατί δεν υπάρχει η τέλεια λύση για το κάθε πρόβληµα. Αντίθετα, πολλές φορές χρειάζεται να πειραµατισθούµε σε διάφορες λύσεις µέχρι να βρούµε αυτή που µας βοηθάει περισσότερο. H θεωρία του Εllis λέγεται και Α.Β.C.D.E. γιατί βασίζεται στο εξής σχήµα: 1. Υπάρχει ένα γεγονός, µια δραστηριότητα (Activity- Α) που µας ενεργοποιεί. 2.Υπάρχουν οι παράλογες πεποιθήσεις (Irrational Beliefs- Β1) και οι λογικές πεποιθήσεις (Rational Beliefs- Β2). 3. Ανάλογα µε το εάν το άτοµο κάνει λογικές ή παράλογες πεποιθήσεις δηµιουργούνται ανάλογες συναισθηµατικές αντιδράσεις (Consequent Affective Emotion-C). 4. Eάν το άτοµο κάνει παράλογες σκέψεις, τότε ο θεραπευτής το βοηθά να τις αµφισβητήσει και να τις αντικαταστήσει µε πιο λογικές αντιλήψεις (Dispute D). 5. Η αµφισβήτηση και η τροποποίηση των παράλογων πεποιθήσεων σε λογικές φέρνει και άλλο αποτέλεσµα τόσο σε επίπεδο συναισθηµατικό όσο και συµπεριφοράς (Effect- Ε). Σύµφωνα µε τον Ellis όταν το άτοµο αντιµετωπίζει ως εκλυτικό γεγονός : 1. Μη επιθυµητά γεγονότα (Α) 5

6 Έχει λογικές πεποιθήσεις (Β) Τότε: τα συναισθήµατά του είναι αρνητικά λειτουργικά (C) Και η συνέπεια: αντιµετώπιση της κατάστασης 2. Μη επιθυµητά γεγονότα (Α) Αλλά έχει παράλογες πεποιθήσεις (Β) Τότε: τα συναισθήµατα είναι αρνητικά δυσλειτουργικά (C) Και η συνέπεια: υσλειτουργία 3. Επιθυµητά γεγονότα Αλλά έχει παράλογες πεποιθήσεις (Β) Τότε: τα συναισθήµατα είναι θετικά δυσλειτουργικά (C) Και η συνέπεια: Λειτουργία όχι τόσο καλή σε σχέση µε το θετικό συµβάν 4. Επιθυµητά γεγονότα Αλλά έχει λογικές πεποιθήσεις (Β) Τότε: τα συναισθήµατα είναι θετικά λειτουργικά (C) Και η συνέπεια: Πολύ καλή λειτουργία A.1.2. Γνωσιακή θεραπεία (Cognitive Therapy) Στηρίζεται στο θεωρητικό υπόβαθρο πως τα συναισθήµατα και οι συµπεριφορές του ατόµου καθορίζονται από τον τρόπο που δοµεί τον κόσµο. Oι σκέψεις του βασίζονται στα σχήµατα ή τα συµπεράσµατα που έχουν δηµιουργηθεί από προηγούµενες εµπειρίες καθώς και από γονεϊκές και κοινωνικές επιδράσεις. Τα ψυχολογικά προβλήµατα θεωρούνται ότι πηγάζουν από λανθασµένη µάθηση και λανθασµένα συµπεράσµατα στα οποία έχει καταλήξει το άτοµο. Με τον τρόπο αυτό δηµιουργούνται τα σχήµατα, δοµές αρκετά καλά παγιωµένες στην σκέψη του ατόµου. Τα σχήµατα, στην θεωρία του Beck λειτουργούν ως ο πυρήνας από όπου πηγάζουν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις και πλήθος αρνητικών αυτόµατων σκέψεων οι οποίες εµπεριέχουν γνωσιακά λάθη. Οι αυτόµατες σκέψεις δηλαδή, είναι οι σκέψεις ή και εικόνες οι οποίες έρχονται στο µυαλό του ατόµου µε αφορµή ένα εκλυτικό γεγονός και είναι πιο εύκολα ανιχνεύσιµες από το άτοµο. Οι βαθύτερες πεποιθήσεις και περισσότερο τα σχήµατα µπορεί να µην είναι συνειδητοποιηµένα από το άτοµο και 6

7 να χρειάζονται να εκµαιευθούν. Σχηµατικά, η διάδραση ανάµεσα στις γνωσίες, τα συναισθήµατα και την συµπεριφορά µπορεί να αποδοθεί ως εξής: Συµπεριφορά Α.1.3. Περιεκτικό µοντέλο αυτορρύθµισης Ο Κanfer (1970,) 1 εισήγαγε το µοντέλο της αυτορρύθµισης το οποίο αποτελεί µια προσπάθεια ερµηνείας της ανθρώπινης συµπεριφοράς στο πλαίσιο των νεοσυµπεριφοριστικών θεωριών. Η αυτορρύθµιση χρησιµοποιείται µε µια πιο γενική έννοια και αναφέρεται στον ηθεληµένο έλεγχο ψυχολογικών, συµπεριφοριστικών και νευροφυσιολογικών διαδικασιών (Rehm & Rokke, 1988). Περιλαµβάνει τρία στάδια τα οποία αλληλοσυνδέονται: η αυτοπαρατήρηση, η αυτοαξιολόγηση και ο αυτοέλεγχος. Στο πρώτο δίνεται έµφαση στην παρατήρηση και παρακολούθηση της συµπεριφοράς αυτής καθεαυτής η οποία οδηγεί σε ένα στόχο. Η αυτοπαρατήρηση µπορεί να περιλαµβάνει και παρατήρηση των συνεπειών της συµπεριφοράς. Έχει φανεί πως η διαδικασία της αυτοπαρατήρησης είναι από µόνη της θεραπευτική γιατί ο πελάτης µπορεί να συνειδητοποιήσει τις δυσλειτουργικές συµπεριφορές, καθώς και σε ποιες καταστάσεις αυτές οι συµπεριφορές συµβαίνουν. Η διαδικασία της αυτοπαρατήρησης οδηγεί στο δεύτερο στάδιο, την αυτοαξιολόγηση, όπου ο πελάτης συγκρίνει και αξιολογεί τα αποτελέσµατα της αυτοπαρατήρησης µε την συµπεριφορά που µπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη του στόχου. Η αυτοαξιολόγηση µπορεί να επηρεασθεί από την συναισθηµατική κατάσταση του ατόµου. Για παράδειγµα, πελάτες µε καταθλιπτικό συναίσθηµα έχουν την τάση να αξιολογούν τον εαυτό τους αρνητικά. Τέλος, το τρίτο στάδιο περιλαµβάνει την αυτοενίσχυση και αυτοτιµωρία. Η αυτορρύθµιση ενδυναµώνει τον προσωπικό έλεγχο. Μια τεχνική του µοντέλου 1 Βλ. επίσης Καλαντζή-Αζίζι (1995), Καλαντζή-Αζίζι και συν. (2002). 7

8 αυτορρύθµισης είναι η καταγραφή των δυσλειτουργικών συµπεριφορών, των αυτόµατων σκέψεων, των αρνητικών συναισθηµάτων και των ερεθισµάτων στα οποία αυτά συµβαίνουν, µέσα από τη διαδικασία της αυτοπαρατήρησης. Α.1.4. Άσκηση στην αυτό-καθοδήγηση(self-instructional training) Σύµφωνα µε τους Meichenbaum & Goodman (1971), η θεραπευτική αυτή προσέγγιση δίνει έµφαση στη σπουδαιότητα των οδηγιών του ατόµου προς τον εαυτό του. Αυτές οι οδηγίες προς τον εαυτό επηρεάζουν τη συµπεριφορά. Τα ψυχολογικά προβλήµατα µπορεί να προκαλούνται από δυσλειτουργικές αυτοαναφορές σε συγκεκριµένες προβληµατικές καταστάσεις. Οι θετικές αυτοαναφορές µπορούν να αναχαιτίσουν δυσλειτουργικές αυτόµατες σκέψεις. Eφαρµόσθηκε αρχικά για διαµόρφωση προγράµµατος για την αντιµετώπιση της παρορµητικότητας στα παιδιά και αργότερα γενικεύθηκε στην θεραπεία διαφόρων ψυχολογικών δυσκολιών όπως φοβίες, άγχος εξετάσεων, σχιζοφρένεια. Στόχος της µεθόδου αυτής είναι ο πελάτης να αναπτύξει δεξιότητες έτσι ώστε να µπορεί να τροποποιεί την δυσλειτουργική του συµπεριφορά, να αντιµετωπίζει προβληµατικές καταστάσεις και κυρίως να µάθει να τροποποιεί τις αρνητικές του αυτοαναφορές σε θετικές, έτσι ώστε να µην δυσλειτουργεί. Τα στάδια της εκπαίδευσης των πελατών στην αυτοκαθοδήγηση είναι : 1. συγκέντρωση του πληροφοριακού υλικού, διαµόρφωση της περίπτωσης, ορισµός προβλήµατος, 2. εστίαση προσοχής, 3. φράσεις αντιµετώπισης, 4. διόρθωση λαθών, και 5. αυτοενίσχυση. Α.1.5. Θεραπεία επίλυσης προβληµάτων (Problem Solving Techniques) Η θεραπεία επίλυσης προβληµάτων των D Zurilla & Goldfried (1971) δίνει έµφαση στην αναγνώριση και εύρεση τρόπων αντιµετώπισης προβληµάτων, έτσι ώστε να επιτευχθεί η τροποποίηση της συµπεριφοράς. H επίλυση προβληµάτων έχει ορισθεί ως «η συµπεριφοριστική διαδικασία ανεξάρτητα εάν είναι φανερή ή γνωσιακή στη φύση της η οποία α) κάνει διαθέσιµη µια σειρά από δυνητικά αποτελεσµατικές εναλλακτικές αντιδράσεις προκειµένου να επιλυθεί η προβληµατική κατάσταση και β) αυξάνει την πιθανότητα επιλογής της πιο αποτελεσµατικής αντίδρασης ανάµεσας ε 8

9 ποικίλες εναλλακτικές (D Zurilla & Goldfried, 1971, σελ.108). Η επίλυση προβληµάτων αφορά στην γνωστική ικανότητα του ατόµου να δράσει εναλλακτικά σε µια προβληµατική κατάσταση και να επιλέξει την πλέον αποτελεσµατική λύση, για την περίσταση. Η ικανότητα για επίλυση προβληµάτων: 1. Βοηθά τα άτοµα που δεν έχουν σηµαντικά συναισθηµατικά προβλήµατα να µειώσουν τον κίνδυνο να αναπτύξουν. 2. Βοηθά τα άτοµα που έχουν συναισθηµατικά προβλήµατα να µειώσουν το µέγεθος των προβληµάτων τους. 3. Αυξάνει την αίσθηση αυτοαποτελεσµατικότητας του πελάτη, άρα σχετίζεται θετικά µε την αίσθηση κοινωνικής επάρκειας και αρνητικά µε την εµφάνιση ψυχοπαθολογικών συµπεριφορών. Η τεχνική της επίλυσης προβληµάτων, ταυτόχρονα µε τις τεχνικές γνωσιακής αναδόµησης, εφαρµόζεται σήµερα στην θεραπεία πολλών διαταραχών, όπως στην θεραπεία ζεύγους και οικογένειας, στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, στις θεραπείες παιδιών και εφήβων κ.α. Α.1.6. Άσκηση για την αντιµετώπιση του άγχους (Anxiety Management Training) Το πρόγραµµα άσκησης στην αντιµετώπιση του άγχους (Suinn & Richardson, 1971) στηρίζεται στην αντίληψη ότι το άγχος αποκτάται και κατέχει ιδιότητες γενίκευσης του ερεθίσµατος. Οι νευροφυσιολογικές αντιδράσεις που σχετίζονται µε το άγχος λειτουργούν ως ερεθίσµατα τα οποία διατηρούν τις συµπεριφορές αποφυγής. Οι πελάτες, µπορούν να µάθουν να αντιδρούν σε αυτά τα ερεθίσµατα µε αντιδράσεις οι οποίες µειώνουν το άγχος µέσω της αµοιβαίας αναστολής. Εποµένως, πρωταρχικός στόχος του προγράµµατος αυτού είναι η εκπαίδευση των πελατών στην χαλάρωση και στην αντιµετώπιση του άγχους. Η έµφαση βρίσκεται στην ψυχοεκπαίδευση: Nα συνειδητοποιήσει ο πελάτης σε ποια ερεθίσµατα εµφανίζεται το άγχος καθώς επίσης και τον τρόπο που οι γνωσίες και τα συναισθήµατα διατηρούν το άγχος. Επίσης, να µάθει δεξιότητες αντιµετώπισης αγχογόνων καταστάσεων. Αρχικά, οι πελάτες ασκούνται στην νευροµυϊκή χαλάρωση. Μετά, προτρέπονται να φαντασθούν µια κατάσταση που τους προκαλεί άγχος και να εφαρµόσουν τις δεξιότητες χαλάρωσης που έχουν µάθει. 9

10 Α.2.Γνωσιακή Θεραπεία και άλλες ψυχοθεραπείες Οµοιότητες και διαφορές από την συµπεριφοριστική θεραπεία ΘΕΩΡΙΑ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ Συµπεριφοριστική και γνωσιακή Έµφαση στο περιβάλλον και στις εξωτερικές µεταβλητές Όµως γνωσιακή τονίζει επίσης τις εσωτερικές µεταβλητές τις γνωσιακές διεργασίες που παρεµβάλλονται ανάµεσα στο ερέθισµα κα τη συµπεριφορά Παίζει ρόλο και στις δύο θεραπείες. Στη γνωσιακή ο θεραπευτής παίζει και παιδαγωγικό ρόλο Αλληλοσυµπληρώνονται Η συµπεριφοριστική έχει ως στόχο της τροποποίησης της συµπεριφοράς Η γνωσιακή να βοηθήσει επί πλέον τον ασθενή να κατανοήσει τις δυσπροσαρµοστικές του αντιλήψεις και να τις αναδοµήσει. Οµοιότητες και διαφορές από την ψυχαναλυτική θεραπεία Η ψυχαναλυτική δίνει έµφαση στις βιολογικές και ασυνείδητες δυνάµεις και στο ένστικτο. ΘΕΩΡΙΑ: Η γνωσιακή τονίζει την επίδραση των συµβολικών δυνάµεων πάνω στη συµπεριφορά (λόγος). Όµως: η γνωσιακή τονίζει και την σηµαντικότητα των εξωτερικών παραγόντων. Σηµαντική και στις δύο. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ Αλλά: στη γνωσιακή θεραπεία η θεραπευτική σχέση βασίζεται ΣΧΕΣΗ πάνω στον συνεργατικό εµπειρισµό ΤΕΧΝΙΚΕΣ Ψυχαναλυτική εν έχει τεχνικές Γνωσιακή Χρησιµοποιεί συγκεκριµένες Τεχνικές Β. Στοιχεία γύρω από το γνωσιακό-συµπεριφοριστικό µοντέλο Τα χαρακτηριστικά του γνωσιακού µοντέλου είναι: 10

11 Ενεργητικότητα ασθενούς Κατευθυντικό µοντέλο οµή θεραπευτικών συνεδριών Βραχύχρονος χαρακτήρας Συνεργατικότητα Ψυχοεκπαιδευτικό Κοινωνικό / ενδοπροσωπικό Βασικές αρχές της Γνωσιακής Ψυχοθεραπείας 1. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία βασίζεται στο γνωσιακό µοντέλο για τις συναισθηµατικές διαταραχές. 2. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία είναι βραχεία και χρονικά περιορισµένη. 3. Η θεραπευτική σχέση είναι απαραίτητη για την αποτελεσµατική Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία. 4. Η θεραπεία είναι µια συνεργατική προσπάθεια µεταξύ θεραπευτή και θεραπευόµενου. 5. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία χρησιµοποιεί κυρίως την Σωκρατική µέθοδο. 6. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία είναι δοµηµένη και κατευθυνόµενη. 7. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία επικεντρώνεται στο πρόβληµα. 8. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία βασίζεται σε ένα εκπαιδευτικό µοντέλο. 9. Η εργασία στο σπίτι είναι σηµαντικός παράγοντας. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία προχωράει σύµφωνα µε τον θεραπευτικό σχεδιασµό, προϊόν συνεργασίας θεραπευτή-θεραπευόµενου. 10. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία χρησιµοποιεί τεχνικές επίλυσης προβλήµατος Κάνει κατάτµηση του προβλήµατος σε εύκολες να αντιµετωπιστούν µονάδες. Αναγνωρίζει σκέψεις και πίστεις που εµποδίζουν την επίλυση του προβλήµατος. 11. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία χρησιµοποιεί µια ποικιλία από γνωσιακές και συµπεριφοριστικές τεχνικές. 12. Οι θεραπευτικές τεχνικές, ακόµα και οι συµπεριφοριστικές, παρουσιάζονται µέσα στο γνωσιακό πλαίσιο. Λανθασµένες αντιλήψεις για την γνωσιακή ψυχοθεραπεία 11

12 1. Ωφελούνται µόνο οι έξυπνοι ασθενείς. 2. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία δεν ασχολείται µε σηµαντικά περιστατικά του παρελθόντος των ασθενών. 3. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία «διανοητικοποιεί» την ψυχική διάθεση και δεν δίνει µεγάλη σηµασία στο συναίσθηµα. 4. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία είναι η εκπαίδευση στη χαλάρωση, η καταγραφή των αρνητικών σκέψεων και της θετικής σκέψης. 5. Είναι εύκολο να γίνει κανείς γνωσιακός ψυχοθεραπευτής διαβάζοντας βιβλία και παρακολουθώντας σεµινάρια. 6. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία δεν ασχολείται µε προβλήµατα της σχέσης πελάτη-θεραπευτή. 7. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία είναι µια απλή µορφή θεραπείας 8. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία δεν ασχολείται µε τα προβλήµατα του θεραπευτή. 9. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία είναι µια εύκολη θεραπεία να µαθευτεί και να εφαρµοστεί (ο καθένας µπορεί να την κάνει καλά). 10. Ο κύριος στόχος είναι να διδάξει στον πελάτη την θετική σκέψη. 11. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία στην πραγµατικότητα δεν είναι κατάλληλη για άτοµα που υποφέρουν από µείζονα προβλήµατα ζωής. 12. Η Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία είναι µια προδιαγεγραµµένη µορφή θεραπείας. 12

13 Γ. Κλινική πράξη του γνωσιακού-συµπεριφοριστικού µοντέλου Εξοικείωση του θεραπευόµενου µε την γνωσιακή προσέγγιση Ο θεραπευτής µεριµνά ώστε να προετοιµάσει τον πελάτη για: 1. Ότι µπορεί να µην υπάρξει εξάλειψη συµπτωµάτων αλλά πώς θα µάθει αποτελεσµατικούς τρόπους αντιµετώπισης 2. Να µπορεί να δεχθεί ύφεση και εξάρσεις της κατάστασής του Ο θεραπευτής αρχικά: 1. Μαθαίνει γύρω από τον ασθενή συλλογή πληροφοριών 2. Σε συµπεριφοριστικό επίπεδο ο θεραπευτής µελετά και καταγράφει τις διάφορες καταστάσεις (ερεθίσµατα) και τις ψυχοπαθολογικές αντιδράσεις του ασθενή (αντιδράσεις) 3. Σε γνωσιακό επίπεδο ο θεραπευτής µελετά τις γνωσιακές διεργασίες που παρεµβάλλονται ανάµεσα στα ερεθίσµατα και τις αντιδράσεις. Γ.1. Γνωσιακή Συµπεριφοριστική Αξιολόγηση Η γνωσιακή-συµπεριφοριστική αξιολόγηση βασίζεται σε απλές αρχές και έχει αρκετά σαφείς στόχους. Η γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία βασίζεται στην πειραµατική µέθοδο. Στην αρχή της θεραπείας ο θεραπευτής διαµορφώνει την αρχική υπόθεση και τον θεραπευτικό σχεδιασµό. Η υπόθεση ελέγχεται αν είναι σωστή µέσα από τις συνεδρίες και την δουλειά στο σπίτι και τροποποιείται, αν κριθεί αναγκαίο. Η αξιολόγηση του περιστατικού γίνεται τόσο σε επίπεδο γνωσιακό, όσο και συναισθηµατικό, νευροφυσιολογικό και συµπεριφοριστικό, σύµφωνα µε το ανατροφοδοτικό µοντέλο του Kanfer (1989): 13

14 О Αυτόνοµες Ε 1.Βιολογικός Α Γνωσιακές Σ 2. Ψυχολογικός Συµπεριφοριστικές Συναισθηµατικές Όπου «Ε» είναι τα ερεθίσµατα όπου συµβαίνει η δυσλειτουργική συµπεριφορά. «Ο» είναι ο οργανισµός, βιολογικός και ψυχολογικός. Εδώ περιλαµβάνονται ιδιοσυγκρασιακά στοιχεία, στοιχεία προσωπικότητας, εµπειρίες προσωπικές και από το περιβάλλον του παρελθόντος, καθώς και εµπειρίες ορόσηµα που έχουν σχέση µε τα παρόντα προβλήµατα. Ο συγκεκριµένος οργανισµός, µε τις συγκεκριµένες εµπειρίες συµβάλλει έτσι ώστε να έχει τις συγκεκριµένες αντιδράσεις, στα συγκεκριµένα ερεθίσµατα. Με το «Α» ορίζονται οι αντιδράσεις του ατόµου, όταν βρίσκεται στα συγκεκριµένα ερεθίσµατα. Οι αντιδράσεις χωρίζονται σε αυτόνοµεςνευροφυσιολογικές (πώς αντιδρά ο οργανισµός σε επίπεδο νευροφυσιολογικό), σε γνωσιακές (τι σκέψεις κάνει το άτοµο) και σε συµπεριφοριστικές (τι κάνει το άτοµο όταν βρίσκεται σε επαφή µε τα ερεθίσµατα). Στις αντιδράσεις, µπορούµε να προσθέσουµε και τις συναισθηµατικές. Τέλος, µε το «Σ» ορίζονται οι συνέπειες των αντιδράσεων του ατόµου στη ζωή του. Τα είδη των αντιδράσεων βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση µεταξύ τους, αλλά και όλα τα συστήµατα, ερεθίσµατα - οργανισµός - αντιδράσεις και συνέπειες βρίσκονται σε συνεχή διάδραση µεταξύ τους. Όπως φαίνεται και από την φορά των βελών, οι συνέπειες καταγράφονται στις εµπειρίες του ατόµου έτσι ώστε την επόµενη φορά που το άτοµο έρχεται σε επαφή µε τα ίδια ερεθίσµατα, κάνει πιο αυτόµατα τις ίδιες αντιδράσεις. Οι ίδιες οι συνέπειες µε την πάροδο του χρόνου µπορεί να λειτουργήσουν ως ερεθίσµατα που προκαλούν µε την σειρά τους άλλες σκέψεις, συναισθήµατα, συµπεριφορές (φαύλος κύκλος) Στόχοι Οι στόχοι τίθενται µε κοινή συνεργασία θεραπευτή- θεραπευόµενου. Οριοθέτηση στόχων σηµαίνει θεραπευτής και πελάτης να θέσουν συγκεκριµένους, λεπτοµερείς 14

15 στόχους για κάθε µια από τις δυσκολίες που παρουσιάζει ο πελάτης, καθώς και ενδιάµεσους στόχους. Πλεονεκτήµατα O πελάτης γνωρίζει τι περιµένει από την θεραπεία. Αποφεύγονται έτσι οι µη ρεαλιστικοί στόχοι (π.χ. να µην αισθανθώ ξανά ποτέ άγχος). Η οριοθέτηση στόχων βοηθά τον πελάτη να αποφασίσει αν θα συνεχίσει την θεραπεία (ο πελάτης µπορεί να θέλει να πάρει απλώς πληροφορίες για κάτι που του συµβαίνει και να µην είναι ακόµα έτοιµος να συνεχίσει σε θεραπεία). Η οριοθέτηση στόχων δείχνει από µόνη της την δυνατότητα για αλλαγή και βοηθά τον πελάτη να εστιασθεί σε µελλοντικές δυνατότητες, παρά στα ίδια τα προβλήµατα. Οι στόχοι βοηθούν την θεραπευτική διαδικασία να έχει δοµή και αποφεύγεται έτσι η εστίαση σε άλλα προβλήµατα. Επίσης, η οριοθέτηση στόχων δείχνει την πιθανότητα εστίασης σε κρίσιµες καταστάσεις (π.χ. ξυλοδαρµός, αυτοκτονία) Η οριοθέτηση στόχων βοηθά την θεραπευτική πορεία να αξιολογηθεί από τον θεραπευτή και τον θεραπευόµενο. Πώς τίθενται οι στόχοι 1. Με θετικούς όρους, έτσι ώστε να είναι σαφέστατο αν ο πελάτης βαδίζει προς την επίτευξη των στόχων, παρά αποµακρύνεται από αυτήν. Για παράδειγµα, είναι προτιµότερο ένας πελάτης µε αγοραφοβία να βάλει ως στόχο να µείνει στο σπίτι µόνος για µια ώρα, παρά να µην κάνει δυσάρεστες σκέψεις όταν είναι µόνος στο σπίτι. 2. Οι στόχοι να είναι σαφείς - συγκεκριµένοι, άµεσοι, λεπτοµερείς Παράδειγµα: Θ. : Τι θέλεις να πετύχεις στο τέλος της Θεραπείας; Π.: Να είµαι πάλι φυσιολογικός, να γίνω Ένας φυσιολογικός άνθρωπος Θ. Πώς θα ήσουν διαφορετικά αν ήσουν Φυσιολογικός; Π. Θα ήµουν όπως πριν, θα έκανα αυτό Θ. Τι θα ήθελες να δεις από τον εαυτό σου για Να πεις πως είσαι όπως πριν; Με τον τρόπο αυτό, ο πελάτης συγκεκριµενοποιεί τι θέλει να αλλάξει. Όταν ο πελάτης δυσκολεύεται να βρει τι θέλει να αλλάξει, ο θεραπευτής µπορεί να τον βοηθήσει να το βρει 15

16 µε τις ακόλουθες ερωτήσεις: τι θα ήθελες να κάνεις πρώτα πριν τον τελικό στόχο; Πόσος καιρός νοµίζεις θα σου πάρει να φθάσεις τον τελικό σου στόχο; Ποια είναι τα πρώτα πράγµατα που θα έκανες; Ποιο θα ήταν το πρώτο σηµάδι πως κάνεις πρόοδο; Εάν ένας φίλος σου / µια φίλη σου είχε αυτό τον στόχο, από πού θα τον/την συµβούλευες να αρχίσει; Υπάρχουν µια - δυο αλλαγές που θα σε έκαναν να αισθανθείς καλύτερα και πως είσαι στον δρόµο για τον στόχο σου; Έχεις «σπάσει» τον στόχο σου σε µικρότερα βήµατα; Οι µικρότεροι στόχοι είναι ορατοί; Πώς θα ξέρεις πως κάνεις πρόοδο; Τι θα είναι διαφορετικό στην ζωή σου; *** Όταν ο πελάτης βάζει στόχο που αφορά σε συναισθηµατική αλλαγή, τον βοηθούµε να τον µετατρέψει σε στόχο µετρήσιµο π.χ. Τον στόχο «Θέλω να αισθάνοµαι καλύτερα» που αφορά σε συναισθηµατική αλλαγή, να µετατραπεί σε στόχους αλλαγής συµπεριφοράς που µπορούν να µετρηθούν π.χ. «Θέλω να βγαίνω πιο συχνά», «Θέλω να µπορώ να λέω την γνώµη µου όταν διαφωνώ» κλπ. Ερωτήσεις που βοηθούν τον πελάτη να βάλει προτεραιότητες: Είναι αναγκαίο να πετύχεις όλους τους στόχους αµέσως; Ποιος στόχος θα έφερνε την µεγαλύτερη αλλαγή στην ζωή σου; Υπάρχει κάποιος άλλος στόχος που χρειάζεται να πετύχεις πρώτα πριν επιχειρήσεις αυτούς τους στόχους; Ποιος από αυτούς τους στόχους είναι πιο εύκολο για σένα να πετύχεις; 3. Οι στόχοι χρειάζεται να αλλάζουν πράγµατα γύρω από τον ίδιο τον πελάτη και όχι τους άλλους. Οι στόχοι πρέπει να αφορούν σε αλλαγή του ίδιου του πελάτη και όχι των άλλων, για να µπορεί να είναι στον έλεγχο του πελάτη. Αν για παράδειγµα, ο σύζυγος θέτει ως στόχο να µην τον κριτικάρει η γυναίκα του η επίτευξη αυτού του στόχου εξαρτάται από την γυναίκα του και µόνο. Ένας στόχος στην 16

17 συγκεκριµένη περίπτωση που εξαρτάται από τον ίδιο, θα µπορούσε να είναι, αν αποφασίσει πως θέλει να συνεχίσει την σχέση µε την γυναίκα του να βρει διαφορετικούς τρόπους αντίδρασης στην κριτική της γυναίκας του και να το συζητήσει µαζί της. 4. Οι στόχοι να είναι ρεαλιστικοί 5. Η επίτευξη των στόχων να είναι κάτω από τον έλεγχο του πελάτη και να µην εξαρτάται από άλλους. Ένα παράδειγµα τέτοιου στόχου είναι η προαγωγή, αλλά το να πάρει ο πελάτης προαγωγή δεν εξαρτάται µόνο από τον ίδιο, αλλά και από άλλους (π.χ τον διευθυντή). Ένας στόχος, στην προκειµένη περίπτωση που να εξαρτάται από τον ίδιο τον πελάτη θα µπορούσε να είναι η βελτίωση της απόδοσης. Παραδείγµατα Στόχοι γενικοί Συγκεκριµένοι, µετρήσιµοι στόχοι Να είµαι καλύτερος σύζυγος Να γκρινιάζω λιγότερο Να φιλάω την γυναίκα µου όταν φεύγω Να την ειδοποιώ όταν αργώ Να συµµετέχω στις δουλειές του Σπιτιού Να είµαι καλύτερος στην δουλειά µου Να κάνω τις δουλειές που µου αναθέτουν έγκαιρα Να συζητάω µε τους πελάτες περισσότερη ώρα Να παίρνω πρωτοβουλίες και να µην περιµένω τους συναδέλφους να λύνουν κάποιο θέµα Να αισθάνοµαι πιο ήρεµα Να µάθω να χαλαρώνω όταν είµαι σε ένταση Να βρίσκω τι µου φέρνει ένταση 17

18 Γ.2. Θεραπευτική σχέση στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικό µοντέλο Η ψυχοθεραπεία είναι µια διαδικασία που το αποτέλεσµά της εξαρτάται από δύο κυρίως παράγοντες: την ψυχοθεραπευτική σχέση και την γνώση της ψυχοπαθολογίας και των ψυχοθεραπευτικών τεχνικών. Αυτοί οι δύο παράγοντες αλληλεπιδρούν έτσι ώστε να διευκολύνουν την αλλαγή του θεραπευόµενου. Οι βασικές προϋποθέσεις της ψυχοθεραπείας είναι: Ενεργός και µε την θέλησή του, συµµετοχή του πελάτη Καθήκον του θεραπευτή είναι η κατανόηση του προβλήµατος του πελάτη Συνειδητοποίηση τόσο του θεραπευόµενου, όσο και του θεραπευτή πως η πορεία της θεραπείας είναι δύσκολη και πιθανόν αναποτελεσµατική Η ανεύρεση της αιτιολογίας είναι δύσκολη οι µεταβλητές είναι πολλές Απαραίτητη η καλή θεραπευτική σχέση Απαραίτητη η εξήγηση στον πελάτη τι πρόκειται να συµβεί στην ψυχοθεραπεία Σαφείς ρόλοι Η ψυχοθεραπευτική σχέση, αποτέλεσµα της διάδρασης ανάµεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόµενο, τα τελευταία χρόνια καταλαµβάνει σηµαντικό ρόλο στη γνωσιακή-συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία. Από την δεκαετία του 1960, ο Bandura έδωσε έµφαση στην σχέση θεραπευτήθεραπευόµενου την οποία θεωρητικά στήριζε στον ρόλο της κοινωνικής ενίσχυσης. Σύµφωνα µε το µοντέλο της κοινωνικής ενίσχυσης, η ψυχοθεραπευτική σχέση βασίζεται στην λεκτική επίδραση και επιρροή του θεραπευτή προς τον πελάτη. Ο Bandura δίνει έµφαση στον ρόλο της µίµησης προτύπου (modelling), όπου ο θεραπευτής γίνεται το µοντέλο για τον πελάτη. Εποµένως, για να παίξουν ένα τέτοιο ρόλο οι θεραπευτές χρειάζεται να είναι ελκυστικοί, ως προσωπικότητες, και να έχουν υψηλό κύρος, ως ειδικοί. Η ταύτιση, εποµένως µε τον θεραπευτή, είναι απαραίτητη διαδικασία, µε την έννοια της ταύτισης µε στρατηγικές αντιµετώπισης και επίλυσης προβληµάτων. Τα αποτελέσµατα και η επίδραση των αρχών της µίµησης προτύπου φαίνονται στις τεχνικές της συµπεριφοριστικής πρόβας και στις γνωσιακές στρατηγικές επίλυσης προβληµάτων. 18

19 Σύµφωνα λοιπόν µε την θεωρία της συµπεριφοράς η ψυχοθεραπεία θεωρείται ως µια διαδικασία κοινωνικής επίδρασης όπου βάσει της θεωρίας της ανταλλαγής, όσο ο θεραπευτής έχει θετική συναισθηµατική αντίδραση, τόσο πιο δυνατή θα είναι η κοινωνική ενίσχυση, εποµένως ο θεραπευτής θα είναι πιο ελκυστικός ως µοντέλο, άρα θα διευκολύνεται η αλλαγή του πελάτη. Έχει φανεί από διάφορες έρευνες, πως τα χαρακτηριστικά του θεραπευτή που διευκολύνουν την εφαρµογή των γνωσιακών- συµπεριφοριστικών τεχνικών είναι ζεστασιά, συναισθηµατική κατανόηση και αυθεντικότητα. Ωστόσο, ο έµπειρος ψυχοθεραπευτής, χρειάζεται να γνωρίζει τον τρόπο και τον βαθµό που να εκφράζει τα παραπάνω χαρακτηριστικά, ανάλογα µε την ιδιαίτερη ψυχολογική δυσκολία του πελάτη. Για παράδειγµα, διαφορετικοί χειρισµοί στην έκφραση ζεστασιάς χρειάζονται προς έναν πελάτη µε εξαρτητικά στοιχεία και διαφορετικοί προς έναν πελάτη µε σχιζοειδή στοιχεία. Φαίνεται, πάντως, πως ένας ψυχοθεραπευτής που µπορεί να έχει µια πολύ καλή θεωρητική γνώση της ψυχοπαθολογίας και των ψυχοθεραπευτικών τεχνικών, αν δεν διαθέτει ζεστασιά, αυθεντικότητα και συναισθηµατική κατανόηση δεν θα είναι εφικτό να δηµιουργήσει ένα κλίµα εµπιστοσύνης και ασφάλειας µε τον πελάτη έτσι ώστε ο τελευταίος να δεχθεί να εφαρµόσει τις τεχνικές µε στόχο την αλλαγή. Κι αυτό, γιατί η θεραπευτική σχέση στη γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία στηρίζεται στον «συνεργατικό εµπειρισµό» : Πελάτης και θεραπευτής συνεργάζονται από κοινού µε στόχο την κατανόηση και τροποποίηση δυσλειτουργικών αντιλήψεων, συµπεριφορών και αρνητικών συναισθηµάτων του πελάτη, δηλαδή την κατανόηση και επίλυση των προβληµάτων του πελάτη. Ο εµπειρισµός αναφέρεται στη διαδικασία της συλλογής δεδοµένων προκειµένου να αξιολογηθούν τρέχουσες και εναλλακτικές αντιλήψεις. Αυτό επιτυγχάνεται µε την συνεργασία θεραπευτή και θεραπευόµενου στην οριοθέτηση των θεραπευτικών στόχων, αλλά και µε την συµµετοχή του πελάτη στην δουλειά για το σπίτι, όπου περισσότερο θα αναφερθούµε παρακάτω. Ωστόσο, κατά την διαδικασία αυτή της συνεχούς διάδρασης και συνεργασίας ανάµεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόµενο, µπορεί να µεταφέρονται από τον θεραπευόµενο συναισθήµατα, σκέψεις και συµπεριφορές, που αφορούν σε δικά του πρόσωπα, προς τον θεραπευτή (διαδικασία της µεταβίβασης). Για την γνωσιακή - συµπεριφοριστική θεραπεία η έννοια της µεταβίβασης µπορεί να κατανοηθεί µέσα 19

20 από την κατανόηση των γνωσιακών µηχανισµών του πελάτη. Η συνειδητοποίηση του προβλήµατος του πελάτη, του γνωσιακού µηχανισµού του, καθώς και η ένδειξη κατανόησης και σεβασµού στο πρόβληµα από την πλευρά του θεραπευτή, παίζουν σηµαντικό ρόλο στην θεραπευτική σχέση. Επίσης, είναι βοηθητικό να αποφεύγονται οι ερµηνείες του προβλήµατος, από την µεριά του θεραπευτή, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της θεραπείας, όπου ακόµη δεν έχει δηµιουργηθεί σταθερή θεραπευτική σχέση. Οι Raue & Goldfried (1994) αναφέρουν τέσσερις τρόπους µε τους οποίους οι θεραπευτές µπορούν να χρησιµοποιήσουν δηµιουργικά τη θεραπευτική σχέση στο πλαίσιο της γνωσιακής-συµπεριφοριστικής προσέγγισης: 1. να χρησιµοποιήσουν τη λειτουργία του συναισθηµατικού δεσµού που αναπτύσσεται µεταξύ θεραπευτή και θεραπευόµενου ως ένα είδος θετικής ενίσχυσης που βοηθά τον πελάτη να υιοθετήσει νέες, πιο αποτελεσµατικές και υγιείς συµπεριφορές 2. όσο ενισχύεται η συναισθηµατική εγγύτητα µεταξύ θεραπευτή και θεραπευόµενου, τόσο περισσότερο αυξάνονται οι πιθανότητες ο δεύτερος να αντιµετωπίσει τη συµπεριφορά του πρώτου ως παράδειγµα προς µίµηση 3. η εδραίωση µιας σχέσης συνεργασίας µεταξύ θεραπευτή και θεραπευόµενου συµβάλλει στην αποτελεσµατικότερη διεξαγωγή της θεραπευτικής διαδικασίας και πιθανώς στην επιτυχή έκβαση της θεραπείας 4. 0 πιο σηµαντικός ίσως τρόπος µε τον οποίο η θεραπευτική σχέση µπορεί να αποβεί καθοριστική στο πλαίσιο της γνωσιακής-συµπεριφοριστικής θεραπείας είναι η αντιµετώπιση της αντίστασης που προβάλλει ο θεραπευόµενος στις υποδείξεις του θεραπευτή. Σήµερα, η θεραπευτική σχέση στην γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία βασίζεται κυρίως στην προσέγγιση της διατύπωσης της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά (Case formulation approach, όπου η θεραπευτική σχέση διαµορφώνεται ανάλογα µε την φύση των ψυχολογικών δυσκολιών του πελάτη. Ο ψυχοθεραπευτής, χρειάζεται να γνωρίζει να δοµεί την κατάλληλη, για την περίπτωση, θεραπευτική σχέση, ανάλογα µε την ιδιαίτερη ψυχολογική δυσκολία του πελάτη. Για παράδειγµα, διαφορετικοί χειρισµοί στην έκφραση ζεστασιάς χρειάζονται προς έναν πελάτη µε εξαρτητικά στοιχεία και διαφορετικοί προς έναν πελάτη µε σχιζοειδή στοιχεία. 20

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Β έτος 2006 1 Σύµφωνα µε τον ορισµό των

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Α έτος 2006 Η αγοραφοβία ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία Βασική γνωσιακή αρχή: «Ταράσσει τους ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΣυμπεριφορικήΥγεία» Θέματα Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και Ψυχολογίας της Υγείας Απομάκρυνση από το κλασικό πρότυπο παροχής υπηρεσιών ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ικανότητες του γραμματισμού. Έτσι, οι μαθητές με αναπτυγμένες

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΨΙΕΣ ΜΙΡΑΝΤΑ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ & ΝΤΙΑΝΑ ΧΑΡΙΛΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΙΚΗ, 19 ΕΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΖΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Journal Club. Journal club. Journal club

Journal Club. Journal club. Journal club Ορόλοςτηςγραπτήςµελέτηςπερίπτωσης (case study) ως εκπαιδευτικό εργαλείο και ως πιστοποίηση της επιτυχηµένης εκπαίδευσης στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικό µοντέλο θεραπείας Κ. Ευθυµίου Ινστιτούτο Έρευνας και

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ Γιάννης Μαλογιάννης Ψυχίατρος Βασικοί στόχοι ΓΣΘ στη Σχιζοφρένεια Εναλλακτικές ερµηνείες σχιζοφρενικών συµπτωµάτων Ελάττωση της επίδρασης των θετικών και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Το γενεόγραμμα MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Γενεόγραμμα είναι ένα γενεαλογικό δένδρο τουλάχιστον 3 γενεών που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Ο διάλογος ανάπτυξης των εργαζοµένων είναι µέρος της επιλεγµένης µεθοδολογίας για την υλοποίηση της πλήρους χαρτογράφησης της συσσωρευµένης γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι και τεχνικές στη γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία ενηλίκων Γ. Ευσταθίου

Μέθοδοι και τεχνικές στη γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία ενηλίκων Γ. Ευσταθίου Μέθοδοι και τεχνικές στη γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία ενηλίκων Γ. Ευσταθίου Η γνωσιακή - συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία αποτελεί σύνθεση γνωσιακών και συµπεριφοριστικών προσεγγίσεων. Στόχος της παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ;

ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ; ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕ ΤΟ 3 επιχειρηµατικές διαλέξεις ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ; 1984, 1991, 2006 Wilson Learning Worldwide Inc. WLW 46663 Challenge 1 O Ηγέτης-Manager: Επιτυγχάνοντας υψηλή απόδοση µε αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr οµή και οδηγίες για την γραπτή παρουσίαση (case study) της θεραπείας ενός περιστατικού 1 Κωνσταντίνος Ευθυµίου Κλινικός Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής (επόπτης Ι.Ε.Θ.Σ.) Παπαδιαµαντοπούλου 14, Αθήνα. Τηλ.210-6136075,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου Οι Κοινωνικές Ιστορίες (Social Stories) αποτελούν μια σύγχρονη μέθοδο που βοηθά το παιδί στο φάσμα του αυτισμού (και όχι μόνο) να κατανοήσει έννοιες και να μάθει να λειτουργεί με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη

Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη Ελισάβετ Γεωργίου D.Ed.-M.A. Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. «Ουδείς εκών κακός» Σωκράτης Εάν ανατρέξουµε στην ιστορία της σχολικής µάθησης, θα δούµε ότι από αρχαιοτάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Αγγελική Σουρλαντζή Εκπαιδευτικός, MSc, c. PHD

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Αγγελική Σουρλαντζή Εκπαιδευτικός, MSc, c. PHD 1 Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Αγγελική Σουρλαντζή Εκπαιδευτικός, MSc, c. PHD Δοµή της παρουσίασης 2 Προβολή αποσπασµάτων από ταινίες Bad Teacher (2011) Dead poets society (1989) Εποικοδοµητική επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα