ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΗΜΟΣΙΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΦΩΤΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΤΡΑ ΜΑΪΟΣ, 2006

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περίληψη & Abstract 3 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ορισµος και φυση της επαγγελµατικης ικανοποιησης 4 Παραγοντες που συντελουν στην επαγγελµατικη ικανοποιηση 6 Η επαγγελµατικη εξουθενωση (burnout) και η σχεση της µε την επαγγελµατικη ικανοποιηση 10 Παραγοντες που συντελουν στην επαγγελµατικη ικανοποιηση του νοσηλευτικου προσωπικου ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σκοπος της µελετης 26 ειγµα µελετης 26 Οργανο µετρησης 26 Στατιστικη αναλυση 28 Στατιστικη µεθοδολογια 31 Αποτελεσµατα 32 Συµπεράσµατα-Παρεµβάσεις 40 Βιβλιογραφια 44 Παραρτηµα 1 49 Παραρτηµα

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία αναφέρεται στην καταγραφή και ανάλυση δεδοµένων για τη µελέτη του φαινοµένου της επαγγελµατικής εξουθένωσης νοσηλευτικού προσωπικού νοσοκοµείων της Περιφέρειας υτικής Ελλάδας. 186 νοσηλευτές από τα δύο µεγαλύτερα Νοσοκοµεία της Περιφέρειας, το Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Πατρών και το Γενικό Νοσοκοµείο Πατρών «Άγιος Ανδρέας» συµπλήρωσαν ερωτηµατολόγια που περιείχαν ερωτήσεις κλειστού τύπου και δηµογραφικά στοιχεία, όπως και στοιχεία εργασιακής εµπειρίας και εκπαίδευσης. Τα αποτελέσµατα δείχνουν µέτρια συναισθηµατική εξάντληση, υψηλή έλλειψη προσωπικών επιτευγµάτων και υψηλή αποπροσωποποίηση. Επίσης, η επαγγελµατική ικανοποίηση όπως και το επίπεδο εργασιακής ατµόσφαιρας παρατηρήθηκαν να είναι σε σε µέτρια επίπεδα. ABSTRACT The present study concerns the accquisition and analysis for the study of professional burnout and job satisfaction of the nursing staff of Hospitals within the Region of Western Greece. 186 nurses working at the two larger hospitals of the Region, the University General Hospital of Patras and the General Hospital of Patras Ag. Andreas filled-out questionnaires consisting of closed-type questions as well as demographical data and data regarding their professional experience and education. Results show medium emotional exhaustion, low levels of personal achievements and high levels of depersonalization. Additionally, professional satisfaction as well as working climate was recorded to be at medium levels. 3

4 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ Η εννοιολογική προσέγγιση της επαγγελµατικής ικανοποίησης δυσχεραίνεται από την ανυπαρξία ενός κοινά αποδεκτού ορισµού. Μια κοινή προσέγγιση επιτυγχάνεται µέσω της προοπτικής της αλληλεπίδρασης. Έτσι, η επαγγελµατική ικανοποίηση καθορίζεται ως µια συναισθηµατική απάντηση που είναι αποτέλεσµα αξιολόγησης της εργασιακής κατάστασης. Ενδεικτικά να αναφέρουµε ότι, κατά τον Wakefield, η επαγγελµατική ικανοποίηση αντανακλά τη βαθιά αγάπη και ευαρέσκεια του εργαζοµένου προς το επαγγελµατικό του έργο (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.19). Από την άποψη της αλληλεπίδρασης, ο πιο γνωστός και ίσως ο καλύτερος κατά κάποιους συγγραφείς, ορισµός της επαγγελµατικής ικανοποίησης, είναι αυτός που δόθηκε από τον Locke το Σύµφωνα µε αυτόν τον ορισµό, η επαγγελµατική ικανοποίηση ορίζεται ως η θετική συναισθηµατική ανταπόκριση του ατόµου προς το συγκεκριµένο έργο που ασκεί, η οποία πηγάζει από την εκτίµηση ότι αυτό παρέχει πλήρωση ή επιτρέπει την πλήρωση των εργασιακών αξιών του ατόµου (Locke, 1976, σελ.1307). Πάντα κατά τον Locke, η αξία αναφέρεται στον τρόπο δράσης του ατόµου µε στόχο να αποκτήσει ή να διατηρήσει κάτι. Οι αξίες είναι υποκειµενικές και σταθερές στο συνειδητό ή στο ασυνείδητο του ατόµου, είναι επίκτητες και ταξινοµηµένες κατά σηµαντικότητα αφού αντιπροσωπεύουν την ιεράρχηση αξιών (Locke, 1976, σελ.1304). Κινούµενος στα ίδια πλαίσια, ο Cavanagh ορίζει ότι η ικανοποίηση πηγάζει από την υποκειµενική αξιολόγηση της εργασίας του ατόµου σε σχέση µε την εκπλήρωση συγκεκριµένων επαγγελµατικών αξιών, ενώ ο Vroom αναφέρει ότι η ικανοποίηση αποτελεί συνάρτηση της υποκειµενικής αντίληψης του ατόµου σε σχέση µε την ελκυστικότητα που ασκεί η συγκεκριµένη εργασία, όταν του εξασφαλίζει ορισµένα επιθυµητά αποτελέσµατα (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.22). Επίσης, θα µπορούσαµε να ορίσουµε την επαγγελµατική ικανοποίηση ως τα αισθήµατα που έχει ένας εργαζόµενος για τη δουλειά του ή τις εµπειρίες του από τη δουλειά του σε σχέση µε προηγούµενες εµπειρίες του, µε τρέχουσες προσδοκίες ή πιθανές εναλλακτικές (Balzer κ.ά., 1997, σελ.10), όπως εξάλλου φαίνεται και από τους παρακάτω ορισµούς. Κατά τις Price και Mueller η επαγγελµατική ικανοποίηση κρίνεται ως ο βαθµός θετικής στάσης και προσανατολισµού του εργαζόµενου προς την εργασία του, ενώ ο Alderfer χαρακτηρίζει την ικανοποίηση ως εσωτερική υποκειµενική κατάσταση εξαιτίας διάφορων γεγονότων που συµβαίνουν µεταξύ του ατόµου και του περιβάλλοντος εργασίας και θεωρείται συνώνυµη µε την εκπλήρωση. Τέλος, οι Wanous και Lawler ορίζουν ότι το άτοµο οδηγείται στην ικανοποίηση όταν οι ανάγκες του, τα χαρακτηριστικά και οι συνθήκες εργασίας συµπίπτουν κατά το δυνατόν, µε αποτέλεσµα να περιορίζεται το χάσµα που ενδεχόµενα να υπάρχει µεταξύ των προσδοκιών του και της εργασιακής πραγµατικότητας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.22). Βλέπουµε δηλαδή ότι αρκετοί ερευνητές συµφωνούν µε το επιχείρηµα της ταύτισης της επαγγελµατικής ικανοποίησης µε το βαθµό εκπλήρωσης των αναγκών και αξιών του ατόµου. Άλλες απόψεις αναφέρουν ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση είναι αποτέλεσµα των χαρακτηριστικών της εργασίας και των συνθηκών που τη συνθέτουν, όπως του Quarstein και των συνεργατών του, οι οποίοι συµπεραίνουν ότι η ικανοποίηση προσδιορίζεται από τα επαγγελµατικά χαρακτηριστικά και τα γεγονότα στην εργασιακή κατάσταση (θετικά ή αρνητικά δεδοµένα του περιεχοµένου της εργασίας, τα οποία ασκούν αντίστοιχη 4

5 επίδραση στους εργαζόµενους), ενώ σύµφωνα µε κάποιες άλλες απόψεις, η δύναµη του επαγγέλµατος ή του περιβάλλοντος εργασίας στη δηµιουργία της ικανοποίησης, δεν εξαρτάται µόνο από τα επαγγελµατικά χαρακτηριστικά, αλλά από τη συνύπαρξη του επαγγελµατικού ρόλου του ατόµου µε τους συναφείς ρόλους του στη ζωή, µε τη Holland να επισηµαίνει ότι η ικανοποίηση, η σταθερότητα και η εξέλιξη στο επαγγελµατικό έργο αποτελούν συνάρτηση του βαθµού σύµπτωσης του τύπου της προσωπικότητας του ατόµου και του περιβάλλοντος εργασίας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.23). Ανακεφαλαιώνοντας, η επαγγελµατική ικανοποίηση µπορεί να οριστεί ως η θετική στάση του εργαζόµενου ατόµου προς το επαγγελµατικό του έργο. Αποτελεί, κατά συνέπεια, απόρροια της εκπλήρωσης των υποκειµενικών εργασιακών προσδοκιών ή της σύµπτωσης του τύπου της προσωπικότητας του εργαζοµένου και του περιβάλλοντος εργασίας, γεγονός που εξηγεί ότι διαφορετικά άτοµα έχουν διαφορετικές εκτιµήσεις για την ίδια εργασία που ασκούν (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.25). Αν και αρχικά θεωρούταν ευρέως ότι οι εργαζόµενοι είχαν µόνο µια συνολική αίσθηση ικανοποίησης για την εργασία τους, οι ερευνητές έχουν πλέον από καιρό συνειδητοποιήσει ότι οι εργαζόµενοι µπορούν επίσης να αισθάνονται διαφορετικά για διάφορες πλευρές της εργασίας τους, περιλαµβανοµένων της ίδιας της φύσης της εργασίας τους, της αµοιβής τους, των συναδέλφων τους και άλλων σχετικών θεµάτων. Έτσι, η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν είναι µια απλή έννοια, αλλά αποτελείται από επιµέρους στοιχεία και εποµένως, σύµφωνα µε τον Warr, µπορεί να διακριθεί σε εσωγενή (ενδογενή) και εξωγενή (Κάντας, 1998, σελ.114). Η εσωγενής ικανοποίηση, η οποία έχει σχέση µε το περιεχόµενο της εργασίας, αναφέρεται σε εκείνες τις όψεις της εργασίας που έχουν να κάνουν µε αυτή καθεαυτή τη διεξαγωγή της - π.χ. ελευθερία επιλογών ως προς τον τρόπο επιτέλεσης του έργου, βαθµός υπευθυνότητας, ποικιλία δραστηριοτήτων, χρήση δεξιοτήτων, εποπτεία κ.τ.λ. Η εξωγενής ικανοποίηση, η οποία έχει σχέση µε το πλαίσιο µέσα στο οποίο πραγµατοποιείται η εργασία, αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας, τα ωράρια, την ασφάλεια, τις αµοιβές κ.τ.λ..3 Με βάση την παραπάνω διάκριση, οι Wanba και Bridwell κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι όσα άτοµα εργάζονται επειδή θεωρούν ότι αµείβονται από την ίδια την εκτέλεση της εργασίας τους κατευθύνονται από ενδογενή κίνητρα, ενώ όσα επιδίδονται στην εργασία τους µόνο για τη µισθοδοσία και τις προαγωγές υποκινούνται από εξωτερικά κίνητρα (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.42). Εποµένως, η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν αναγνωρίζεται πλέον ως µια απλή, µονοδιάστατη έννοια, αλλά σαν ένα πολύπλοκο σύνολο στάσεων απέναντι σε διαφορετικές όψεις µιας δουλειάς, οι οποίες προκύπτουν από τις προσδοκίες ενός ατόµου για την εργασία του και τις εµπειρίες του. ηλαδή, ένα άτοµο µπορεί να είναι σχετικά ικανοποιηµένο από µια πλευρά της εργασίας του και µη ικανοποιηµένο από µια άλλη (Kreitner, Kinicki, 1998, σελ.206). Επιπρόσθετα, από τη στιγµή που οι άνθρωποι διαφέρουν ανάλογα µε τις προσδοκίες τους, είναι πολύ πιθανό η επαγγελµατική ικανοποίηση να είναι ένα υψηλά εξατοµικευµένο σύνολο στάσεων (Rollinson, Broadfield, Edwards, 1998, σελ.137). Ένα ακόµη σηµείο που πρέπει να δούµε σε σχέση µε τα παραπάνω, είναι ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση µπορεί να εξεταστεί ως στάση που συντελεί στη διαµόρφωση ορισµένων άλλων συµπεριφορών ή στάσεων. Στην περίπτωση αυτή θεωρούµε την επαγγελµατική ικανοποίηση ανεξάρτητη µεταβλητή, δηλαδή προσδιοριστικό ή καθοριστικό παράγοντα ή αίτιο. Παράλληλα, η επαγγελµατική 5

