ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΗΜΟΣΙΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΦΩΤΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΤΡΑ ΜΑΪΟΣ, 2006

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περίληψη & Abstract 3 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ορισµος και φυση της επαγγελµατικης ικανοποιησης 4 Παραγοντες που συντελουν στην επαγγελµατικη ικανοποιηση 6 Η επαγγελµατικη εξουθενωση (burnout) και η σχεση της µε την επαγγελµατικη ικανοποιηση 10 Παραγοντες που συντελουν στην επαγγελµατικη ικανοποιηση του νοσηλευτικου προσωπικου ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σκοπος της µελετης 26 ειγµα µελετης 26 Οργανο µετρησης 26 Στατιστικη αναλυση 28 Στατιστικη µεθοδολογια 31 Αποτελεσµατα 32 Συµπεράσµατα-Παρεµβάσεις 40 Βιβλιογραφια 44 Παραρτηµα 1 49 Παραρτηµα

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία αναφέρεται στην καταγραφή και ανάλυση δεδοµένων για τη µελέτη του φαινοµένου της επαγγελµατικής εξουθένωσης νοσηλευτικού προσωπικού νοσοκοµείων της Περιφέρειας υτικής Ελλάδας. 186 νοσηλευτές από τα δύο µεγαλύτερα Νοσοκοµεία της Περιφέρειας, το Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Πατρών και το Γενικό Νοσοκοµείο Πατρών «Άγιος Ανδρέας» συµπλήρωσαν ερωτηµατολόγια που περιείχαν ερωτήσεις κλειστού τύπου και δηµογραφικά στοιχεία, όπως και στοιχεία εργασιακής εµπειρίας και εκπαίδευσης. Τα αποτελέσµατα δείχνουν µέτρια συναισθηµατική εξάντληση, υψηλή έλλειψη προσωπικών επιτευγµάτων και υψηλή αποπροσωποποίηση. Επίσης, η επαγγελµατική ικανοποίηση όπως και το επίπεδο εργασιακής ατµόσφαιρας παρατηρήθηκαν να είναι σε σε µέτρια επίπεδα. ABSTRACT The present study concerns the accquisition and analysis for the study of professional burnout and job satisfaction of the nursing staff of Hospitals within the Region of Western Greece. 186 nurses working at the two larger hospitals of the Region, the University General Hospital of Patras and the General Hospital of Patras Ag. Andreas filled-out questionnaires consisting of closed-type questions as well as demographical data and data regarding their professional experience and education. Results show medium emotional exhaustion, low levels of personal achievements and high levels of depersonalization. Additionally, professional satisfaction as well as working climate was recorded to be at medium levels. 3

4 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ Η εννοιολογική προσέγγιση της επαγγελµατικής ικανοποίησης δυσχεραίνεται από την ανυπαρξία ενός κοινά αποδεκτού ορισµού. Μια κοινή προσέγγιση επιτυγχάνεται µέσω της προοπτικής της αλληλεπίδρασης. Έτσι, η επαγγελµατική ικανοποίηση καθορίζεται ως µια συναισθηµατική απάντηση που είναι αποτέλεσµα αξιολόγησης της εργασιακής κατάστασης. Ενδεικτικά να αναφέρουµε ότι, κατά τον Wakefield, η επαγγελµατική ικανοποίηση αντανακλά τη βαθιά αγάπη και ευαρέσκεια του εργαζοµένου προς το επαγγελµατικό του έργο (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.19). Από την άποψη της αλληλεπίδρασης, ο πιο γνωστός και ίσως ο καλύτερος κατά κάποιους συγγραφείς, ορισµός της επαγγελµατικής ικανοποίησης, είναι αυτός που δόθηκε από τον Locke το Σύµφωνα µε αυτόν τον ορισµό, η επαγγελµατική ικανοποίηση ορίζεται ως η θετική συναισθηµατική ανταπόκριση του ατόµου προς το συγκεκριµένο έργο που ασκεί, η οποία πηγάζει από την εκτίµηση ότι αυτό παρέχει πλήρωση ή επιτρέπει την πλήρωση των εργασιακών αξιών του ατόµου (Locke, 1976, σελ.1307). Πάντα κατά τον Locke, η αξία αναφέρεται στον τρόπο δράσης του ατόµου µε στόχο να αποκτήσει ή να διατηρήσει κάτι. Οι αξίες είναι υποκειµενικές και σταθερές στο συνειδητό ή στο ασυνείδητο του ατόµου, είναι επίκτητες και ταξινοµηµένες κατά σηµαντικότητα αφού αντιπροσωπεύουν την ιεράρχηση αξιών (Locke, 1976, σελ.1304). Κινούµενος στα ίδια πλαίσια, ο Cavanagh ορίζει ότι η ικανοποίηση πηγάζει από την υποκειµενική αξιολόγηση της εργασίας του ατόµου σε σχέση µε την εκπλήρωση συγκεκριµένων επαγγελµατικών αξιών, ενώ ο Vroom αναφέρει ότι η ικανοποίηση αποτελεί συνάρτηση της υποκειµενικής αντίληψης του ατόµου σε σχέση µε την ελκυστικότητα που ασκεί η συγκεκριµένη εργασία, όταν του εξασφαλίζει ορισµένα επιθυµητά αποτελέσµατα (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.22). Επίσης, θα µπορούσαµε να ορίσουµε την επαγγελµατική ικανοποίηση ως τα αισθήµατα που έχει ένας εργαζόµενος για τη δουλειά του ή τις εµπειρίες του από τη δουλειά του σε σχέση µε προηγούµενες εµπειρίες του, µε τρέχουσες προσδοκίες ή πιθανές εναλλακτικές (Balzer κ.ά., 1997, σελ.10), όπως εξάλλου φαίνεται και από τους παρακάτω ορισµούς. Κατά τις Price και Mueller η επαγγελµατική ικανοποίηση κρίνεται ως ο βαθµός θετικής στάσης και προσανατολισµού του εργαζόµενου προς την εργασία του, ενώ ο Alderfer χαρακτηρίζει την ικανοποίηση ως εσωτερική υποκειµενική κατάσταση εξαιτίας διάφορων γεγονότων που συµβαίνουν µεταξύ του ατόµου και του περιβάλλοντος εργασίας και θεωρείται συνώνυµη µε την εκπλήρωση. Τέλος, οι Wanous και Lawler ορίζουν ότι το άτοµο οδηγείται στην ικανοποίηση όταν οι ανάγκες του, τα χαρακτηριστικά και οι συνθήκες εργασίας συµπίπτουν κατά το δυνατόν, µε αποτέλεσµα να περιορίζεται το χάσµα που ενδεχόµενα να υπάρχει µεταξύ των προσδοκιών του και της εργασιακής πραγµατικότητας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.22). Βλέπουµε δηλαδή ότι αρκετοί ερευνητές συµφωνούν µε το επιχείρηµα της ταύτισης της επαγγελµατικής ικανοποίησης µε το βαθµό εκπλήρωσης των αναγκών και αξιών του ατόµου. Άλλες απόψεις αναφέρουν ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση είναι αποτέλεσµα των χαρακτηριστικών της εργασίας και των συνθηκών που τη συνθέτουν, όπως του Quarstein και των συνεργατών του, οι οποίοι συµπεραίνουν ότι η ικανοποίηση προσδιορίζεται από τα επαγγελµατικά χαρακτηριστικά και τα γεγονότα στην εργασιακή κατάσταση (θετικά ή αρνητικά δεδοµένα του περιεχοµένου της εργασίας, τα οποία ασκούν αντίστοιχη 4

5 επίδραση στους εργαζόµενους), ενώ σύµφωνα µε κάποιες άλλες απόψεις, η δύναµη του επαγγέλµατος ή του περιβάλλοντος εργασίας στη δηµιουργία της ικανοποίησης, δεν εξαρτάται µόνο από τα επαγγελµατικά χαρακτηριστικά, αλλά από τη συνύπαρξη του επαγγελµατικού ρόλου του ατόµου µε τους συναφείς ρόλους του στη ζωή, µε τη Holland να επισηµαίνει ότι η ικανοποίηση, η σταθερότητα και η εξέλιξη στο επαγγελµατικό έργο αποτελούν συνάρτηση του βαθµού σύµπτωσης του τύπου της προσωπικότητας του ατόµου και του περιβάλλοντος εργασίας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.23). Ανακεφαλαιώνοντας, η επαγγελµατική ικανοποίηση µπορεί να οριστεί ως η θετική στάση του εργαζόµενου ατόµου προς το επαγγελµατικό του έργο. Αποτελεί, κατά συνέπεια, απόρροια της εκπλήρωσης των υποκειµενικών εργασιακών προσδοκιών ή της σύµπτωσης του τύπου της προσωπικότητας του εργαζοµένου και του περιβάλλοντος εργασίας, γεγονός που εξηγεί ότι διαφορετικά άτοµα έχουν διαφορετικές εκτιµήσεις για την ίδια εργασία που ασκούν (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.25). Αν και αρχικά θεωρούταν ευρέως ότι οι εργαζόµενοι είχαν µόνο µια συνολική αίσθηση ικανοποίησης για την εργασία τους, οι ερευνητές έχουν πλέον από καιρό συνειδητοποιήσει ότι οι εργαζόµενοι µπορούν επίσης να αισθάνονται διαφορετικά για διάφορες πλευρές της εργασίας τους, περιλαµβανοµένων της ίδιας της φύσης της εργασίας τους, της αµοιβής τους, των συναδέλφων τους και άλλων σχετικών θεµάτων. Έτσι, η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν είναι µια απλή έννοια, αλλά αποτελείται από επιµέρους στοιχεία και εποµένως, σύµφωνα µε τον Warr, µπορεί να διακριθεί σε εσωγενή (ενδογενή) και εξωγενή (Κάντας, 1998, σελ.114). Η εσωγενής ικανοποίηση, η οποία έχει σχέση µε το περιεχόµενο της εργασίας, αναφέρεται σε εκείνες τις όψεις της εργασίας που έχουν να κάνουν µε αυτή καθεαυτή τη διεξαγωγή της - π.χ. ελευθερία επιλογών ως προς τον τρόπο επιτέλεσης του έργου, βαθµός υπευθυνότητας, ποικιλία δραστηριοτήτων, χρήση δεξιοτήτων, εποπτεία κ.τ.λ. Η εξωγενής ικανοποίηση, η οποία έχει σχέση µε το πλαίσιο µέσα στο οποίο πραγµατοποιείται η εργασία, αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας, τα ωράρια, την ασφάλεια, τις αµοιβές κ.τ.λ..3 Με βάση την παραπάνω διάκριση, οι Wanba και Bridwell κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι όσα άτοµα εργάζονται επειδή θεωρούν ότι αµείβονται από την ίδια την εκτέλεση της εργασίας τους κατευθύνονται από ενδογενή κίνητρα, ενώ όσα επιδίδονται στην εργασία τους µόνο για τη µισθοδοσία και τις προαγωγές υποκινούνται από εξωτερικά κίνητρα (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.42). Εποµένως, η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν αναγνωρίζεται πλέον ως µια απλή, µονοδιάστατη έννοια, αλλά σαν ένα πολύπλοκο σύνολο στάσεων απέναντι σε διαφορετικές όψεις µιας δουλειάς, οι οποίες προκύπτουν από τις προσδοκίες ενός ατόµου για την εργασία του και τις εµπειρίες του. ηλαδή, ένα άτοµο µπορεί να είναι σχετικά ικανοποιηµένο από µια πλευρά της εργασίας του και µη ικανοποιηµένο από µια άλλη (Kreitner, Kinicki, 1998, σελ.206). Επιπρόσθετα, από τη στιγµή που οι άνθρωποι διαφέρουν ανάλογα µε τις προσδοκίες τους, είναι πολύ πιθανό η επαγγελµατική ικανοποίηση να είναι ένα υψηλά εξατοµικευµένο σύνολο στάσεων (Rollinson, Broadfield, Edwards, 1998, σελ.137). Ένα ακόµη σηµείο που πρέπει να δούµε σε σχέση µε τα παραπάνω, είναι ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση µπορεί να εξεταστεί ως στάση που συντελεί στη διαµόρφωση ορισµένων άλλων συµπεριφορών ή στάσεων. Στην περίπτωση αυτή θεωρούµε την επαγγελµατική ικανοποίηση ανεξάρτητη µεταβλητή, δηλαδή προσδιοριστικό ή καθοριστικό παράγοντα ή αίτιο. Παράλληλα, η επαγγελµατική 5

6 ικανοποίηση µπορεί να εξεταστεί επίσης ως εξαρτηµένη µεταβλητή, ως το αποτέλεσµα δηλαδή εξωτερικών (αλλά και εσωτερικών) προς το άτοµο παραγόντων. Στην πρώτη περίπτωση εξετάζουµε ποιες είναι οι συνέπειες της ύπαρξης ή έλλειψης της επαγγελµατικής ικανοποίησης, ενώ στη δεύτερη εξετάζουµε τους παράγοντες που την καθορίζουν. Και στις δυο περιπτώσεις είναι απαραίτητο να υπάρχει κάποιου είδους µέτρηση της επαγγελµατικής ικανοποίησης και σε αυτό το σηµείο αρχίζουν τα προβλήµατα, γιατί αυτή δεν εξετάζεται πάντοτε µε τον ίδιο τρόπο. Άλλοτε θεωρείται 3 Ο διαχωρισµός αυτός έχει κάποια αντιστοιχία µε την ιεράρχηση των αναγκών κατά το Maslow και µ ε το διαχωρισµό του Herzberg σε παράγοντες κινήτρων και παράγοντες υγιεινής, που θα δούε παρακάτω, σελ.11επ. και 18επ. συνολική στάση που µπορεί να µετρηθεί ακόµα και µε µια απλή ερώτηση του τύπου «πόσο ικανοποιηµένος είστε από την εργασία σας;» ή ως συνισταµένη επιµέρους µετρήσεων, και άλλοτε εξετάζονται µόνο µεµονωµένες (ή επιλεγµένες) όψεις της, µε αποτέλεσµα µια γενικότερη ασάφεια, που ίσως έχει επίπτωση και στα αποτελέσµατα των διαφόρων ερευνών (Κάντας, 1998, σελ.111). Τέλος, πριν ολοκληρώσουµε το κεφάλαιο αυτό, αξίζει να παραθέσουµε τις απόψεις των Landy και Warr που πρεσβεύουν ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν αποτελεί κάτι σταθερό. Ο πρώτος πιστεύει ότι ρυθµιστικοί µηχανισµοί του νευρικού συστήµατος επεµβαίνουν και φέρνουν την ικανοποίηση σε ορισµένα ανεκτά επίπεδα, όπως ακριβώς συµβαίνει µε τη λύπη και τη χαρά, ενώ ο δεύτερος κάνει µια αναλογία ανάµεσα στις βιταµίνες και την επαγγελµατική ικανοποίηση: σταθερή δόση βιταµινών είναι απαραίτητη, αλλά υπέρβαση ή έλλειψή τους δηµιουργεί προβλήµατα. Κάτι παρόµοιο συµβαίνει µε τους παράγοντες που καθορίζουν την επαγγελµατική ικανοποίηση. Αυτό που υπονοείται και στις δυο περιπτώσεις είναι ότι δε θα πρέπει να περιµένουµε να βρούµε απόλυτη ικανοποίηση στον εργαζόµενο γιατί, ακόµα και αν κάτι τέτοιο υπάρξει, αµέσως αρχίζει να αναστρέφεται (Κάντας, 1998, σελ.110). ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ Η προσπάθεια να διερευνηθεί η επαγγελµατική ικανοποίηση ως εξαρτηµένη µεταβλητή, ως το αποτέλεσµα δηλαδή των διεργασιών και συνθηκών που επικρατούν στο χώρο εργασίας και ο εντοπισµός µε αυτόν τον τρόπο των παραγόντων εκείνων που συντελούν σε αυτήν, δυσχεραίνεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισµός ή τρόπος µέτρησής της. Όπως έχουµε ήδη αναφέρει και γενικά γίνεται αποδεκτό, η επαγγελµατική ικανοποίηση δεν αποτελεί µια απλή έννοια αλλά συνίσταται από πολλά επιµέρους σηµεία και µπορεί να διαχωριστεί στην εσωγενή και την εξωγενή ικανοποίηση. Ενδεικτικό των δύο παραπάνω, της απουσίας δηλαδή ενός γενικού τρόπου µέτρησης της επαγγελµατικής ικανοποίησης και της πολυπλοκότητάς της, είναι το γεγονός ότι στην άµεση ερώτηση αν είναι ικανοποιηµένοι από την εργασία τους, οι περισσότεροι εργαζόµενοι (µεταξύ 81% και 92%) φέρονται να δηλώνουν ικανοποίηση, όπως τουλάχιστον δείχνουν τα στοιχεία µιας αµερικανικής δηµοσκόπησης για την περίοδο Τα αποτελέσµατα αυτά δεν είναι αξιόπιστα, όσον αφορά τη µεθοδολογία, γιατί σε µια τόσο συναισθηµατικά φορτισµένη ερώτηση είναι δυνατό να παίρνουµε στερεότυπες απαντήσεις που κρύβουν τα τυχόν υφιστάµενα προβλήµατα. Είναι πολύ πιθανό, δηλαδή, να γίνεται εκλογίκευση µιας παγιωµένης κατάστασης (δηλαδή, 6

7 αφού µένω στη δουλειά πρέπει να είµαι ευχαριστηµένος) ή η απάντηση να δίνεται χωρίς προηγούµενη νοητική επεξεργασία, όπως συνήθως δίνεται η απάντηση στο ερώτηµα «τι κάνεις;» Όταν όµως, σύµφωνα µε τον Kahn, το ερώτηµα τεθεί διαφορετικά και οι εργαζόµενοι ερωτηθούν αν θα ξαναδιάλεγαν την ίδια δουλειά, το 41% των εργαζοµένων σε δουλειές γραφείου απαντούν καταφατικά, ενώ από τους χειρώνακτες εργάτες µόνο το 24% (Κάντας, 198, σελ.114). Ο Locke, χωρίς να προτείνει ένα συγκεκριµένο όργανο µέτρησης της επαγγελµατικής ικανοποίησης, πιστεύει ότι οι παρακάτω παράγοντες είναι σηµαντικοί στη διαµόρφωσή της (Κάντας, 1998, σελ.118): 1. Η εργασία να αποτελεί «πρόκληση» για τον εργαζόµενο και να µην είναι κουραστική και ανιαρή. 2. Η καλή απόδοση να αµείβεται και να υπάρχει σαφής σχέση ανάµεσα σε απόδοση και αµοιβή. Ως αµοιβή πρέπει να θεωρείται κάθε είδους παροχή προς τον εργαζόµενο. 3. Να δίνεται στον εργαζόµενο θετική ενίσχυση για το επιτυχές έργο, δηλαδή, λεκτική αναγνώριση, έπαινος και άλλες επιπρόσθετες µη χρηµατικές αµοιβές. 4. Να υπάρχουν καλές συνθήκες εργασίας ως προς το περιβάλλον και τη διαµόρφωση του χώρου. 5. Να υπάρχει σωστή εποπτεία που να χαρακτηρίζεται από ενδιαφέρον για τους εργαζοµένους και βοήθεια προς αυτούς κατά την επιτέλεση του έργου τους. 6. Να υπάρχουν θετικές διαπροσωπικές σχέσεις στο χώρο εργασίας µεταξύ συναδέλφων και µεταξύ εποπτών και εργαζοµένων. 7. Να υπάρχει αποτελεσµατική πολιτική από την πλευρά της επιχείρησης που να επιδιώκει την υποβοήθηση των εργαζοµένων στο έργο τους. 8. Να υπάρχει διασφάλιση της εργασίας και να καλλιεργείται στους εργαζόµενους το αίσθηµα ότι δεν κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους. 9. Να καλλιεργείται το αίσθηµα ότι οι χρηµατικές αµοιβές µοιράζονται δίκαια. 10. Να υπάρχει δυνατότητα συµµετοχής των εργαζοµένων στη λήψη αποφάσεων, ιδιαίτερα σε τοµείς που οι ίδιοι γνωρίζουν καλά. 11. Να δίνεται, κατά το δυνατό, µεγάλος βαθµός αυτονοµίας και υπευθυνότητας στον εργαζόµενο. 12. Να υπάρχει σαφήνεια ρόλων ως προς το τι ακριβώς αναµένεται από τον εργαζόµενο να κάνει. Μπορούµε επίσης να κατατάξουµε τους προσδιοριστικούς παράγοντες της επαγγελµατικής ικανοποίησης σε πέντε κατηγορίες, οι οποίες σε γενικές γραµµές αντιστοιχούν στα πέντε αντίστοιχα κυρίαρχα µοντέλα που προσδιορίζουν τα αίτιά της (Kreitner, Kinicki, 1998, σελ.206): 1. Εκπλήρωση των αναγκών. Τα συγκεκριµένα µοντέλα ορίζουν ότι η ικανοποίηση προσδιορίζεται από το βαθµό στον οποίο τα χαρακτηριστικά µιας εργασίας επιτρέπουν σε ένα άτοµο να εκπληρώσει τις ανάγκες του. Αν και για αυτά τα µοντέλα προέκυψαν κάποιες αντιδικίες, είναι πάντως ευρέως αποδεκτό ότι η εκπλήρωση των αναγκών σχετίζεται µε την επαγγελµατική ικανοποίηση. 7

8 2. ιαφορές. Αυτά τα µοντέλα προτείνουν ότι η ικανοποίηση είναι αποτέλεσµα της εκπλήρωσης των προσδοκιών. Η εκπλήρωση των προσδοκιών αντιπροσωπεύει τη διαφορά µεταξύ του τι προσδοκά ένα άτοµο από την εργασία του, όπως για παράδειγµα καλή χρηµατική αµοιβή και δυνατότητες προαγωγής, και του τι λαµβάνει στην πραγµατικότητα. Όταν οι προσδοκίες ξεπερνούν αυτά που το άτοµο λαµβάνει, τότε το άτοµο δε θα είναι ικανοποιηµένο. 3. Εκπλήρωση αξιών. Η επαγγελµατική ικανοποίηση προκύπτει από την αντίληψη ότι µια εργασία επιτρέπει την εκπλήρωση των εργασιακών αξιών ενός ατόµου. Σε γενικές γραµµές, η έρευνα υποστηρίζει την πρόβλεψη ότι η εκπλήρωση των επαγγελµατικών αξιών ενός ατόµου συνδέεται θετικά µε την επαγγελµατική ικανοποίηση. 4. Ισότητα. Σε αυτό το µοντέλο η επαγγελµατική ικανοποίηση λειτουργεί κατά το πόσο «δίκαια» ένα άτοµο αντιµετωπίζεται στην εργασία του. Η ικανοποίηση προκύπτει από την αντίληψη του κάθε ατόµου ότι οι απολαβές του από την εργασία του, σε σχέση µε αυτά που βάζει σε αυτή, συγκρίνονται υπέρ του µε τα αντίστοιχα ενός άλλου ατόµου. 5. Χαρακτηριστικά/Γενετικοί παράγοντες. Αυτό το µοντέλο βασίζεται στην παραδοχή ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση είναι εν µέρει µια λειτουργία των χαρακτηριστικών και των γενετικών παραγόντων κάθε ατόµου, ενώ και όσες έρευνες έχουνε γίνει υποστηρίζουνε την παραπάνω θέση. Εποµένως, αυτό το µοντέλο ορίζει ότι διαφορές µεταξύ των ατόµων είναι εξίσου σηµαντικές στην προσπάθεια ερµηνείας της επαγγελµατικής τους ικανοποίησης, όσο και τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος εργασίας. Εξ άλλου, εκτεταµένες έρευνες από τον Smith υποδεικνύουν ότι υπάρχουν πέντε σηµαντικές διαστάσεις σε κάθε στάση απέναντι στην εργασία, οι οποίες όλες αντανακλούν συναισθηµατικές αποκρίσεις σε συγκεκριµένες πλευρές µιας εργασίας (Rollinson, Broadfield, Edwards, 1998, σελ.137). Οι διαστάσεις αυτές είναι: Η ίδια η εργασία. Αυτή η διάσταση αντανακλά τη σχέση ανάµεσα στις προσδοκίες και την εµπειρία σε όρους του εάν η δουλειά παρέχει ενδιαφέρουσες ασχολίες, κάποιο βαθµό υπευθυνότητας και ευκαιρίες για επιπλέον µάθηση. Στο βαθµό που όντως υπάρχει κάποια σύνδεση, αυτή η πλευρά της επαγγελµατικής ικανοποίησης είναι πιθανό να εκληφθεί ως θετική. Η αµοιβή. Φαίνεται να υπάρχουν δύο συνδέσεις µεταξύ της αµοιβής και της ικανοποίησης: πρώτον, εάν η χρηµατική αµοιβή θεωρείται ως επαρκής και δεύτερον, εάν θεωρείται ίση, συγκρινόµενη µε αυτήν των άλλων εργαζοµένων. Γενικά, η σύνδεση αυτή είναι αρκετά πολύπλοκη, καθώς η αµοιβή µπορεί να λειτουργήσει σε ορισµένα άτοµα και σαν κίνητρο. Επιπρόσθετα, πολλές άλλες (µη χρηµατικές) αµοιβές έχουν και κάποιο χρηµατικό ισοδύναµο, όπως είναι για παράδειγµα οι συµπληρωµατικές αµοιβές. Η προαγωγή. Σε κάποιο βαθµό αυτή η διάσταση αναφέρεται στις διαφαινόµενες πιθανότητες βελτίωσης του κύρους της εργασίας κάποιου. Παρόλα αυτά, η προαγωγή δεν είναι επιθυµητή από όλους τους εργαζόµενους, λόγω της ανάληψης επιπλέον ευθυνών. Εποµένως η ικανοποίηση από αυτήν την άποψη επηρεάζεται σε µεγάλο βαθµό από τη συµφωνία προσδοκιών και του τι τελικά λαµβάνεται. Η επίβλεψη. Αυτή η διάσταση αντανακλά το βαθµό στον οποίο ένα άτοµο 8

9 αντλεί ικανοποίηση από τις σχέσεις του µε τον άµεσο προϊστάµενό του. Συνήθως, η ικανοποίηση συνδέεται µε δύο πλευρές της συµπεριφοράς της επίβλεψης: τη διαπροσωπική υποστήριξη (το ενδιαφέρον της επίβλεψης για την ευηµερία των εργαζοµένων) και την τεχνική υποστήριξη (ο βαθµός στον οποίο η επίβλεψη παρέχει τεχνική βοήθεια και οδηγίες στους εργαζόµενους σχετικά µε τη δουλειά τους). Και σε αυτήν την περίπτωση η ικανοποίηση τείνει να είναι ένα υποκειµενικό θέµα, το οποίο συνδέεται στενά µε τη σχέση προσδοκιών και του τι λαµβάνεται. Οι συνάδελφοι. Η ικανοποίηση από αυτήν τη διάσταση έχει παρόµοιες επιδράσεις µε την επίβλεψη και αντανακλά το βαθµό στον οποίο τα µέλη µιας οµάδας εργασίας θεωρούν ότι έχουν κοινωνική υποστήριξη από τα υπόλοιπα µέλη και αυτοτέλεια στα καθήκοντά τους. Για άλλη µια φορά, αυτή εξαρτάται από τη σχέση ανάµεσα στις προσδοκίες και στο τι λαµβάνεται. Επίσης, σηµαντική φαίνεται να είναι και η επίδραση του εργασιακού άγχους στο βαθµό επαγγελµατικής ικανοποίησης του ατόµου. Σύµφωνα µε τον McGrath, το άγχος (στρες) µπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική έλλειψη αντιστοιχίας ανάµεσα στις απαιτήσεις που προβάλλονται στο άτοµο από το περιβάλλον του, από τη µια µεριά, και τις ικανότητες απόκρισης του ατόµου στις απαιτήσεις αυτές, από την άλλη, ιδιαίτερα κάτω από συνθήκες, όπου η αδυναµία ανταπόκρισης στις απαιτήσεις, σύµφωνα µε τις υποκειµενικές εκτιµήσεις του ατόµου, θα έχει σοβαρές συνέπειες για αυτό (Κάντας, 1995, σελ.102). Με άλλα λόγια, επαγγελµατικό άγχος είναι η αναγνώριση από ένα άτοµο της αδυναµίας του να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του επαγγέλµατός του (Rollinson, Broadfield, Edwards, 1998, σελ. 268). Το άγχος µπορεί να έχει πολύ αρνητικά αποτελέσµατα στην εργασιακή συµπεριφορά του ατόµου. Αποτελέσµατα ερευνών δείχνουν ότι το άγχος που προκαλείται στην εργασία του ατόµου έχει µια ισχυρή, αρνητική σχέση µε την επαγγελµατική ικανοποίηση (Kreitner, Kinicki, 1998, σελ.209). Από την άλλη πλευρά, σύµφωνα µε τον Ramirez και τους συνεργάτες του, η επαγγελµατική ικανοποίηση προστατεύει από τις σωµατικές και ψυχολογικές επιπτώσεις του µακροχρόνιου άγχους (Mechteld et.al., 2003, σελ.271). Τέλος, ένας ακόµη παράγοντας που χρειάζεται να αναφέρουµε και ο οποίος επηρεάζει την επαγγελµατική ικανοποίηση είναι και η ικανοποίηση από την επικοινωνία µέσα σε έναν οργανισµό. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται µια αύξηση του ενδιαφέροντος για αυτό το θέµα, ως ένα ακόµη σηµείο έρευνας πάνω στο θέµα της επαγγελµατικής ικανοποίησης. Βέβαια, η ανάπτυξη του θέµατος της ικανοποίησης από την επικοινωνία ανάγεται στον Likert, ο οποίος ήδη το 1967 προσδιόρισε την επικοινωνία σα µια ενδιάµεση µεταβλητή ανάµεσα στους στόχους του οργανισµού από τη µια και σε τέσσερα επιθυµητά τελικά αποτελέσµατα από την άλλη: την παραγωγικότητα, την (επαγγελµατική) ικανοποίηση, τις σχέσεις διοίκησης-εργαζοµένων και το κέρδος (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Σύµφωνα µε τους Crino και White, η ικανοποίηση από την επικοινωνία ορίζεται σαν την ικανοποίηση κάποιου από τις διάφορες πτυχές της επικοινωνίας µέσα σε έναν οργανισµό, ενώ ο Thayer αναφέρει ότι η ικανοποίηση περιλαµβάνει την προσωπική ικανοποίηση που βρίσκεται στην επιτυχή επικοινωνία µε κάποιον ή στην επιτυχή επικοινωνία κάποιου άλλου µε αυτόν (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Τέλος, οι Downs και Hazen ανέπτυξαν ένα όργανο µέτρησης της ικανοποίησης από την επικοινωνία, το οποίο περιλαµβάνει οκτώ παράγοντες ικανοποίησης: την προσωπική ανατροφοδότηση, την προοπτική της επιχείρησης, την οργανωτική ολοκλήρωση, τις σχέσεις µε τους προϊσταµένους, το κλίµα 9

10 επικοινωνίας γενικά, την οριζόντια επικοινωνία, την ποιότητα του µηνύµατος και τις σχέσεις µε τους υφισταµένους (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Κάνοντας µια επισκόπηση των σχετικών ερευνών, ο Pincus αναφέρει ότι στο σύνολο της βιβλιογραφίας διαφαίνεται καθαρά η σηµαντική συµβολή των διαφόρων τύπων της επικοινωνίας σε έναν οργανισµό στην επαγγελµατική ικανοποίηση των εργαζοµένων σε αυτόν. Γενικά ερµηνευµένη, η επικοινωνία, η οποία περιλαµβάνει ανταλλαγή πληροφοριών και στοιχεία δηµιουργίας σχέσεων, άπτεται - και µπορεί να επηρεάσει - όλων των στοιχείων που αποτελούν την επαγγελµατική ικανοποίηση (Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Βασισµένος στη δική του ανάλυση παραγόντων, ο Pincus αναγνώρισε εννέα διαστάσεις της ικανοποίησης από την επικοινωνία, οι οποίες όλες σχετίζονται θετικά και ουσιαστικά µε την επαγγελµατική ικανοποίηση. Οι τρεις πιο σηµαντικές διαστάσεις είναι η επικοινωνία µε τους προϊσταµένους, το κλίµα επικοινωνίας και η προσωπική ανατροφοδότηση. Οι παράγοντες της επαγγελµατικής ικανοποίησης, οι οποίοι επηρεάζονται περισσότερο από την επικοινωνία είναι η επικοινωνία στις σχέσεις προϊσταµένων-υφισταµένων, η επικοινωνία µε τη διοίκηση και η οριζόντια επικοινωνία µε τους συναδέλφους (Duldt-Battley, 2004, σελ.7). Τέλος, σε αντίθεση µε τα παραπάνω, αξίζει να αναφέρουµε ότι ο Herzberg τοποθετεί την επικοινωνία στις διαπροσωπικές σχέσεις στους παράγοντες υγιεινής και όχι στους παράγοντες που υπάγονται στην κατηγορία των κινήτρων, οι οποίοι είναι αυτοί που δηµιουργούν αισθήµατα ικανοποίησης. Ανακεφαλαιώνοντας, παρατηρούµε ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση ενός εργαζοµένου επηρεάζεται από µια σειρά παραγόντων, οι οποίοι µπορεί να είναι εργασιακοί (π.χ. οικονοµικές απολαβές, συνθήκες εργασίας κ.ά.), κοινωνικοί (π.χ. σχέσεις µε συναδέλφους, επίβλεψη, επικοινωνία κ.ά.), ψυχολογικοί (π.χ. ανάγκη για εκπλήρωση, επαγγελµατική ανέλιξη, εκπλήρωση αξιών κ.ά.) και δηµογραφικοί. Παράγοντες, τους οποίους θα δούµε αναλυτικότερα στο κεφάλαιο που θα αναφερθούµε στην επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ (BURNOUT) ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ Αφού είδαµε τους παράγοντες που συντελούν στην επαγγελµατική ικανοποίηση και πριν εξετάσουµε τις επιπτώσεις αυτής στην εργασιακή συµπεριφορά του ατόµου, είναι απαραίτητο να δούµε ξεχωριστά την επαγγελµατική εξουθένωση, καθώς για κάποιους ερευνητές η επαγγελµατική εξουθένωση αποτελεί παράγοντα που συντελεί στην επαγγελµατική ικανοποίηση, υπόθεση την οποία εξάλλου και θα µελετήσουµε. Όσον αφορά τη σχέση εξουθένωσης - ικανοποίησης, το όλο θέµα έχει προκύψει από την ερµηνεία της συχνά ευρισκόµενης αρνητικής συσχέτισης µεταξύ των δύο αυτών εννοιών. Αν και η συσχέτιση δεν είναι αρκετά υψηλή ώστε να συνάγεται ότι αυτές οι δύο έννοιες είναι στην ουσία ταυτόσηµες, τα αποτελέσµατα των ερευνών έχουν οδηγήσει κάποιους ερευνητές στο συµπέρασµα ότι η επαγγελµατική ικανοποίηση και η επαγγελµατική εξουθένωση συνδέονται άµεσα. Παρόλα αυτά, η ακριβής φύση αυτής της σχέσης εξακολουθεί να είναι ένα θέµα υποθέσεων. Οδηγεί η επαγγελµατική εξουθένωση τους εργαζόµενους στο να µην είναι ικανοποιηµένοι από την εργασία τους ή µια µείωση της επαγγελµατικής ικανοποίησης λειτουργεί ως πρόδροµος της επαγγελµατικής εξουθένωσης; Εναλλακτικά, υπάρχει η 10

11 πιθανότητα και τα δύο να προκαλούνται από άλλους παράγοντες, όπως είναι για παράδειγµα οι άσχηµες εργασιακές συνθήκες (Maslach, 2000, σελ.79). Προκειµένου να γίνουν κατανοητά τα παραπάνω, χρήσιµο είναι να δούµε σε γενικές γραµµές τι είναι η επαγγελµατική εξουθένωση, πως προκαλείται και τι συνέπειες έχει. Η έννοια της επαγγελµατικής εξουθένωσης πρωτοεµφανίστηκε και χρησιµοποιήθηκε το 1974, όταν ο Freudenberger περιέγραψε ένα σύνολο συµπτωµάτων που παρατήρησε σε εθελοντές και επαγγελµατίες, οι οποίοι παρείχαν υπηρεσίες στο χώρο της ψυχικής υγείας (Αναγνωστόπουλος, Παπαδάτου, 1992, σελ.183). Αρχικά το σύνδροµο επαγγελµατικής εξουθένωσης θεωρήθηκε το αποτέλεσµα έντονης και στενής συνεργασίας µε άλλους ανθρώπους για µεγάλο χρονικό διάστηµα και η χρήση του περιορίστηκε στα επαγγέλµατα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών, ένα από τα οποία ήταν αυτό των νοσοκόµων, όµως, τα τελευταία χρόνια η µελέτη του έχει επεκταθεί και σε άλλα επαγγέλµατα (Αντωνίου, 2003, σελ.18). Παρά το γεγονός ότι η επαγγελµατική εξουθένωση αποτελεί ένα ιδιαίτερα διαδεδοµένο αντικείµενο έρευνας µε αυξανόµενη διεπιστηµονική βιβλιογραφία, δεν υπάρχει προς το παρόν ένας αποδεκτός ορισµός. Ίσως ο πιο ευρέως αναφερόµενος ορισµός της επαγγελµατικής εξουθένωσης είναι αυτός της Christine Maslach, η οποία την περιέγραψε ως «ένα σύνδροµο σωµατικής και ψυχικής εξάντλησης που αναπτύσσεται σε όσους έρχονται σε επαγγελµατική σχέση µε άλλους ανθρώπους, κατά το οποίο ο εργαζόµενος χάνει το ενδιαφέρον του και το θετικό συναίσθηµα που είχε προς τους ασθενείς ή τους πελάτες, παύει να είναι ικανοποιηµένος από την εργασία και την απόδοσή του και αναπτύσσει µια αρνητική εικόνα για τον εαυτό του». Εποµένως, τρεις κυρίως παράγοντες διακρίνουν την επαγγελµατική εξουθένωση: α. Η συναισθηµατική εξάντληση, η οποία εκδηλώνεται µε µια αίσθηση ψυχικής κόπωσης του επαγγελµατία που δε διαθέτει πλέον την απαιτούµενη ενέργεια για να επενδύσει στη δουλειά του. β. Η αποπροσωποποίηση, η οποία εκδηλώνεται µε την αποµάκρυνση από τους αρρώστους και την ανάπτυξη απρόσωπων σχέσεων µαζί τους. γ. Η έλλειψη προσωπικών επιτευγµάτων, η οποία εκδηλώνεται µε τη µείωση της απόδοσης και την παραίτηση του επαγγελµατία από κάθε προσπάθεια αποτελεσµατικού χειρισµού των προβληµάτων των ασθενών (Παπαδάτου, Αναγνωστόπουλος, 2000, σελ.243). Γενικότερα, ο επαγγελµατίας αµφισβητεί την επαγγελµατική του δραστηριότητα και βιώνει αισθήµατα απαισιοδοξίας αλλά και απαξίωσης (Αντωνίου, 2003, σελ.18). Πάντως, σύµφωνα µε αρκετούς ερευνητές, η επαγγελµατική εξουθένωση είναι ένας κάπως ασαφής όρος και µε ορισµένου βαθµού ταύτιση µε άλλους συγγενείς όρους, όπως το «εργασιακό στρες», η «κατάθλιψη» και η «επαγγελµατική δυσαρέσκεια», νοούµενη η τελευταία ως έλλειψη επαγγελµατικής ικανοποίησης. Χαρακτηριστικό της επαγγελµατικής εξουθένωσης αποτελεί το γεγονός ότι δεν εµφανίζεται ξαφνικά, ούτε οφείλεται σε κάποιο µεµονωµένο γεγονός που προκαλεί υπερβολικό στρες. Αντίθετα, θεωρείται το αποτέλεσµα χρόνιου, συσσωρευµένου στρες που κατακλύζει τον επαγγελµατία και τον κάνει να αισθάνεται ότι τα ψυχικά του αποθέµατα δεν επαρκούν για να αντεπεξέλθει στην 11

12 πίεση του εργασιακού χώρου (Παπαδάτου., Αναγνωστόπουλος Φ., 2000, σελ.243). Σύµφωνα µε τους Edelwich και Brodsky, η εξουθένωση αφορά µια προοδευτική διεργασία από-ιδανικοποίησης της πραγµατικότητας που δεν ανταποκρίνεται στους υψηλούς στόχους ή τα ιδανικά του επαγγελµατία (Μεταλληνού, 2000, σελ.143). Οι παραπάνω θεωρητικοί περιγράφουν την ανάπτυξη της επαγγελµατικής εξουθένωσης σε έναν εργαζόµενο στο χώρο της υγείας µέσα από τέσσερα διαδοχικά στάδια: 1. Το στάδιο του ενθουσιασµού. Ο πρωτοδιοριζόµενος επαγγελµατίας µπαίνει στο χώρο της υγείας έχοντας υπερβολικά υψηλούς στόχους και µη ρεαλιστικές προσδοκίες από τον εαυτό του, από τους αρρώστους που θα φροντίσει, από τους συναδέλφους και από τις συνθήκες εργασίας. Εκείνο που τον χαρακτηρίζει είναι ότι µέσα από τον χώρο δουλειάς του προσπαθεί να αντλήσει κάθε δυνατή ικανοποίηση και ηθική ανταµοιβή και για αυτόν το λόγο αφιερώνει στη δουλειά του πολλές ώρες και ενέργεια και υπερεπενδύει στις σχέσεις του µε τους ασθενείς. 2. Το στάδιο της αµφιβολίας και αδράνειας. Ο επαγγελµατίας αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι ενώ προσφέρει πολλά, η εργασία δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του ούτε στις βαθύτερες ανάγκες του. Αρχίζει να αναρωτιέται µήπως φταίει ο ίδιος και προσπαθεί να καλύψει την απογοήτευσή του δουλεύοντας σκληρότερα, επενδύοντας περισσότερο στις σχέσεις µε τους αρρώστους και αυξάνοντας τις γνώσεις και δεξιότητές του µέσα από τη συµµετοχή του σε σεµινάρια και προγράµµατα κατάρτισης. Με την πάροδο όµως του χρόνου, αρχίζει και αναζητά τις αιτίες της απογοήτευσής του έξω από τον εαυτό του, στο εργασιακό περιβάλλον, το οποίο και από-ιδανικοποιεί. Θέµατα τα οποία δεν τον απασχολούσαν στο παρελθόν αρχίζουν να προβάλουν ως σηµαντικά προβλήµατα. Ενοχλείται που η προσφορά του δεν αναγνωρίζεται, εκφράζει παράπονα για το χαµηλό µισθό, το εξουθενωτικό ωράριο, την έλλειψη υποστήριξης από τους συναδέλφους κλπ. Στη διαδικασία αυτή αποφεύγει να αναθεωρήσει τις υπερβολικά υψηλές ή παράλογες απαιτήσεις του. 3. Το στάδιο της απογοήτευσης και µαταίωσης. Ο επαγγελµατίας αναρωτιέται αν και πόσο αξίζει να κάνει µια δουλειά που του δηµιουργεί άγχος και από την οποία δεν αντλεί την ικανοποίηση που προσδοκούσε. Αποθαρρύνεται και συχνά βιώνει κατάθλιψη, καθώς πιστεύει ότι οι προσπάθειές του είναι µάταιες. Αντιλαµβάνεται την πραγµατικότητα ως αδιέξοδη και νιώθει παγιδευµένος µέσα σε αυτή. Στην ουσία, αυτό το στάδιο θεωρείται µεταβατικό, καθώς η απογοήτευση τον ωθεί είτε να αναθεωρήσει τους µη ρεαλιστικούς στόχους και τις προσδοκίες του και να τροποποιήσει τη συµπεριφορά του, είτε να αποµακρυνθεί από τους αρρώστους και το χώρο εργασίας που του προκαλούν έντονο στρες. 4. Το στάδιο της απάθειας. Ο επαγγελµατίας της υγείας επενδύει ελάχιστη ενέργεια στη δουλειά του, αγνοεί τις ανάγκες των ασθενών, καθώς νιώθει ανεπαρκής να ανταποκριθεί σε αυτές, αποφεύγει κάθε υπευθυνότητα, αλλαγή ή καινοτοµία στο χώρο εργασίας και ουσιαστικά διατηρεί τη θέση του για λόγους καθαρά βιοποριστικούς (Παπαδάτου., Αναγνωστόπουλος Φ., 2000, σελ , Μεταλληνού Ο., 2000, σελ ). Βλέπουµε εποµένως ότι τα στάδια κατά τα οποία αρχίζουν να εµφανίζονται τα συµπτώµατα της επαγγελµατικής εξουθένωσης, είναι ακριβώς τα στάδια εκείνα κατά τα οποία ο εργαζόµενος δεν είναι ικανοποιηµένος από την εργασία του. 12

13 Όσον αφορά τα θεωρητικά µοντέλα επεξήγησης του φαινοµένου της επαγγελµατικής εξουθένωσης, τα περισσότερα από αυτά αναζητούν τα αίτια δηµιουργίας - εµφάνισής του στη δυναµική αλληλεπίδραση ανάµεσα στο άτοµο και στο περιβάλλον. Άλλοι θεωρητικοί εστιάζουν ή δίνουν προτεραιότητα στα χαρακτηριστικά της οργάνωσης και της δοµής του χώρου εργασίας, ενώ άλλοι στα χαρακτηριστικά που απαρτίζουν την προσωπικότητα του ατόµου (Τικταπανίδου, 2002, σελ.19). Πιο αναλυτικά, όλο και περισσότερα στοιχεία ενισχύουν την άποψη ότι η επαγγελµατική εξουθένωση προκαλείται από τη δυναµική αλληλεπίδραση µεταξύ αντικειµενικών παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος και των προσωπικών χαρακτηριστικών των εργαζοµένων (π.χ. υπερβολική αίσθηση υπευθυνότητας, τελειότητα, οι αντιλήψεις των επαγγελµατικών υγείας για την αρρώστια και οι φόβοι του προσωπικού), ενώ µεγάλος αριθµός ερευνητών υποστηρίζει ότι η επαγγελµατική εξουθένωση οφείλεται κυρίως σε στρεσογόνες και δυσµενείς επαγγελµατικές συνθήκες, όπως βεβαρηµένο εργασιακό πρόγραµµα, έλλειψη αυτονοµίας και εξουσίας, ανεπαρκή ψυχολογική υποστήριξη και αυταρχική διοίκηση του οργανισµού (Αντωνίου, 2003, σελ.26). ηλαδή, ο βαθµός εξουθένωσης εξαρτάται από τις προσδοκίες του ατόµου αφενός και από τις απαιτήσεις της εργασίας του αφετέρου. Έτσι, οι παράµετροι εκείνες που ευθύνονται για την εµφάνιση της επαγγελµατικής εξουθένωσης, όπως προκύπτουν από µια επισκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας, περιληπτικά είναι οι εξής: Ενδογενείς επαγγελµατικοί παράγοντες, όπως είναι οι κακές συνθήκες εργασίας, οι βάρδιες, ο φόρτος εργασίας κλπ. Παράγοντες που έχουν να κάνουν µε το ρόλο του επαγγελµατία υγείας στην οργάνωση του εργασιακού χώρου. Οι εργασιακές σχέσεις. Παράγοντες που σχετίζονται µε την ανάπτυξη της σταδιοδροµίας του επαγγελµατία. Παράγοντες που αφορούν στη δοµή και στο κλίµα της οργάνωσης του εργασιακού χώρου. Παράγοντες που αναφέρονται στη σχέση της οικογενειακής ζωής µε την εργασιακή ζωή του ατόµου. Η ενδεχόµενη αναντιστοιχία ανάµεσα στις επιθυµίες αλλά και τις ικανότητες του επαγγελµατία µε τις απαιτήσεις της εργασίας του. Η συσχέτιση ανάµεσα στις απαιτήσεις της δουλειάς και της δυνατότητας ελέγχου. Η αυτονοµία στην εργασία και η δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών. Το υποστηρικτικό δίκτυο στο χώρο εργασίας αλλά και στην προσωπική ζωή του εργαζοµένου. Η χρήση και η ποικιλία των επαγγελµατικών δεξιοτήτων. Η ανατροφοδότηση του παραγόµενου έργου. Η ασφάλεια. Ο µισθός. Η σηµαντικότητα του έργου. 13

14 Επίσης, σε µια σειρά από έρευνες που πραγµατοποίησε ο Leiter το 1993, σε επαγγελµατίες υγείας και πρόνοιας, διερευνήθηκαν τρεις κατηγορίες παραγόντων: α) οι εργασιακές απαιτήσεις ποσοτικού χαρακτήρα (π.χ. υπερβολικός φόρτος εργασίας), β) οι εργασιακές απαιτήσεις ποιοτικού χαρακτήρα (π.χ. ενδογενείς συγκρούσεις) και γ) η έλλειψη διαθέσιµων πόρων των επαγγελµατιών (π.χ. έλλειψη υποστήριξης, έλλειψη αυτονοµίας) (Τικταπανίδου, 2002, σελ.20-21). Τέλος, αναφορικά µε τις εργασιακές επιπτώσεις της επαγγελµατικής εξουθένωσης, ο Schaufeli συνδέει αυτή τη µείωση της παραγωγικότητας (Λαχανά, 2003, σελ.4), ενώ ορισµένες µελέτες, όπως π.χ. των Frilsen και Sarros, αποκάλυψαν σηµαντική αρνητική επίδραση της επαγγελµατικής εξουθένωσης µε τις συχνές απουσίες από την εργασία και την αποχώρηση του προσωπικού, καθιστώντας την εποµένως την αιτία ή τουλάχιστον έναν από τους παράγοντες που οδηγούν κάποιον να εγκαταλείψει τη δουλειά του (Αντωνίου, 2003, σελ.25). Συµπερασµατικά, βλέπουµε ότι πράγµατι η επαγγελµατική ικανοποίηση και η επαγγελµατική εξουθένωση συνδέονται σε µεγάλο βαθµό, αφού και οι δύο προκαλούνται από τους ίδιους σε γενικές γραµµές παράγοντες και έχουν παρόµοιες εργασιακές επιπτώσεις, όπως θα διαπιστώσουµε στο κεφάλαιο που ακολουθεί, όπου θα γίνει αναφορά στις εργασιακές επιπτώσεις της επαγγελµατικής ικανοποίησης. Τέλος, το σηµείο στο οποίο η σύνδεση γίνεται εµφανής και πιο άµεση είναι τα στάδια ανάπτυξης της επαγγελµατικής εξουθένωσης και ιδιαίτερα το στάδιο της αµφιβολίας και αδράνειας. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Προκειµένου να έχουµε µια πρώτη συνολική εικόνα του θέµατος, µπορούµε να πούµε ότι όλο το πλαίσιο της επαγγελµατικής ικανοποίησης του νοσηλευτικού προσωπικού έχει δοθεί, σε γενικές γραµµές, από τους Best και Thurston και είναι το εξής (Best, Thurston, 2004, σελ.285): 14

15 Βλέπουµε δηλαδή ότι µε βάση το παραπάνω µοντέλο, οι παράγοντες που συντελούν στην επαγγελµατική ικανοποίηση χωρίζονται σε τρεις µεγάλες κατηγορίες: τους ατοµικούς, τους οργανωτικούς και τους εργασιακούς. Πριν προχωρήσουµε στην εξέταση των συγκεκριµένων παραγόντων, χρήσιµο είναι να κάνουµε µια σύντοµη αναφορά σε κάποιες έρευνες που πραγµατοποιήθηκαν για τη διερεύνηση των παραγόντων που συµβάλλουν στην επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Πιο συγκεκριµένα, έρευνα του Pfaff το 1987 στο νοσηλευτικό προσωπικό µονάδων µακροχρόνιας νοσηλείας κατέδειξε ένα σύνολο παραγόντων παραπλήσιων µε αυτών του Herzberg. Έτσι, ως παράγοντες ικανοποίησης αναφέρονται η επίτευξη, η αναγνώριση, η ίδια η εργασία, η υπευθυνότητα και η ανάπτυξη, ενώ ως παράγοντες δυσαρέσκειας η πολιτική του ιδρύµατος, το τρέχον περιβάλλον εργασίας, ο µισθός, η ασφάλεια της εργασίας, οι σχέσεις µε τους συναδέλφους και οι σχέσεις µε τους προϊσταµένους (Pfaff, 1987, σελ.53, Duldt-Battley, 2004, σελ.6). Ακόµη, οι Benton και White, ταξινόµησαν δέκα έξι παράγοντες ικανοποίησης στον πίνακα ιεράρχησης αναγκών του Maslow (παραλείποντας την κατηγορία των φυσιολογικών αναγκών) και χρησιµοποίησαν αυτόν τον τύπο ιεράρχησης σε µια έρευνα 565 νοσηλευτριών, για να καθορίσουν τη σπουδαιότητα και τη σειρά αυτών των παραγόντων σε σχέση µε την εργασιακή ικανοποίηση (Θεοδωρακοπούλου, 1995, σελ.29). Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι οι νοσηλεύτριες επέλεξαν τους παράγοντες µε την ίδια σειρά σπουδαιότητας µε την οποία ο Maslow ταξινοµεί τις κατηγορίες αναγκών. Πιο συγκεκριµένα, οι εργασιακοί παράγοντες, που σχετίζονται µε την ασφάλεια και το πλαίσιο παροχής νοσηλευτικής φροντίδας (µισθός, επαρκές προσωπικό, συνθήκες εργασίας) θεωρήθηκαν οι πιο καθοριστικοί για την επαγγελµατική ικανοποίηση - είναι οι παράγοντες, οι οποίοι σε γενικές γραµµές αντιστοιχούν στις ανταµοιβές 15

16 ασφάλειας της τρισδιάστατης θεωρίας ανταµοιβών του Maslow (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.59). Έπειτα είναι οι κοινωνικοί παράγοντες, οι οποίοι αναφέρονται στις καλές εργασιακές σχέσεις - περιλαµβανοµένων της συνεργασίας και της επικοινωνίας - δηλαδή, οι κοινωνικές ανταµοιβές κατά τον Maslow. Και τέλος οι ψυχολογικοί παράγοντες, στους οποίους περιλαµβάνονται η εκτίµηση (εξουσία και υπευθυνότητα για την εκτέλεση του καθήκοντος, αναγνώριση από τους προϊσταµένους) και η αυτοδραστηριοποίηση (ευκαιρίες για προαγωγή, ενδοϋπηρεσιακά προγράµµατα εκπαίδευσης, χρήση δεξιοτήτων), οι οποίοι είναι καθοριστικοί για το επίπεδο επαγγελµατικής ικανοποίησης - δηλαδή, οι ψυχολογικές ανταµοιβές πάντα κατά τον Maslow. Με βάση αυτήν την κατάταξη και το µοντέλο των Best και Thurston, θα δούµε πιο αναλυτικά το περιεχόµενο κάθε κατηγορίας παραγόντων. Πάντως, στο σηµείο αυτό να επισηµάνουµε ότι οι διάφορες κατηγορίες παραγόντων είναι αλληλένδετες µεταξύ τους, µε την έννοια ότι η µια µπορεί να επηρεάσει την άλλη. Έτσι, ένας εργασιακός παράγοντας που λογικά οδηγεί στη δυσαρέσκεια (π.χ. χαµηλός µισθός), µπορεί να αµβλυνθεί ή να εξισορροπηθεί από έναν ψυχολογικό παράγοντα (π.χ. την ίδια την προσφορά εργασίας). Επίσης, σηµαντικό ρόλο στη διαµόρφωση της ικανοποίησης έχει η υποκειµενική αντίληψη του ατόµου για την αξία του παράγοντα. Για παράδειγµα, όταν το άτοµο αντιλαµβάνεται το µισθό ως µέτρο αναγνώρισης της προσφοράς του, τότε ο παράγοντας αυτός δεν εκλαµβάνεται ως να ανήκει µόνο στη χαµηλότερη βαθµίδα της πυραµίδας ιεράρχησης αναγκών, αλλά και σε αυτή της εκτίµησης - αναγνώρισης από τους άλλους. Εργασιακοί Παράγοντες. Οι εργασιακοί παράγοντες αναφέρονται στις οικονοµικές απολαβές, στον εργασιακό φόρτο, στις συνθήκες εργασίας, στη ρουτίνα εργασίας, στο κυκλικό ωράριο, στη σαφήνεια του επαγγελµατικού ρόλου και στο µοντέλο ηγεσίας. Οικονοµικές απολαβές - Μισθός Σύµφωνα µε τον Νιάκα, η βασική µεταβλητή, που επηρεάζει την προσφορά εργασίας του νοσηλευτικού επαγγέλµατος, όπως και κάθε επαγγέλµατος, είναι ο µισθός (Νιάκας, 1994, σελ.32). Ο µισθός αξιολογείται ως σηµαντικός παράγοντας στη ζωή του ατόµου, επειδή µέσω αυτού ικανοποιούνται οι βασικές και άλλες ανάγκες του, ενώ συνδέεται άµεσα µε την επαγγελµατική ικανοποίηση, αφού οι εργαζόµενοι συχνά τον υπολογίζουν, ως ενδεικτικό παράγοντα αναγνώρισης των υπηρεσιών τους. Όταν µάλιστα οι εργαζόµενοι αντιλαµβάνονται το δίκαιο τρόπο κατανοµής της αµοιβής, τότε αισθάνονται ικανοποίηση (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.64). Φόρτος εργασίας Ο φόρτος εργασίας συνδέεται µε την ανεπαρκή στελέχωση των νοσοκοµείων σε νοσηλευτικό προσωπικό, τη µη ορθολογική κατανοµή του στα διάφορα τµήµατα, τη µη αποτελεσµατική οργάνωση της εργασίας (όταν κυρίως αφιερώνεται αρκετός χρόνος και προσωπικό σε διοικητικά θέµατα), αλλά και την έλλειψη υποδοµών. Αποτέλεσµα είναι η επιφόρτιση του νοσηλευτικού προσωπικού µε τη διεκπεραίωση υπερβολικού έργου. Οι Claus και Bailey συνδέουν την ικανοποίηση των νοσηλευτών µε το µειωµένο φόρτο εργασίας, τη βελτιωµένη αναλογία στελέχωσης και τη διεξαγωγή της εργασίας µέσα στα επιθυµητά επίπεδα της νοσηλευτικής (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.73). Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, συνδεόµενος µε το στρες και την έλλειψη συναδελφικής στήριξης, οδηγεί όχι µόνο στη δυσαρέσκεια, αλλά απειλεί και την επαγγελµατική ακεραιότητα των νοσηλευτών/τριων, περιορίζει τον 16

17 επαγγελµατικό τους ρόλο, ενώ σχετίζεται µε την επαγγελµατική εξουθένωση και γενικά επηρεάζει αρνητικά τη σωµατική και ψυχοκοινωνική τους υγεία. Πέρα από τα παραπάνω όµως, ο φόρτος εργασίας, σε συνδυασµό µε ελλείψεις στο νοσηλευτικό προσωπικό, έχει ως αποτέλεσµα και τον υποβιβασµό της έννοιας της ποιότητας της παρεχόµενης φροντίδας, κάτι που ενδεχοµένως να έχει αρνητική ψυχολογική επίδραση στο νοσηλευτικό προσωπικό, λόγω της µη ανταπόκρισής του στο καθήκον της βελτίωσης της υγείας των ασθενών. Συνθήκες εργασίας Στην κατηγορία των κακών συνθηκών εργασίας υπάγονται οι ανιαρές ή απάνθρωπες συνθήκες εργασίας, ακόµα και η αρχιτεκτονική διαρρύθµιση του χώρου. Για παράδειγµα, από µια έρευνα που έγινε σε νοσοκοµεία, βρέθηκε ότι ο µονότονος τεχνητός φωτισµός και ο κακός αερισµός προκαλούσαν αισθήµατα κλειστοφοβίας στο νοσηλευτικό προσωπικό (Κάντας, 1995, σελ.106). Ρουτίνα εργασίας Η αυξηµένη ρουτίνα, δηλαδή ο τρόπος επανάληψης ενός έργου ή ο βαθµός στον οποίο επαναλαµβάνεται η ίδια η εργασία, οδηγεί στη µείωση της ικανοποίησης, στο στρες και την αποχώρηση από την εργασία, όπως αναφέρουν οι Price και Mueller και η Blegen και διαπίστωσε η Cavanagh σε έρευνά της στο νοσηλευτικό προσωπικό (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.74). Κυκλικό ωράριο Το κυκλικό ωράριο είναι άλλο ένα από τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι νοσηλευτές/τριες. Η εναλλαγή των διαστηµάτων ηµέρας και νύχτας κατά τα οποία διεξάγεται η εργασία έχει σωµατικές και ψυχολογικές επιπτώσεις στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος έχει έµφυτο σύστηµα καθορισµού των κύκλων ύπνουεγρήγορσης (κιρκάδιοι κύκλοι). Η αλλαγή των βιορυθµών επηρεάζει την αποδοτικότητα του εργαζοµένου και τον κάνει πιο επιρρεπή σε ατυχήµατα. Οι αλλαγές στη βάρδια έχουν επιπλέον επίδραση στη θερµοκρασία του σώµατος, στο ρυθµό µεταβολισµού, στα επίπεδα σακχάρου στο αίµα, στη νοητική απόδοση, αλλά και στα κίνητρα των εργαζοµένων. Πέρα από τις επιπτώσεις στις φυσιολογικές λειτουργίες, οι αλλαγές βάρδιας έχουν και κοινωνικές συνέπειες, γιατί διαταράσσουν την οικογενειακή και την κοινωνική ζωή του εργαζοµένου. Μια µελέτη του Cooper και των συνεργατών του µε νοσοκόµες που εργάζονταν σε διαφορετικές βάρδιες έδειξε ότι, σε σχέση µε τις συναδέλφους τους που είχαν σταθερή βάρδια, οι νοσοκόµες αυτές παρουσίαζαν µεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ, περισσότερα προβλήµατα µε τη σεξουαλική ζωή τους και χαµηλότερο δείκτη ικανοποίησης από την προσωπική τους ζωή (Κάντας, 1995, σελ.107). Το πρόβληµα επιπλέον, κατά τον Νιάκα, εντείνεται και για το λόγο ότι το νοσηλευτικό επάγγελµα ασκείται αποκλειστικά σχεδόν από γυναίκες, που έχουν να αντιµετωπίσουν, εκτός από τις δύσκολες συνθήκες εργασίας (κυκλικό ωράριο, εργασία κατά τις ηµέρες ανάπαυσης και επίσηµες αργίες) και οικογενειακές υποχρεώσεις (Νιάκας, 1994, σελ.38). Ο συνδυασµός δυο τόσων απαιτητικών ρόλων συχνά είναι πολύ δύσκολος και δηµιουργεί εσωτερικές συγκρούσεις και επαγγελµατική δυσαρέσκεια στο άτοµο, η οποία συνοδεύεται από απουσίες από τη δουλειά και µεταπήδηση σε διοικητικές θέσεις, όταν του δίνεται η ευκαιρία. Σαφήνεια επαγγελµατικού ρόλου Σύµφωνα µε τον Brief, από οργανωτική άποψη, ο ρόλος αναφέρεται σε ένα πλέγµα προσδοκιών προσαρµοσµένο στην αναγκαιότητα µιας ιδιαίτερης 17

18 κατάστασης και αποτελεί το όριο µεταξύ του ατόµου και του οργανισµού, συνδέοντας το άτοµο µε τον οργανισµό και τον οργανισµό µε το άτοµο. Οι εργαζόµενοι συνεχώς εκτίθενται σε µια ποικιλία προσδοκιών στο εργασιακό περιβάλλον, η οποία µπορεί να επηρεάσει την αντίληψή τους ως προς το ρόλο τους. Όταν αυτές οι προσδοκίες γίνονται αντιληπτές ως ανακόλουθες, ασαφείς ή υπερβολικές τότε θα υπάρξει, κατά τον Kahn, µείωση του επιπέδου ικανοποίησης του ατόµου από την εργασία (Αναστασίου, 2004, σελ.56). Επιπλέον, στα δηµόσια νοσοκοµεία δεν υπάρχει σαφής καθορισµός των καθηκόντων (καθηκοντολόγιο) του νοσηλευτικού προσωπικού, το οποίο πλήττεται από την έλλειψη αυτή, λόγω των πολλαπλών επιπέδων εκπαίδευσης του, άρα και των διαφορετικών καθηκόντων καθενός, αλλά και της συνάφειας του έργου του µε το ιατρικό ή άλλο προσωπικό. Η ανεπάρκεια προσωπικού, αλλά και η κακή πολλές φορές οργάνωση της εργασίας, έχει ως αποτέλεσµα οι νοσηλευτές/τριες να ασκούν δραστηριότητες ξένες µε τη νοσηλευτική, όπως διοικητικές εργασίες. Όλα αυτά τους δηµιουργούν το αίσθηµα της ασάφειας του ρόλου τους, τους επιφορτίζουν µε πρόσθετα καθήκοντα για τα οποία δεν έχουν εκπαιδευτεί και τελικά τους οδηγούν στη δυσαρέσκεια (Αναστασίου, 2004, σελ.57). Το µοντέλο ηγεσίας Ανάµεσα σε πολλούς οργανωτικούς παράγοντες (αλλά και σε σχέση µε τους κοινωνικούς παράγοντες και ιδιαίτερα τη συνεργασία, την οποία θα δούµε αµέσως παρακάτω) το µοντέλο ηγεσίας26 αποτελεί ένα σηµαντικό παράγοντα που προσδιορίζει την επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Όσον αφορά ακριβώς τη σχέση ηγεσίας και επαγγελµατικής ικανοποίησης του νοσηλευτικού προσωπικού και τους παράγοντες που συµβάλλουν στην τελευταία, έρευνα των Krogstad και Veenstra κατέδειξε τους εξής παράγοντες: η διοίκηση του νοσοκοµείου να έχει ξεκάθαρες και κατάλληλες προτεραιότητες και να ενδιαφέρεται για το προσωπικό και ιδιαίτερα για την παραµονή του στην εργασία του, ενώ ο άµεσος προϊστάµενος πρέπει να έχει τις ίδιες προτεραιότητες, να έχει ξεκάθαρους στόχους για την ανάπτυξη της συγκεκριµένης µονάδας, να έχει γνώση για τη δουλειά του προσωπικού του και να απαιτεί από αυτό γνώσεις και δεξιότητες και τέλος, να παρέχει την υποστήριξη και ενθάρρυνση που έχει ανάγκη το προσωπικό (Krogstad, Veenstra, 2001, σελ.8). Επιπλέον, µε τη σειρά της, η επαγγελµατική ικανοποίηση του προσωπικού οδηγεί στην ικανοποίηση των ασθενών για την οργάνωση του νοσοκοµείου (Krogstad, Veenstra, 2001, σελ.13). Σχηµατικά, το παραπάνω µπορεί να αποδοθεί ως εξής (Krogstad, Veenstra, 2001, σελ.14): 18

19 Αυτό πάντως που έχει σηµασία, είναι ότι η ικανοποίηση των ασθενών λειτουργεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Έτσι, οι ικανοποιηµένοι ασθενείς αναγνωρίζουν πιο εύκολα το έργο και τις προσπάθειες των νοσηλευτών/τριων, γεγονός που συµβάλλει στην ικανοποίηση των τελευταίων. Κοινωνικοί Παράγοντες. Οι κοινωνικοί παράγοντες αναφέρονται στην ποιότητα των σχέσεων που αναπτύσσουν τα µέλη ενός οργανισµού, τόσο µεταξύ τους, µέσω της συνεργασίας και της επικοινωνίας, όσο και µε τα άτοµα µε τα οποία έρχονται σε επαφή και στα οποία προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Συνεργασία Η συνεργασία µε τα υπόλοιπα µέλη της οµάδας εργασίας επιδρά άµεσα στην επαγγελµατική ικανοποίηση, επειδή υπηρετεί ως πρωταρχική πηγή υποστήριξης, συµπαράστασης και βοήθειας προς τον εργαζόµενο. Έτσι, ο Haywood και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν σε έρευνά τους ότι οι νοσηλευτές/τριες καθορίζουν ως κυριότερο παράγοντα ικανοποίησης τη θετική ατµόσφαιρα στη νοσηλευτική µονάδα (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.51). Αντιθέτως, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Price, οι προβληµατικές αλληλεπιδράσεις µε άλλους εργαζοµένους είναι τα κύρια αίτια στη δηµιουργία της δυσαρέσκειας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.71). Μάλιστα, κατά τον Μόνο, το νοσηλευτικό επάγγελµα κυριολεκτικά «δηλητηριάζεται» από την ελλιπή επικοινωνία και τις κακές διαπροσωπικές σχέσεις µεταξύ των ίδιων των νοσηλευτών, αλλά και την έλλειψη σεβασµού που δείχνουν αρκετά µέλη του ιατρικού προσωπικού (Μόνος, 1994, σελ.123). Επικοινωνία Ο όρος επικοινωνία στο χώρο εργασίας, κατά τις Price and Mueller, αναφέρεται στο βαθµό ροής πληροφοριών από τον εργοδότη στον εργαζόµενο και αντίστροφα, προκειµένου να γίνονται γνωστοί οι επιδιωκόµενοι σκοποί και να µειώνονται οι πιθανότητες ασάφειας αναφορικά µε τους ρόλους των εργαζοµένων. Η διατήρηση υψηλού επιπέδου επικοινωνίας από τη µια συµβάλλει στη σαφή γνώση του ρόλου των ατόµων και από την άλλη ενισχύεται και διασφαλίζεται ένα καλό επίπεδο ανατροφοδότησης (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.67). Η επικοινωνία µε προϊσταµένους και συνεργάτες συντελεί στην ανάπτυξη θετικών κοινωνικών σχέσεων µεταξύ των εργαζοµένων, στην αλληλοκατανόηση και οδηγεί στην επαγγελµατική ικανοποίηση και στην αποτελεσµατική άσκηση του έργου του προσωπικού. Όταν οι νοσηλευτές/τριες στερούνται του δικαιώµατος της ανοιχτής επικοινωνίας και δεν αντιµετωπίζονται µε ευαισθησία και ανάλογη υποστήριξη, αισθάνονται αδύναµοι και αποµονωµένοι µέσα στην ιεραρχία του οργανισµού, όπως και έδειξαν έρευνες από τους Bronstein και Walker και την Townsend, στις οποίες ένα µεγάλο ποσοστό νοσηλευτών/τριων αναφερόταν στη δυσαρέσκειά του από τον τρόπο επικοινωνίας (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.68). Επίσης, όπως είδαµε, ο Pincus αναφέρει ότι το σύνολο της βιβλιογραφίας δείχνει καθαρά τη σηµαντική συµβολή των διαφόρων τύπων της επικοινωνίας σε έναν οργανισµό στην επαγγελµατική ικανοποίηση των εργαζοµένων σε αυτόν. Έτσι, σε έρευνα του ο Pincus κατέληξε ότι το νοσηλευτικό προσωπικό και η διοίκηση του νοσοκοµείου πρέπει να είναι ευαίσθητοι απέναντι στο κλίµα επικοινωνίας µέσα στον οργανισµό, εξαιτίας της επίδρασης της επικοινωνίας 19

20 στην επαγγελµατική ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού και την απόδοση στην εργασία (Duldt-Battley, 2004, σελ.7). Σε παρόµοια συµπεράσµατα µε αυτά του Pincus κατέληξε εξάλλου και ο Thiry, ύστερα από µια έρευνα που πραγµατοποίησε το 1978 σε νοσοκόµες στο Κάνσας (Duldt- Battley, 2004, σελ.7). Οι σχέσεις µε τους ασθενείς Οι σχέσεις των νοσηλευτών/τριων µε τους ασθενείς αποτελούν ένα σηµαντικό παράγοντα που συµβάλλει στην επαγγελµατική ικανοποίησή τους, λόγω και της ιδιαίτερης µορφής που αποκτάει αυτή η σχέση, καθώς αρκετοί νοσηλευτές/τριες «δένονται» συναισθηµατικά µε τους ασθενείς τους και θεωρούν, κατά κάποιον τρόπο, τον εαυτό τους υπεύθυνο για αυτούς. Εποµένως, η δυνατότητα παροχής κατάλληλης και ποιοτικής φροντίδας, η οποία περιλαµβάνει την ικανοποίηση των αναγκών των ασθενών και συνοδεύεται από αίσθηµα επιτυχίας, οδηγεί στην ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού. Έτσι, σε έρευνα του Haywood και των συνεργατών του, οι νοσηλευτές καθόρισαν ως σπουδαιότερους παράγοντες της εργασίας τους τις σχέσεις µε τους ασθενείς, την παροχή φροντίδας και τη συναισθηµατική υποστήριξη αυτών (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.52). Επίσης, σε µελέτη της Williams, οι νοσηλευτές επεσήµαναν ως ανταµοιβές που οδηγούν στην ικανοποίηση, την καθιέρωση θετικών διαπροσωπικών σχέσεων µε τους ασθενείς και συγγενείς και τη δυνατότητα περισσότερου χρόνου παροχής άµεσης φροντίδας προς αυτούς (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.51). Από την άλλη πλευρά όµως, δεν πρέπει να µας διαφεύγει το γεγονός ότι, σύµφωνα µε τον Muldary, ο χαρακτήρας του επαγγέλµατος όλων των λειτουργών υγείας απαιτεί στενή και συχνή αλληλεπίδραση µε δέκτες που πολύ συχνά εκδηλώνουν αρνητική συµπεριφορά, όπως επιθετικότητα, παθητικότητα και αδράνεια. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένα σηµαντικό παράγοντα, πρωτίστως στην επαγγελµατική εξουθένωση, αλλά κατ επέκταση και στην επαγγελµατική ικανοποίηση του ατόµου (Αντωνίου, 2003, σελ.26). Ψυχολογικοί Παράγοντες. Στους ψυχολογικούς παράγοντες περιλαµβάνονται οι ανάγκες των νοσηλευτών/τριων για εκτίµηση, σεβασµό και αναγνώριση της προσφοράς τους από τους συναδέλφους, τους προϊσταµένους, και το κοινωνικό σύνολο γενικότερα, καθώς και οι ανάγκες αυτοπραγµάτωσης, όπως αντιπροσωπεύονται από τις ευκαιρίες που τους δίνονται για προσωπική ανάπτυξη, µέσα από την επαγγελµατική εξέλιξη και ανάδειξη των ικανοτήτων τους και τη συµµετοχή τους στη λήψη αποφάσεων. Επίσης, σε αυτή την κατηγορία παραγόντων θα αναφερθούµε στην επαγγελµατική εξουθένωση του νοσηλευτικού προσωπικού. Επαγγελµατική αναγνώριση - Κοινωνική καταξίωση Είναι σηµαντικό για τους νοσηλευτές/τριες να αναγνωρίζεται το έργο τους, το οποίο γενικά θεωρείται δύσκολο, από όλους (προϊσταµένους, συναδέλφους, ασθενείς) και αυτό γιατί το αίσθηµα της επιτυχίας που πηγάζει από την προσφορά προς τον άνθρωπο και την εκτίµηση από τους συνεργάτες συµβάλλει σηµαντικά στην ικανοποίηση του νοσηλευτικού προσωπικού, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Cronin-Stubbs (Χαραλαµπίδου, 1996, σελ.70). Κατά τον Locke, ο προϊστάµενος ως άτοµο πρέπει να διευκολύνει την προαγωγή αξιών µεταξύ των εργαζοµένων, η κάθε µορφής προσέγγισή του να 20

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΓΥΠΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΙΔΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΑΤΙΣΤΑΤΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΑ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΓΥΠΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΙΔΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΑΤΙΣΤΑΤΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ EΣΔΥ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: κα ΞΥΔΕΑ-ΚΙΚΕΜΕΝΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Λειτουργίας Οργάνωσης και Μηχανισμών Παρακίνησης Εργαζομένων στο Δημόσιο Τομέα

Μελέτη Λειτουργίας Οργάνωσης και Μηχανισμών Παρακίνησης Εργαζομένων στο Δημόσιο Τομέα Μελέτη Λειτουργίας Οργάνωσης και Μηχανισμών Παρακίνησης Εργαζομένων στο Δημόσιο Τομέα Ονοματεπώνυμο : ΠΕΤΡΟΣ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Σειρά: 12 Επιβλέπων Καθηγητής: ΑΝΤΩΝΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Δεκέμβριος 2015 Σκοπός Η μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Παρακίνηση ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΤΟΜΟ. Διάθεση για απόδοση. Ικανότητα για απόδοση. Οργάνωση Εργασίας- Συνεργασία. Τεχνολογία - Μέσα ΟΡΓΑΝΩΣΗ

Παρακίνηση ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΤΟΜΟ. Διάθεση για απόδοση. Ικανότητα για απόδοση. Οργάνωση Εργασίας- Συνεργασία. Τεχνολογία - Μέσα ΟΡΓΑΝΩΣΗ 1.2 Παρακίνηση Παρακίνηση ΑΤΟΜΟ Ικανότητα για απόδοση Οργάνωση Εργασίας- Συνεργασία ΑΠΟΔΟΣΗ Διάθεση για απόδοση Τεχνολογία - Μέσα ΟΡΓΑΝΩΣΗ Δυνατότητα Επηρεασμού της απόδοσης με παρακίνηση % Ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Έννοια και Περιεχόμενο

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Έννοια και Περιεχόμενο Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Έννοια και Περιεχόμενο 1.1 Ορισμός O Η Διοίκηση προσωπικού αποτελεί ειδικό κλάδο στο πλαίσιο της επιστήμης του Management. Aναφέρεται στο σύνολο των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων 2 3.3.2 Παρακίνηση 3 3.3.2 Παρακίνηση 1/18 Η υλοποίηση του έργου Εξαρτάται από τους ανθρώπους Από την ικανότητα και την διάθεσή τους. 4 3.3.2 Παρακίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 1. Διεύθυνση Να σημειώσετε με κύκλο την απάντηση που πιστεύετε ότι ταιριάζει στην κάθε περίπτωση: 1. Ηγέτης είναι το άτομο εκείνο το οποίο: Α. ελέγχει τους υφιστάμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Παρακίνηση Όλοι οι άνθρωποι, είτε συμπεριφέρονται λογικά είτε όχι, συνειδητά ή ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 - Η επαγγελματική εξουθένωση

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 - Η επαγγελματική εξουθένωση Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 - Η επαγγελματική εξουθένωση ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: Ιωάννα Καραμήτρη ΚΑΛΑΜΑΤΑ Ακαδημαϊκό έτος: 2012-2013 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο.

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια της οργάνωσης: ως ενέργεια: ρύθµιση των σχέσεων ανάµεσα στα µέλη

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Η Στελέχωση 1

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Η Στελέχωση 1 Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Η Στελέχωση 1 Με τον όρο στελέχωση εννοούνται εκείνες οι λειτουργίες που διασφαλίζουν ότι η οργάνωση έχει στο παρόν, και θα έχει στο κοντινό μέλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Διοίκηση Επιχειρήσεων Έννοια του Μάνατζμεντ Ικανότητες των Μάνατζερ Στόχοι του Μάνατζμεντ Βασικές Λειτουργίες του Μάνατζμεντ Σχεδιασμός Οργάνωση Διεύθυνση Έλεγχος Εφαρμογή του Μάνατζμεντ

Διαβάστε περισσότερα

Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές

Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα συζητηθούν Τι είναι το κλίµα παρακίνησης Ποιο είναι το θεωρητικό σχήµα µέσα από το

Διαβάστε περισσότερα

1. Πρακτικές για κάθε Στάδιο της ιαδικασίας Εθελοντισµού 1.1 Προσέλκυση και Επιλογή Εθελοντών

1. Πρακτικές για κάθε Στάδιο της ιαδικασίας Εθελοντισµού 1.1 Προσέλκυση και Επιλογή Εθελοντών 1. Πρακτικές για κάθε Στάδιο της ιαδικασίας Εθελοντισµού 1.1 Προσέλκυση και Επιλογή Εθελοντών Το στάδιο αυτό ορίζεται ως η συγκέντρωση ενός ικανοποιητικού αριθµού κατάλληλων υποψήφιων εθελοντών για την

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΟΥΤΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΑΡΓΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΏΝ ΔΙΚΤΥΩΝ 2016-2017 Περίγραμμα Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Ενότητα #8: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ, ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Ενότητα #8: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ, ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Ενότητα #8: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ, ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ Διδάσκων: Μανασάκης Κωνσταντίνος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Τα κείμενα και τα διαγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Παρακίνηση. Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης

Παρακίνηση. Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης Παρακίνηση Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης Ορισμός της Παρακίνησης Είναι οι διεργασίες - διαδικασίες που εξηγούν την ένταση, την κατεύθυνση και την επιμονή των προσπαθειών ενός ατόμου για την απόκτηση του στόχου

Διαβάστε περισσότερα

þÿ²± ¼Ì ¹º±½ À à  ½ ûµÅÄ

þÿ²± ¼Ì ¹º±½ À à  ½ ûµÅÄ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ À±³³µ»¼±Ä¹º µ¾ Å ½Éà º±¹ þÿ²± ¼Ì ¹º±½ À à  ½ ûµÅÄ Lazarou,

Διαβάστε περισσότερα

3.3 Διεύθυνση. Ηγέτης μπορεί να είναι ο οποιοσδήποτε άνθρωπος στην ομάδα του.

3.3 Διεύθυνση. Ηγέτης μπορεί να είναι ο οποιοσδήποτε άνθρωπος στην ομάδα του. 3.3 Διεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία - Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί έχουν πλέον κατανοήσει ότι, για να εξασφαλίσουν την επιτυχία τους, δεν αρκεί να διαθέτουν στελέχη τα οποία είναι μόνο ικανοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ 2 ΧΑΛΙΚΙΑΣ ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) Μιλτιάδης Δεληχάς μέλος Ομάδας Εργασίας της SLIC Επιθεωρητής Ασφάλειας & Υγείας στην Εργασία Ακτινοφυσικός MSc,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : Οργάνωση & Διοίκηση ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α.1 μέχρι και Α.6, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΧΡΗΜΕ ΑΡΧΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΘΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜ ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ - ΚΙΝΗΤΡΑ

ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΧΡΗΜΕ ΑΡΧΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΘΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜ ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ - ΚΙΝΗΤΡΑ ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΧΡΗΜΕ ΑΡΧΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΘΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜ. 2012 ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ - ΚΙΝΗΤΡΑ Υποκίνηση Τί είναι αυτό που καθοδηγεί ή τροποποιεί τη συμπεριφορά μας; Γιατί αυξάνουμε την προσπάθειά μας για να επιτύχουμε;

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3 Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 3 Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΕΥΘΥΝΗ ΠΑΡΑΚΙΝΗΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΟΜΑΔΩΝ Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ & ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΠΑΛΗ ΑΛΕΞΙΑ ΣΕΙΡΑ 11 ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΠΣ : ΣΙΩΜΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΝΤΟΥΒΑΚΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ (1) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ) Να σημειώσετε με Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στο τέλος των προτάσεων: 1. Η ύπαρξη των παραγόντων «υγιεινής» ή «διατήρησης» (κατά τον Herzberg) δημιουργεί ευχαρίστηση

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 5η: Υποκίνηση πωλητών

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 5η: Υποκίνηση πωλητών Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 5η: Υποκίνηση πωλητών Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.) 1 Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Managers & Leaders. Managers & Leaders

Managers & Leaders. Managers & Leaders είναι διαφορετικοί? Οι ηγέτες των επιχειρήσεων έχουν περισσότερα κοινά µε τους καλλιτέχνες παρά µε τους Managers.. 1 Αντιµετώπιση της πολυπλοκότητας SHIP Αντιµετώπιση της αλλαγής Λήψηαπόφασης : τι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανισότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον:

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: EXECUTIVE MBA Προπαρασκευαστικό Μάθηµα στις Επιστήµες Συµπεριφοράς Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: Προσδιοριστικοί Παράγοντες, Αίτια, Αποτελέσµατα Ζωή Σ. ηµητριάδη, Ph.D. 1 Ανθρώπινη Συµπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Παρακίνηση των Εργαζομένων Αποδοχή των Αλλαγών Ηγεσία

Παρακίνηση των Εργαζομένων Αποδοχή των Αλλαγών Ηγεσία Παρακίνηση των Εργαζομένων Αποδοχή των Αλλαγών Ηγεσία 1 Κίνητρα για τους Εργαζόμενους Η αποτελεσματικότητα κάθε εργαζομένου είναι συνάρτηση των προσόντων που απαιτεί η θέση του περιεχόμενου της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Σουρτζή. Αν. Καθηγήτρια Νοσηλευτικής της Υγιεινής της Εργασίας Τµήµα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ

Παναγιώτα Σουρτζή. Αν. Καθηγήτρια Νοσηλευτικής της Υγιεινής της Εργασίας Τµήµα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ & ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ Πρόκληση για την Προαγωγή Υγείας στο Χώρο Εργασίας Παναγιώτα Σουρτζή Αν. Καθηγήτρια Νοσηλευτικής της Υγιεινής της Εργασίας Τµήµα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ «Ηλικιωµένοι»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΛΑΜΙΑΣ. Ενθάρρυνση Επιχειρηματικών Δράσεων, Καινοτομικών Εφαρμογών και Μαθημάτων Επιλογής Φοιτητών ΤΕΙ Λάρισας - Λαμίας PLEASE ENTER

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΛΑΜΙΑΣ. Ενθάρρυνση Επιχειρηματικών Δράσεων, Καινοτομικών Εφαρμογών και Μαθημάτων Επιλογής Φοιτητών ΤΕΙ Λάρισας - Λαμίας PLEASE ENTER ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΛΑΜΙΑΣ Ενθάρρυνση Επιχειρηματικών Δράσεων, Καινοτομικών Εφαρμογών και Μαθημάτων Επιλογής Φοιτητών ΤΕΙ Λάρισας - Λαμίας PLEASE ENTER ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού Αθανασία Καρακίτσιου, PhD 1 Η Διαδικασία του προγραμματισμού Προγραμματισμός είναι η διαδικασία καθορισμού στόχων και η επιλογή μιας μελλοντικής πορείας για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. Ενότητα # 6: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. Ενότητα # 6: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Ενότητα # 6: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Διδάσκων: Μανασάκης Κωνσταντίνος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Τα κείμενα και τα διαγράμματα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Παράμετροι που επηρεάζουν την εργασιακή ικανοποίηση των νοσηλευτών σε στρατιωτικό και πολιτικό νοσοκομείο των Αθηνών. Αναζήτηση αιτιών διαφοροποίησης

Παράμετροι που επηρεάζουν την εργασιακή ικανοποίηση των νοσηλευτών σε στρατιωτικό και πολιτικό νοσοκομείο των Αθηνών. Αναζήτηση αιτιών διαφοροποίησης ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ» ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΣΤΕΡ Παράμετροι που επηρεάζουν την εργασιακή ικανοποίηση των νοσηλευτών σε στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα Στιλ Αγωγής

Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα Στιλ Αγωγής Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας Μέσα Στιλ Αγωγής Σχέση σκοπών-μέσων και μεθόδων αγωγής Οι μέθοδοι, οι τεχνικές και τα μέσα της παιδαγωγικής διαδικασίας εξαρτώνται από τους σκοπούς της Σχέση σκοπών-μέσων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ- ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΙΔΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ- ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΙΔΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ- ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Επάγγελμα είναι η κύρια και μόνιμη εργασία που επιτελεί κάποιος και από την οποία εξασφαλίζει τα απαραίτητα για τη ζωή του αγαθά. Εργασία είναι η σκόπιμη και συνειδητή προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

þÿ µ½¹º Í Ã º ¼µ Å Æ Å.

þÿ µ½¹º Í Ã º ¼µ Å Æ Å. Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ À±³³µ»¼±Ä¹º ¹º±½ À à ÄÉ þÿµá³± ¼ ½É½ ÃĹ ÅÀ ÁµÃ µâ þÿ ÀµÁ ÀÄÉÃ

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

23/2/2017. Management Ηγεσία. Ηγεσία. Στρατηγική. Διοίκηση. Γ. Ζάχου ICBS 2

23/2/2017. Management Ηγεσία. Ηγεσία. Στρατηγική. Διοίκηση. Γ. Ζάχου ICBS 2 Management Ηγεσία Ηγεσία Στρατηγική Διοίκηση Γ. Ζάχου ICBS 2 1 Management Functions Προγραμματισμός Ηγεσία Οργάνωση Έλεγχος Γ. Ζάχου ICBS 3 Ηγεσία και HR Ηγεσία Διαφέρει η ηγεσία (Leadership) από τη διοίκηση(management)?

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακή Στρατηγική. Αριστοµένης Μακρής

Επιχειρησιακή Στρατηγική. Αριστοµένης Μακρής Στρατηγική Εφαρµογή ιαχείριση κατά την καθηµερινή λειτουργία Ή στραβός είναι ο γιαλός ή στραβά αρµενίζουµε Μέτρηση και αξιολόγηση απόδοσης 1. Πρωταρχικά πρέπει να καθοριστούν τα επιθυµητά επίπεδα απόδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Αθλητισμού και Αναψυχής

Διοίκηση Αθλητισμού και Αναψυχής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοίκηση Αθλητισμού και Αναψυχής : Παρακίνηση Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α Σερρών, Α.Π.Θ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραµµα Σπουδών Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισµών Θεµατική Ενότητα ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισµών Ακαδ. Έτος 2012-2013 Επαναληπτική Εξέταση (Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ. Εισηγητής: Γεωργία Κατωτικίδη. Επιβλέπων Καθηγητής: Αναστάσιος Στιβακτάκης

ΘΕΜΑ. Εισηγητής: Γεωργία Κατωτικίδη. Επιβλέπων Καθηγητής: Αναστάσιος Στιβακτάκης ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ & ΙΑΦΗΜΙΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Ιστορική Εξέλιξη του Management & Προοπτικές στο Σύγχρονο Περιβάλλον. Η ανάπτυξη της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010 www.vima-asklipiou.gr Σελίδα 394 ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ανάγκες νοσηλευομένων ασθενών με στεφανιαία νόσο Κ ατά τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου της επιβίωσης των ασθενών με στεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: <<Διοικητικές λειτουργίες>> Διεύθυνση. Μάθημα 11 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: <<Διοικητικές λειτουργίες>> Διεύθυνση. Μάθημα 11 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: . 3.3. Διεύθυνση. Μάθημα 11 ο 3.3.1. Ηγεσία Βασικές έννοιες. Ερ.1. Να ορίσετε την έννοια του ηγέτη, να δώσετε παραδείγματα. Οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 6: Η μάθηση στην προσχολική ηλικία Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Καθηγητής Π. Φωτήλας Λέκτορας Ι. Γιαννατσής ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ Μια ομάδα διεργασιών που προκαλούν, κατευθύνουν και βοηθούν στην διατήρηση της επιθυμητής συμπεριφοράς για την επίτευξη ενός

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η επαγγελματική επιλογή σύμφωνα με τη Θεωρία της Roe έχει σχέση με τις πρώτες εμπειρίες του ατόμου μέσα στην οικογένεια (ψυχοδυναμική προσέγγιση).

Η επαγγελματική επιλογή σύμφωνα με τη Θεωρία της Roe έχει σχέση με τις πρώτες εμπειρίες του ατόμου μέσα στην οικογένεια (ψυχοδυναμική προσέγγιση). Θεωρία της Roe Η Θεωρία της Roe (1956) προσπάθησε να εξετάσει τη σχέση μεταξύ των εμπειριών του ατόμου κατά την παιδική του ηλικία και της επαγγελματικής του συμπεριφοράς Η επαγγελματική επιλογή σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών

Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας Τομέας Κοινωνιολογίας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας 17/10/2009 Π.Μ.Σ. Δ.Υ. & Δ.Υ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Σχολικοί Σύμβουλοι: Φελούκα Βασιλική, 7 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Γιαννόπουλος Κων/νος, 8 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Ενότητες Βασικές αιτίες προβλημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Λουκάς Νικ. Άννινος, Υποψήφιος ιδάκτωρ ιοικητικής Επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Αμύνταιο 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 1. Εισαγωγή 2 2. Θεωρία 3

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΑμεΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΑμεΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΑμεΑ Καρτασίδου Λευκοθέα Τμήμα Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Αλλαγή φιλοσοφίας (Laragy, 2004) σχεδιασμός για το άτομο με αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ Καθηγητής Π. Φωτήλας Λέκτορας Ι. Γιαννατσής ΣΤΑΣΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Βασικές συνιστώσες των στάσεων προς (απέναντι σε) ένα άτομο/αντικείμενο/γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη

Συναισθηματική Νοημοσύνη Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Συναισθηματική Νοημοσύνη E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

IX.Παρακίνηση των Εργαζομένων Κίνητρα για τους Εργαζόμενους

IX.Παρακίνηση των Εργαζομένων Κίνητρα για τους Εργαζόμενους Κίνητρα για τους Εργαζόμενους 230 Σημαντική η παροχή κινήτρων Για την επιλογή μιας επιχείρησης έναντι κάποιας άλλης Για να προσπαθούν για την εκτέλεση της εργασίας Για να είναι η εκτέλεση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Διεθνές Συνέδριο... για να ξαναφανταστούμε το σχολείο...

1 ο Διεθνές Συνέδριο... για να ξαναφανταστούμε το σχολείο... 1 ο Διεθνές Συνέδριο... για να ξαναφανταστούμε το σχολείο... Οι Επιμορφωτικές Ανάγκες των Διοικητικών Υπαλλήλων των Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών: Μια Εμπειρική Διερεύνηση στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα