ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ"

Transcript

1 ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ι. Ρούτσιας ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Μ. Σκουρολιάκου Φ. Σκοπούλη Ι. Ρούτσιας

2 ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑ 2004

3 Η παρούσα πτυχιακή εργασία εκπονήθηκε με την πολύτιμη καθοδήγηση της κας Μ. Σκουρολιάκου. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την κα Χ. Διαμαντοπούλου για τη συνεργασία και την προθυμία. Τέλος, ευχαριστώ την οικογένεια μου για τη συμπαράσταση, καθώς και τους Ε. Αναγνώστου, Μ. Κρούσκη, Π. Παπαδόπουλου και Χ. Χατζηνικόλα, οι οποίοι μου στάθηκαν σε κάθε δυσκολία.

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.1 Ορισμός Επιδημιολογικά.. 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ 3.1 Παθοφυσιολογία Υπερινσουλιναιμία Σχέση υπερινσουλιναιμία και υπερανδρογοναιμίας Υπερπαραγωγή ανδρογόνων Αύξηση των οιστρογόνων Μεταβολές στις γοναδοτροπίνες Ανωορρηξία Μεταβολές στην υποθαλαμική ρύθμιση Ο άξονας υποθαλάμου υπόφυσης επινεφριδίων Σχέση συνδρόμου με τη λεπτίνη Επίδραση ηλικίας στην εκδήλωση του συνδρόμου Επίδραση θηλασμού στο σύνδρομο Σχέση PCOS με άλλες διαταραχές Εκδηλώσεις Διαταραχές καταμήνιου κύκλου Υπερτρίχωση Άλλες εκδηλώσεις που οφείλονται στην υπερανδρογοναιμία Παχυσαρκία Διάγνωση Ιστορικό Κλινική εξέταση Ορμονικό προφίλ.. 33

5 3.3.4 Αξιολόγηση αντίστασης στην ινσουλίνη Επιπρόσθετες ορμονικές αναλύσεις Υπέρηχος Διαφορική διάγνωση Έλεγχος επινεφριδιακής λειτουργίας Συνέπειες Δυσανοχή στη γλυκόζη και διαβήτης Δυσλιπιδαιμία Στεφανιαία νόσος Υπέρταση Έμφραγμα του μυοκαρδίου Οξειδωτικό στρες Άπνοια ύπνου Καρκίνος Θετική επίδραση στην οστική πυκνότητα Ψυχικές διαταραχές Άλλες συνέπειες Παράγοντες κινδύνου Γονιδιακή έκφραση Χρόνιο στρες Παχυσαρκία Διαταραχές των επινεφριδίων Πολυκυστικές ωοθήκες. 52 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ 4.1 Ενέργεια Πρωτεΐνες Υδατάνθρακες Λίπος Φυτικές ίνες Χρώμιο Αλκοόλ Καφεΐνη Κάπνισμα Φυσική δραστηριότητα. 64

6 4.11 Διαταραχές πρόσληψης τροφής Φυτοοιστρογόνα Διαιτολογικές συστάσεις Σχεδιασμός διαιτολογίου Διατροφική επιμόρφωση ασθενούς. 69 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 5.1 Φαρμακευτική αντιμετώπιση Αντισυλληπτικά Αντι-ανδρογόνα Ωοθηλακιορρηκτικά Ευαισθητοποιητές ινσουλίνης Άλλα Θεραπεία με βότανα Εγχειρήσεις Άλλες θεραπευτικές προοπτικές 89 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΕΠΙΛΟΓΟΣ 6.1 Συμπεράσματα Μελλοντικοί τομείς έρευνας. 91 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.. 92

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών αποτελεί μια πολύ συνηθισμένη κληρονομήσιμη ενδοκρινολογική διαταραχή. Η σπουδαιότητα του συνδρόμου είναι μεγάλη, όπως καθορίζεται από τις εκδηλώσεις και τη συσχέτισή του με άλλες παθήσεις. Ωστόσο, τα συμπτώματα του PCOS δεν είναι τα ίδια για όλες τις πάσχουσες, γεγονός που υποδηλώνει ότι η διαταραχή είναι ετερογενής και δύσκολη στη διάγνωση. Το πιο συνηθισμένο χαρακτηριστικό του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών είναι η υπερπαραγωγή ανδρογόνων από τις ωοθήκες και πιθανόν και από τα επινεφρίδια, το οποίο εκδηλώνεται ως πιο έντονη από το φυσιολογικό τριχοφυΐα στις γυναίκες, διαταραχές του καταμήνιου κύκλου και σε αρκετές περιπτώσεις ανικανότητα ωορρηξίας και στειρότητα. Επίσης, συνήθως παρατηρείται και αυξημένη αρωματοποίηση των ανδρογόνων και μεγάλη παραγωγή οιστρογόνων, γεγονός που προδιαθέτει για νεοπλασίες του ενδομητρίου και του μαστού, ενώ παρατηρούνται και ανωμαλίες στην έκκριση των γοναδοτροπινών, δηλαδή διαταράσσεται και η υποθαλαμική ρύθμιση. Η πολυκυστική υφή των ωοθηκών αποτελεί το κυριότερο διαγνωστικό κριτήριο, αλλά τα θετικά ευρήματα από υπέρηχο θα πρέπει να συνυπάρχουν και με κάποια άλλα κλινικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου, προκειμένου να γίνει διάγνωση για σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και όχι για πολυκυστικές ωοθήκες, μορφολογία που μπορεί να είναι είτε απόρροια του συνδρόμου είτε γενετικά προκαθορισμένη. Η διατροφή αποτελεί σημαντική θεραπευτική παρέμβαση για το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, αφού το σύνδρομο συνοδεύεται από μεταβολικές διαταραχές. Η αντίσταση στην ινσουλίνη και η συνεπαγόμενη υπερινσουλιναιμία παρατηρείται στις περισσότερες παχύσαρκες και μη ασθενείς. Η υπερινσουλιναιμία αποτελεί μία παράμετρο του μεταβολικού συνδρόμου (σύνδρομο Χ), ενώ είναι πολύ συνηθισμένη η παρουσία και των υπόλοιπων χαρακτηριστικών του μεταβολικού συνδρόμου, δηλαδή η δυσλιπιδαιμία και η υπέρταση. Η αντίσταση στην ινσουλίνη έχει συσχετιστεί και με τις ενδοκρινολογικές διαταραχές του συνδρόμου, τις οποίες φαίνεται από τις διάφορες έρευνες ότι εντείνει, ενώ προδιαθέτει και για αυξημένη νοσηρότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα και σακχαρώδη διαβήτη. Δεν έχει γίνει μεγάλη ερευνητική προσπάθεια όσων αφορά τις διαιτητικές συστάσεις για τη θεραπεία του συνδρόμου. Η απώλεια βάρους για τις υπέρβαρες ή τις

8 παχύσαρκες ασθενείς, η μειωμένη πρόσληψη λίπους και απλών σακχάρων, η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών και η ένταξη της φυσικής δραστηριότητας στην καθημερινότητα, φαίνεται ότι αποτελούν τις παρεμβάσεις που πρέπει να λαμβάνουν χώρα στις πάσχουσες, αφού τα μέχρι σήμερα ερευνητικά δεδομένα υποδηλώνουν μεγάλη ευεργετική επίδραση στις εκδηλώσεις του συνδρόμου, αλλά και στη μακροχρόνια αντιμετώπιση των επερχόμενων κινδύνων. Και φυσικά η διαιτολογική παρέμβαση προκειμένου να είναι αποτελεσματική σημαίνει την υιοθέτηση νέων διαιτητικών συνηθειών εφ όρου ζωής και όχι την εφαρμογή κάποιον συμβουλών για κάποιους μήνες. Παρόλο που η πιστή συμμόρφωση με την κατάλληλη διαιτητική εντολή μπορεί να αντικαταστήσει της χορήγηση κάποιων φαρμακευτικών σκευασμάτων, όπως τους ευαισθητοποιητές της ινσουλίνης, για κάποια άλλα δεν μπορεί να επηρεάσει σημαντικά. Έτσι η αντισυλληπτική αγωγή ή η χορήγηση αντιανδρογόνων είναι η κυριότερη μέχρι σήμερα θεραπευτική παρέμβαση, επειδή ανακουφίζουν τις ασθενείς από τα εντονότερα συμπτώματα του συνδρόμου. Ωστόσο, δεν έχουν μόνιμα αποτελέσματα και όταν διακοπεί η χρήση τους, τα συμπτώματα επανεμφανίζονται. Μεγάλη πρόοδος έχει γίνει τις τελευταίες δεκαετίες στον τομέα της επιτυχούς σύλληψης και κυοφορίας από γυναίκες που είχαν άστατου ή ανύπαρκτους ωορρηκτικούς κύκλους, είτε με τη χορήγηση ορμονών που προάγουν την ωορρηξία είτε με την εξωσωματική γονιμοποίηση, η οποία αποκτά ολοένα και περισσότερο έδαφος στην ιατρική αντιμετώπιση.

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.1 Ορισμός Έχουν περάσει πάνω από 65 χρόνια από τότε που το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών περιγράφηκε αρχικά και περισσότερα από άρθρα έχουν δημοσιευτεί σχετικά με ιατρικά θέματα που αφορούν αυτό το σύνδρομο. Ωστόσο, ακόμα υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με την τελεσίδικη παθοφυσιολογία του. Ίσως λόγω συστηματικού σφάλματος κατά την επιλογή του δείγματος, το οποίο παρατηρείται συχνά στις έρευνες για το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, περιορίζεται η αξιολόγηση της συχνότητας των σχετικών με το σύνδρομο κλινικών και βιοχημικών ευρημάτων. Τα διαγνωστικά κριτήρια ποικίλουν ανάλογα με τη μεθοδολογία και το σκοπό της κάθε μελέτης, αλλά και λόγω υποκειμενικών παραγόντων, όπως είναι η κρίση των ερευνητών, η οικονομική ευχέρεια της ερευνητικής ομάδας κτλ., καθώς και από τις προκαταλήψεις των ερευνητών για το αποτέλεσμα. Για τους προαναφερθέντες, κυρίως, λόγους μέχρι σήμερα η συχνότητα του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών και της σχετιζόμενης με αυτό συμπτωματολογίας παραμένουν ως ένα σημείο υποκειμενικές. Εξάλλου, σπάνια έχουν εξεταστεί τα κλινικά ευρήματα που ακολουθούν την άρση μιας επιτυχούς θεραπευτικής αγωγής. Το NICCHD (National Institues of Child Health and Human Development) όρισε το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) σαν μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται, με φθίνουσα σειρά σημαντικότητας, από τα εξής: 1) υπερπαραγωγή ανδρογόνων και/ ή υπερανδρογοναιμία, 2) μειωμένη ωοθηλακιορρηξία και 3) αποκλεισμός των άλλων αιτιών υπερπαραγωγής ανδρογόνων και της μειωμένης ωοθηλακιορρηξίας. Η παρουσία των πολυκυστικών ωοθηκών σε υπέρηχο, έχει θεωρηθεί ως πιθανό συμπεριλαμβανόμενο διαγνωστικό κριτήριο 1. Η παραπάνω ερευνητική ομάδα που συγκεντρώθηκε το 1990 προκειμένου να ορίσει την παθοφυσιολογία και τα διαγνωστικά κριτήρια του συνδρόμου, συμφώνησε ότι οι ανωμαλίες του καταμηνίου κύκλου και η υπερπαραγωγή ανδρογόνων είναι τα σημεία κλειδιά που ορίζουν το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (αφού αποκλειστούν όλες οι άλλες πιθανές διαγνώσεις), ανεξάρτητα από το αν υπάρχουν συγκεκριμένα μορφολογικά ευρήματα στις ωοθήκες 1. Το 2001, διεξήχθηκε ένα ακόμα Διεθνές Συνέδριο Υγείας, στο οποίο συζητήθηκε και πάλι το θέμα του ορισμού του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών.

10 Σ αυτή τη συνεδρίαση έγινε κοινά αποδεκτό ότι η διάγνωση του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών πρέπει να γίνεται και στις γυναίκες που έχουν ωοθηλακιορρηξία και θεωρήθηκε το πιο αξιόπιστο διαγνωστικό κριτήριο η εικόνα από υπέρηχο στην οποία διαφαίνεται η χαρακτηριστική πολυκυστική μορφή των ωοθηκών 2. Πρακτικά, το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών ορίζεται ως η παρουσία ωοθηκών με πολυκυστική υφή (που συνήθως επιβεβαιώνεται από υπέρηχο) και επιπρόσθετα ένα ακόμα από τα κλασσικά συμπτώματα του συνδρόμου, όπως είναι η ολιγομηνόρροια ή η αμηνόρροια, η παχυσαρκία και οι εκδηλώσεις της υπερπαραγωγής ανδρογόνων, δηλαδή η ακμή, η υπερτρίχωση και η αλωπεκία 3. Ωστόσο, το κύριο χαρακτηριστικό του συνδρόμου είναι η αύξηση των ανδρογόνων. Η πρωτοπαθής βλάβη είναι άγνωστη και οι πάσχουσες από το σύνδρομο βρίσκονται σε μια σχετικά μόνιμη κατάσταση αυξημένων επιπέδων οιστρογόνων, ανδρογόνων και επιπέδων ωχρινοποιού ορμόνης (LH) σε σχέση με τα αντίστοιχα κυματοειδή επίπεδα που παρατηρούνται σε γυναίκες με φυσιολογική ωοθυλακιορρηξία. Επίσης, παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης και τις σχετιζόμενες διαταραχές με την υπερινσουλιναιμία, οι οποίες περιλαμβάνουν τη μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη, τη δυσλιπιδαμία και τη μειωμένη συγκέντρωση της σφαιρίνης που δεσμεύει τις στεροειδικές ορμόνες (SHBG), και συνεπαγωγικά αυξημένα επίπεδα ελεύθερων ανδρογόνων 4. Εξαιτίας της διαφορετικότητας των κλινικών και μεταβολικών ευρημάτων στο σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, έχει υπάρξει μεγάλη διαμάχη στην επιστημονική κοινότητα για το αν αποτελεί μια απλή διαταραχή ή μια διαταραχή που σχετίζεται με πληθώρα παθολογικών καταστάσεων. Το PCOS αρχικά χαρακτηρίζεται από υπερπαραγωγή ανδρογόνων, αντίσταση στην ινσουλίνη και χρόνια ανωορρηξία 5. Η υπερπαραγωγή ανδρογόνων και η αντίσταση στην ινσουλίνη έχουν συσχετιστεί από το 1921, όταν ο Chard και ο Theirs δημοσίευσαν μια κλασσική περιγραφή για τις γυναίκες με τριχοφυΐα και με διαβήτη 6. Ωστόσο, το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών δεν είχε περιγραφεί μέχρι το 1935, όταν ο Stein και ο Leventhal περιέγραψαν το σύνδρομο ως την ύπαρξη παθολογικών ευρημάτων στις ωοθήκες και την κλινική τριάδα της τριχοφυΐας, της αμηνόρροιας και της παχυσαρκίας 7. Σήμερα μία ασθενής θεωρείται ότι παρουσιάζει παθογένεια με συμπτώματα όπως ανωμαλίες του καταμήνιου κύκλου, στειρότητα και τριχοφυΐα. Το σύνδρομο σχετίζεται επίσης, με δυσλιπιδαιμία και acanthuses Nigerians 8 και μπορεί να προκαλέσει αύξηση του κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα 9 και καρκίνους που σχετίζονται με τα αυξημένα οιστρογόνα, όπως είναι ο καρκίνος του ενδομητρίου 10 και του στήθους 11. Κατά την αναπαραγωγική

11 ηλικία, το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών σχετίζεται με σημαντική διαταραχή της αναπαραγωγικής λειτουργίας, περιλαμβανομένης της στειρότητας, της μη φυσιολογικής μητρικής αιμορραγίας, τις αποβολές και άλλες επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη 12. Τέλος, η παρατήρηση ότι το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών είχε αυξημένη συχνότητα στα μέλη της ίδιας οικογένειας σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, οδήγησε στην υπόθεση ότι στη βάση του το σύνδρομο έχει γενετική καταβολή. Ωστόσο, τα κλινικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου παρουσιάζουν μεγάλη ετερογένεια, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εκδήλωση του συνδρόμου είναι απόρροια μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ του γονότυπου και περιβαλλοντικών παραγόντων Επιδημιολογικά Παλαιότερες επιδημιολογικές μελέτες 14 υποστήριζαν ότι το 20%-33% των γυναικών της αναπαραγωγικής ηλικίας εμφανίζουν πολυκυστικές ωοθήκες σε υπέρηχο 15, χωρίς να παρουσιάζουν παθογένεια 16, ενώ μόλις το 10% εμφάνιζαν συμπτώματα που οδηγούν στην διάγνωση του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών 17. Σήμερα, θεωρείται ότι το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι μια πολύ διαδεδομένη ενδοκρινολογική διαταραχή 18. Έχει προταθεί ότι αυτή η κατάσταση απαντάται στο 4-10% των γυναικών της αναπαραγωγικής ηλικίας 19 και η αρχή των συμπτωμάτων του συνδρόμου τοποθετείται στην πρώιμη ήβη 20. Ωστόσο, επικρατεί και η άποψη ότι το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι μια συνηθισμένη κατάσταση που επηρεάζει μόλις το 4-6% των γυναικών της αναπαραγωγικής ηλικίας 21, ενώ σε κάποιες εθνικότητες και φυλές το σύνδρομο απαντάται στο 52% των γυναικών 22. Μια σύγχρονη μελέτη από τους Michelmore et al 16 αξιολόγησε τη συχνότητα του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών και των χαρακτηριστικών του σε 230 νεαρές κοπέλες ετών. Στο 30% του πληθυσμού αυτού αναγνωρίστηκαν πολυκυστικές ωοθήκες και το 80% αυτών είχαν επιπλέον χαρακτηριστικά που συνδέονται με το σύνδρομο. Από αυτές που διαγνώστηκε ότι έπασχαν από το σύνδρομο, το 32% ήταν υπέρβαρες αλλά καμία δεν εμφάνιζε παχυσαρκία κεντρικού τύπου. Στις κοπέλες με PCOS, στη συγκεκριμένη μελέτη, δεν αναγνωρίστηκαν ούτε υπερινσουλιναιμία, ούτε αντίσταση στην ινσουλίνη αλλά ούτε και αυξημένη τιμή αρτηριακής πίεσης. Επίσης, οι Dramusic et al 23 εξέτασαν 150 έφηβες και νεαρές κοπέλες μεταξύ 12 και 22 ετών οι οποίες παρουσίαζαν ανωμαλίες του καταμήνιου κύκλου και εμφάνισαν χαρακτηριστικά πολυκυστικών ωοθηκών στον υπέρηχο. Από αυτές το 17% (25 άτομα) ήταν υπέρβαρες και το 11% (16 άτομα) παχύσαρκες. Από την αξιολόγηση

12 των βιοχημικών εξετάσεων επιβεβαιώθηκε η υπερανδρογοναιμία και τα αυξημένα επίπεδα LH στην πλειοψηφία των κοριτσιών (60%), αλλά δεν αξιολογήθηκε η αντίσταση στην ινσουλίνη. Αυτά τα στοιχεία τονίζουν την ανάγκη για μακροχρόνιες προοπτικές έρευνες νεαρών γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η φυσική ιστορία της νόσου και να καθοριστεί ποιες γυναίκες διατρέχουν κίνδυνο για διαβήτη και καρδιαγγειακά νοσήματα σε μεγαλύτερη ηλικία. Από τις γυναίκες που πάσχουν από το σύνδρομο των πολυκυστικών, το 50-70% αυτών εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ η αναλογία της αντίστασης στην ινσουλίνη στο γενικά πληθυσμό είναι μόλις 10-25% 21. Μάλιστα, πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών είναι μία μεταβολική διαταραχή 24, λόγω της συνυπάρχουσας αντίστασης στην ινσουλίνη 25. Η αντίσταση στην ινσουλίνη μετριάζεται στις αδύνατες γυναίκες με PCOS με διάφορους ενδογενείς μηχανισμούς, και στις παχύσαρκες γυναίκες που πάσχουν από το σύνδρομο με το συνδυασμό ενός επίκτητου (που σχετίζεται με την παχυσαρκία) και ενός ενδογενούς μηχανισμού 24. Επίσης, οι Kauffman et al αναφέρουν ότι η συχνότητα της αντίστασης στην ινσουλίνης είναι μεγαλύτερη στις Μεξικάνες απ ότι στις λευκές γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών 26, αλλά τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι στους Μεξικανούς είναι γενικά αρκετά αυξημένη η συχνότητα της αντίστασης στην ινσουλίνη, της υπερινσουλιναιμίας και του μη ινσουλινοεξαρτώμενου σακχαρώδους διαβήτη απ ότι στους λευκούς πληθυσμούς 27. Οι Williamson et al αναφέρουν ότι η συχνότητα της αντίστασης στην ινσουλίνη μαζί με δυσλιπιδαιμία είναι αυξημένη στις Ινδές, Μαροκινές και Ισλανδές του Ειρινικού με PCOS σε σχέση με τις γυναίκες ευρωπαϊκής καταγωγής 28. Οι Norman et al επίσης βρήκαν υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών που είχαν ινδιάνικη καταγωγή, απ ότι οι λευκές που κατοικούσαν στην ίδια περιοχή 29, όμως ανεξάρτητα από το σύνδρομο, οι δύο φυλές παρουσίαζαν διαφορές ως προς την έκκριση της ινσουλίνης 30. Τέλος, οι Dunaif et al βρήκαν ότι οι Ισπανίδες της Καραϊβικής με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έχουν εντονότερη αντίσταση στην ινσουλίνη απ ότι οι λευκές 31. Περίπου 7,5%-10% των γυναικών της αναπαραγωγικής ηλικίας έχουν σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και περίπου το 35% έχουν μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη 32. Ο κίνδυνος για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι αυξημένος κατά 5-10 φορές στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε σύγκριση με γυναίκες αντίστοιχης ηλικίας και βάρους που δεν πάσχουν από το σύνδρομο 21. Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου

13 2 αυξάνει την πιθανότητα ανάπτυξης καρδιαγγειακού νοσήματος κατά 2-3 φορές, σε σχέση με την ηλικία ή το φύλο 33, τα οποία μπορεί να είναι σημαντικά δεδομένης της μικρής ηλικίας των γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μια μακροχρόνια προοπτική έρευνα σε μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έδειξε ένα αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας σχετιζόμενο με το διαβήτη 34. Το 1992, οι Dahlagren et al 35 προέκτειναν τα αποτελέσματα της έρευνας του Gothenberg 36 για να εξακριβώσουν το σχετικό κίνδυνο για ισχαιμική καρδιοπάθεια σε μια ομάδα 33 γυναικών που είχε διαγνωστεί κλινικά και ιστορικά ότι έπασχαν από σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μεταξύ 1956 και Από την ανάλυση, υπολογίστηκε ότι οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών διέτρεχαν 7,4 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθουν έμφραγμα του μυοκαρδίου από ότι η ομάδα ελέγχου αντίστοιχης ηλικίας. Συγκρινόμενες με την ομάδα ελέγχου, οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών από 40 ετών και πάνω, παρουσίασαν μεγαλύτερη συχνότητα κεντρικής παχυσαρκίας και είχαν μεγαλύτερη συγκέντρωση ινσουλίνης στον ορό, καθώς και επταπλάσια συχνότητα εμφάνισης διαβήτη και τριπλάσια συχνότητα εμφάνισης υπέρτασης. Αυτά τα ευρήματα δεν αποτέλεσαν κάτι εντελώς εντυπωσιακό, αφού το 1921 οι Achard και Thiers 37 είχαν περιγράψει τη σχέση μεταξύ υπερπαραγωγής ανδρογόνων και διαβήτη στο άρθρο «Ο διαβήτης στις γυναίκες με τριχοφυΐα». Σε μια άλλη έρευνα, οι Pierpoint et al 38 ανέφεραν την θνησιμότητα σε 1028 γυναίκες με διάγνωση συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών μεταξύ του 1930 και του Όλες οι γυναίκες ήταν μεγαλύτερες από 45 ετών και 770 γυναίκες είχαν υποβληθεί σε εκτομή ωοθηκών. Ένα σύνολο 786 γυναικών μελετήθηκαν προσεκτικά: ο μέσος όρος της ηλικίας διάγνωσης ήταν τα 26,4 χρόνια και η μέση διάρκεια του follow-up ήταν τα 30 χρόνια. Παρατηρήθηκαν 59 θάνατοι, από τους οποίους οι 15 οφείλονταν σε αγγειοπάθεια. Από τους 15 θανάτους λόγω αγγειοπάθειας οι 13 ήταν εξαιτίας ισχαιμικής καρδιοπάθειας. Παρατηρήθηκαν, επίσης, 6 θάνατοι από διαβήτη. Η συνηθισμένη θνησιμότητα για οποιονδήποτε λόγο δεν ήταν υψηλότερη στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών απ ότι η εθνική θνησιμότητα, παρότι η παρατηρούμενη αναλογία γυναικών με διαβήτη ήταν σημαντικά υψηλότερη από την αναμενόμενη. Έτσι, παρά τους κινδύνους για καρδιαγγειακά νοσήματα, ούτε σ αυτή την έρευνα παρατηρήθηκε αυξημένη συχνότητα θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα.

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ 3.1 Παθοφυσιολογία Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών αποτελεί μια ενδοκρινολογική διαταραχή η οποία απαντάται στο 2-5% των γυναικών της αναπαραγωγικής ηλικίας. Η αιτιολογία του παραμένει άγνωστη, αν και φαίνεται ότι πρόκειται για κληρονομούμενη διαταραχή, που οφείλεται σε επικρατές αυτοσωμικό γονίδιο 39. Οι σημαντικότερες εκδηλώσεις του συνδρόμου είναι η υπερτρίχωση και η στειρότητα, ενώ συχνή είναι και η παράλληλη εμφάνιση παχυσαρκίας (στο 40% των περιπτώσεων). Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών συνεπάγεται τις εξής επιπλέον διαταραχές: Τα επίπεδα της ωχρινοποιού ορμόνης (LH) αυξάνονται και παρατηρούνται πολύ υψηλές αιχμές της συγκέντρωσής της κατά τη διάρκεια του μηνιαίου κύκλου. Τα επίπεδα της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) μειώνονται και παρατηρούνται λίγες και χαμηλές αιχμές της συγκέντρωσής της κατά τη διάρκεια του μηνιαίου κύκλου. Τα επίπεδα των ανδρογόνων αυξάνονται. Τα επίπεδα των οιστρογόνων αυξάνονται. Συγκεκριμένα αυξάνονται τα επίπεδα της οιστρόνης, η οποία προέρχεται από την περιφερική αρωματοποίηση των επινεφριδιακών ανδρογόνων, ενώ δεν παρατηρούνται διαφορές στα επίπεδα της οιστραδιόλης, η οποία παράγεται με τη δράση της αρωματάσης των κοκκιωδών κυττάρων. Παρατηρείται ανωορρηξία, η οποία συνοδεύεται από αμηνόρροια ή από αιμορραγία λόγω της υπερπλασίας του ενδομητρίου μετά από τη χορήγηση οιστρογόνων. Παρατηρείται υπερινσουλιναιμία και αντίσταση στην ινσουλίνη Υπερινσουλιναιμία Από όλες τις προαναφερθείσες διαταραχές, η υπερινσουλιναιμία αποτελεί τον βασικό παράγοντα για την εκδήλωση των υπόλοιπων διαταραχών 40, 41, δηλαδή θεωρείται η αιτία για την εμφάνιση της παθογένειας του συνδρόμου 24 και των μεταβολικών επιπλοκών που απορρέουν από αυτό 42. Η αιτία για να εμφανιστεί υπερινσουλιναιμία είναι η περιφερική αντίσταση στην ινσουλίνη, δηλαδή η κατάσταση

15 κατά την οποία απαιτούνται υψηλότερα επίπεδα ορμόνης για να διατηρηθεί η φυσιολογική συγκέντρωση της γλυκόζης του αίματος, με αποτέλεσμα αναδραστικά να παράγονται μεγαλύτερες ποσότητες ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος 43, να είναι υψηλότερα τα επίπεδα της κυκλοφορούσας ορμόνης, δηλαδή να εμφανίζεται υπερινσουλιναιμία 44. Ο πιο σημαντικός ρόλος της ινσουλίνης είναι η ρύθμιση της πρόσληψης γλυκόζης από τα κύτταρα. Ωστόσο, η ινσουλίνη έχει και άλλους σημαντικούς ρόλους στη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, όπως η σύνθεση του γλυκογόνου, η σύνθεση λιπιδίων και η πρωτεϊνική σύνθεση και η ανάπτυξη και έκφραση των γονιδίων 24. Επίσης, η ινσουλίνη επηρεάζει τη δράση των γοναδοτροπινών και ενδέχεται να παίζει καθοριστικό ρολό στην διαταραχή της λειτουργίας της ωοθηλακιορρηξίας, γι αυτό και τα φάρμακα που μειώνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη, προάγουν και την ωορρηξία 24. Ταυτόχρονα, η ινσουλίνη παίζει σημαντικό ρόλο για την ανάπτυξη του ερεθίσματος παραγωγής των ανδρογόνων 45, 46, καθώς και στην εκδήλωση της υπερπαραγωγής ανδρογόνων στο δέρμα 47. Κατά σύμβαση ο όρος αντίσταση στην ινσουλίνη αναφέρεται στην ελαττωμένη διάθεση της γλυκόζης από την ινσουλίνη 21. Η πρώτη υπόθεση για τη σχέση μεταξύ της υπερπαραγωγής ανδρογόνων στο σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών και τις υπερινσουλιναιμίας έγινε από τους Burgher et al 48 το Οι ερευνητές αυτοί παρατήρησαν ότι τα επίπεδα ινσουλίνης στο πλάσμα κατά τη δοκιμασία ανοχής γλυκόζης (GTT) ήταν αυξημένα σε 8 παχύσαρκα άτομα με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Σε άλλη έρευνα οι Chang et al 49 έδειξαν την παρουσία υπερινσουλιναιμίας σε μη παχύσαρκες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, και έτσι απέδειξαν ότι η υπερινσουλιναιμία αποτελεί χαρακτηριστικό του συνδρόμου και δεν απορρέει από την παχυσαρκία. Εκ τότε έχουν γίνει πολλές έρευνες που αποδεικνύουν ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη και η συνεπαγόμενη υπερινσουλιναιμία είναι παρούσα και στις παχύσαρκες και στις μη παχύσαρκες πάσχουσες ( 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56 ). Εντούτοις είναι πολλές και οι έρευνες που δεν κατάφεραν να αποδείξουν την παρουσία αντίστασης στην ινσουλίνη σε μη παχύσαρκες πάσχουσες ( 57, 58, 59, 60, 61 ) από το σύνδρομο. Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι οι παχύσαρκες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έχουν εντονότερη αντίσταση στην ινσουλίνη 62. Δηλαδή φαίνεται ότι η παχυσαρκία και το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών έχουν συνεργητικό ρόλο στο βαθμό και την σοβαρότητα της αντίστασης στην ινσουλίνη και της συνεπαγόμενη υπερινσουλιναιμίας 63, 64, ενώ αναφέρεται ότι αντίσταση στην

16 ινσουλίνη δε σχετίζεται με το δείκτη μάζας σώματος (BMI), αλλά με τον λόγο περιφέρειας μέσης:γλουτών 65. Ο σπλαχνικός λιπώδης ιστός παίζει σημαντικό παθοφυσιολογικό ρόλο στην ανάπτυξη του συνδρόμου της αντίστασης στην ινσουλίνη (ή σύνδρομο Χ) 66 επειδή προσδίδει υψηλότερες συγκεντρώσεις ελεύθερων λιπαρών οξέων, με αποτέλεσμα να επηρεάζει άμεσα το ήπαρ και να προκαλεί υπερινσουλιναιμία, δυσλιπιδαιμία, δυσανοχή στη γλυκόζη και αντίσταση στην ινσουλίνη σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι το υποδόριο κοιλιακό λίπος, το οποίο απελευθερώνει λιπαρά οξέα στην συστηματική κυκλοφορία 67. Στην έρευνα των Yildrim et al 55 πιστοποιήθηκε σε μη παχύσαρκες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών η παρουσία μεταβολικών διαταραχών, όπως δυσλιπιδαιμία, υπερινσουλιναιμία και δυσανοχή στη γλυκόζη, οι οποίες συσχετίστηκαν με την προδιάθεση των γυναικών αυτών για συσσώρευση σπλαχνικού λίπους ενδοκοιλιακά ή προπεριτοναϊκά. Μάλιστα, στην ίδια έρευνα παρατηρήθηκε από εικόνες σε υπέρηχο ότι οι αδύνατες γυναίκες με PCOS έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση ενδοκοιλικού λίπους από ότι οι γυναίκες με τον ίδιο δείκτη μάζας σώματος που δεν έπασχαν από το σύνδρομο. Από άλλες έρευνες συμπεραίνεται ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη εξαρτάται από την ομαλότητα του κύκλου 62, 68. Για παράδειγμα οι Robinson et al 69 βρήκαν ότι μη παχύσαρκες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών που είχαν ολιγομηνόρροια, είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν αντίσταση στην ινσουλίνη από τις γυναίκες με ομαλό καταμήνιο κύκλο. Τέλος, οι τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι η υπερινσουλιναιμία επιδεινώνεται τυχαία στις γυναίκες που πάσχουν από σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, χωρίς να παρατηρείται αναγκαία αντίστοιχη επιδείνωση στην υπερανδρογοναιμία 70. Η αντίσταση στην ινσουλίνη, τουλάχιστον στο 50% των γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, φαίνεται να οφείλεται στην υπερβολική φωσφορυλίωση της σερίνης του υποδοχέα της ινσουλίνης 24. Η διαταραχή στη φωσφορυλίωση της σερίνης, ωστόσο, κατά πάσα πιθανότητα δεν προκαλείται από τον υποδοχέα της ινσουλίνης, αλλά υπεύθυνη για την εκδήλωση της ανωμαλίας φαίνεται ότι είναι μια κινάση της σερίνης/ θρεονίνης. Η φωσφορυλίωση της σερίνης κινητοποιεί την δραστικότητα του ενζύμου που είναι κυρίως υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση των ανδρογόνων, του p450c17. Γι αυτό το λόγο, έχει θεωρηθεί πιθανό η ίδια ανωμαλία να προκαλεί την αντίσταση στην ινσουλίνη και την υπερπαραγωγή ανδρογόνων σε κάποιες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών 71. Επίσης, έχουν προταθεί και εναλλακτικοί μηχανισμοί για την εκδήλωση αντίστασης στην ινσουλίνη, όπως η μετάλλαξη στο γονίδιο του υποδοχέα της ινσουλίνης

17 ή του υποστρώματος του υποδοχέα της ινσουλίνης, η ενδοκυτταρική φωσφορυλίωση μιας πρωτεΐνης κάτω από την επίδραση της κινάσης της τυροσίνης στον υποδοχέα της ινσουλίνης 72, 73, η εξάντληση των κυτταρικών αποθεμάτων αδενοσίνης 74, σε κάποια ενζυμική έλλειψη στο μεταδεσμευτικό επίπεδο ή ελαττωματική μεταφορά γλυκόζης 75. Επιπλέον, έχει αναφερθεί ότι στο σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών ανεξάρτητα από την εμφάνιση της αντίστασης στην ινσουλίνη, παρατηρούνται μεταβολές στην έκκριση της ινσουλίνης 76, καθώς και ελαττωματική εκκαθάριση της ινσουλίνης στους περιφερικούς ιστούς 77. Με αυτούς τους μηχανισμούς η υπερινσουλιναιμική κατάσταση επιδεινώνεται ακόμα περισσότερο. Κάποιες μελέτες υποδηλώνουν ότι η υπερινσουλιναιμία μπορεί να σχετίζεται με την υπερπλασία των ωοθηκών ( 78, 79, 80 ). Εκτός αυτού, τα επίπεδα της ινσουλίνης έχει φανεί ότι είναι ανάλογα με το μέγεθος των ωοθηκών στις γυναίκες που πάσχουν από το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών 81. Δηλαδή, είναι πιθανό, η μεγέθυνση των ωοθηκών κατά το σύνδρομο να προάγεται από την ινσουλίνη. Οι εικόνες από υπέρηχο δείχνουν ότι στις γυναίκες με PCOS ο όγκος των ωοθηκών είναι περίπου 40-60% μεγαλύτερος από τις ωοθήκες υγιών γυναικών Από την ιστολογική εξέταση προκύπτει ότι οι ωοθήκες γυναικών που έχουν το σύνδρομο έχουν εμφανή υπερπλασία Σχέση υπερινσουλιναιμίας και υπερανδρογοναιμίας Τα αυξημένα επίπεδα της ινσουλίνης στο αίμα προκαλούν την μείωση στην ηπατική σύνθεση, τόσο της σφαιρίνης που δεσμεύει τις στεροειδικές ορμόνες (steroid hormone-binding globulin, SHBG) 85, 86, 87 όσο και στην ηπατική και ωοθηκική σύνθεση της πρωτεΐνης που δεσμεύει τον ανάλογο με την ινσουλίνη αυξητικό παράγοντα-1 (insulin like growth factor type I, IGF-1) 88, 89. Αντίθετα, διεγείρει τον πρωτεϊνικό υποδοχέα του IGF-1 στα κύτταρα της θήκης 90. Η SHBG είναι μια γλυκοπρωτεΐνη που παράγεται από το ήπαρ και αποτελεί τον μεταφορέα των διαφόρων στεροειδών ορμονών του φύλου. Συγκεκριμένα, η SHBG εμφανίζει μεγάλη δεσμευτική συγγένεια με την τεστοστερόνη και τη δεϋδροτεστοστερόνη και μικρότερη με την οιστραδιόλη 91. Φυσιολογικά, τα περισσότερα ανδρογόνα στην κυκλοφορία του αίματος είναι συνδεδεμένα με την SHBG, ενώ λιγότερο από το 3% της ολικής τεστοστερόνης κυκλοφορεί ελεύθερα στον ορό. Μάλιστα, όταν η τεστοστερόνη είναι προσδεδεμένη με την SHBG, η ορμόνη καθίσταται βιολογικά ανενεργή, δηλαδή τα συμπτώματα της υπερπαραγωγής των ανδρογόνων, οφείλονται στην μείωση της παραγωγής της SHBG ή των άλλων δεσμευτικών πρωτεϊνών 92. Η

18 μείωση των επιπέδων της δεσμευτικής σφαιρίνης των στεροειδών ορμονών (SHBG), έχει σαν επακόλουθο την αύξηση της συγκέντρωσης των ελεύθερων ανδρογόνων, των οιστρογόνων και του IGF-1. Η συγκέντρωση της SHBG επηρεάζεται εκτός από την ινσουλίνη και τον IGF-1 και από τη συγκέντρωση αρκετών ορμονών ανάμεσα στις οποίες είναι η κορτιζόλη, τα οιστρογόνα, οι θυροειδικές ορμόνες Τ 3 και Τ 4, η αυξητική ορμόνη, η προλακτίνη και τα μειωμένα ανδρογόνα 93. Στο επίπεδο των ωοθηκών, η ινσουλίνη δρα μέσω της αλληλεπίδρασης του υποδοχέα της με τον IGF-1, γεγονός που πλέον έχει επιβεβαιωθεί σε ανθρώπους για όλα τα κύτταρα της ωοθήκης, όπως για τα κοκκιώδη κύτταρα, τα κύτταρα της θήκης και ο στρωματικός ιστός 41. Ο IGF-1 προκαλεί την αύξηση της παραγωγής των ανδρογόνων από τα κύτταρα της θήκη σε απάντηση στην LH, δηλαδή συμμετέχει και ο IGF-1 στην εκδήλωση της υπερανδρογοναιμίας 94. Σε συνδυασμό, μάλιστα, με τα αρκετά αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης, η σύνδεση του IGF-1 με τον υποδοχέα του είναι εντονότερη και κατά συνέπεια είναι ακόμα μεγαλύτερη η παραγωγή των ανδρογόνων από τα κύτταρα της ωοθήκης. Εντούτοις, έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι η ινσουλίνη ισχυροποιεί τη δράση της όταν παρατηρείται αντίσταση στην ινσουλίνη απορυθμίζοντας τον υποδοχέα του IGF Τέλος, έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι ο IGF-1 και ο IGF-2 είναι ικανοί να ερεθίσουν την έκκριση προγεστερόνης και οιστραδιόλης, καθώς και να αυξήσουν τη δραστικότητα της αρωματάσης 41 και επομένως την παραγωγή ανδρογόνων στα ωχρινικά κοκκιώδη κύτταρα και στα κύτταρα της θήκης, αντίστοιχα 95. Οι Yildiz & Gedik διαπίστωσαν ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι εντονότερη στις γυναίκες που πάσχουν από το σύνδρομο και έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση ανδρογόνων από ότι στις γυναίκες που πάσχουν από το σύνδρομο, αλλά δεν έχουν τόσο έντονη υπερανδρογοναιμία 96. Δηλαδή η υπερινσουλιναιμία και η υπερανδρογοναιμία συσχετίζονται. Όμως, υπάρχει διαφωνία στην επιστημονική κοινότητα ως προς το ποια είναι η αιτία και ποια το αποτέλεσμα. Αρκετές έρευνες επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η υπερινσουλιναιμία οδηγεί σε υπερπαραγωγή ανδρογόνων, όπως η έρευνα των Burghen et al το , των Chang et al το , των Shoupe et al το , των Barbieri et al το , των dos Reis et al , των Nestler et al το και των Kolodziejczyk et al το Το βασικό επιχείρημα των υπέρμαχων αυτής της άποψης είναι ότι η χορήγηση φαρμάκων που αυξάνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη συνήθως οδηγούν και σε μείωση των εκδηλώσεων της αυξημένης συγκέντρωσης των ανδρογόνων ( 104, 105, 106, 107, 108 ).

19 Η θεωρία ότι η υπερινσουλιναιμία οδηγεί σε υπερπαραγωγή ανδρογόνων από τα επινεφρίδια διερευνήθηκε από τους Farah-Eways et al το Από την έρευνα προέκυψε ότι δεν υπάρχει φανερή συσχέτιση της απόκρισης των επινεφριδίων στην φλοιοτρόπο ορμόνη (ACTH) και στην ευαισθησία στην ινσουλίνη στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αλλά ότι η βιοσύνθεση φλοιοεπινεφρίνης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αποτελεσματικότητα της γλυκόζης. Αποτελεσματικότητα της γλυκόζης ονομάζεται η ικανότητα του οργανισμού να μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα ανεξάρτητα από την ινσουλίνη, ρυθμίζοντας την πρόσληψη γλυκόζης από τα κύτταρα και την ενδογενή ηπατική παραγωγή γλυκόζης. Η επίτευξη της φυσιολογικής συγκέντρωσης της γλυκόζης στο πλάσμα απαιτεί την ακριβή ισορροπία μεταξύ της χρησιμοποίησης της γλυκόζης και της ενδογενούς παραγωγής και της διαιτητικής πρόσληψης. Από την αποτελεσματικότητα της γλυκόζης εξαρτάται η έκκριση της ινσουλίνης, της γλυκαγόνης, της επινεφρίνης, της αυξητικής ορμόνης και της κορτιζόλης 109. Επιπλέον, η ινσουλίνη φαίνεται ότι αυξάνει την ευαισθησία στην δράση της γοναδιοτρόπου ορμόνης (GnRH) για την έκκριση των γοναδοτροπινών από την υπόφυση, 41 καθώς και την αυξημένη στεροειδογένεση στις ωοθήκες σε απάντηση στις γοναδοτροπίνες, με μηχανισμούς που πιθανόν σχετίζονται με την αύξηση στον αριθμό των υποδοχέων της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH) 41. Πλέον, είναι άκρατα αποδεδειγμένο ότι η ινσουλίνη είναι ικανή να ερεθίσει της στεροειδογένεση στις ωοθήκες, τόσο από τα κοκκιώδη κύτταρα, όσο και από τα κύτταρα της θήκης. Συγκεκριμένα, η ινσουλίνη αυξάνει τη δραστικότητα της 17 α -υδροξυ-λυάσης και της λυάσης (και τα δύο αποτελούν συστατικά του ενζυμικού συστήματος p450c17, το οποίο συνθέτει τα ανδρογόνα και στα επινεφρίδια και στις ωοθήκες) 110 και ερεθίζει την έκφραση της 3β-υδροξυστεροϊδικής δευδρο-γενάσης στα ανθρώπινα ωχρά κοκκιώδη κύτταρα 111. Οι μελέτες in vitro έδειξαν ότι η ινσουλίνη αυξάνει την δραστικότητα των προαναφερθέντων ενζύμων και στα επινεφρίδια, είτε άμεσα 112 είτε προκαλώντας αποτελεσματικότερη απόκριση των ενζύμων μετά από την έκκριση της φλοιοτρόπου ορμόνης (ACTH) 113. Το γεγονός ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι απόρροια των αυξημένων ανδρογόνων, υποστηρίζεται από τις έρευνες που απέδειξαν ότι η μετρίαση της παραγωγής των ανδρογόνων 114 δεν επέφερε βελτίωση στην ευαισθησία της ινσουλίνης 115. Ωστόσο αρκετές έρευνες υποστηρίζουν τη θεωρία ότι τα ανδρογόνα επιτείνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη, τόσο στο ήπαρ όσο και στην περιφέρεια 116,

20 117. Στην έρευνα των Ciaraldi et al το 1992, αποδείχθηκε ότι η δεσμευτική δράση και η δράση της κινάσης του υποδοχέα της ινσουλίνης ήταν άθικτες στα λιποκύτταρα των γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, παρότι παρουσίασαν σημαντική μείωση στην ευαισθησία του ερεθίσματος για τη μεταφορά γλυκόζης 118. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπήρχε μια ανωμαλία μετά τη σύνδεση με τον υποδοχέα, η οποία κατά πάσα πιθανότητα σχετίζεται με τα αυξημένα επίπεδα των ανδρογόνων λόγω του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών. Έτσι, η ερευνητική ομάδα πρότεινε ότι η τεστοστερόνη μπορεί να επιφέρει αντίσταση στην ινσουλίνη σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μειώνοντας των αριθμό και την δραστικότητα των πρωτεϊνών που μεταφέρουν την γλυκόζη, και συγκεκριμένα του μεταφορέα της γλυκόζης τύπου-4 (GLUT-4). Ο GLUT-4 φαίνεται να είναι υπεύθυνος για την εξαρτώμενη από την ινσουλίνη πρόσληψη της γλυκόζης από το μυ και το λίπος. Μια άλλη θεωρία που υπερασπίζεται την άποψη ότι τα αυξημένα επίπεδα των ανδρογόνων προκαλούν την αντίσταση στην ινσουλίνη, εμπλέκει τη δράση της τεστοστερόνης στην αύξηση των ελεύθερων λιπαρών οξέων στο αίμα. Είναι γνωστό ότι η τεστοστερόνη διευκολύνει τη λιπόλυση, παρέχοντας αυξημένη συγκέντρωση ελεύθερων λιπαρών οξέων 119. Επίσης, έχει αποδειχθεί ότι τα αυξημένα επίπεδα των ελεύθερων λιπαρών οξέων εμποδίζουν την προκαλούμενη από την ινσουλίνη πρόσληψη γλυκόζης από το σκελετικό μυ, μια κατάσταση που ορίζει την αντίσταση στην ινσουλίνη 120. Στην παραπάνω θεωρία συνηγορεί η παρατήρηση ότι οι γυναίκες με την κεντρικού τύπου παχυσαρκία, που είναι ο τύπος που απαντάται πιο συχνά με το PCOS, έχουν υψηλότερα επίπεδα ελεύθερων ανδρογόνων και εκδηλώνουν εντονότερη αντίσταση στην ινσουλίνη, συγκρινόμενες με γυναίκες αντίστοιχου βάρους 121. Επίσης, είναι γνωστό ότι όταν υφίσταται παχυσαρκία κεντρικού τύπου παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων και ελεύθερων λιπαρών οξέων (FFAs), τα οποία εμποδίζουν την έκκριση ηπατικής ινσουλίνης, καταλήγοντας σε υπερινσουλιναιμία και αντίσταση στην ινσουλίνη 122. Επιπλέον, το γεγονός ότι στις έφηβες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών παρατηρούνται τα συμπτώματα της υπερπαραγωγής ανδρογόνων, ενώ η αντίσταση στην ινσουλίνη απουσιάζει από αυτή την ηλικιακή ομάδα, υποδηλώνει ότι υπερπαραγωγή ανδρογόνων προηγείται της υπερινσουλιναιμίας. Ωστόσο, το 1986 οι Nagamani et al εξέτασαν γυναίκες με ωοθηκικό υπερανδρογονισμό και υπερινσουλιναιμία και, κατόπιν αμφίπλευρης εκτομής των ωοθηκών, παρατήρησαν ότι ενώ βελτιώθηκε ο υπερανδρογονισμός, δεν παρατηρήθηκε καμία βελτίωση στην

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) 1. Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών? Είναι η συχνότερη ενδοκρινοπάθεια των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Έχουν ενοχοποιηθεί περιβαντολλογικοί διατροφικοί

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων Αύξηση & Ανάπτυξη Αύξηση Κυτταρική διαίρεση και καθαρή πρωτεϊνική σύνθεση & Ανάπτυξη Αύξηση διαστάσεων (ανάστηµα) Αύξηση οστών (σπονδυλική στήλη και κάτω άκρα) Αύξηση σκελετικού µυ Αύξηση σπλάχνων Υπερπλασία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος

Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΟΕΞΑΡΤΩΜΕΝΗΣ ΑΚΜΗΣ 1. Έναρξη σε βρεφική ή παιδική ηλικία 2. Πρώϊμη ήβη σε αγόρι και αδρεναρχή εμμηναρχή σε κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS)

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ PCOS: Κριτήρια διάγνωσης - Υπερανδρογονισμός

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ

Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Το σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών σε συσχέτιση µε τη διατροφή Λένη Βασιλένα - Σουλτανιά Βασιλική Επιβλέπων καθηγητής: Τσιριγωτάκης Ιωάννης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύνδροµο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ ΟΡΜΟΝΕΣ: από τη βιοσύνθεση στο μηχανισμό δράσης

ΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ ΟΡΜΟΝΕΣ: από τη βιοσύνθεση στο μηχανισμό δράσης ΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ ΟΡΜΟΝΕΣ: από τη βιοσύνθεση στο μηχανισμό δράσης ΜΑΡΙΑΝΝΑ Α. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ ΙΑΤΡΟΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ-ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μαρκαντές Ιατρός

Γιώργος Μαρκαντές Ιατρός Η επίδραση της αντισυλληπτικής αγωγής στους γενετικούς, αγγειακούς, βιοχημικούς και ορμονικούς πρώιμους δείκτες αυξημένου κινδύνου σε νέες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) Γιώργος Μαρκαντές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΜΥΛΛΕΡΙΑΝΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ ΣΕ ΥΠΕΡΒΑΡΕΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΜΥΛΛΕΡΙΑΝΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ ΣΕ ΥΠΕΡΒΑΡΕΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ.ΡΟΥΣΣΟΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2011-12 ΑΡΙΘΜ.: 3238 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΒΑΡΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ

2. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ 2. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (Polycystic Ovary Syndrome PCOS) είναι διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υπερανδρογοναιμία, ωοθηκική δυσλειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνδροµο των πολυκυστικών ωοθηκών: επιδηµιολογικά δεδοµένα και πιθανά αιτιοπαθογενετικά µοντέλα 1

Το σύνδροµο των πολυκυστικών ωοθηκών: επιδηµιολογικά δεδοµένα και πιθανά αιτιοπαθογενετικά µοντέλα 1 Το σύνδροµο των πολυκυστικών ωοθηκών: επιδηµιολογικά δεδοµένα και πιθανά αιτιοπαθογενετικά µοντέλα 1 Δ.Κ. ΠΑΝΙΔΗΣ, 2 Ε.Α. ΚΑΝΔΑΡΑΚΗ, 3 Ε.Η. ΤΙΜΑΜΟΠΟΥΛΟΥ, 4 Η.Κ. ΚΑΤΣΙΚΗΣ 16 1 Καθηγητής Ενδοκρινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη (αδρεναλίνη) ευνοούν τη β-οξείδωση και την κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΜΗ 1) Σε γυναίκες που η συνήθης τοπική ή αντιβιοτική per os αγωγή έχει

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ Μελέτη του πολυμορφισμού deletion/insertion

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α. ΛΟΥΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α. ΛΟΥΦΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α. ΛΟΥΦΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΑΡΙΘΜ. 3202 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ Βασίλης Μούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Παράγοντες που επηρεάζουν τις ορµονικές αποκρίσεις στην άσκηση Τύπος άσκησης Οξεία Χρόνια Προσαρµογές Αντοχής/δυναµική/αερόβια

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δήλωση Σύγκρουσης Συμφερόντων Απόφαση Ε.Ο.Φ. 47558/4-7-2012 Στη διαμόρφωση του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, δεν υπήρξε κάποια εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός.

Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός. Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Λουκοπούλου Νεκταρία Η ομάδα μας: Βενετιάδη Νικολίτσα Καγκελάρη Χριστίνα Κολεγιάννης Χρήστος Καρρά Φωτεινή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρουσίαση: Ο. Καραπάνου Ειδικευόμενη Ενδοκρινολογίας ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρούσα νόσος 1 Γυναίκα ηλικίας 43 ετών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ Ενότητα 2: Υπογονιμότητα Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Αίτια υπογονιμότητας Κλινική και εργαστηριακή διερεύνηση υπογονιμότητας

Διαβάστε περισσότερα