6 ικανοποίηση µπορεί να εξεταστεί επίσης ως εξαρτηµένη µεταβλητή, ως το αποτέλεσµα δηλαδή εξωτερικών (αλλά και εσωτερικών) προς το άτοµο παραγόντων. Στην πρώτη περίπτωση εξετάζουµε ποιες είναι οι συνέπειες της ύπαρξης ή έλλειψης της επαγγελµατικής ικανοποίησης, ενώ στη δεύτερη εξετάζουµε τους παράγοντες που την καθορίζουν. Και στις δυο περιπτώσεις είναι απαραίτητο να υπάρχει κάποιου είδους µέτρηση της επαγγελµατικής ικανοποίησης και σε αυτό το σηµείο αρχίζουν τα προβλήµατα, γιατί αυτή δεν εξετάζεται πάντοτε µε τον ίδιο τρόπο. Άλλοτε θεωρείται 3 Ο διαχωρισµός αυτός έχει κάποια αντιστοιχία µε την ιεράρχηση των αναγκών κατά το Maslow και µ ε το διαχωρισµό του Herzberg σε παράγοντες κινήτρων και παράγοντες υγιεινής, που θα δούε παρακάτω, σελ.11επ. και 18επ. συνολική στάση που µπορεί να µετρηθεί ακόµα και µε µια απλή ερώτηση του τύπου «πόσο ικανοποιηµένος είστε από την εργασία σας;» ή ως συνισταµένη επιµέρους µετρήσεων, και άλλοτε εξετάζονται µόνο µεµονωµένες (ή επιλεγµένες) όψεις της, µε αποτέλεσµα µια γενικότερη ασάφεια, που ίσως έχει επίπτωση και στα αποτελέσµατα των διαφόρων ερευνών (Κάντας, 1998, σελ.111). Τέλος, πριν ολοκληρώσουµε το κεφάλαιο αυτό, αξίζει να παραθέσουµε τις απόψεις των Landy και Warr που πρεσβεύουν ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν αποτελεί κάτι σταθερό. Ο πρώτος πιστεύει ότι ρυθµιστικοί µηχανισµοί του νευρικού συστήµατος επεµβαίνουν και φέρνουν την ικανοποίηση σε ορισµένα ανεκτά επίπεδα, όπως ακριβώς συµβαίνει µε τη λύπη και τη χαρά, ενώ ο δεύτερος κάνει µια αναλογία ανάµεσα στις βιταµίνες και την επαγγελµατική ικανοποίηση: σταθερή δόση βιταµινών είναι απαραίτητη, αλλά υπέρβαση ή έλλειψή τους δηµιουργεί προβλήµατα. Κάτι παρόµοιο συµβαίνει µε τους παράγοντες που καθορίζουν την επαγγελµατική ικανοποίηση. Αυτό που υπονοείται και στις δυο περιπτώσεις είναι ότι δε θα πρέπει να περιµένουµε να βρούµε απόλυτη ικανοποίηση στον εργαζόµενο γιατί, ακόµα και αν κάτι τέτοιο υπάρξει, αµέσως αρχίζει να αναστρέφεται (Κάντας, 1998, σελ.110). ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ Η προσπάθεια να διερευνηθεί η επαγγελµατική ικανοποίηση ως εξαρτηµένη µεταβλητή, ως το αποτέλεσµα δηλαδή των διεργασιών και συνθηκών που επικρατούν στο χώρο εργασίας και ο εντοπισµός µε αυτόν τον τρόπο των παραγόντων εκείνων που συντελούν σε αυτήν, δυσχεραίνεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισµός ή τρόπος µέτρησής της. Όπως έχουµε ήδη αναφέρει και γενικά γίνεται αποδεκτό, η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν αποτελεί µια απλή έννοια αλλά συνίσταται από πολλά επιµέρους σηµεία και µπορεί να διαχωριστεί στην εσωγενή και την εξωγενή ικανοποίηση. Ενδεικτικό των δύο παραπάνω, της απουσίας δηλαδή ενός γενικού τρόπου µέτρησης της επαγγελµατικής ικανοποίησης και της πολυπλοκότητάς της, είναι το γεγονός ότι στην άµεση ερώτηση αν είναι ικανοποιηµένοι από την εργασία τους, οι περισσότεροι εργαζόµενοι (µεταξύ 81% και 92%) φέρονται να δηλώνουν ικανοποίηση, όπως τουλάχιστον δείχνουν τα στοιχεία µιας αµερικανικής δηµοσκόπησης για την περίοδο Τα αποτελέσµατα αυτά δεν είναι αξιόπιστα, όσον αφορά τη µεθοδολογία, γιατί σε µια τόσο συναισθηµατικά φορτισµένη ερώτηση είναι δυνατό να παίρνουµε στερεότυπες απαντήσεις που κρύβουν τα τυχόν υφιστάµενα προβλήµατα. Είναι πολύ πιθανό, δηλαδή, να γίνεται εκλογίκευση µιας παγιωµένης κατάστασης (δηλαδή, 6

7 αφού µένω στη δουλειά πρέπει να είµαι ευχαριστηµένος) ή η απάντηση να δίνεται χωρίς προηγούµενη νοητική επεξεργασία, όπως συνήθως δίνεται η απάντηση στο ερώτηµα «τι κάνεις;» Όταν όµως, σύµφωνα µε τον Kahn, το ερώτηµα τεθεί διαφορετικά και οι εργαζόµενοι ερωτηθούν αν θα ξαναδιάλεγαν την ίδια δουλειά, το 41% των εργαζοµένων σε δουλειές γραφείου απαντούν καταφατικά, ενώ από τους χειρώνακτες εργάτες µόνο το 24% (Κάντας, 198, σελ.114). Ο Locke, χωρίς να προτείνει ένα συγκεκριµένο όργανο µέτρησης της επαγγελµατικής ικανοποίησης, πιστεύει ότι οι παρακάτω παράγοντες είναι σηµαντικοί στη διαµόρφωσή της (Κάντας, 1998, σελ.118): 1. Η εργασία να αποτελεί «πρόκληση» για τον εργαζόµενο και να µην είναι κουραστική και ανιαρή. 2. Η καλή απόδοση να αµείβεται και να υπάρχει σαφής σχέση ανάµεσα σε απόδοση και αµοιβή. Ως αµοιβή πρέπει να θεωρείται κάθε είδους παροχή προς τον εργαζόµενο. 3. Να δίνεται στον εργαζόµενο θετική ενίσχυση για το επιτυχές έργο, δηλαδή, λεκτική αναγνώριση, έπαινος και άλλες επιπρόσθετες µη χρηµατικές αµοιβές. 4. Να υπάρχουν καλές συνθήκες εργασίας ως προς το περιβάλλον και τη διαµόρφωση του χώρου. 5. Να υπάρχει σωστή εποπτεία που να χαρακτηρίζεται από ενδιαφέρον για τους εργαζοµένους και βοήθεια προς αυτούς κατά την επιτέλεση του έργου τους. 6. Να υπάρχουν θετικές διαπροσωπικές σχέσεις στο χώρο εργασίας µεταξύ συναδέλφων και µεταξύ εποπτών και εργαζοµένων. 7. Να υπάρχει αποτελεσµατική πολιτική από την πλευρά της επιχείρησης που να επιδιώκει την υποβοήθηση των εργαζοµένων στο έργο τους. 8. Να υπάρχει διασφάλιση της εργασίας και να καλλιεργείται στους εργαζόµενους το αίσθηµα ότι δεν κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους. 9. Να καλλιεργείται το αίσθηµα ότι οι χρηµατικές αµοιβές µοιράζονται δίκαια. 10. Να υπάρχει δυνατότητα συµµετοχής των εργαζοµένων στη λήψη αποφάσεων, ιδιαίτερα σε τοµείς που οι ίδιοι γνωρίζουν καλά. 11. Να δίνεται, κατά το δυνατό, µεγάλος βαθµός αυτονοµίας και υπευθυνότητας στον εργαζόµενο. 12. Να υπάρχει σαφήνεια ρόλων ως προς το τι ακριβώς αναµένεται από τον εργαζόµενο να κάνει. Μπορούµε επίσης να κατατάξουµε τους προσδιοριστικούς παράγοντες της επαγγελµατικής ικανοποίησης σε πέντε κατηγορίες, οι οποίες σε γενικές γραµµές αντιστοιχούν στα πέντε αντίστοιχα κυρίαρχα µοντέλα που προσδιορίζουν τα αίτιά της (Kreitner, Kinicki, 1998, σελ.206): 1. Εκπλήρωση των αναγκών. Τα συγκεκριµένα µοντέλα ορίζουν ότι η ικανοποίηση προσδιορίζεται από το βαθµό στον οποίο τα χαρακτηριστικά µιας εργασίας επιτρέπουν σε ένα άτοµο να εκπληρώσει τις ανάγκες του. Αν και για αυτά τα µοντέλα προέκυψαν κάποιες αντιδικίες, είναι πάντως ευρέως αποδεκτό ότι η εκπλήρωση των αναγκών σχετίζεται µε την επαγγελµατική ικανοποίηση. 7

8 2. ιαφορές. Αυτά τα µοντέλα προτείνουν ότι η ικανοποίηση είναι αποτέλεσµα της εκπλήρωσης των προσδοκιών. Η εκπλήρωση των προσδοκιών αντιπροσωπεύει τη διαφορά µεταξύ του τι προσδοκά ένα άτοµο από την εργασία του, όπως για παράδειγµα καλή χρηµατική αµοιβή και δυνατότητες προαγωγής, και του τι λαµβάνει στην πραγµατικότητα. Όταν οι προσδοκίες ξεπερνούν αυτά που το άτοµο λαµβάνει, τότε το άτοµο δε θα είναι ικανοποιηµένο. 3. Εκπλήρωση αξιών. Η επαγγελµατική ικανοποίηση προκύπτει από την αντίληψη ότι µια εργασία επιτρέπει την εκπλήρωση των εργασιακών αξιών ενός ατόµου. Σε γενικές γραµµές, η έρευνα υποστηρίζει την πρόβλεψη ότι η εκπλήρωση των επαγγελµατικών αξιών ενός ατόµου συνδέεται θετικά µε την επαγγελµατική ικανοποίηση. 4. Ισότητα. Σε αυτό το µοντέλο η επαγγελµατική ικανοποίηση λειτουργεί κατά το πόσο «δίκαια» ένα άτοµο αντιµετωπίζεται στην εργασία του. Η ικανοποίηση προκύπτει από την αντίληψη του κάθε ατόµου ότι οι απολαβές του από την εργασία του, σε σχέση µε αυτά που βάζει σε αυτή, συγκρίνονται υπέρ του µε τα αντίστοιχα ενός άλλου ατόµου. 5. Χαρακτηριστικά/Γενετικοί παράγοντες. Αυτό το µοντέλο βασίζεται στην παραδοχή ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση είναι εν µέρει µια λειτουργία των χαρακτηριστικών και των γενετικών παραγόντων κάθε ατόµου, ενώ και όσες έρευνες έχουνε γίνει υποστηρίζουνε την παραπάνω θέση. Εποµένως, αυτό το µοντέλο ορίζει ότι διαφορές µεταξύ των ατόµων είναι εξίσου σηµαντικές στην προσπάθεια ερµηνείας της επαγγελµατικής τους ικανοποίησης, όσο και τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος εργασίας. Εξ άλλου, εκτεταµένες έρευνες από τον Smith υποδεικνύουν ότι υπάρχουν πέντε σηµαντικές διαστάσεις σε κάθε στάση απέναντι στην εργασία, οι οποίες όλες αντανακλούν συναισθηµατικές αποκρίσεις σε συγκεκριµένες πλευρές µιας εργασίας (Rollinson, Broadfield, Edwards, 1998, σελ.137). Οι διαστάσεις αυτές είναι: Η ίδια η εργασία. Αυτή η διάσταση αντανακλά τη σχέση ανάµεσα στις προσδοκίες και την εµπειρία σε όρους του εάν η δουλειά παρέχει ενδιαφέρουσες ασχολίες, κάποιο βαθµό υπευθυνότητας και ευκαιρίες για επιπλέον µάθηση. Στο βαθµό που όντως υπάρχει κάποια σύνδεση, αυτή η πλευρά της επαγγελµατικής ικανοποίησης είναι πιθανό να εκληφθεί ως θετική. Η αµοιβή. Φαίνεται να υπάρχουν δύο συνδέσεις µεταξύ της αµοιβής και της ικανοποίησης: πρώτον, εάν η χρηµατική αµοιβή θεωρείται ως επαρκής και δεύτερον, εάν θεωρείται ίση, συγκρινόµενη µε αυτήν των άλλων εργαζοµένων. Γενικά, η σύνδεση αυτή είναι αρκετά πολύπλοκη, καθώς η αµοιβή µπορεί να λειτουργήσει σε ορισµένα άτοµα και σαν κίνητρο. Επιπρόσθετα, πολλές άλλες (µη χρηµατικές) αµοιβές έχουν και κάποιο χρηµατικό ισοδύναµο, όπως είναι για παράδειγµα οι συµπληρωµατικές αµοιβές. Η προαγωγή. Σε κάποιο βαθµό αυτή η διάσταση αναφέρεται στις διαφαινόµενες πιθανότητες βελτίωσης του κύρους της εργασίας κάποιου. Παρόλα αυτά, η προαγωγή δεν είναι επιθυµητή από όλους τους εργαζόµενους, λόγω της ανάληψης επιπλέον ευθυνών. Εποµένως η ικανοποίηση από αυτήν την άποψη επηρεάζεται σε µεγάλο βαθµό από τη συµφωνία προσδοκιών και του τι τελικά λαµβάνεται. Η επίβλεψη. Αυτή η διάσταση αντανακλά το βαθµό στον οποίο ένα άτοµο 8

9 αντλεί ικανοποίηση από τις σχέσεις του µε τον άµεσο προϊστάµενό του. Συνήθως, η ικανοποίηση συνδέεται µε δύο πλευρές της συµπεριφοράς της επίβλεψης: τη διαπροσωπική υποστήριξη (το ενδιαφέρον της επίβλεψης για την ευηµερία των εργαζοµένων) και την τεχνική υποστήριξη (ο βαθµός στον οποίο η επίβλεψη παρέχει τεχνική βοήθεια και οδηγίες στους εργαζόµενους σχετικά µε τη δουλειά τους). Και σε αυτήν την περίπτωση η ικανοποίηση τείνει να είναι ένα υποκειµενικό θέµα, το οποίο συνδέεται στενά µε τη σχέση προσδοκιών και του τι λαµβάνεται. Οι συνάδελφοι. Η ικανοποίηση από αυτήν τη διάσταση έχει παρόµοιες επιδράσεις µε την επίβλεψη και αντανακλά το βαθµό στον οποίο τα µέλη µιας οµάδας εργασίας θεωρούν ότι έχουν κοινωνική υποστήριξη από τα υπόλοιπα µέλη και αυτοτέλεια στα καθήκοντά τους. Για άλλη µια φορά, αυτή εξαρτάται από τη σχέση ανάµεσα στις προσδοκίες και στο τι λαµβάνεται. Επίσης, σηµαντική φαίνεται να είναι και η επίδραση του εργασιακού άγχους στο βαθµό επαγγελµατικής ικανοποίησης του ατόµου. Σύµφωνα µε τον McGrath, το άγχος (στρες) µπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική έλλειψη αντιστοιχίας ανάµεσα στις απαιτήσεις που προβάλλονται στο άτοµο από το περιβάλλον του, από τη µια µεριά, και τις ικανότητες απόκρισης του ατόµου στις απαιτήσεις αυτές, από την άλλη, ιδιαίτερα κάτω από συνθήκες, όπου η αδυναµία ανταπόκρισης στις απαιτήσεις, σύµφωνα µε τις υποκειµενικές εκτιµήσεις του ατόµου, θα έχει σοβαρές συνέπειες για αυτό (Κάντας, 1995, σελ.102). Με άλλα λόγια, επαγγελµατικό άγχος είναι η αναγνώριση από ένα άτοµο της αδυναµίας του να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του επαγγέλµατός του (Rollinson, Broadfield, Edwards, 1998, σελ. 268). Το άγχος µπορεί να έχει πολύ αρνητικά αποτελέσµατα στην εργασιακή συµπεριφορά του ατόµου. Αποτελέσµατα ερευνών δείχνουν ότι το άγχος που προκαλείται στην εργασία του ατόµου έχει µια ισχυρή, αρνητική σχέση µε την επαγγελµατική ικανοποίηση (Kreitner, Kinicki, 1998, σελ.209). Από την άλλη πλευρά, σύµφωνα µε τον Ramirez και τους συνεργάτες του, η επαγγελµατική ικανοποίηση προστατεύει από τις σωµατικές και ψυχολογικές επιπτώσεις του µακροχρόνιου άγχους (Mechteld et.al., 2003, σελ.271). Τέλος, ένας ακόµη παράγοντας που χρειάζεται να αναφέρουµε και ο οποίος επηρεάζει την επαγγελµατική ικανοποίηση είναι και η ικανοποίηση από την επικοινωνία µέσα σε έναν οργανισµό. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται µια αύξηση του ενδιαφέροντος για αυτό το θέµα, ως ένα ακόµη σηµείο έρευνας πάνω στο θέµα της επαγγελµατικής ικανοποίησης. Βέβαια, η ανάπτυξη του θέµατος της ικανοποίησης από την επικοινωνία ανάγεται στον Likert, ο οποίος ήδη το 1967 προσδιόρισε την επικοινωνία σα µια ενδιάµεση µεταβλητή ανάµεσα στους στόχους του οργανισµού από τη µια και σε τέσσερα επιθυµητά τελικά αποτελέσµατα από την άλλη: την παραγωγικότητα, την (επαγγελµατική) ικανοποίηση, τις σχέσεις διοίκησης-εργαζοµένων και το κέρδος (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Σύµφωνα µε τους Crino και White, η ικανοποίηση από την επικοινωνία ορίζεται σαν την ικανοποίηση κάποιου από τις διάφορες πτυχές της επικοινωνίας µέσα σε έναν οργανισµό, ενώ ο Thayer αναφέρει ότι η ικανοποίηση περιλαµβάνει την προσωπική ικανοποίηση που βρίσκεται στην επιτυχή επικοινωνία µε κάποιον ή στην επιτυχή επικοινωνία κάποιου άλλου µε αυτόν (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Τέλος, οι Downs και Hazen ανέπτυξαν ένα όργανο µέτρησης της ικανοποίησης από την επικοινωνία, το οποίο περιλαµβάνει οκτώ παράγοντες ικανοποίησης: την προσωπική ανατροφοδότηση, την προοπτική της επιχείρησης, την οργανωτική ολοκλήρωση, τις σχέσεις µε τους προϊσταµένους, το κλίµα 9

10 επικοινωνίας γενικά, την οριζόντια επικοινωνία, την ποιότητα του µηνύµατος και τις σχέσεις µε τους υφισταµένους (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Κάνοντας µια επισκόπηση των σχετικών ερευνών, ο Pincus αναφέρει ότι στο σύνολο της βιβλιογραφίας διαφαίνεται καθαρά η σηµαντική συµβολή των διαφόρων τύπων της επικοινωνίας σε έναν οργανισµό στην επαγγελµατική ικανοποίηση των εργαζοµένων σε αυτόν. Γενικά ερµηνευµένη, η επικοινωνία, η οποία περιλαµβάνει ανταλλαγή πληροφοριών και στοιχεία δηµιουργίας σχέσεων, άπτεται - και µπορεί να επηρεάσει - όλων των στοιχείων που αποτελούν την επαγγελµατική ικανοποίηση (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Βασισµένος στη δική του ανάλυση παραγόντων, ο Pincus αναγνώρισε εννέα διαστάσεις της ικανοποίησης από την επικοινωνία, οι οποίες όλες σχετίζονται θετικά και ουσιαστικά µε την επαγγελµατική ικανοποίηση. Οι τρεις πιο σηµαντικές διαστάσεις είναι η επικοινωνία µε τους προϊσταµένους, το κλίµα επικοινωνίας και η προσωπική ανατροφοδότηση. Οι παράγοντες της επαγγελµατικής ικανοποίησης, οι οποίοι επηρεάζονται περισσότερο από την επικοινωνία είναι η επικοινωνία στις σχέσεις προϊσταµένων-υφισταµένων, η επικοινωνία µε τη διοίκηση και η οριζόντια επικοινωνία µε τους συναδέλφους (Duldt-Battley, 2004, σελ.7). Τέλος, σε αντίθεση µε τα παραπάνω, αξίζει να αναφέρουµε ότι ο Herzberg τοποθετεί την επικοινωνία στις διαπροσωπικές σχέσεις στους παράγοντες υγιεινής και όχι στους παράγοντες που υπάγονται στην κατηγορία των κινήτρων, οι οποίοι είναι αυτοί που δηµιουργούν αισθήµατα ικανοποίησης. Ανακεφαλαιώνοντας, παρατηρούµε ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση ενός εργαζοµένου επηρεάζεται από µια σειρά παραγόντων, οι οποίοι µπορεί να είναι εργασιακοί (π.χ. οικονοµικές απολαβές, συνθήκες εργασίας κ.ά.), κοινωνικοί (π.χ. σχέσεις µε συναδέλφους, επίβλεψη, επικοινωνία κ.ά.), ψυχολογικοί (π.χ. ανάγκη για εκπλήρωση, επαγγελµατική ανέλιξη, εκπλήρωση αξιών κ.ά.) και δηµογραφικοί. Παράγοντες, τους οποίους θα δούµε αναλυτικότερα στο κεφάλαιο που θα αναφερθούµε στην επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ (BURNOUT) ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ Αφού είδαµε τους παράγοντες που συντελούν στην επαγγελµατική ικανοποίηση και πριν εξετάσουµε τις επιπτώσεις αυτής στην εργασιακή συµπεριφορά του ατόµου, είναι απαραίτητο να δούµε ξεχωριστά την επαγγελµατική εξουθένωση, καθώς για κάποιους ερευνητές η επαγγελµατική εξουθένωση αποτελεί παράγοντα που συντελεί στην επαγγελµατική ικανοποίηση, υπόθεση την οποία εξάλλου και θα µελετήσουµε. Όσον αφορά τη σχέση εξουθένωσης - ικανοποίησης, το όλο θέµα έχει προκύψει από την ερµηνεία της συχνά ευρισκόµενης αρνητικής συσχέτισης µεταξύ των δύο αυτών εννοιών. Αν και η συσχέτιση δεν είναι αρκετά υψηλή ώστε να συνάγεται ότι αυτές οι δύο έννοιες είναι στην ουσία ταυτόσηµες, τα αποτελέσµατα των ερευνών έχουν οδηγήσει κάποιους ερευνητές στο συµπέρασµα ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση και η επαγγελµατική εξουθένωση συνδέονται άµεσα. Παρόλα αυτά, η ακριβής φύση αυτής της σχέσης εξακολουθεί να είναι ένα θέµα υποθέσεων. Οδηγεί η επαγγελµατική εξουθένωση τους εργαζόµενους στο να µην είναι ικανοποιηµένοι από την εργασία τους ή µια µείωση της επαγγελµατικής ικανοποίησης λειτουργεί ως πρόδροµος της επαγγελµατικής εξουθένωσης; Εναλλακτικά, υπάρχει η 10

11 πιθανότητα και τα δύο να προκαλούνται από άλλους παράγοντες, όπως είναι για παράδειγµα οι άσχηµες εργασιακές συνθήκες (Maslach, 2000, σελ.79). Προκειµένου να γίνουν κατανοητά τα παραπάνω, χρήσιµο είναι να δούµε σε γενικές γραµµές τι είναι η επαγγελµατική εξουθένωση, πως προκαλείται και τι συνέπειες έχει. Η έννοια της επαγγελµατικής εξουθένωσης πρωτοεµφανίστηκε και χρησιµοποιήθηκε το 1974, όταν ο Freudenberger περιέγραψε ένα σύνολο συµπτωµάτων που παρατήρησε σε εθελοντές και επαγγελµατίες, οι οποίοι παρείχαν υπηρεσίες στο χώρο της ψυχικής υγείας (Αναγνωστόπουλος, Παπαδάτου, 1992, σελ.183). Αρχικά το σύνδροµο επαγγελµατικής εξουθένωσης θεωρήθηκε το αποτέλεσµα έντονης και στενής συνεργασίας µε άλλους ανθρώπους για µεγάλο χρονικό διάστηµα και η χρήση του περιορίστηκε στα επαγγέλµατα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών, ένα από τα οποία ήταν αυτό των νοσοκόµων, όµως, τα τελευταία χρόνια η µελέτη του έχει επεκταθεί και σε άλλα επαγγέλµατα (Αντωνίου, 2003, σελ.18). Παρά το γεγονός ότι η επαγγελµατική εξουθένωση αποτελεί ένα ιδιαίτερα διαδεδοµένο αντικείµενο έρευνας µε αυξανόµενη διεπιστηµονική βιβλιογραφία, δεν υπάρχει προς το παρόν ένας αποδεκτός ορισµός. Ίσως ο πιο ευρέως αναφερόµενος ορισµός της επαγγελµατικής εξουθένωσης είναι αυτός της Christine Maslach, η οποία την περιέγραψε ως «ένα σύνδροµο σωµατικής και ψυχικής εξάντλησης που αναπτύσσεται σε όσους έρχονται σε επαγγελµατική σχέση µε άλλους ανθρώπους, κατά το οποίο ο εργαζόµενος χάνει το ενδιαφέρον του και το θετικό συναίσθηµα που είχε προς τους ασθενείς ή τους πελάτες, παύει να είναι ικανοποιηµένος από την εργασία και την απόδοσή του και αναπτύσσει µια αρνητική εικόνα για τον εαυτό του». Εποµένως, τρεις κυρίως παράγοντες διακρίνουν την επαγγελµατική εξουθένωση: α. Η συναισθηµατική εξάντληση, η οποία εκδηλώνεται µε µια αίσθηση ψυχικής κόπωσης του επαγγελµατία που δε διαθέτει πλέον την απαιτούµενη ενέργεια για να επενδύσει στη δουλειά του. β. Η αποπροσωποποίηση, η οποία εκδηλώνεται µε την αποµάκρυνση από τους αρρώστους και την ανάπτυξη απρόσωπων σχέσεων µαζί τους. γ. Η έλλειψη προσωπικών επιτευγµάτων, η οποία εκδηλώνεται µε τη µείωση της απόδοσης και την παραίτηση του επαγγελµατία από κάθε προσπάθεια αποτελεσµατικού χειρισµού των προβληµάτων των ασθενών (Παπαδάτου, Αναγνωστόπουλος, 2000, σελ.243). Γενικότερα, ο επαγγελµατίας αµφισβητεί την επαγγελµατική του δραστηριότητα και βιώνει αισθήµατα απαισιοδοξίας αλλά και απαξίωσης (Αντωνίου, 2003, σελ.18). Πάντως, σύµφωνα µε αρκετούς ερευνητές, η επαγγελµατική εξουθένωση είναι ένας κάπως ασαφής όρος και µε ορισµένου βαθµού ταύτιση µε άλλους συγγενείς όρους, όπως το «εργασιακό στρες», η «κατάθλιψη» και η «επαγγελµατική δυσαρέσκεια», νοούµενη η τελευταία ως έλλειψη επαγγελµατικής ικανοποίησης. Χαρακτηριστικό της επαγγελµατικής εξουθένωσης αποτελεί το γεγονός ότι δεν εµφανίζεται ξαφνικά, ούτε οφείλεται σε κάποιο µεµονωµένο γεγονός που προκαλεί υπερβολικό στρες. Αντίθετα, θεωρείται το αποτέλεσµα χρόνιου, συσσωρευµένου στρες που κατακλύζει τον επαγγελµατία και τον κάνει να αισθάνεται ότι τα ψυχικά του αποθέµατα δεν επαρκούν για να αντεπεξέλθει στην 11

12 πίεση του εργασιακού χώρου (Παπαδάτου., Αναγνωστόπουλος Φ., 2000, σελ.243). Σύµφωνα µε τους Edelwich και Brodsky, η εξουθένωση αφορά µια προοδευτική διεργασία από-ιδανικοποίησης της πραγµατικότητας που δεν ανταποκρίνεται στους υψηλούς στόχους ή τα ιδανικά του επαγγελµατία (Μεταλληνού, 2000, σελ.143). Οι παραπάνω θεωρητικοί περιγράφουν την ανάπτυξη της επαγγελµατικής εξουθένωσης σε έναν εργαζόµενο στο χώρο της υγείας µέσα από τέσσερα διαδοχικά στάδια: 1. Το στάδιο του ενθουσιασµού. Ο πρωτοδιοριζόµενος επαγγελµατίας µπαίνει στο χώρο της υγείας έχοντας υπερβολικά υψηλούς στόχους και µη ρεαλιστικές προσδοκίες από τον εαυτό του, από τους αρρώστους που θα φροντίσει, από τους συναδέλφους και από τις συνθήκες εργασίας. Εκείνο που τον χαρακτηρίζει είναι ότι µέσα από τον χώρο δουλειάς του προσπαθεί να αντλήσει κάθε δυνατή ικανοποίηση και ηθική ανταµοιβή και για αυτόν το λόγο αφιερώνει στη δουλειά του πολλές ώρες και ενέργεια και υπερεπενδύει στις σχέσεις του µε τους ασθενείς. 2. Το στάδιο της αµφιβολίας και αδράνειας. Ο επαγγελµατίας αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι ενώ προσφέρει πολλά, η εργασία δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του ούτε στις βαθύτερες ανάγκες του. Αρχίζει να αναρωτιέται µήπως φταίει ο ίδιος και προσπαθεί να καλύψει την απογοήτευσή του δουλεύοντας σκληρότερα, επενδύοντας περισσότερο στις σχέσεις µε τους αρρώστους και αυξάνοντας τις γνώσεις και δεξιότητές του µέσα από τη συµµετοχή του σε σεµινάρια και προγράµµατα κατάρτισης. Με την πάροδο όµως του χρόνου, αρχίζει και αναζητά τις αιτίες της απογοήτευσής του έξω από τον εαυτό του, στο εργασιακό περιβάλλον, το οποίο και από-ιδανικοποιεί. Θέµατα τα οποία δεν τον απασχολούσαν στο παρελθόν αρχίζουν να προβάλουν ως σηµαντικά προβλήµατα. Ενοχλείται που η προσφορά του δεν αναγνωρίζεται, εκφράζει παράπονα για το χαµηλό µισθό, το εξουθενωτικό ωράριο, την έλλειψη υποστήριξης από τους συναδέλφους κλπ. Στη διαδικασία αυτή αποφεύγει να αναθεωρήσει τις υπερβολικά υψηλές ή παράλογες απαιτήσεις του. 3. Το στάδιο της απογοήτευσης και µαταίωσης. Ο επαγγελµατίας αναρωτιέται αν και πόσο αξίζει να κάνει µια δουλειά που του δηµιουργεί άγχος και από την οποία δεν αντλεί την ικανοποίηση που προσδοκούσε. Αποθαρρύνεται και συχνά βιώνει κατάθλιψη, καθώς πιστεύει ότι οι προσπάθειές του είναι µάταιες. Αντιλαµβάνεται την πραγµατικότητα ως αδιέξοδη και νιώθει παγιδευµένος µέσα σε αυτή. Στην ουσία, αυτό το στάδιο θεωρείται µεταβατικό, καθώς η απογοήτευση τον ωθεί είτε να αναθεωρήσει τους µη ρεαλιστικούς στόχους και τις προσδοκίες του και να τροποποιήσει τη συµπεριφορά του, είτε να αποµακρυνθεί από τους αρρώστους και το χώρο εργασίας που του προκαλούν έντονο στρες. 4. Το στάδιο της απάθειας. Ο επαγγελµατίας της υγείας επενδύει ελάχιστη ενέργεια στη δουλειά του, αγνοεί τις ανάγκες των ασθενών, καθώς νιώθει ανεπαρκής να ανταποκριθεί σε αυτές, αποφεύγει κάθε υπευθυνότητα, αλλαγή ή καινοτοµία στο χώρο εργασίας και ουσιαστικά διατηρεί τη θέση του για λόγους καθαρά βιοποριστικούς (Παπαδάτου., Αναγνωστόπουλος Φ., 2000, σελ , Μεταλληνού Ο., 2000, σελ ). Βλέπουµε εποµένως ότι τα στάδια κατά τα οποία αρχίζουν να εµφανίζονται τα συµπτώµατα της επαγγελµατικής εξουθένωσης, είναι ακριβώς τα στάδια εκείνα κατά τα οποία ο εργαζόµενος δεν είναι ικανοποιηµένος από την εργασία του. 12

13 Όσον αφορά τα θεωρητικά µοντέλα επεξήγησης του φαινοµένου της επαγγελµατικής εξουθένωσης, τα περισσότερα από αυτά αναζητούν τα αίτια δηµιουργίας - εµφάνισής του στη δυναµική αλληλεπίδραση ανάµεσα στο άτοµο και στο περιβάλλον. Άλλοι θεωρητικοί εστιάζουν ή δίνουν προτεραιότητα στα χαρακτηριστικά της οργάνωσης και της δοµής του χώρου εργασίας, ενώ άλλοι στα χαρακτηριστικά που απαρτίζουν την προσωπικότητα του ατόµου (Τικταπανίδου, 2002, σελ.19). Πιο αναλυτικά, όλο και περισσότερα στοιχεία ενισχύουν την άποψη ότι η επαγγελµατική εξουθένωση προκαλείται από τη δυναµική αλληλεπίδραση µεταξύ αντικειµενικών παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος και των προσωπικών χαρακτηριστικών των εργαζοµένων (π.χ. υπερβολική αίσθηση υπευθυνότητας, τελειότητα, οι αντιλήψεις των επαγγελµατικών υγείας για την αρρώστια και οι φόβοι του προσωπικού), ενώ µεγάλος αριθµός ερευνητών υποστηρίζει ότι η επαγγελµατική εξουθένωση οφείλεται κυρίως σε στρεσογόνες και δυσµενείς επαγγελµατικές συνθήκες, όπως βεβαρηµένο εργασιακό πρόγραµµα, έλλειψη αυτονοµίας και εξουσίας, ανεπαρκή ψυχολογική υποστήριξη και αυταρχική διοίκηση του οργανισµού (Αντωνίου, 2003, σελ.26). ηλαδή, ο βαθµός εξουθένωσης εξαρτάται από τις προσδοκίες του ατόµου αφενός και από τις απαιτήσεις της εργασίας του αφετέρου. Έτσι, οι παράµετροι εκείνες που ευθύνονται για την εµφάνιση της επαγγελµατικής εξουθένωσης, όπως προκύπτουν από µια επισκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας, περιληπτικά είναι οι εξής: Ενδογενείς επαγγελµατικοί παράγοντες, όπως είναι οι κακές συνθήκες εργασίας, οι βάρδιες, ο φόρτος εργασίας κλπ. Παράγοντες που έχουν να κάνουν µε το ρόλο του επαγγελµατία υγείας στην οργάνωση του εργασιακού χώρου. Οι εργασιακές σχέσεις. Παράγοντες που σχετίζονται µε την ανάπτυξη της σταδιοδροµίας του επαγγελµατία. Παράγοντες που αφορούν στη δοµή και στο κλίµα της οργάνωσης του εργασιακού χώρου. Παράγοντες που αναφέρονται στη σχέση της οικογενειακής ζωής µε την εργασιακή ζωή του ατόµου. Η ενδεχόµενη αναντιστοιχία ανάµεσα στις επιθυµίες αλλά και τις ικανότητες του επαγγελµατία µε τις απαιτήσεις της εργασίας του. Η συσχέτιση ανάµεσα στις απαιτήσεις της δουλειάς και της δυνατότητας ελέγχου. Η αυτονοµία στην εργασία και η δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών. Το υποστηρικτικό δίκτυο στο χώρο εργασίας αλλά και στην προσωπική ζωή του εργαζοµένου. Η χρήση και η ποικιλία των επαγγελµατικών δεξιοτήτων. Η ανατροφοδότηση του παραγόµενου έργου. Η ασφάλεια. Ο µισθός. Η σηµαντικότητα του έργου. 13

14 Επίσης, σε µια σειρά από έρευνες που πραγµατοποίησε ο Leiter το 1993, σε επαγγελµατίες υγείας και πρόνοιας, διερευνήθηκαν τρεις κατηγορίες παραγόντων: α) οι εργασιακές απαιτήσεις ποσοτικού χαρακτήρα (π.χ. υπερβολικός φόρτος εργασίας), β) οι εργασιακές απαιτήσεις ποιοτικού χαρακτήρα (π.χ. ενδογενείς συγκρούσεις) και γ) η έλλειψη διαθέσιµων πόρων των επαγγελµατιών (π.χ. έλλειψη υποστήριξης, έλλειψη αυτονοµίας) (Τικταπανίδου, 2002, σελ.20-21). Τέλος, αναφορικά µε τις εργασιακές επιπτώσεις της επαγγελµατικής εξουθένωσης, ο Schaufeli συνδέει αυτή τη µείωση της παραγωγικότητας (Λαχανά, 2003, σελ.4), ενώ ορισµένες µελέτες, όπως π.χ. των Frilsen και Sarros, αποκάλυψαν σηµαντική αρνητική επίδραση της επαγγελµατικής εξουθένωσης µε τις συχνές απουσίες από την εργασία και την αποχώρηση του προσωπικού, καθιστώντας την εποµένως την αιτία ή τουλάχιστον έναν από τους παράγοντες που οδηγούν κάποιον να εγκαταλείψει τη δουλειά του (Αντωνίου, 2003, σελ.25). Συµπερασµατικά, βλέπουµε ότι πράγµατι η επαγγελµατική ικανοποίηση και η επαγγελµατική εξουθένωση συνδέονται σε µεγάλο βαθµό, αφού και οι δύο προκαλούνται από τους ίδιους σε γενικές γραµµές παράγοντες και έχουν παρόµοιες εργασιακές επιπτώσεις, όπως θα διαπιστώσουµε στο κεφάλαιο που ακολουθεί, όπου θα γίνει αναφορά στις εργασιακές επιπτώσεις της επαγγελµατικής ικανοποίησης. Τέλος, το σηµείο στο οποίο η σύνδεση γίνεται εµφανής και πιο άµεση είναι τα στάδια ανάπτυξης της επαγγελµατικής εξουθένωσης και ιδιαίτερα το στάδιο της αµφιβολίας και αδράνειας. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Προκειµένου να έχουµε µια πρώτη συνολική εικόνα του θέµατος, µπορούµε να πούµε ότι όλο το πλαίσιο της επαγγελµατικής ικανοποίησης του νοσηλευτικού προσωπικού έχει δοθεί, σε γενικές γραµµές, από τους Best και Thurston και είναι το εξής (Best, Thurston, 2004, σελ.285): 14

15 Βλέπουµε δηλαδή ότι µε βάση το παραπάνω µοντέλο, οι παράγοντες που συντελούν στην επαγγελµατική ικανοποίηση χωρίζονται σε τρεις µεγάλες κατηγορίες: τους ατοµικούς, τους οργανωτικούς και τους εργασιακούς. Πριν προχωρήσουµε στην εξέταση των συγκεκριµένων παραγόντων, χρήσιµο είναι να κάνουµε µια σύντοµη αναφορά σε κάποιες έρευνες που πραγµατοποιήθηκαν για τη διερεύνηση των παραγόντων που συµβάλλουν στην επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Πιο συγκεκριµένα, έρευνα του Pfaff το 1987 στο νοσηλευτικό προσωπικό µονάδων µακροχρόνιας νοσηλείας κατέδειξε ένα σύνολο παραγόντων παραπλήσιων µε αυτών του Herzberg. Έτσι, ως παράγοντες ικανοποίησης αναφέρονται η επίτευξη, η αναγνώριση, η ίδια η εργασία, η υπευθυνότητα και η ανάπτυξη, ενώ ως παράγοντες δυσαρέσκειας η πολιτική του ιδρύµατος, το τρέχον περιβάλλον εργασίας, ο µισθός, η ασφάλεια της εργασίας, οι σχέσεις µε τους συναδέλφους και οι σχέσεις µε τους προϊσταµένους (Pfaff, 1987, σελ.53, Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Ακόµη, οι Benton και White, ταξινόµησαν δέκα έξι παράγοντες ικανοποίησης στον πίνακα ιεράρχησης αναγκών του Maslow (παραλείποντας την κατηγορία των φυσιολογικών αναγκών) και χρησιµοποίησαν αυτόν τον τύπο ιεράρχησης σε µια έρευνα 565 νοσηλευτριών, για να καθορίσουν τη σπουδαιότητα και τη σειρά αυτών των παραγόντων σε σχέση µε την εργασιακή ικανοποίηση (Θεοδωρακοπούλου, 1995, σελ.29). Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι οι νοσηλεύτριες επέλεξαν τους παράγοντες µε την ίδια σειρά σπουδαιότητας µε την οποία ο Maslow ταξινοµεί τις κατηγορίες αναγκών. Πιο συγκεκριµένα, οι εργασιακοί παράγοντες, που σχετίζονται µε την ασφάλεια και το πλαίσιο παροχής νοσηλευτικής φροντίδας (µισθός, επαρκές προσωπικό, συνθήκες εργασίας) θεωρήθηκαν οι πιο καθοριστικοί για την επαγγελµατική ικανοποίηση - είναι οι παράγοντες, οι οποίοι σε γενικές γραµµές αντιστοιχούν στις ανταµοιβές 15

16 ασφάλειας της τρισδιάστατης θεωρίας ανταµοιβών του Maslow (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.59). Έπειτα είναι οι κοινωνικοί παράγοντες, οι οποίοι αναφέρονται στις καλές εργασιακές σχέσεις - περιλαµβανοµένων της συνεργασίας και της επικοινωνίας - δηλαδή, οι κοινωνικές ανταµοιβές κατά τον Maslow. Και τέλος οι ψυχολογικοί παράγοντες, στους οποίους περιλαµβάνονται η εκτίµηση (εξουσία και υπευθυνότητα για την εκτέλεση του καθήκοντος, αναγνώριση από τους προϊσταµένους) και η αυτοδραστηριοποίηση (ευκαιρίες για προαγωγή, ενδοϋπηρεσιακά προγράµµατα εκπαίδευσης, χρήση δεξιοτήτων), οι οποίοι είναι καθοριστικοί για το επίπεδο επαγγελµατικής ικανοποίησης - δηλαδή, οι ψυχολογικές ανταµοιβές πάντα κατά τον Maslow. Με βάση αυτήν την κατάταξη και το µοντέλο των Best και Thurston, θα δούµε πιο αναλυτικά το περιεχόµενο κάθε κατηγορίας παραγόντων. Πάντως, στο σηµείο αυτό να επισηµάνουµε ότι οι διάφορες κατηγορίες παραγόντων είναι αλληλένδετες µεταξύ τους, µε την έννοια ότι η µια µπορεί να επηρεάσει την άλλη. Έτσι, ένας εργασιακός παράγοντας που λογικά οδηγεί στη δυσαρέσκεια (π.χ. χαµηλός µισθός), µπορεί να αµβλυνθεί ή να εξισορροπηθεί από έναν ψυχολογικό παράγοντα (π.χ. την ίδια την προσφορά εργασίας). Επίσης, σηµαντικό ρόλο στη διαµόρφωση της ικανοποίησης έχει η υποκειµενική αντίληψη του ατόµου για την αξία του παράγοντα. Για παράδειγµα, όταν το άτοµο αντιλαµβάνεται το µισθό ως µέτρο αναγνώρισης της προσφοράς του, τότε ο παράγοντας αυτός δεν εκλαµβάνεται ως να ανήκει µόνο στη χαµηλότερη βαθµίδα της πυραµίδας ιεράρχησης αναγκών, αλλά και σε αυτή της εκτίµησης - αναγνώρισης από τους άλλους. Εργασιακοί Παράγοντες. Οι εργασιακοί παράγοντες αναφέρονται στις οικονοµικές απολαβές, στον εργασιακό φόρτο, στις συνθήκες εργασίας, στη ρουτίνα εργασίας, στο κυκλικό ωράριο, στη σαφήνεια του επαγγελµατικού ρόλου και στο µοντέλο ηγεσίας. Οικονοµικές απολαβές - Μισθός Σύµφωνα µε τον Νιάκα, η βασική µεταβλητή, που επηρεάζει την προσφορά εργασίας του νοσηλευτικού επαγγέλµατος, όπως και κάθε επαγγέλµατος, είναι ο µισθός (Νιάκας, 1994, σελ.32). Ο µισθός αξιολογείται ως σηµαντικός παράγοντας στη ζωή του ατόµου, επειδή µέσω αυτού ικανοποιούνται οι βασικές και άλλες ανάγκες του, ενώ συνδέεται άµεσα µε την επαγγελµατική ικανοποίηση, αφού οι εργαζόµενοι συχνά τον υπολογίζουν, ως ενδεικτικό παράγοντα αναγνώρισης των υπηρεσιών τους. Όταν µάλιστα οι εργαζόµενοι αντιλαµβάνονται το δίκαιο τρόπο κατανοµής της αµοιβής, τότε αισθάνονται ικανοποίηση (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.64). Φόρτος εργασίας Ο φόρτος εργασίας συνδέεται µε την ανεπαρκή στελέχωση των νοσοκοµείων σε νοσηλευτικό προσωπικό, τη µη ορθολογική κατανοµή του στα διάφορα τµήµατα, τη µη αποτελεσµατική οργάνωση της εργασίας (όταν κυρίως αφιερώνεται αρκετός χρόνος και προσωπικό σε διοικητικά θέµατα), αλλά και την έλλειψη υποδοµών. Αποτέλεσµα είναι η επιφόρτιση του νοσηλευτικού προσωπικού µε τη διεκπεραίωση υπερβολικού έργου. Οι Claus και Bailey συνδέουν την ικανοποίηση των νοσηλευτών µε το µειωµένο φόρτο εργασίας, τη βελτιωµένη αναλογία στελέχωσης και τη διεξαγωγή της εργασίας µέσα στα επιθυµητά επίπεδα της νοσηλευτικής (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.73). Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, συνδεόµενος µε το στρες και την έλλειψη συναδελφικής στήριξης, οδηγεί όχι µόνο στη δυσαρέσκεια, αλλά απειλεί και την επαγγελµατική ακεραιότητα των νοσηλευτών/τριων, περιορίζει τον 16

17 επαγγελµατικό τους ρόλο, ενώ σχετίζεται µε την επαγγελµατική εξουθένωση και γενικά επηρεάζει αρνητικά τη σωµατική και ψυχοκοινωνική τους υγεία. Πέρα από τα παραπάνω όµως, ο φόρτος εργασίας, σε συνδυασµό µε ελλείψεις στο νοσηλευτικό προσωπικό, έχει ως αποτέλεσµα και τον υποβιβασµό της έννοιας της ποιότητας της παρεχόµενης φροντίδας, κάτι που ενδεχοµένως να έχει αρνητική ψυχολογική επίδραση στο νοσηλευτικό προσωπικό, λόγω της µη ανταπόκρισής του στο καθήκον της βελτίωσης της υγείας των ασθενών. Συνθήκες εργασίας Στην κατηγορία των κακών συνθηκών εργασίας υπάγονται οι ανιαρές ή απάνθρωπες συνθήκες εργασίας, ακόµα και η αρχιτεκτονική διαρρύθµιση του χώρου. Για παράδειγµα, από µια έρευνα που έγινε σε νοσοκοµεία, βρέθηκε ότι ο µονότονος τεχνητός φωτισµός και ο κακός αερισµός προκαλούσαν αισθήµατα κλειστοφοβίας στο νοσηλευτικό προσωπικό (Κάντας, 1995, σελ.106). Ρουτίνα εργασίας Η αυξηµένη ρουτίνα, δηλαδή ο τρόπος επανάληψης ενός έργου ή ο βαθµός στον οποίο επαναλαµβάνεται η ίδια η εργασία, οδηγεί στη µείωση της ικανοποίησης, στο στρες και την αποχώρηση από την εργασία, όπως αναφέρουν οι Price και Mueller και η Blegen και διαπίστωσε η Cavanagh σε έρευνά της στο νοσηλευτικό προσωπικό (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.74). Κυκλικό ωράριο Το κυκλικό ωράριο είναι άλλο ένα από τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι νοσηλευτές/τριες. Η εναλλαγή των διαστηµάτων ηµέρας και νύχτας κατά τα οποία διεξάγεται η εργασία έχει σωµατικές και ψυχολογικές επιπτώσεις στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος έχει έµφυτο σύστηµα καθορισµού των κύκλων ύπνουεγρήγορσης (κιρκάδιοι κύκλοι). Η αλλαγή των βιορυθµών επηρεάζει την αποδοτικότητα του εργαζοµένου και τον κάνει πιο επιρρεπή σε ατυχήµατα. Οι αλλαγές στη βάρδια έχουν επιπλέον επίδραση στη θερµοκρασία του σώµατος, στο ρυθµό µεταβολισµού, στα επίπεδα σακχάρου στο αίµα, στη νοητική απόδοση, αλλά και στα κίνητρα των εργαζοµένων. Πέρα από τις επιπτώσεις στις φυσιολογικές λειτουργίες, οι αλλαγές βάρδιας έχουν και κοινωνικές συνέπειες, γιατί διαταράσσουν την οικογενειακή και την κοινωνική ζωή του εργαζοµένου. Μια µελέτη του Cooper και των συνεργατών του µε νοσοκόµες που εργάζονταν σε διαφορετικές βάρδιες έδειξε ότι, σε σχέση µε τις συναδέλφους τους που είχαν σταθερή βάρδια, οι νοσοκόµες αυτές παρουσίαζαν µεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ, περισσότερα προβλήµατα µε τη σεξουαλική ζωή τους και χαµηλότερο δείκτη ικανοποίησης από την προσωπική τους ζωή (Κάντας, 1995, σελ.107). Το πρόβληµα επιπλέον, κατά τον Νιάκα, εντείνεται και για το λόγο ότι το νοσηλευτικό επάγγελµα ασκείται αποκλειστικά σχεδόν από γυναίκες, που έχουν να αντιµετωπίσουν, εκτός από τις δύσκολες συνθήκες εργασίας (κυκλικό ωράριο, εργασία κατά τις ηµέρες ανάπαυσης και επίσηµες αργίες) και οικογενειακές υποχρεώσεις (Νιάκας, 1994, σελ.38). Ο συνδυασµός δυο τόσων απαιτητικών ρόλων συχνά είναι πολύ δύσκολος και δηµιουργεί εσωτερικές συγκρούσεις και επαγγελµατική δυσαρέσκεια στο άτοµο, η οποία συνοδεύεται από απουσίες από τη δουλειά και µεταπήδηση σε διοικητικές θέσεις, όταν του δίνεται η ευκαιρία. Σαφήνεια επαγγελµατικού ρόλου Σύµφωνα µε τον Brief, από οργανωτική άποψη, ο ρόλος αναφέρεται σε ένα πλέγµα προσδοκιών προσαρµοσµένο στην αναγκαιότητα µιας ιδιαίτερης 17

18 κατάστασης και αποτελεί το όριο µεταξύ του ατόµου και του οργανισµού, συνδέοντας το άτοµο µε τον οργανισµό και τον οργανισµό µε το άτοµο. Οι εργαζόµενοι συνεχώς εκτίθενται σε µια ποικιλία προσδοκιών στο εργασιακό περιβάλλον, η οποία µπορεί να επηρεάσει την αντίληψή τους ως προς το ρόλο τους. Όταν αυτές οι προσδοκίες γίνονται αντιληπτές ως ανακόλουθες, ασαφείς ή υπερβολικές τότε θα υπάρξει, κατά τον Kahn, µείωση του επιπέδου ικανοποίησης του ατόµου από την εργασία (Αναστασίου, 2004, σελ.56). Επιπλέον, στα δηµόσια νοσοκοµεία δεν υπάρχει σαφής καθορισµός των καθηκόντων (καθηκοντολόγιο) του νοσηλευτικού προσωπικού, το οποίο πλήττεται από την έλλειψη αυτή, λόγω των πολλαπλών επιπέδων εκπαίδευσης του, άρα και των διαφορετικών καθηκόντων καθενός, αλλά και της συνάφειας του έργου του µε το ιατρικό ή άλλο προσωπικό. Η ανεπάρκεια προσωπικού, αλλά και η κακή πολλές φορές οργάνωση της εργασίας, έχει ως αποτέλεσµα οι νοσηλευτές/τριες να ασκούν δραστηριότητες ξένες µε τη νοσηλευτική, όπως διοικητικές εργασίες. Όλα αυτά τους δηµιουργούν το αίσθηµα της ασάφειας του ρόλου τους, τους επιφορτίζουν µε πρόσθετα καθήκοντα για τα οποία δεν έχουν εκπαιδευτεί και τελικά τους οδηγούν στη δυσαρέσκεια (Αναστασίου, 2004, σελ.57). Το µοντέλο ηγεσίας Ανάµεσα σε πολλούς οργανωτικούς παράγοντες (αλλά και σε σχέση µε τους κοινωνικούς παράγοντες και ιδιαίτερα τη συνεργασία, την οποία θα δούµε αµέσως παρακάτω) το µοντέλο ηγεσίας26 αποτελεί ένα σηµαντικό παράγοντα που προσδιορίζει την επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Όσον αφορά ακριβώς τη σχέση ηγεσίας και επαγγελµατικής ικανοποίησης του νοσηλευτικού προσωπικού και τους παράγοντες που συµβάλλουν στην τελευταία, έρευνα των Krogstad και Veenstra κατέδειξε τους εξής παράγοντες: η διοίκηση του νοσοκοµείου να έχει ξεκάθαρες και κατάλληλες προτεραιότητες και να ενδιαφέρεται για το προσωπικό και ιδιαίτερα για την παραµονή του στην εργασία του, ενώ ο άµεσος προϊστάµενος πρέπει να έχει τις ίδιες προτεραιότητες, να έχει ξεκάθαρους στόχους για την ανάπτυξη της συγκεκριµένης µονάδας, να έχει γνώση για τη δουλειά του προσωπικού του και να απαιτεί από αυτό γνώσεις και δεξιότητες και τέλος, να παρέχει την υποστήριξη και ενθάρρυνση που έχει ανάγκη το προσωπικό (Krogstad, Veenstra, 2001, σελ.8). Επιπλέον, µε τη σειρά της, η επαγγελµατική ικανοποίηση του προσωπικού οδηγεί στην ικανοποίηση των ασθενών για την οργάνωση του νοσοκοµείου (Krogstad, Veenstra, 2001, σελ.13). Σχηµατικά, το παραπάνω µπορεί να αποδοθεί ως εξής (Krogstad, Veenstra, 2001, σελ.14): 18

19 Αυτό πάντως που έχει σηµασία, είναι ότι η ικανοποίηση των ασθενών λειτουργεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Έτσι, οι ικανοποιηµένοι ασθενείς αναγνωρίζουν πιο εύκολα το έργο και τις προσπάθειες των νοσηλευτών/τριων, γεγονός που συµβάλλει στην ικανοποίηση των τελευταίων. Κοινωνικοί Παράγοντες. Οι κοινωνικοί παράγοντες αναφέρονται στην ποιότητα των σχέσεων που αναπτύσσουν τα µέλη ενός οργανισµού, τόσο µεταξύ τους, µέσω της συνεργασίας και της επικοινωνίας, όσο και µε τα άτοµα µε τα οποία έρχονται σε επαφή και στα οποία προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Συνεργασία Η συνεργασία µε τα υπόλοιπα µέλη της οµάδας εργασίας επιδρά άµεσα στην επαγγελµατική ικανοποίηση, επειδή υπηρετεί ως πρωταρχική πηγή υποστήριξης, συµπαράστασης και βοήθειας προς τον εργαζόµενο. Έτσι, ο Haywood και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν σε έρευνά τους ότι οι νοσηλευτές/τριες καθορίζουν ως κυριότερο παράγοντα ικανοποίησης τη θετική ατµόσφαιρα στη νοσηλευτική µονάδα (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.51). Αντιθέτως, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Price, οι προβληµατικές αλληλεπιδράσεις µε άλλους εργαζοµένους είναι τα κύρια αίτια στη δηµιουργία της δυσαρέσκειας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.71). Μάλιστα, κατά τον Μόνο, το νοσηλευτικό επάγγελµα κυριολεκτικά «δηλητηριάζεται» από την ελλιπή επικοινωνία και τις κακές διαπροσωπικές σχέσεις µεταξύ των ίδιων των νοσηλευτών, αλλά και την έλλειψη σεβασµού που δείχνουν αρκετά µέλη του ιατρικού προσωπικού (Μόνος, 1994, σελ.123). Επικοινωνία Ο όρος επικοινωνία στο χώρο εργασίας, κατά τις Price and Mueller, αναφέρεται στο βαθµό ροής πληροφοριών από τον εργοδότη στον εργαζόµενο και αντίστροφα, προκειµένου να γίνονται γνωστοί οι επιδιωκόµενοι σκοποί και να µειώνονται οι πιθανότητες ασάφειας αναφορικά µε τους ρόλους των εργαζοµένων. Η διατήρηση υψηλού επιπέδου επικοινωνίας από τη µια συµβάλλει στη σαφή γνώση του ρόλου των ατόµων και από την άλλη ενισχύεται και διασφαλίζεται ένα καλό επίπεδο ανατροφοδότησης (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.67). Η επικοινωνία µε προϊσταµένους και συνεργάτες συντελεί στην ανάπτυξη θετικών κοινωνικών σχέσεων µεταξύ των εργαζοµένων, στην αλληλοκατανόηση και οδηγεί στην επαγγελµατική ικανοποίηση και στην αποτελεσµατική άσκηση του έργου του προσωπικού. Όταν οι νοσηλευτές/τριες στερούνται του δικαιώµατος της ανοιχτής επικοινωνίας και δεν αντιµετωπίζονται µε ευαισθησία και ανάλογη υποστήριξη, αισθάνονται αδύναµοι και αποµονωµένοι µέσα στην ιεραρχία του οργανισµού, όπως και έδειξαν έρευνες από τους Bronstein και Walker και την Townsend, στις οποίες ένα µεγάλο ποσοστό νοσηλευτών/τριων αναφερόταν στη δυσαρέσκειά του από τον τρόπο επικοινωνίας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.68). Επίσης, όπως είδαµε, ο Pincus αναφέρει ότι το σύνολο της βιβλιογραφίας δείχνει καθαρά τη σηµαντική συµβολή των διαφόρων τύπων της επικοινωνίας σε έναν οργανισµό στην επαγγελµατική ικανοποίηση των εργαζοµένων σε αυτόν. Έτσι, σε έρευνα του ο Pincus κατέληξε ότι το νοσηλευτικό προσωπικό και η διοίκηση του νοσοκοµείου πρέπει να είναι ευαίσθητοι απέναντι στο κλίµα επικοινωνίας µέσα στον οργανισµό, εξαιτίας της επίδρασης της επικοινωνίας 19

20 στην επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού και την απόδοση στην εργασία (Duldt-Battley, 2004, σελ.7). Σε παρόµοια συµπεράσµατα µε αυτά του Pincus κατέληξε εξάλλου και ο Thiry, ύστερα από µια έρευνα που πραγµατοποίησε το 1978 σε νοσοκόµες στο Κάνσας (Duldt- Battley, 2004, σελ.7). Οι σχέσεις µε τους ασθενείς Οι σχέσεις των νοσηλευτών/τριων µε τους ασθενείς αποτελούν ένα σηµαντικό παράγοντα που συµβάλλει στην επαγγελµατική ικανοποίησή τους, λόγω και της ιδιαίτερης µορφής που αποκτάει αυτή η σχέση, καθώς αρκετοί νοσηλευτές/τριες «δένονται» συναισθηµατικά µε τους ασθενείς τους και θεωρούν, κατά κάποιον τρόπο, τον εαυτό τους υπεύθυνο για αυτούς. Εποµένως, η δυνατότητα παροχής κατάλληλης και ποιοτικής φροντίδας, η οποία περιλαµβάνει την ικανοποίηση των αναγκών των ασθενών και συνοδεύεται από αίσθηµα επιτυχίας, οδηγεί στην ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Έτσι, σε έρευνα του Haywood και των συνεργατών του, οι νοσηλευτές καθόρισαν ως σπουδαιότερους παράγοντες της εργασίας τους τις σχέσεις µε τους ασθενείς, την παροχή φροντίδας και τη συναισθηµατική υποστήριξη αυτών (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.52). Επίσης, σε µελέτη της Williams, οι νοσηλευτές επεσήµαναν ως ανταµοιβές που οδηγούν στην ικανοποίηση, την καθιέρωση θετικών διαπροσωπικών σχέσεων µε τους ασθενείς και συγγενείς και τη δυνατότητα περισσότερου χρόνου παροχής άµεσης φροντίδας προς αυτούς (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.51). Από την άλλη πλευρά όµως, δεν πρέπει να µας διαφεύγει το γεγονός ότι, σύµφωνα µε τον Muldary, ο χαρακτήρας του επαγγέλµατος όλων των λειτουργών υγείας απαιτεί στενή και συχνή αλληλεπίδραση µε δέκτες που πολύ συχνά εκδηλώνουν αρνητική συµπεριφορά, όπως επιθετικότητα, παθητικότητα και αδράνεια. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένα σηµαντικό παράγοντα, πρωτίστως στην επαγγελµατική εξουθένωση, αλλά κατ επέκταση και στην επαγγελµατική ικανοποίηση του ατόµου (Αντωνίου, 2003, σελ.26). Ψυχολογικοί Παράγοντες. Στους ψυχολογικούς παράγοντες περιλαµβάνονται οι ανάγκες των νοσηλευτών/τριων για εκτίµηση, σεβασµό και αναγνώριση της προσφοράς τους από τους συναδέλφους, τους προϊσταµένους, και το κοινωνικό σύνολο γενικότερα, καθώς και οι ανάγκες αυτοπραγµάτωσης, όπως αντιπροσωπεύονται από τις ευκαιρίες που τους δίνονται για προσωπική ανάπτυξη, µέσα από την επαγγελµατική εξέλιξη και ανάδειξη των ικανοτήτων τους και τη συµµετοχή τους στη λήψη αποφάσεων. Επίσης, σε αυτή την κατηγορία παραγόντων θα αναφερθούµε στην επαγγελµατική εξουθένωση του νοσηλευτικού προσωπικού. Επαγγελµατική αναγνώριση - Κοινωνική καταξίωση Είναι σηµαντικό για τους νοσηλευτές/τριες να αναγνωρίζεται το έργο τους, το οποίο γενικά θεωρείται δύσκολο, από όλους (προϊσταµένους, συναδέλφους, ασθενείς) και αυτό γιατί το αίσθηµα της επιτυχίας που πηγάζει από την προσφορά προς τον άνθρωπο και την εκτίµηση από τους συνεργάτες συµβάλλει σηµαντικά στην ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Cronin-Stubbs (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.70). Κατά τον Locke, ο προϊστάµενος ως άτοµο πρέπει να διευκολύνει την προαγωγή αξιών µεταξύ των εργαζοµένων, η κάθε µορφής προσέγγισή του να 20

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΓΥΠΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΙΔΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΑΤΙΣΤΑΤΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΑ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΓΥΠΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΙΔΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΑΤΙΣΤΑΤΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ EΣΔΥ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: κα ΞΥΔΕΑ-ΚΙΚΕΜΕΝΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο.

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια της οργάνωσης: ως ενέργεια: ρύθµιση των σχέσεων ανάµεσα στα µέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 - Η επαγγελματική εξουθένωση

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 - Η επαγγελματική εξουθένωση Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 - Η επαγγελματική εξουθένωση ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: Ιωάννα Καραμήτρη ΚΑΛΑΜΑΤΑ Ακαδημαϊκό έτος: 2012-2013 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) Μιλτιάδης Δεληχάς μέλος Ομάδας Εργασίας της SLIC Επιθεωρητής Ασφάλειας & Υγείας στην Εργασία Ακτινοφυσικός MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Παρακίνηση. Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης

Παρακίνηση. Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης Παρακίνηση Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης Ορισμός της Παρακίνησης Είναι οι διεργασίες - διαδικασίες που εξηγούν την ένταση, την κατεύθυνση και την επιμονή των προσπαθειών ενός ατόμου για την απόκτηση του στόχου

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον:

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: EXECUTIVE MBA Προπαρασκευαστικό Μάθηµα στις Επιστήµες Συµπεριφοράς Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: Προσδιοριστικοί Παράγοντες, Αίτια, Αποτελέσµατα Ζωή Σ. ηµητριάδη, Ph.D. 1 Ανθρώπινη Συµπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3 Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 3 Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΕΥΘΥΝΗ ΠΑΡΑΚΙΝΗΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΟΜΑΔΩΝ Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : Οργάνωση & Διοίκηση ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α.1 μέχρι και Α.6, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανισότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ - STRESS 1 Άγχος - Απόπειρα ορισμού! Το εργασιακό άγχος και γενικά το στρες αναφέρεται στη δυσμενή αντίδραση των ανθρώπων μετά από υπερβολική πίεση ή άλλης μορφής απαίτησηστην οποία υποβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Καθηγητής Π. Φωτήλας Λέκτορας Ι. Γιαννατσής ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ Μια ομάδα διεργασιών που προκαλούν, κατευθύνουν και βοηθούν στην διατήρηση της επιθυμητής συμπεριφοράς για την επίτευξη ενός

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Λουκάς Νικ. Άννινος, Υποψήφιος ιδάκτωρ ιοικητικής Επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ Σ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η εκπαιδευτική πολιτική του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Αμύνταιο 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 1. Εισαγωγή 2 2. Θεωρία 3

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό στρες και Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης λειτουργών υγείας Κωνσταντινος Ν Φουντουλάκης

Εργασιακό στρες και Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης λειτουργών υγείας Κωνσταντινος Ν Φουντουλάκης Εργασιακό στρες και Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης λειτουργών υγείας Κωνσταντινος Ν Φουντουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής Γ Παν Ψυχιατρική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ www.anadeixi.gr Υπεύθυνοι έρευνας: Παπαχατζής Κωνσταντίνος, ιευθύνων Σύµβουλος Ρουσοµάνη Βασιλική, Σύµβουλος Ανθρώπινου υναµικού Αθήνα Θεσσαλονίκη Α. ιάκου 21,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο Δυναμικό. Ενότητα 3 Μίκρο Περιβάλλον Επιχείρησης

Ανθρώπινο Δυναμικό. Ενότητα 3 Μίκρο Περιβάλλον Επιχείρησης Ανθρώπινο Δυναμικό Ενότητα 3 Μίκρο Περιβάλλον Επιχείρησης Μάκρο Πολιτικό Φυσικό Τεχνολογικό Φυσικό Υποκίνηση Μίκρο Μέσο Στρατηγική Ανομοιογένεια Ομάδες Μάθηση& Ανάπτυξη Νομικό Ευκαιρίες & Απειλές Mgt &

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18232 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 14-12-2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Άννα Αδάμ Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου Α. Nα αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο (80-100 λέξεις). Οι κοινωνικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Εξαµηνιαία Έρευνα Συγκυρίας στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις 2 1. Εισαγωγή Το ΙΤΕΠ άρχισε να διεξάγει δύο φορές το χρόνο Έρευνα Συγκυρίας µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους»

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» Σύντοµη περιγραφή Μέσα στο τρέχον εργασιακό περιβάλλον, κάτω από συνθήκες διαρκούς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Γεώργιος Ι. Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Νικόλαος Γ. Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Το δυναμικό πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Αντωνία Μαρκούρη Διευθύντρια Προβολής και Ανάπτυξης της Pierre Fabre ΕΛΛΑΣ Α.Ε

Αντωνία Μαρκούρη Διευθύντρια Προβολής και Ανάπτυξης της Pierre Fabre ΕΛΛΑΣ Α.Ε ΟΠΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΠΩΛΗΣΕΙΣ Αντωνία Μαρκούρη Διευθύντρια Προβολής και Ανάπτυξης της Pierre Fabre ΕΛΛΑΣ Α.Ε Τα τελευταία χρόνια, µε τις ριζικές αλλαγές που βλέπουµε να πραγµατοποιούνται στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ;

ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ; ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕ ΤΟ 3 επιχειρηµατικές διαλέξεις ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ; 1984, 1991, 2006 Wilson Learning Worldwide Inc. WLW 46663 Challenge 1 O Ηγέτης-Manager: Επιτυγχάνοντας υψηλή απόδοση µε αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ ΜΑΘΗΜΑ 3ο Μάνατζµεντ - Ορισµοί H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί... η τέχνη να φέρνεις εις πέρας κάθε έργο µε τη στήριξη και την συµµετοχή ατόµων οργανωµένων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτητή στο γήπεδο: Μια ψυχολογική προσέγγιση

Ο ρόλος του διαιτητή στο γήπεδο: Μια ψυχολογική προσέγγιση Ο ρόλος του διαιτητή στο γήπεδο: Μια ψυχολογική προσέγγιση Tσαγκαμίλης Ανδρέας Είναι σε όλους γνωστό ότι οι απαιτήσεις στον αθλητικό χώρο είναι αυξάνονται συνεχώς, απαιτήσεις που έχουν αναφορά σε όλους

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Ο διάλογος ανάπτυξης των εργαζοµένων είναι µέρος της επιλεγµένης µεθοδολογίας για την υλοποίηση της πλήρους χαρτογράφησης της συσσωρευµένης γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

2. Βασικές έννοιες: Οι λειτουργίες στον επιχειρησιακό χώρο:

2. Βασικές έννοιες: Οι λειτουργίες στον επιχειρησιακό χώρο: 2. Βασικές έννοιες: Οι λειτουργίες στον επιχειρησιακό χώρο: Επιχειρηµατική Λειτουργία: η ενασχόληση και η οργάνωση εργασιών και δραστηριοτήτων από τις οποίες προκύπτει το κέρδος. Περιλαµβάνει τον εφοδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ. Δείκτες Μέτρησης της Απόδοσης και της Παραγωγικότητας Εργαζομένων στην Εφοδιαστική Αλυσίδα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ. Δείκτες Μέτρησης της Απόδοσης και της Παραγωγικότητας Εργαζομένων στην Εφοδιαστική Αλυσίδα Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 2013 Δείκτες Μέτρησης της Απόδοσης και της Παραγωγικότητας Εργαζομένων στην Εφοδιαστική Αλυσίδα Οκτώβριος 2013 Γιατί να μετρήσουμε. Ελέγχω

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Θεωρία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωτική Θεωρία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οργανωτική Θεωρία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 2: Προσωπικά Χαρακτηριστικά Ευγενία Πετρίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2 Εγχειρίδιο Χρήσης Εισαγωγή Το δηµιουργήθηκε µε στόχο να αποτελέσει υποστηρικτικό εργαλείο για τον επαγγελµατία Ασφαλιστικό ιαµεσολαβητή, ο οποίος χρειάζεται να διευκρινίζει και να αναλύει τις ασφαλιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα