Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους"

Transcript

1 ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση: Ανδρίτσου Θάλεια-Σταυρούλα (A.M ) Επιβλέποντες καθηγητές: Αθανάσιος Παπαδόπουλος Πέτρος Σαμαράς Θεσσαλονίκη 2013

2 Η έγκριση της πτυχιακής εργασίας από το Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας της Σχολής Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής του Α.Τ.Ε.Ι Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των απόψεων του συγγραφέα (Ν. 5343/32 αρ. 202 παρ. 2). ii

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα παραδοσιακά διατροφικά προϊόντα, αν και είναι δύσκολο να οριστούν επακριβώς, είναι άμεσα συνδεδεμένα με τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα κάθε τόπου και η ιστορία τους μπορεί να χάνεται μέσα στους αιώνες. Ο χαρακτήρας αυτών των προϊόντων έγκειται στη ιδιαιτερότητα των υλικών που χρησιμοποιούνται ή στο τρόπο παρασκευής του. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι αρχικά η παρουσίαση του ορισμού των παραδοσιακών προϊόντων, καθώς και το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την παραγωγή, διακίνηση και πιστοποίηση αυτών των προϊόντων στην χώρα μας και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης, επιχειρείται μία σχετικά σύντομη συζήτηση για τη διατροφική αξία των παραδοσιακών προϊόντων και τη σύνδεση πολλών από αυτά στη χώρα μας με τη μεσογειακή διατροφή. Στο πλαίσιο της εργασίας διεξάχθηκε έρευνα μέσω ερωτηματολογίου που απευθυνόταν ειδικά στους γυναικείους συνεταιρισμούς παρασκευής παραδοσιακών προϊόντων που δραστηριοποιούνται στο χώρο της Βόρειας Ελλάδος και της Θεσσαλίας. Σκοπός της έρευνας ήταν η ανάδειξη της κατάστασης που βρίσκονται αυτοί οι συνεταιρισμοί αναφορικά με τις σύγχρονες μεθόδους προώθησης και πώλησης των προϊόντων και εάν έχουν γίνει προσπάθειες για πιστοποίηση των προϊόντων αυτών ή της παραγωγικής τους διαδικασίας. Η έρευνα αυτή, στην οποία συμμετείχαν 20 γυναικείοι συνεταιρισμοί από τους 30 που προσεγγίστηκαν, έδειξε ότι οι περισσότεροι συνεταιρισμοί δεν γνωρίζουν αρκετά πράγματα για την πιστοποίηση και μάλλον δεν βρίσκονται κοντά σε μια τέτοια προοπτική στο εγγύς μέλλον. iii

4 Traditional Products: nutritional value and certification ABSTRACT The traditional food products, although it is difficult to define precisely, are directly connected with the traditions, manners and customs of each country (or region) and their history can be lost through decades or even centuries. The nature of these products lies in the particularity of the materials used or the way of preparation. The purpose of this thesis is to present the definition of traditional products, and the institutional framework governing the production, distribution and certification of these products in our country and European Union. It is also attempted a relatively brief discussion on the nutritional value of traditional products and connecting many of them in our country with the Mediterranean diet. As part of this work, a research was conducted through a questionnaire specifically addressed to women cooperatives which produce or prepare traditional products and operate in the Regions of Northern Greece and Thessaly. The aim of this research was to examine the present situation of these cooperatives regarding employment, level of education of the employees, the use of modern methods of promoting and selling products and if there have been efforts for certification of these products or their production process. This study, which involved 20 women's cooperatives out of about 30 approached, showed that most cooperatives do not know enough about the certification and probably they are not close to such a prospect in the near future iv

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα της πτυχιακής μου εργασίας, Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Αθανάσιο Παπαδόπουλο, για όλα όσα έμαθα, την εμπιστοσύνη του στην ανάθεση αυτής της εργασίας και την πολύ καλή συνεργασία για την ολοκλήρωση αυτής της εργασίας. Αντίστοιχες ευχαριστίες εκφράζονται και στον συνεπιβλέποντα της εργασίας, τον Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Τεχνολογίας Τροφίμων κ. Π. Σαμαρά και ιδιαίτερα για τη διαμόρφωση του ερωτηματολόγιου και τις υποδείξεις του για τη αρτιότερη εμφάνιση της εργασίας. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω και το τρίτο μέλος της εξεταστικής επιτροπής για την προσεκτική ανάγνωση της εργασίας και τις παρατηρήσεις του. Θερμές ευχαριστίες απευθύνονται και όσους συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της έρευνας και, συγκεκριμένα, στους εκπροσώπους των 20 γυναικείων συνεταιρισμών που ανταποκρίθηκαν στην προσπάθειά μου. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την υπομονή και την ηθική τους στήριξη σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησης αυτής της εργασίας, αλλά και των σπουδών μου. v

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ... ii ABSTRACT... iii ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ... v ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...vi Ευρετήριο σχημάτων... vii Ευρετήριο πινάκων... viii ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο της Εργασίας Στόχοι της Εργασίας Διάρθρωση της Εργασίας... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ... 4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγή Ορισμός σύμφωνα με το πρόγραμμα EuroFIR Ορισμός σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Ορισμός σύμφωνα με το πρόγραμμα TRUEFOOD Η έννοια της τυπικότητας... 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Παραδοσιακά Τρόφιμα και Σύγχρονη Διατροφή Παραδοσιακά τρόφιμα και Μεσογειακή διατροφή Η Πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής Παραδοσιακά Μεσογειακά Τρόφιμα ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Εισαγωγή Αναγκαιότητα για πιστοποίηση Ιστορικό προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης Στόχοι Πιστοποίησης Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ)... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης.22 vi

7 4.5. Προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ)... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Ωφέλειες από την καταχώριση προϊόντων... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Προδιαγραφές προϊόντων για ΠΟΠ ή ΠΓΕ... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Προϊόντα ΕΠΙΠ... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Περιορισμοί στη χρήση καταχωρισμένων ονομασιών... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Προϊόν ορεινής παραγωγής... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Προϊόν νησιωτικής γεωργίας... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Διαδικασία καταχώρισης μιας ονομασίας στο κοινοτικό μητρώο ΠΟΠ-ΠΓΕ... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Καταχώριση προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ στην ΕΕ... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Καταχώριση προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ στην Ελλάδα... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης.33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ Διαμόρφωση Ερωτηματολογίου Συμπεράσματα και σχόλια... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης.37 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΣΧΟΛΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Ευρετήριο σχημάτων Σχήμα 3.1. Πυραμίδα Μεσογειακής διαιτας Σχήμα 3.2. Η πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής Σχήμα 3.3. Το πιάτο της υγιεινής διατροφής Σχήμα 4.1. Σήματα Προϊόντων ΠΟΠ PDO Σχήμα 4.2. Σήματα προϊόντων ΠΓΕ - PGI Σχήμα 4.3. Σήματα προϊόντων ΕΠΙΠ TSG Σχήμα 4.4. Ποσοστά κατανομής των σημάτων ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ στην Ευρώπη Σχήμα 5.1. Αριθμός μελών των συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα Σχήμα 5.2. Μορφωτικό επίπεδο των μελών των γυναικείων συνεταιρισμών που συμμετείχαν στο ερωτηματολόγιο ως ποσοστό των συνολικά 258 μελών vii

8 Σχήμα 5.3. Αριθμός συνεταιρισμών που παράγουν συγκεκριμένους τύπους προϊόντων (σε σύνολο 20 συνεταιρισμών) Σχήμα 5.4. Τρόπος διάθεσης των προϊόντων των 20 συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα Ευρετήριο πινάκων Πίνακας 3.1. Χαρακτηριστικά της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής Πίνακας 4.1. Συστήματα πιστοποίησης γεωργικών προϊόντων και τροφίμων Πίνακας 4.2. Κατανομή των αναγνωρισμένων προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ/ΕΠΙΠ στις χώρες της ΕΕ Πίνακας 4.3. Κατανομή των αναγνωρισμένων ονομασιών ΠΟΠ/ΠΓΕ στη χώρα μας Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης. Πίνακας 5.1. Το ερωτηματολόγιο Πίνακας 5.2. Στοιχεία επικοινωνίας και βασικά προϊόντα των γυναικείων συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα viii

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αντικείμενο της Εργασίας Τα παραδοσιακά διατροφικά προϊόντα είναι προϊόντα που συνδέονται με τις διατροφικές συνήθειες μιας περιοχής καθώς και με την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμά της. Πρόκειται κυρίως για προϊόντα μεταποίησης που χαρακτηρίζονται από συγκεκριμένη σύσταση ή τρόπο παρασκευής τους, ο οποίος έχει ιστορία πολλών δεκαετιών ή ακόμη και αιώνων. Τα παραδοσιακά τρόφιμα έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις παραδόσεις διαφορετικών πολιτισμών και διαφορετικών περιοχών για χιλιάδες χρόνια. Τα παραδοσιακά τρόφιμα περιλαμβάνουν τα τρόφιμα που καταναλώνονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι μέθοδοι παρασκευής των παραδοσιακών τροφίμων είναι μέρος της λαογραφίας μιας χώρας ή μιας περιοχής. Δυστυχώς, σε όλη την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη, ορισμένα παραδοσιακά τρόφιμα βρίσκονται στα πρόθυρα της εξαφάνισης, λόγω της αλλαγής του τρόπου ζωής. Πάντως, τα τελευταία χρόνια έχει αναγνωρισθεί η πολύπλευρη διατροφική τους αξία. Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αναφέρουν τουλάχιστον ένα παραδοσιακό φαγητό ή τρόφιμο από την περιοχή που κατάγονται. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο για τη λέξη «παραδοσιακά προϊόντα ή τρόφιμα», μπορεί να βρει κάποιος εκατοντάδες παραδοσιακές συνταγές τροφίμων για όλες τις χώρες του κόσμου. Ωστόσο, ο ορισμός για τα παραδοσιακά τρόφιμα δεν είναι εύκολο να αποδοθεί επακριβώς, αν και υπάρχουν αρκετοί ορισμοί, οι περισσότεροι των οποίων έχουν αναπτυχθεί σχετικά πρόσφατα. Ορισμένοι ορισμοί για τα παραδοσιακά προϊόντα θα συζητηθούν στο Κεφάλαιο 2. Η προστασία και η ανάδειξη των παραδοσιακών τροφίμων συμβάλλει εκτός από την ανάδειξη και διατήρηση της πολιτιστικής και λαογραφικής ταυτότητας μιας περιοχής και στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας. Η παραγωγή, η παρασκευή και η διανομή των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία μιας περιοχής, η οποία είναι δυνατόν να ενθαρρυνθεί περαιτέρω μέσω της διαφοροποίησης της γεωργικής παραγωγής. Η προώθηση των παραδοσιακών προϊόντων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα για την αγροτική οικονομία, ιδίως σε μειονεκτικές και απομακρυσμένες περιοχές Η 1

10 ανάπτυξη και προώθηση των παραδοσιακών προϊόντων μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση του εισοδήματος των γεωργών και στη συγκράτηση του αγροτικού πληθυσμού. Επιπλέον, τα προϊόντα αυτά σε συνδυασμό με άλλες ενέργειες ανάδειξης της φυσικής ομορφιάς και των πολιτιστικών στοιχείων μιας περιοχής μπορεί να λειτουργήσουν και ως μέσο τουριστικής ανάπτυξης. Στη σημερινή εποχή όπου η ποιότητα της διατροφής είναι θέμα μείζονος σημασίας, οι καταναλωτές δείχνουν συνεχώς όλο και πιο αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα παραδοσιακά προϊόντα εξαιτίας της αντίληψης ότι τα συστατικά και ο τρόπος παραγωγής τα καθιστούν πιο «αγνά» και ασφαλή σε σχέση με τα βιομηχανοποιημένα. 1.2 Στόχοι της Εργασίας Η πτυχιακή αυτή εργασία πραγματεύεται τα παραδοσιακά διατροφικά προϊόντα αναφορικά με το πώς ορίζονται αυτά τα προϊόντα, τη διατροφική τους αξία και τη διαδικασία πιστοποίησής τους. Στο πλαίσιο της πτυχιακής έχει διαμορφωθεί ειδικό ερωτηματολόγιο, σε συνεργασία με τους επιβλέποντες καθηγητές, το οποίο απευθύνεται στους συνεταιρισμούς γυναικών παραδοσιακών προϊόντων της Βόρειας Ελλάδας και της Θεσσαλίας με σκοπό να καταγραφεί η παρούσα κατάστασή τους αναφορικά με την προβολή τους (π.χ. έχουν ιστοσελίδα στο διαδίκτυο), το είδος των προϊόντων που παράγουν, την ύπαρξη πιστοποίησης ή πιστοποιημένων προϊόντων, τη θέληση για μελλοντική πιστοποίηση των προϊόντων τους, καθώς και για διάφορα άλλα χαρακτηριστικά των συνεταιρισμών αυτών. 1.3 Διάρθρωση της Εργασίας Διάφοροι ορισμοί για τα παραδοσιακά προϊόντα παρουσιάζονται στο Κεφάλαιο 2. Παρουσιάζεται ο ορισμός τους σύμφωνα με κανονισμούς της ΕΕ, καθώς και ορισμοί που προέκυψαν από συγκεκριμένα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ. Στο ίδιο κεφάλαιο επιχειρείται μια σύντομη συζήτηση για τα «τυπικά» προϊόντα. Σύντομη συζήτηση για τη διατροφική αξία των παραδοσιακών τροφίμων επιχειρείται στο Κεφάλαιο 3. Το Κεφάλαιο 4 αναφέρεται στους στόχους και στη διαδικασία πιστοποίησηςκαταχώρισης ονομασίας των παραδοσιακών προϊόντων. Επίσης γίνεται αναφορά στα ήδη καταχωρισμένα προϊόντα στην ΕΕ και δίνονται ορισμένες κατοχυρωμένες ονομασίες ελληνικών προϊόντων. Στο Κεφάλαιο 5 παρατίθεται το ερωτηματολόγιο προς τους γυναικείους συνεταιρισμούς και παρουσιάζονται συμπεράσματα και σχόλια από την ανάλυση των απαντημένων 2

11 ερωτηματολογίων. Σύνοψη συμπερασμάτων και ορισμένες προτάσεις δίνονται στο Κεφάλαιο 6. Τέλος, στο Παράρτημα παρατίθενται όλα τα ερωτηματολόγια που απαντήθηκαν από τους 20 γυναικείους συνεταιρισμούς μου συμμετείχαν στην έρευνα. 3

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΟΡΙΣΜΟΙ - ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2.1. Εισαγωγή Με την έννοια «προϊόν» συνήθως χαρακτηρίζουμε το αντικείμενο ή την ουσία που παράγεται με φυσική ή βιομηχανική διαδικασία (Μείζον Ελληνικό Λεξικό). Τα προϊόντα αγοράζονται από τον καταναλωτή και είναι γενικά αποδεκτό ότι τα προϊόντα καταναλώνονται για την υποκειμενική τους αξία. Η λέξη «παραδοσιακός» ορίζεται ως ο σύμφωνος με τα πρότυπα που καθιερώθηκαν από την παράδοση, δηλαδή καθετί που μεταδίδεται προφορικά από γενιά σε γενιά. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η με τον όρο «παραδοσιακά τρόφιμα» (traditional foods) αναφερόμαστε στα προϊόντα που παράγονται από συγκεκριμένες πρώτες ύλες ή/και με συνταγή που είναι γνωστή για μεγάλο χρονικό διάστημα ή/και με μια συγκεκριμένη διαδικασία (Cayot, 2007). Όταν αναφερόμαστε στα τρόφιμα ως «παραδοσιακά προϊόντα», η «παράδοση» είναι ένα μεγάλο ζήτημα, αφού μπορεί να περιγραφεί σε διαφορετικά επίπεδα: σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, μικρές ως μία οικογένεια, ή σε συνάρτηση με το χρόνο. Τα παραδοσιακά τρόφιμα μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, παρασκευάζονται με συγκεκριμένο τρόπο σύμφωνα με τη γαστρονομική κληρονομιά της περιοχής και διακρίνονται λόγω των ξεχωριστών οργανοληπτικών τους χαρακτηριστικών. Τα παραδοσιακά τρόφιμα μπορεί να συσχετίζονται επίσης με ειδικές περιπτώσειςεκδηλώσεις, π.χ. σε ένα γάμο (χαρακτηριστικά η λαδόπιτα στη Λευκάδα και τα σαλιάρια στη Δυτική Μακεδονία) ή σε μια συγκεκριμένη γιορτή ή εποχή. Η θρησκεία παίζει και αυτή σημαντικό ρόλο στα παραδοσιακά τρόφιμα: οι νηστήσιμες τροφές είναι πολυάριθμες ενώ υπάρχουν ειδικά «πιάτα» σε συγκεκριμένες θρησκευτικές γιορτές (λ.χ. ψάρι την Κυριακή των Βαΐων). Τα παραδοσιακά τρόφιμα συχνά σχετίζονται με τοπικά και χειροποίητα τρόφιμα που αναφέρονται σε συγκεκριμένα συστατικά, στον τόπο παραγωγής και την τεχνογνωσία. Θα μπορούσαν να είναι τρόφιμα φτιαγμένα από τις γιαγιάδες ή από τους ντόπιους κατοίκους μιας χώρας (Cayot, 2007). 4

13 Παρά το γεγονός ότι ο όρος «παραδοσιακά τρόφιμα» χρησιμοποιείται ευρέως και ο καθένας μπορεί να έχει μια γενική ιδέα για το τι σημαίνει αυτός, δεν υπάρχουν γενικά αποδεκτοί ορισμοί που να καθορίζουν με σαφήνεια τα παραδοσιακά τρόφιμα. 2.2 Ορισμός σύμφωνα με το πρόγραμμα EuroFIR Οι Trichopoulou et al. (2007) ορίζουν ως παραδοσιακό τρόφιμο το τρόφιμο το οποίο έχει αποδεδειγμένα ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που το κάνουν να ξεχωρίζει από άλλα παρόμοια προϊόντα της ίδιας κατηγορίας όσον αφορά τη χρήση των παραδοσιακών συστατικών (πρώτη ύλη ή πρωτογενή προϊόντα) ή την παραδοσιακή σύσταση ή τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής ή/και μεταποίησης όπως θα οριστούν παρακάτω. Α. Παραδοσιακό συστατικό Πρώτη ύλη (είδος ή/και ποικιλία) ή πρωτογενές προϊόν, ανεξάρτητα ή ως συστατικό, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν με αναγνωρίσιμη γεωγραφική προέλευση και χρησιμοποιείται έως σήμερα (συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων οπού η χρήση είχε εγκαταλειφθεί αλλά επανήλθε) και τα χαρακτηριστικά της είναι σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες προδιαγραφές της κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας. Β. Παραδοσιακός τρόπος παραγωγής ή/και μεταποίησης Η παραγωγή ή/και μεταποίηση ενός τροφίμου η οποία έχει μεταδοθεί από γενιά σε γενιά μέσω προφορικής παράδοσης ή άλλων μέσων και έχει εφαρμοστεί πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και εφαρμόζεται έως σήμερα (ακόμη και αν εγκαταλείφθηκε για μία χρονική περίοδο αλλά επανήλθε σε εφαρμογή) παρά την προσαρμογή της σε δεσμευτικούς όρους που απορρέουν από εθνικές ή κοινοτικές διατάξεις υγιεινής των τροφίμων ή στην ενσωμάτωση της τεχνολογικής προόδου με την προϋπόθεση ότι η παραγωγή ή/και μεταποίηση παραμένει σε συμφωνία με τις μεθόδους του παρελθόντος και ότι διατηρούνται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τροφίμου όπως φυσικά, χημικά, μικροβιολογικά ή οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. Γ. Παραδοσιακή σύσταση Η μοναδικά αναγνωρίσιμη, ως προς τα συστατικά της, σύσταση η οποία έχει καθιερωθεί αρχικά πριν από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και έχει μεταδοθεί από γενιά σε γενιά προφορικά ή μέσω άλλων τρόπων (έστω και αν εγκαταλείφθηκε μια χρονική περίοδο αλλά επανήλθε σε χρήση) και η οποία είναι πιθανό να διαφοροποιείται από την οριζόμενη σύσταση 5

14 και από τα γενικότερα αποδεκτά χαρακτηριστικά της ευρύτερης κατηγορίας στην οποία εντάσσεται το τρόφιμο. Τέλος, σύμφωνα με τους Vasilopoulou & Trichopoulou (2009) ως παραδοσιακά τρόφιμα ορίζονται τα τρόφιμα που έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία τα διακρίνουν σαφώς από άλλα παρόμοια προϊόντα της ίδιας κατηγορίας, όσον αφορά στη χρήση «παραδοσιακών συστατικών» (πρώτες ύλες ή πρωτογενή προϊόντα), ή στη «παραδοσιακή σύσταση», ή στη μέθοδο παραγωγής ή επεξεργασίας του. 2.3 Ορισμός σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Στον κανονισμό της ΕΚ 509/2006 για τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα που χαρακτηρίζονται ως εγγυημένα παραδοσιακά ιδιότυπα προϊόντα δίνονται οι ακόλουθοι ορισμοί: α) «ιδιοτυπία» (specific character): το χαρακτηριστικό ή το σύνολο χαρακτηριστικών βάσει των οποίων ένα γεωργικό προϊόν ή ένα τρόφιμο διακρίνεται σαφώς από άλλα παρεμφερή προϊόντα ή τρόφιμα της ίδιας κατηγορίας, β) «παραδοσιακό» (traditional): αυτό το οποίο αποδεδειγμένα χρησιμοποιήθηκε στην κοινοτική αγορά για περίοδο που καταδεικνύει μετάδοση μεταξύ γενεών η περίοδος αυτή θα πρέπει να είναι εκείνη η οποία αποδίδεται γενικώς σε μια ανθρώπινη γενεά, δηλαδή τουλάχιστον 25 έτη γ) «εγγυημένο παραδοσιακό ιδιότυπο προϊόν» (traditional speciality guaranteed): παραδοσιακό γεωργικό προϊόν ή τρόφιμο του οποίου η ιδιοτυπία αναγνωρίζεται από την Κοινότητα μέσω της καταχώρισής του δυνάμει του παρόντος κανονισμού δ) «ομάδα» (group): ανεξάρτητα από τη νομική της μορφή ή σύνθεση, κάθε ένωση παραγωγών ή μεταποιητών οι οποίοι ασχολούνται με το ίδιο γεωργικό προϊόν ή τρόφιμο. 2.4 Ορισμός σύμφωνα με το πρόγραμμα TRUEFOOD Ένας άλλος ορισμός για τα παραδοσιακά διατροφικά προϊόντα έχει δοθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος TRUEFOOD το Ο ορισμός αυτός σχετίζεται με έρευνα καταναλωτών όσον αφορά την ποιότητά τους και πραγματοποιήθηκε σε έξι ευρωπαϊκές χώρες, στο Βέλγιο, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Πολωνία και τη Νορβηγία. Ο ορισμός έχει ως εξής (Vanhonacker et al. 2008): «Ένα παραδοσιακό διατροφικό προϊόν είναι... ένα προϊόν που καταναλώνεται συχνά ή συνδέεται με συγκεκριμένες γιορτές ή / και εποχές, που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, φτιαγμένο με μεράκι με συγκεκριμένο τρόπο, σύμφωνα με τη γαστρονομική 6

15 κληρονομιά, με ελάχιστη ή καμία επεξεργασία, το οποίο διακρίνεται και είναι γνωστό λόγω των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του και συνδέεται με μια συγκεκριμένη περιοχή ή χώρα.» 2.5. Η έννοια της τυπικότητας Κατά τα τελευταία χρόνια υπήρξε αυξημένο ενδιαφέρον για τα τρόφιμα που συνδέονται με έναν τόπο ή με μια περιοχή προέλευσης (π.χ. Verbeke & Roosen, 2009). Οι καταναλωτές απαιτούν ολοένα και περισσότερο τοπικά φαγητά και τρόφιμα με παραδοσιακό χαρακτήρα, τα οποία συχνά θεωρούνται ότι έχουν καλύτερη ποιότητα (π.χ. Chambers et al., 2007), ότι παράγονται με αειφορικό τρόπο (Asebo et al. 2007) και ότι ικανοποιούν την ανάγκη των καταναλωτών να βρουν την πολιτιστική τους ταυτότητα (Chambers et al, 2007, Chryssochoidis et al, 2007). Εκτός από την αύξηση της ζήτησης παραδοσιακών διατροφικών προϊόντων από τους καταναλωτές, σημαντική είναι και η ενίσχυση της υποστήριξης της προώθησής τους, ιδίως από Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα παραδοσιακά προϊόντα σχετίζονται έμμεσα με τις έννοιες «τυπικό προϊόν» και «τοπικό προϊόν». Και οι δύο έννοιες συνδέονται με τον τόπο παραγωγής και επιπλέον με τα στοιχεία περιβάλλοντος, όπως το μικροκλίμα, και με άυλα στοιχεία όπως η ιστορία των προϊόντων και οι καταναλωτικές συνήθειες. H έννοια τυπικκό προιόν και παραδοσιακό προϊόν είναι οι ίδιες, έχοντας την ίδια σημασία. Άλλωστε στην αγγλική ορολογία το τυπικό προϊόν εστιάζει στα παραδοσιακά του χαρακτηριστικά. Το τυπικό προϊόν συνδυάζει τα χαρακτηριστικά του προϊόντος με τον τοπικό χαρακτήρα του και πάνω από όλα την προέλευση του (γεωγραφική και ιστορική). Οι καταναλωτές της Νότιας Ευρώπης (Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ελλάδα) δίνουν όλο και μεγαλύτερη σημασία στην τυπικότητα γι αυτό το λόγο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνθέσει νόμους που προσδιορίζουν τέτοιου είδους προϊόντα και τους παράγοντες που ορίζουν την τυπικότητα τους. Με τον τρόπο αυτό οι καταναλωτές εξασφαλίζουν ότι κάθε προϊόν παράγεται σύμφωνα με οριοθετημένους κανόνες παραγωγής. Η προσέγγιση των νότιων χωρών βασίζεται σε προϋπάρχοντες και αγρονομικές και γαστρονομικές παραδόσεις και μπορεί να ερμηνευθεί ως μία αντίδραση σε αντιλαμβανόμενες απειλές της παγκοσμιοποίησης και Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Επομένως οι διατάξεις των Νότιων Ευρωπαϊκών χωρών τοποθετούνται σχετικά με τις ευδιάκριτες τοπικές παραδόσεις. Αυτές οι παραδόσεις είναι κατά πολύ λιγότερο διακριτές στις βόρειες χώρες όπου είναι περισσότερο λειτουργικές και χωρικές προσεγγίσεις γύρω από το θέμα της ποιότητας τροφίμων που κυριαρχούν (Parrot et al., 2002). Τοπικά προϊόντα θεωρούνται τα φυσικά αγαθά ή οι υπηρεσίες που παράγονται ή παρέχονται από διαφορετικές επιχειρήσεις υπαίθριων περιοχών και έχουν μια αναγνωρισμένη κοινωνικοοικονομική ταυτότητα (Ilbery and Kneafsy, 1999). Η έννοια του τοπικού δεν έχει όμως 7

16 μία καθολική και γενικά αποδεκτή σημασία και μπορεί να έχει συχνά πολλά και αντικρουόμενα νοήματα (Goodman, 2003): μπορεί να αναφέρεται σε μία σαφώς προσδιορισμένη γεωγραφικά περιοχή ή στα ιδιαίτερα εγγενή χαρακτηριστικά των προϊόντων της περιοχής αυτής. Μπορεί να αναφέρεται ως μια διαμετρικά αντίθετη περίπτωση από τα μαζικά παγκόσμια προϊόντα. Παράλληλα υπάρχει η έννοια της ιδιοτυπίας που αναφέρεται σε χαρακτηριστικά των προϊόντων που τα διαφοροποιούν από άλλα παρόμοια προϊόντα. Η κατασκευή και η πιστοποίηση της ιδιοτυπίας συνήθως σχετίζεται με τη χρήση συγκεκριμένων ή παραδοσιακών πρώτων υλών, συγκεκριμένων παραγωγικών μεθόδων ή συνδέονται με αναγνωρίσιμη γεωγραφική προέλευση (Barham, 2003). Έτσι ορισμένη η ιδιοτυπία έχει μεγάλη σχέση με τη συμβολική ποιότητα όπως ορίστηκε παραπάνω, καθώς οι καταναλωτές «ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τον τόπο και τη διαδικασία παραγωγής των τροφίμων όχι μόνο για λόγους υγείας και ασφάλειας αλλά επίσης στα πλαίσια ικανοποίησης μιας τάσης νοσταλγίας για μία περασμένη περίοδο «πραγματικών τροφίμων» (Ilbery and Kneafsey, 2000). Οι κυριότερες διαφορές των προϊόντων με πιστοποιημένη ιδιοτυπία σε σχέση με τις διασφαλίσεις ή/και πιστοποιήσεις της παραγωγικής διαδικασίας, συνίσταται στο ότι η ιδιοτυπία όπως ορίζεται από την ΕΕ αναγνωρίζει την ανάγκη ορισμού της ανιχνευσιμότητας της προέλευσης του προϊόντος, ενώ οι άλλες πιστοποιήσεις δεν προσφέρουν αυτή την ανιχνευσιμότητα (Ilbery and Kneafsey, 2000). 8

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 3.1 Παραδοσιακά Τρόφιμα και Σύγχρονη Διατροφή Υπάρχει πληθώρα εθνικών και τοπικών παραδοσιακών τροφίμων, που είναι φτιαγμένα από διαφορετικά «παραδοσιακά» υλικά. Επειδή υπάρχουν μεγάλες διαφορές στις κουζίνες των ευρωπαϊκών χωρών και των διαφόρων περιφερειών, δεν θα ήταν εύκολο να γίνει μια άμεση συσχέτιση μεταξύ των παραδοσιακών τροφίμων και της διατροφικής τους αξίας ή/και της επίδρασή τους στην υγεία των καταναλωτών. Το γεγονός ότι τα τρόφιμα είναι παραδοσιακά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προσφέρουν κάποια ιδιαίτερα οφέλη στην υγεία των καταναλωτών. Η επίδραση των παραδοσιακών τροφίμων στην υγεία μας εξαρτάται κυρίως από την διατροφική τους σύνθεση. Μια «κουζίνα» που περιλαμβάνει υψηλές ποσότητες αμυλούχων τροφίμων, φρούτα και λαχανικά και μέτριες ποσότητες ψαριών και κρέατος θα παρέχει περισσότερα οφέλη στην υγεία από ό,τι ένα διατροφικό πρότυπο με υψηλή περιεκτικότητα σε κρέας και λίπος και χαμηλή σε φρούτα και λαχανικά. Σε ορισμένες χώρες η «παραδοσιακή κουζίνα», δηλαδή η κουζίνα που χρησιμοποιεί παραδοσιακά τρόφιμα, μπορεί να θεωρηθεί ως περισσότερο υγιεινή, ενώ σε άλλες χώρες όχι. Σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, οι παραδοσιακές κουζίνες είναι πλούσιες σε κρέας και λίπος και, επομένως, σε αυτές τις χώρες τα παραδοσιακά τρόφιμα μπορεί να θεωρηθούν λιγότερο ωφέλιμα όσον αφορά στην υγεία των καταναλωτών. Συνεπώς, είναι αρκετά δύσκολο να εξαχθούν γενικά συμπεράσματα σχετικά με τα οφέλη για την υγεία μιας συγκεκριμένης κουζίνας ή των συνδεδεμένων παραδοσιακών φαγητών. Ορισμένα ευρωπαϊκά παραδοσιακά τρόφιμα, δεν μπορεί να θεωρηθούν υγιή με τα ισχύοντα πρότυπα, αλλά ακόμα και αυτά μπορούν να εξυπηρετήσουν ένα σκοπό, όταν ενσωματώνονται σε ένα διατροφικό πρότυπο. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αν και μερικές παραδοσιακές κουζίνες μπορεί να φαίνονται εκ πρώτης όψεως ότι μάλλον έχουν ανθυγιεινή διατροφική σύσταση, π.χ. περιέχουν υψηλό ποσοστό ζωικών προϊόντων και λίπος, αξίζει να σημειωθεί ότι μια τέτοια διατροφική σύσταση μπορεί να ήταν πλεονεκτική στο παρελθόν. Ιδιαίτερα στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες, λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών, η ενεργειακή πρόσληψη ήταν υψηλότερη το χειμώνα, πριν από την εξέλιξη των σύγχρονων μεθόδων θέρμανσης των χώρων. Πράγματι, η υψηλή ενεργειακή πρόσληψη μπορεί να ήταν ζωτικής σημασίας για την επιβίωση. Περαιτέρω, σε παλαιότερες 9

18 εποχές οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ήταν αγρότες ή εργάτες και, επομένως, η σωματική φυσική δραστηριότητά τους στο παρελθόν ήταν πολύ μεγαλύτερη από ό,τι είναι σήμερα. Ένας εύκολος τρόπος για να αυξηθεί η ενεργειακή διατροφική πρόσληψη ήταν να αυξηθεί η περιεκτικότητα σε λίπος. Έτσι, αν και ορισμένα παραδοσιακά φαγητά στις μέρες μας θεωρούνται ότι είναι μάλλον ανθυγιεινά, αυτό μπορεί να ήταν πλεονέκτημα κατά το παρελθόν. Σήμερα, οι θρεπτικές απαιτήσεις έχουν μεταβληθεί. Ειδικότερα, οι μέσες ενεργειακές απαιτήσεις είναι σημαντικά χαμηλότερες από ό, τι στους προηγούμενους αιώνες. Για να μεγιστοποιηθούν τα διατροφικά οφέλη για την υγεία, θα πρέπει να προσαρμοστούν στις διατροφικές ανάγκες του πληθυσμού. Τα παραδοσιακά τρόφιμα έχουν αναπτυχθεί εδώ και δεκάδες χρόνια και πολλά από αυτά εξακολουθούν να έχουν τη θέση τους σε μια υγιεινή διατροφή σήμερα, ενώ άλλα δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις μέρες μας διατροφικά, επειδή έχουν πάρα πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε ενέργεια ή λίπος. Ως εκ τούτου, μπορεί να έχει νόημα να τροποποιηθεί η θρεπτική σύσταση ορισμένων παραδοσιακών τροφίμων για να γίνουν πιο κατάλληλα για τον 21 ο αιώνα. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι αυτά τα τρόφιμα δεν μπορεί να θεωρηθούν πια ως «παραδοσιακά». Από την άλλη μεριά, στις νότιες χώρες της Ευρώπης στη λεκάνη της Μεσογείου, οι παραδοσιακές δίαιτες ενσωμάτωναν και ενσωματώνουν ένα υψηλό ποσοστό φρούτων και λαχανικών, μια σχετικά υψηλή κατανάλωση ψαριών και χαμηλή σε κρέας με ταυτόχρονη σημαντική χρήση του ελαιολάδου, έτσι ώστε οι δίαιτες αυτές να θεωρούνται ιδιαίτερα υγιεινές. Αναλυτικότερη συζήτηση για τη Μεσογειακή διατροφή θα γίνει στο επόμενο υποκεφάλαιο. Τα παραδοσιακά τρόφιμα θα πρέπει να ερευνηθούν συστηματικότερα και οι πληροφορίες για διατροφική σύστασή τους πρέπει να περιλαμβάνονται στους εθνικούς πίνακες των συστατικών των τροφίμων. Στις περισσότερες βάσεις δεδομένων λείπουν στοιχεία σχετικά με τα παραδοσιακά φαγητά σε συγκεκριμένες χώρες και οι πληροφορίες αυτές είναι αναγκαίες για να εκτιμηθεί με ακρίβεια οι διατροφικές προσλήψεις του πληθυσμού (Harrison, 2004) Παραδοσιακά τρόφιμα και Μεσογειακή διατροφή Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν πραγματοποιηθεί πληθώρα ερευνητικών προσπαθειών για την κατανόηση της συσχέτισης της διατροφής του ανθρώπου με την υγεία. Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών έχουν δείξει ότι υπάρχουν σημαντικά οφέλη από παραδοσιακή διατροφή για την υγεία των πληθυσμών της Μεσογείου. Οι έρευνες αυτές οδηγήσει στην αποδοχή της Μεσογειακής δίαιτας ως ενός υγιεινού διατροφικού προτύπου. Αυτό εν μέρει θα μπορούσε να αποδοθεί στα μεσογειακά παραδοσιακά τρόφιμα που ενσωματώνει αυτή η δίαιτα (Trichopoulou et al., 2006). 10

19 Η παραδοσιακή διατροφή αποτελούσε το πρότυπο διατροφής των ελαιοπαραγωγών περιοχών της Μεσογείου μέχρι περίπου και τη δεκαετία του Παρά το γεγονός ότι οι διάφορες περιοχές της Μεσογείου έχουν τις δικές τους ιδιαίτερες τοπικές διατροφικές συνήθειες, υπάρχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά στις μεσογειακές δίαιτες, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται από το γεγονός ότι το ελαιόλαδο κατέχει προεξάρχουσα θέση στη διατροφή όλων αυτών περιοχών. Είναι λοιπόν εύλογο να θεωρηθούν τα διατροφικά αυτά πρότυπα ως παραλλαγές μιας ενιαίας διατροφικής προσέγγισης. Το ελαιόλαδο είναι σημαντικό, όχι μόνο λόγω των πολλών ευεργετικών του ιδιοτήτων (π.χ. περιέχει πολλές φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες), αλλά και επειδή συντελεί στην κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων λαχανικών και οσπρίων, τόσο σε σαλάτες όσο και σε μαγειρεμένα φαγητά («λαδερά»). Η παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από (α) υψηλή κατανάλωση ελαιολάδου, λαχανικών, οσπρίων, φρούτων και ανεπεξέργαστων δημητριακών, (β) μέτρια ως υψηλή κατανάλωση ψαριών, (γ) μικρή κατανάλωση κρέατος και κρεατοσκευασμάτων και (δ) χαμηλή ως μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων. Χαρακτηριστικό της επίσης είναι η μέτρια κατανάλωση κόκκινου κρασιού, κυρίως κατά τη διάρκεια των γευμάτων, εφόσον αυτό είναι αποδεκτό από θρησκευτικούς και κοινωνικούς κανόνες (Τριχοπούλου, 2010). Σύμφωνα με τους Trichopoulou et al. (2006) η μεσογειακή διατροφή διερευνήθηκε για πρώτη φορά από Keys το 1980 και χαρακτηρίστηκε ως μια διατροφή χαμηλή σε κορεσμένα λιπίδια, η οποία προσφέρει προστασία κατά της στεφανιαίας νόσου, μειώνοντας τα επίπεδα της χοληστερόλης στο πλάσμα. Με τα χρόνια, όμως, η έμφαση μετατοπίστηκε από τη χαμηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπίδια της δίαιτας αυτής προς την υψηλή περιεκτικότητα της δίαιτας σε ελαιόλαδο και στη συνολική σύστασή της. Επιπλέον, η μελέτη της μεσογειακής διατροφής έχει επεκταθεί και πέρα από την αποτελεσματικότητά της για στεφανιαία νόσο και περιλαμβάνει τις πιθανές θετικές συνέπεια στην εμφάνιση καρκίνου και στη συνολική θνησιμότητα. Διάφορες επιδημιολογικές μελέτες μας έχουν βοηθήσει να σταθμίσουμε την προσήλωση στην παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή χρησιμοποιώντας παραλλαγές μιας απλής διατροφικής βαθμονόμησης, η οποία ενσωματώνει εννέα κύρια χαρακτηριστικά του Μεσογειακού προτύπου διατροφής. Τα χαρακτηριστικά αυτά παρουσιάζονται στον Πίνακα 3.1 (Τριχοπούλου, 2010). Η παραπάνω προσέγγιση αυτή επιτρέπει την από κοινού αξιολόγηση των διαφόρων αποκλίσεων και διαφοροποιήσεων που συμβαίνουν σε τοπικό, πολιτισμικό, ή θρησκευτικό επίπεδο. Η προσέγγιση βασίζεται σε μεγάλες κατηγορίες τροφίμων, π.χ. τα δημητριακά μπορεί να περιλαμβάνουν ψωμί, ρύζι, ζυμαρικά ή πλιγούρι. Αν και σημαντικά, ορισμένα Μεσογειακά τρόφιμα δεν αναφέρονται, επειδή είναι δύσκολο να αποδοθεί σε αυτά η κατάλληλη βαρύτητα, 11

20 μια που η κατανάλωσή τους γίνεται πάντα σε μικρές ποσότητες (π.χ. μέλι, ρίγανη, θυμάρι, άγρια χόρτα κτλ.). Όταν γίνεται αναφορά στην παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή, θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι δεν τηρείται η μεσογειακή δίαιτα από όλους ή ακόμη από τους περισσότερους από τους σημερινούς κατοίκους των Μεσογειακών χωρών, επειδή δυστυχώς το διατροφικό αυτό πρότυπο εγκαταλείπεται, αν και με αργό ρυθμό. Όπως αναφέρει η Τριχοπούλου (2010) τα επιστημονικά δεδομένα που καταδεικνύουν την ευεργετική επίδραση της Μεσογειακής διατροφής αναφέρονται στην παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή και όχι τη σημερινή διατροφή των χωρών της Μεσογειακής λεκάνης. Στο πλαίσιο αυτό χρειάζεται η διαμόρφωση μιας πολιτικής για τη διατήρηση του εξαιρετικού αυτού προτύπου διατροφής. Πίνακας 3.1. Χαρακτηριστικά της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής. Υψηλή κατανάλωση ελαιολάδου (καταχρηστικά ακόρεστων λιπιδίων) συγκριτικά με κορεσμένα λιπίδια Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση κυρίως ανεπεξέργαστων δημητριακών Υψηλή κατανάλωση φρούτων Υψηλή κατανάλωση λαχανικών Χαμηλή κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων Μέτρια προς υψηλή κατανάλωση ψαριού Χαμηλή κατανάλωση κρέατος και προϊόντων κρέατος Μέτρια κατανάλωση κρασιού, εφόσον επιτρέπεται από θρησκευτικούς και κοινωνικούς κανόνες Η Τριχοπούλου (2010) θεωρεί ότι θα ήταν σκόπιμη η θέσπιση ενός ευρύτερα αποδεκτού ορισμού για τη Μεσογειακή διατροφή, αφού ο λογότυπος «Μεσογειακή διατροφή» χρησιμοποιείται συχνά και χωρίς ιδιαίτερη προσοχή. Ο ορισμός αυτός θα πρέπει να αναφέρεται στην παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή και να σέβεται την πολιτισμική κληρονομιά. Η Μεσογειακή διατροφή, αλλά και τα συνδεδεμένα με αυτή παραδοσιακά τρόφιμα, επωφελούνται αλλά και τίθενται σε κίνδυνο από το αυξημένο εμπορικό ενδιαφέρον για την προστιθέμενη αξία την οποία συνεπάγεται η Μεσογειακή διασύνδεση. Πολλά προϊόντα τροφίμων που εμφανίζονται για πρώτη φορά στην αγορά παρουσιάζονται ως «Μεσογειακά», παραπλανώντας ενδεχομένως τους καταναλωτές και διακυβεύοντας την υπόσταση της Μεσογειακής διατροφής. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα ευεργετικά αποτελέσματα της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής προκύπτουν από το σύνολό της και όχι από τα μεμονωμένα τρόφιμα και τις θρεπτικές 12

21 ουσίες που αυτά μπορεί να περιέχουν Τριχοπούλου (2010). Είναι μάλλον προφανές ότι τα σημαντικά οφέλη για την υγεία προέρχονται από τον συνδυασμό των τροφίμων και τις αλληλεπιδράσεις των διαφορετικών συστατικών της Μεσογειακής διατροφής. Οι ευεργετικά αποτελέσματα μπορούν επίσης να αποδοθούν στα παραδοσιακά τρόφιμα τα οποία αποτελούν τον κορμό της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής και περικλείουν τη γνώση και τη σοφία των γενεών του παρελθόντος. 3.3 Η Πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής Για την καλύτερη κατανόηση των διατροφικών οδηγιών, είναι συχνό φαινόμενο οι οδηγίες αυτές να απεικονίζονται σχηματικά με τη μορφή τριγώνου ή πυραμίδας. Στη βάση της πυραμίδας τοποθετούνται τα τρόφιμα που θα πρέπει να καταναλώνονται πολύ συχνά και στην κορυφή τα τρόφιμα που θα πρέπει να καταναλώνονται σπάνια. Τα υπόλοιπα τρόφιμα να καταλαμβάνουν τις ενδιάμεσες θέσεις στην πυραμίδα. Η απεικόνιση αυτή δίνει έμφαση στη συχνότητα κατανάλωσης κάποιων ομάδων τροφών και όχι στις ακριβείς ποσότητες των τροφίμων σε γραμμάρια. Η μεσογειακή πυραμίδα διατροφής χαρακτηρίζεται από την απαιτούμενη ποσότητα σε μηνιαία, εβδομαδιαία και καθημερινή βάση των ειδών διατροφής. Βασίζεται σε επιστημονικά στοιχεία διαιτητικών προσλήψεων, θρεπτικών συστατικών σε διάφορα τρόφιμα και τρόπους επιλογής τροφίμων για την διατήρηση της υγείας. Οι διατροφικές οδηγίες Ελλάδας έγιναν σε επίπεδο τροφίμων για να μπορούν εύκολα να χρησιμοποιηθούν από τον μέσο καταναλωτή, που σκέφτεται και αποφασίζει για τρόφιμα και όχι για θρεπτικά συστατικό. Μια ομάδα που οργανώθηκε στο Πανεπιστήμιο Harvard των Η.Π.Α., με σημαντική συμβολή από Έλληνες επιστήμονες έχει διαμορφώσει μια εναλλακτική πυραμίδα η οποία βασίζεται στις αρχές της πυραμίδας Μεσογειακής Διατροφής. Στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές πυραμίδες (δίαιτες) που ακολουθούνται από μεγάλους πληθυσμούς. Στο Σχήμα 3.1 παρουσιάζεται η διαγραμματική απεικόνιση σε μορφή πυραμίδας, η οποία είναι γενικά συμβατή με αυτήν που προτάθηκε από τους Willett και συνεργάτες, αλλά έχει μικρές διαφοροποιήσεις που υπαγορεύθηκαν από πρόσφατες επιστημονικές έρευνες, και παρέχει ποσοτικοποιημένες οδηγίες. Η απεικόνιση αυτή προέρχεται από το «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διατροφή και τις Διατροφικές Διαταραχές » του Υπουργείου Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης, σελ. 103, Αθήνα Μία ακόμη σχηματική απεικόνιση της ίδιας πυραμίδας παρουσιάζεται στο Σχήμα 3.2, ενώ το Σχήμα 3.3 παρουσιάζει το πιάτο της υγιεινής διατροφής σύμφωνα με το Harvard School of Public Health. 13

22 Σχήμα 3.1. Πυραμίδα Μεσογειακής διαιτας. Στη βάση της Μεσογειακής Διατροφής είναι οι τροφές (κυρίως μη επεξεργασμένες) που είναι πλούσιες σε υδατάνθρακες και φυτικές ίνες, όπως ψωμί, ζυμαρικά, ρύζι, καλαμπόκι, πλιγούρι, άλλα δημητριακά, καθώς και πατάτα. Αυτές οι τροφές είναι πλούσιες σε ενέργεια, βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες. Η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών είναι πολύ ευεργετική για την πρόληψη καρδιαγγειακών ασθενειών και καρκίνου. Τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια παρέχουν φυτικές ίνες, ουσιώδη μεταλλικά στοιχεία και βιταμίνες (μεταξύ των οποίων και αντιοξειγωτικές). Μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση αυτών των ουσιών προστατεύουν τόσο από καρκίνο όσο και από καρδιαγγειακά. 14

23 Σχήμα 3.2. Η πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής (πηγή: Σχήμα 3.3. Το πιάτο της υγιεινής διατροφής (πηγή: 15

24 Η πηγή λίπους στη μεσογειακή διατροφή προέρχεται κυρίως από το ελαιόλαδο (μονοακόρεστα λιπαρά οξέα τα οποία αποτελούν το % των συνολικών ημερησίων θερμίδων), 10-15% είναι πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, ενώ λιγότερο από 10% των λιπαρών είναι κορεσμένα, με αποτέλεσμα το συνολικό λίπος να ανέρχεται στο 30-40% των συνολικών ημερησίων θερμίδων. Σύμφωνα με πολλές μελέτες η κατανάλωση τροφών χαμηλών σε κορεσμένα λιπαρά μειώνει τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ παράλληλα η κατανάλωση ελαιολάδου αυξάνει την HDL χοληστερόλη και μειώνει την LDL χοληστερόλη. Για την ομάδα των γαλακτοκομικών η Μεσογειακή Διατροφή προτείνει κυρίως γιαούρτι και τυρί, καθημερινά σε μέτρια κατανάλωση. Από τα γαλακτοκομικά προσλαμβάνουμε κυρίως ασβέστιο, πρωτεΐνες και βιταμίνες Β. Τα ψάρια και τα πουλερικά συνιστώνται να καταναλώνονται και 2 με 4 φορές την εβδομάδα διότι είναι η κύρια πηγή πρωτεϊνών και είναι πλούσιες σε βιταμίνες Β και σίδηρο. Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα που προέρχονται από τα λιπαρά ψάρια (σαρδέλες, γαύρος, σκουμπρί, τσιπούρα, ρέγκα, σολομός) είναι λίπος που είναι αποδεδειγμένα ευεργετικό για την καρδιά. Τα θαλασσινά (καβούρια, χταπόδι, καλαμαράκια, μύδια, στρείδια) περιέχουν ελάχιστο λίπος, γι αυτό και η περιεκτικότητα τους σε ωμέγα-3 λιπαρά είναι αμελητέα. Ωστόσο, περιέχουν βιταμίνη Β12 και φώσφορο, καθώς και χοληστερόλη. Στη Μεσογειακή Διατροφή το κόκκινο κρέας βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας, παρόλο που είναι εξαιρετική πηγή σιδήρου και πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας. Η μειωμένη κατανάλωση του κόκκινου κρέατος (ελάχιστες φορές το μήνα) οφείλεται στο ότι το κόκκινο κρέας έχει συνδεθεί με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο του παχέος εντέρου και με την παχυσαρκία και αυτό επειδή εκτός από πρωτεΐνη περιέχει και κορεσμένο λίπος. Το κόκκινο κρασί όταν καταναλώνεται με μέτρο (1-2 ποτηράκια την ημέρα) έχει αποδεδειγμένα ευεργετική δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα και βοηθά στη διατήρηση της «καλής» χοληστερόλης (HDL), λόγω των πολυφαινολών (κατεχίνες και ρεσβερατόλη) που περιέχει, και στην ελαστικότητα του ενδοθηλίου χάρη των φλαβονοειδών ουσιών που περιέχει. Η αξία της Μεσογειακής πυραμίδας στη διατροφή έχει αναγνωριστεί διεθνώς. Οι συνιστώμενες συχνότητες κατανάλωσης τροφίμων που προτείνει η πυραμίδα, φυσικά δεν έχουν προκύψει τυχαία. Έχουν προέλθει από μελέτες που δείχνουν ότι η Μεσογειακή διατροφή καλύπτει τις διατροφικές ανάγκες του γενικού πληθυσμού και αποτελεί ένα πλάνο διατροφής που προστατεύει από την εμφάνιση χρόνιων νόσων, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο διαβήτης. Επομένως, όταν η διατροφή μας βασίζεται στην κατανάλωση ποικιλίας τροφίμων, με τη συχνότητα που προτείνει η Μεσογειακή διατροφή, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι καλύπτονται οι ανάγκες μας σε βιταμίνες και μέταλλα. 16

25 Συμπερασματικά, η μεσογειακή πυραμίδα απευθύνεται σε κάθε σύγχρονο άνθρωπο που θέλει να ακολουθήσει ένα υγιεινό τρόπο διατροφής. Προφανώς μπορεί να εφαρμοστεί ευκολότερα στις χώρες της μεσογείου, όπου είναι πολύ πιο οικεία η κατανομή των τροφών της και τα τρόφιμα που την απαρτίζουν βρίσκονται σε αφθονία και είναι πιο ποιοτικά, όμως σίγουρα είναι κατάλληλη και για άλλους πολιτισμούς και κουλτούρες Παραδοσιακά Μεσογειακά Τρόφιμα Τα παραδοσιακά τρόφιμα είναι μια έκφραση του πολιτισμού, της ιστορίας και του τρόπου ζωής. Παρά το γεγονός ότι ζούμε σε έναν κόσμο της παγκοσμιοποίησης, υπάρχουν σημαντικά διαφορετικές διατροφικές συνήθειες μεταξύ των χωρών, όπως έχει αναφερθεί από τους Slimani et al. (2002). Η μελέτη των παραδοσιακών τροφίμων προσφέρει μια καλή εικόνα για τις διατροφικές συνήθειες και πώς αυτές έχουν διαμορφωθεί μέσα στο χρόνο. Τα παραδοσιακά Μεσογειακά τρόφιμα αποτελούν μια διαχρονική έκφραση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και πολλά από αυτά ανάγονται στην εποχή του Ομήρου. Παρά το γεγονός ότι ζούμε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, πολλά παραδοσιακά Μεσογειακά τρόφιμα έχουν ιστορία αιώνων και έχουν αφήσει το στίγμα τους στο σημερινό Μεσογειακό τρόπο διατροφής. Τα παραδοσιακά Μεσογειακά τρόφιμα όχι μόνο αποτελούν αντανάκλαση του πολιτισμού μας, αλλά συνήθως έχουν χαρακτηριστικά υγιεινής διατροφής, αφού η παράδοση σπάνια χρησιμοποιεί τρόφιμα τα οποία δεν είναι νόστιμα και υγιεινά. Στις χώρες της Μεσογείου, τα παραδοσιακά τρόφιμα έχουν γίνει συνώνυμα της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής (Τριχοπούλου, 2010). Για την παραγωγή των παραδοσιακών τροφίμων γενικά χρησιμοποιούνται προϊόντα τοπικής παραγωγής. Η καλλιέργεια των τοπικών προϊόντων συμβάλλει στην απασχόληση του τοπικού ανθρώπινου δυναμικού (και κυρίως σε γυναίκες), ενισχύει περιοχές στην ορεινή ζώνη και την περιφέρεια και στη δημιουργία αειφορικής ανάπτυξης. Ο συνδυασμός νόστιμο υγιεινό - τοπικό είναι πολύ ελκυστικός στη βιομηχανία τροφίμων και τα παραδοσιακά τρόφιμα θα μπορούσαν ενδεχομένως να περάσουν στη διαδικασία της μαζικής παραγωγής. Σε περίπτωση όμως που η παραγωγή τους δεν διέπεται από κανόνες και δεν υπάρχει επαρκής έλεγχος, ελλοχεύει ο κίνδυνος να κυκλοφορούν απομιμήσεις των παραδοσιακών τροφίμων, με αποτέλεσμα την υποβάθμιση τους και σταδιακή εμπορική τους απαξίωσή τους. Για το λόγο αυτό, είναι ανάγκη να νομοθετηθεί και τυποποιηθεί η παραγωγή των παραδοσιακών τροφίμων, έτσι ώστε να προστατευθούν τα προϊόντα, οι παραγωγοί, αλλά κυρίως οι καταναλωτές. Η κατοχύρωση των παραδοσιακών τροφίμων θα μπορούσε να ενθαρρύνει τη μικρής κλίμακας παραγωγή τους από μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να επεκτείνει την προοπτική εξαγωγής τους 17

26 σε χώρες εκτός αυτών από τις οποίες προέρχονται. Περισσότερη συζήτηση για την κατοχύρωση των παραδοσιακών προϊόντων γίνεται στο Κεφάλαιο 4. Δυστυχώς, σε πολλές χώρες αλλά και στη δική μας πολλά παραδοσιακά τρόφιμα απειλούνται με εξαφάνιση λόγω της αλλαγής του τρόπου ζωής (έλλειψη χρόνου, «γρήγορο φαγητό», επιρροή από άλλα διατροφικά πρότυπα κτλ.), της αστυφιλίας και της εγκατάλειψης παραδοσιακών καλλιεργειών για χάρη άλλων περισσότερο προσοδοφόρων. Συνεπώς, υπάρχει αδήριτη ανάγκη για την περαιτέρω μελέτη των παραδοσιακών τροφίμων, έτσι ώστε να διατηρήσουμε τα σημαντικά αυτά στοιχεία της λαογραφίας και του πολιτισμού μας, αλλά και να εμπλουτίσουμε και να βελτιώσουμε τις διατροφικές συνήθεις της χώρα μας. Επιπλέον, όλες οι Μεσογειακές χώρες θα μπορούσαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να παρουσιάσουν μια κοινή προσέγγιση η οποία θα υπηρετούσε τη δημόσια υγεία και θα ωφελούσε την περιοχή μας. Εξάλλου, αφού η παγκοσμιοποίηση αποτελεί μια αδιάκοπη διαδικασία και ο τομέας μαζικής εστιάσεως μπορεί να διευκολύνει την παραγωγή και προώθηση των παραδοσιακών τροφίμων, είναι αναγκαία η συνεργασία με τη βιομηχανία τροφίμων και ιδιαίτερα με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις οι οποίες κατεξοχήν παράγουν παραδοσιακά τρόφιμα. Επιστήμονες και επαγγελματίες της βιομηχανίας τροφίμων πρέπει από κοινού να συμφωνήσουν για τα χαρακτηριστικά, τη σημασία και τις επιπτώσεις στην υγεία της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής και των παραδοσιακών Μεσογειακών τροφίμων. Θα πρέπει να συμφωνήσουν για τη φύση των προβλημάτων, τον τρόπο αντιμετώπισής τους και τις προτεραιότητες. Η δημόσια υγεία και η βιομηχανία τροφίμων έχουν κοινούς αλλά και διακριτούς στόχους. Έχει επιτακτική σημασία να ισχυροποιηθούν οι κοινές επιδιώξεις και να αμβλυνθούν οι διαφορές. 18

27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 4.1. Εισαγωγή Αναγκαιότητα για πιστοποίηση Στον 20 ο αιώνα σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές στον τομέα της διατροφής του ανθρώπου. Στις δυτικές κυρίως κοινωνίες, με τη συγκέντρωση των κατοίκων σε μεγάλα αστικά κέντρα, την ευθύνη της παραγωγής και διάθεσης των τροφίμων ανέλαβαν ουσιαστικά μεγάλες επιχειρήσεις τροφίμων. Αρχικά, το κύριο πρόβλημα της διατροφής αφορούσε στην ποσότητα και την επάρκεια των τροφίμων. Με την πάροδο όμως των ετών και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου πολλών κοινωνιών καθώς και την αύξηση των απαιτήσεων του καταναλωτή, ένα νέο πρόβλημα άρχισε να αναφαίνεται, το πρόβλημα της ασφάλειας των τροφίμων (Rina Spa, 2013). Σε αντίθεση με άλλους παραδοσιακούς βιομηχανικούς κλάδους, ο κλάδος των αγροτικών προϊόντων και τροφίμων παρουσιάζει από τη φύση του αδυναμίες και ιδιαιτερότητες στους τομείς των προδιαγραφών και προτύπων. Αυτό έχει να κάνει με την πολυπλοκότητα και την ποικιλία των αγροτικών και διατροφικών προϊόντων, αλλά και με την πληθώρα εξωγενών παραγόντων που επηρεάζουν την ποιότητά τους. Εκτός από τις ειδικές προδιαγραφές ποιότητας που πρέπει να έχουν τα διατροφικά προϊόντα, θα πρέπει να εγγυώνται κυρίως την ασφάλεια της υγείας του καταναλωτή. Ύστερα μάλιστα από μια σειρά διατροφικών κρίσεων που παρουσιάστηκαν τα τελευταία χρόνια (π.χ. αλογίσιο κρέας που περιέχει τη φαρμακευτική ουσία φαινυβουλταζόνη, το πρόβλημα με τις τρελές αγελάδες, επιμολυσμένα λάδια), γίνεται επιτακτικό να υπάρχουν διαδικασίες και προληπτικά μέτρα ελέγχου στα τρόφιμα, που να εγγυώνται την ασφάλεια και την υγιεινή σε όλα τα στάδια παραγωγής τους: από τον «αγρό μέχρι το πιάτο» του καταναλωτή. Ένα προϊόν, ακόμη και αν είναι αρχικά ασφαλές, μπορεί να γίνει επικίνδυνο αν κατά την διάρκεια της παραγωγής και διακίνησης, δεν τηρηθούν κανόνες ορθής υγιεινής και ασφαλούς βιομηχανικής πρακτικής. Αυτό δείχνει την αναγκαιότητα της ύπαρξης σημάτων ποιότητας, τα οποία αποδεικνύουν την συμμόρφωση του προϊόντος προς τους κανόνες αυτούς, αλλά και προς την νομοθεσία. Συγχρόνως, τα σήματα προσδίδουν φήμη και αναγνωρισιμότητα σε ένα προϊόν αλλά και στον παραγωγό, γεγονός το οποίο οδηγεί στην ανάπτυξη και εξωστρέφεια των επιχειρήσεων. Συνοπτικά, τα συστήματα πιστοποίησης που αναφέρονται στα γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.1. Ακολουθεί αναλυτικότερη παρουσίαση του θεσμικού πλαισίου για την γεωγραφική καταγωγή τους και την ιδιοτυπία τους. 19

28 Πίνακας 4.1. Συστήματα πιστοποίησης γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Συστήματα διαχείρισης και ασφάλειας τροφίμων ISO 15161: Εφαρμογή του ISO 9001 στην βιομηχανία τροφίμων και ποτών. ISO 22000: Συστήματα διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων. UNI 10854: Οδηγίες για την σχεδίαση και εφαρμογή συστημάτων HACCP. Συσκευασίες και υλικά ερχόμενα σε επαφή με τα τρόφιμα ISO 15593: Σύστημα διαχείρισης της υγιεινής στην παραγωγή των συσκευασιών τροφίμων Εθελοντικές πιστοποιήσεις για την βελτίωση προϊόντων ISO 22005: Ιχνηλασιμότητα στη διατροφική και στην αλυσίδα τροφίμων. No GMO: Μη γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί. ΠΟΠ: Προστασία Γεωγραφικής Προέλευσης Προϊόντων ΠΓΕ: Προστασία Γεωγραφικών Χαρακτηριστικών Προϊόντων. ΕΠΠΕ: Προστασία Ειδικών Παραδοσιακών Προϊόντων Εγγυημένα. FOS: Friend of the Sea (Φίλος της θάλασσας). 4.2 Ιστορικό προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης Το 1992 με τον κανονισμό 2081/92 η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε για πρώτη φορά το καθεστώς, για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων και με τον κανονισμό 2082/92 το καθεστώς, για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Το 2006 με στόχο τη βελτίωση του συστήματος, οι παραπάνω κανονισμοί αντικαταστάθηκαν από τους 510/06 και 509/06 αντίστοιχα, χωρίς ωστόσο να μεταβληθεί το πεδίο εφαρμογής τους και η σκοπιμότητά τους. Με τον Κανονισμό της ΕΕ 1151/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Νοεμβρίου 2012 «για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων» έχουν συγχωνευτεί σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο οι ανωτέρω κανονισμοί (Καν(ΕΚ) 509/2006 και 510/2006). Παράλληλα στον εν λόγω κανονισμό έχουν προστεθεί και άλλα σχήματα ποιότητας όπως οι προαιρετικές ενδείξεις «Προϊόν ορεινής παραγωγής», «Προϊόν νησιωτικής γεωργίας» κτλ. Σύμφωνα με τους παραπάνω κανονισμούς και στο πλαίσιο του επαναπροσανατολισμού της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), οι αγρότες έχουν τη δυνατότητα να στραφούν σε μορφές ολοκληρωμένης ανάπτυξης της υπαίθρου, μέσω της διαφοροποίησης της γεωργικής παραγωγής. 20

29 Επιπλέον παρέχεται η δυνατότητα αφενός στους παραγωγούς (ιδίως των μειονεκτικών και απομακρυσμένων περιοχών) να προωθήσουν ευκολότερα προϊόντα τους που παρουσιάζουν εξειδικευμένα χαρακτηριστικά, πετυχαίνοντας καλύτερες τιμές στην αγορά και βελτιώνοντας έτσι το εισόδημά τους και αφ ετέρου στους καταναλωτές να αγοράζουν προϊόντα ποιοτικά, με εγγυήσεις για τη παραγωγή, επεξεργασία και τη γεωγραφική καταγωγή τους. Από για τη χώρα μας ο Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός «ΔΗΜΗΤΡΑ» (πρώην Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων-ΟΠΕΓΕΠ, που φέρει το διακριτικό τίτλο AGROCERT, ιστοσελίδα: είναι αρμόδιος για την έγκριση των υποβαλλόμενων από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις αιτημάτων ένταξης στο σύστημα ελέγχου, την πραγματοποίηση ελέγχων σε συνεργασία με τις Δ/νσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής των Π.Ε., τη διασφάλιση της τήρησης των προδιαγραφών, την πιστοποίηση των εν λόγω προϊόντων και την τήρηση Μητρώου Εγκεκριμένων επιχειρήσεων και Μητρώου δικαιούχων χρήσης των ενδείξεων ΠΟΠ και ΠΓΕ. Οι λόγοι καθιέρωσης των σημάτων ποιότητας της ΕΕ είναι η ενθάρρυνση της ποικίλης αγροτικής παραγωγής, η προστασία ονομασιών από κακή χρήση και μίμηση και η καλύτερη κατανόηση του ειδικού χαρακτήρα των προϊόντων από τους καταναλωτές. Τα προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π. - protected designation of origin, PDO) και Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.- protected geographical indication, PGI) διέπονται από τον Κανονισμό (EE) αριθ. 1151/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Νοεμβρίου 2012 για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων ο οποίος αντικατέστησε τον Κανονισμό (ΕΚ) 510/2006 του Συμβουλίου της 20ης Μαρτίου Το σύστημα αυτό είναι παρόμοιο με τα συστήματα ονομασίας (appellation) που χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο, όπως το «appellation d'origine contrôlée (AOC)» που χρησιμοποιείται στη Γαλλία, και οι ρίζες του οποίου ανάγονται στον 15 ο 21 αιώνα, το «denominazione di origine controllata (DOC)» που χρησιμοποιείται στην Ιταλία και το «denominación de origen (DO)» που χρησιμοποιείται στην Ισπανία. Σε πολλές περιπτώσεις, το σύστημα ΕΕ ΠΟΠ/ΠΓΕ λειτουργεί παράλληλα με το σύστημα κάθε χώρας. Γενικά, οι παραγωγοί δηλώνουν ότι θα ήθελαν να ενταχθούν στο σύστημα ΠΟΠ/ΠΓΕ βασικά για οικονομικούς λόγους (καλύτερη προώθηση των προϊόντων τους στην αγορά), καθώς έτσι τους δίνεται η δυνατότητα να αποκτήσουν ή να διασφαλίσουν μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς μέσω της προστασίας της χρήσης των ονομασιών και της παροχής εγγυήσεων στους καταναλωτές αναφορικά με την ποιότητα των προϊόντων τους. Το κόστος παραγωγής προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ είναι γενικά μεγαλύτερο σε σχέση με προϊόντα χωρίς σήμα, αλλά και η τιμή πώλησης τους είναι μεγαλύτερη.

30 4.3. Στόχοι Πιστοποίησης 1151/2012): Οι σημαντικότεροι λόγοι που ένα προϊόν θα πρέπει να πιστοποιηθεί, είναι (καν. 1. Να βοηθηθούν οι παραγωγοί γεωργικών προϊόντων και τροφίμων να γνωστοποιούν τα χαρακτηριστικά προϊόντος και τα στοιχεία της γεωργικής παραγωγής των εν λόγω προϊόντων και τροφίμων σε αγοραστές και καταναλωτές, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο: α) τον ισότιμο ανταγωνισμό για τους γεωργούς και τους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων και τροφίμων τα οποία διαθέτουν χαρακτηριστικά και στοιχεία τα οποία προσδίδουν αξία β) τη διάθεση αξιόπιστων πληροφοριών στους καταναλωτές σχετικά με τα εν λόγω προϊόντα γ) τον σεβασμό των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και δ) τη συνοχή της εσωτερικής αγοράς. Τα μέτρα που θεσπίζονται έχουν στόχο να στηρίζουν τις γεωργικές και μεταποιητικές δραστηριότητες και τα συστήματα γεωργίας που συνδέονται με προϊόντα υψηλής ποιότητας, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην επίτευξη των στόχων της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη. 2. Ο κανονισμός προβλέπει συστήματα ποιότητας τα οποία παρέχουν τη βάση για την ταυτοποίηση και, κατά περίπτωση, την προστασία ονομασιών και ενδείξεων που δηλώνουν ή περιγράφουν ιδίως τα γεωργικά προϊόντα με: α) χαρακτηριστικά που προσδίδουν αξία ή β) στοιχεία που προσδίδουν αξία λόγω των μεθόδων γεωργικής παραγωγής ή μεταποίησης που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή τους ή του τόπου παραγωγής ή εμπορίας τους Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) Σύμφωνα με τον προαναφερθέντα κανονισμό, ως «ονομασία προέλευσης» νοείται η ονομασία που ταυτοποιεί ένα προϊόν: α) το οποίο κατάγεται από συγκεκριμένο τόπο, περιοχή ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, χώρα β) του οποίου η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά οφείλονται κυρίως ή αποκλειστικά στο ιδιαίτερο γεωγραφικό περιβάλλον που συμπεριλαμβάνει τους εγγενείς φυσικούς και ανθρώπινους παράγοντες και γ) του οποίου όλα τα στάδια της παραγωγής εκτελούνται εντός της οριοθετημένης γεωγραφικής περιοχής. 22

31 4.5. Προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) Σύμφωνα με τον κανονισμό αυτόν, ως «γεωγραφική ένδειξη» νοείται η ονομασία που ταυτοποιεί ένα προϊόν: α) το οποίο κατάγεται από συγκεκριμένο τόπο, περιοχή ή χώρα β) του οποίου ένα συγκεκριμένο ποιοτικό χαρακτηριστικό, η φήμη ή άλλο χαρακτηριστικό μπορεί να αποδοθεί κυρίως στη γεωγραφική του προέλευση και γ) του οποίου ένα τουλάχιστον από τα στάδια της παραγωγής εκτελείται εντός της οριοθετημένης γεωγραφικής περιοχής. Σχήμα 4.1. Σήματα Προϊόντων ΠΟΠ PDO. 4.6 Ωφέλειες από την καταχώριση προϊόντων 1. Οι καταχωρισμένες ονομασίες προστατεύονται από: α) κάθε άμεση ή έμμεση εμπορική χρήση καταχωρισμένης ονομασίας για προϊόντα που δεν καλύπτονται από την καταχώριση, εφόσον τα προϊόντα αυτά είναι συγκρίσιμα με τα προϊόντα που έχουν καταχωρισθεί με την ονομασία αυτή ή εφόσον η χρήση αυτή αποτελεί 23

32 εκμετάλλευση της φήμης της προστατευόμενης ονομασίας, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες τα προϊόντα αυτά χρησιμοποιούνται ως συστατικό β) κάθε κατάχρηση, απομίμηση ή επίκληση, έστω και αν αναφέρεται η πραγματική προέλευση των προϊόντων ή υπηρεσιών ή εάν η προστατευόμενη ονομασία μεταφράζεται ή συνοδεύεται από εκφράσεις όπως «στυλ», «τύπος», «μέθοδος», «απομίμηση» ή άλλες ανάλογες, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες τα προϊόντα αυτά χρησιμοποιούνται ως συστατικό γ) οποιαδήποτε άλλη ψευδή ή παραπλανητική ένδειξη, όσον αφορά την καταγωγή, την προέλευση, τη φύση ή τις βασικές ιδιότητες του προϊόντος, αναγραφόμενη στη συσκευασία ή στο περιτύλιγμα, στο διαφημιστικό υλικό ή σε έγγραφα που αφορούν το συγκεκριμένο προϊόν, καθώς και η χρησιμοποίηση συσκευασίας που θα μπορούσε να δημιουργήσει εσφαλμένη εντύπωση ως προς την προέλευση του προϊόντος δ) οποιαδήποτε άλλη πρακτική ικανή να παραπλανήσει τους καταναλωτές όσον αφορά την πραγματική προέλευση του προϊόντος. Όταν η προστατευόμενη ονομασία προέλευσης ή γεωγραφική ένδειξη περιέχει ονομασία προϊόντος που θεωρείται γενικής φύσεως, η χρήση αυτής της γενικής ονομασίας δεν θεωρείται αντιβαίνουσα στα στοιχεία α) ή β) του πρώτου εδαφίου. 2. Οι προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης και γεωγραφικές ενδείξεις δεν καθίστανται γενικές. 3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα διοικητικά και δικαστικά μέτρα ώστε να προλαμβάνεται ή να παύει η κατά την παράγραφο 1 αθέμιτη χρήση προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης και γεωγραφικών ενδείξεων προϊόντων που παράγονται ή διατίθενται στην αγορά στο οικείο κράτος μέλος. Για τον σκοπό αυτό τα κράτη μέλη ορίζουν τις αρχές που είναι αρμόδιες για τη λήψη των εν λόγω μέτρων σύμφωνα με διαδικασίες που καθορίζονται από κάθε κράτος μέλος χωριστά. (EL , Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 343/11) Προδιαγραφές προϊόντων για ΠΟΠ ή ΠΓΕ Η προστατευόμενη ονομασία προέλευσης ή η προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη είναι σύμφωνη με προδιαγραφές οι οποίες περιλαμβάνουν τουλάχιστον: α) την ονομασία που πρέπει να προστατεύεται ως ονομασία προέλευσης ή γεωγραφική ένδειξη, όπως χρησιμοποιείται, είτε στο εμπόριο είτε στην καθομιλουμένη γλώσσα, και μόνο στις γλώσσες οι οποίες κατά παράδοση χρησιμοποιούνται ή χρησιμοποιήθηκαν για την περιγραφή του συγκεκριμένου προϊόντος στην οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή 24

33 Σχήμα 4.2. Σήματα προϊόντων ΠΓΕ - PGI β) περιγραφή του προϊόντος, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών, κατά περίπτωση, καθώς και των κύριων φυσικών, χημικών, μικροβιολογικών ή οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του γ) τον καθορισμό της γεωγραφικής περιοχής που οριοθετείται σε σχέση με τον δεσμό που αναφέρεται στο σημείο i) ή ii) του στοιχείου στ) της παρούσας παραγράφου και, κατά περίπτωση, λεπτομέρειες από τις οποίες προκύπτει η συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις του άρθρου 5 παράγραφος 3 δ) στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το προϊόν προέρχεται από την οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 ή 2 ε) περιγραφή της μεθόδου παραγωγής του προϊόντος και, κατά περίπτωση, των γνήσιων και πάγιων τοπικών μεθόδων, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τη συσκευασία, εφόσον το αποφασίσει η αιτούσα ομάδα και αιτιολογήσει επαρκώς γιατί το συγκεκριμένο προϊόν πρέπει να συσκευάζεται εντός της οριοθετημένης γεωγραφικής περιοχής, προκειμένου να διασφαλισθεί η 25

34 ποιότητα, η καταγωγή ή ο έλεγχος, λαμβανομένου υπόψη του δικαίου της Ένωσης, ιδίως όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών και την ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών στ) λεπτομέρειες που αποδεικνύουν τα εξής: i) τον δεσμό μεταξύ της ποιότητας ή των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του γεωγραφικού περιβάλλοντος που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1, ή ii) αναλόγως των περιπτώσεων, τον δεσμό μεταξύ δεδομένης ποιότητας, της φήμης ή άλλου χαρακτηριστικού του προϊόντος και της γεωγραφικής προέλευσης κατά την έννοια του άρθρου 5 παράγραφος 2 ζ) το όνομα και τη διεύθυνση των αρχών ή, κατά περίπτωση, των οργανισμών που ελέγχουν την τήρηση των διατάξεων των προδιαγραφών προϊόντος δυνάμει του άρθρου 37, καθώς και τα συγκεκριμένα καθήκοντά τους (EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 343/) η) τυχόν ειδικούς κανόνες επισήμανσης σχετικά με το συγκεκριμένο προϊόν. Προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι προδιαγραφές του προϊόντος παρέχουν ουσιαστικές και ευσύνοπτες πληροφορίες, ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με το άρθρο 56, για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με τον περιορισμό των πληροφοριών που περιέχονται στις προδιαγραφές της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, εφόσον ο περιορισμός αυτός είναι αναγκαίος για να αποφεύγονται οι υπέρ το δέον ογκώδεις αιτήσεις καταχώρισης. Η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις που θεσπίζουν κανόνες σχετικά με τη μορφή των προδιαγραφών. Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης του άρθρου 57 παράγραφος 2. Αναλυτικότερα πρέπει να περιλαμβάνεται: 1. Όνομα του προϊόντος Περιλαμβάνει την ονομασία προέλευσης ή τη γεωγραφική ένδειξη 2. Περιγραφή του προϊόντος Φυσικές ιδιότητες: σχήμα, χρώμα, βάρος κλπ Χημικά χαρακτηριστικά: ελάχιστη περιεκτικότητα λιπαρών, μέγιστη περιεκτικότητα ύδατος κλπ Μικροβιολογικές πληροφορίες: π.χ. παρουσία βακτηρίων Βιολογικές λεπτομέρειες: φυλή, ποικιλία κλπ Οργανοληπτικά χαρακτηριστικά: γεύση, υφή, χρώμα, άρωμα κα 3. Οριοθέτηση της γεωγραφικής περιοχής Ακριβής καθορισμός των ορίων της περιοχής 26

35 Η περιοχή μπορεί να οριοθετείται από φυσικούς ή ανθρώπινους παράγοντες και μερικές φορές από διοικητικά όρια 4. Αποδεικτικά στοιχεία για την καταγωγή του προϊόντος από την οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή Καθορίζεται σαφώς η διαδρομή του προϊόντος από την περιοχή παραγωγής μέχρι την τοποθέτησή του στην αγορά Προσδιορίζονται οι διαδικασίες με τις οποίες εξασφαλίζεται η ιχνηλασιμότητά του 5. Περιγραφή των μεθόδων παραγωγής Επαρκώς κατατοπιστική, ώστε να επιτρέπει σε κάθε παραγωγό μέσα στην οριοθετημένη περιοχή να παράγει το εν λόγω προϊόν εφόσον το επιθυμεί Περιλαμβάνει: Μέθοδο παραγωγής του προϊόντος Την αυθεντική τοπική μέθοδο παρασκευής Στοιχεία σχετικά με τη συσκευασία, όταν η αιτούσα ομάδα αιτιολογεί ότι η συσκευασία πρέπει να πραγματοποιείται στην οριοθετημένη περιοχή (για λόγους ποιότητας, διασφάλισης της καταγωγής ή ελέγχου) 6. Στοιχεία που τεκμηριώνουν το δεσμό του προϊόντος με τη γεωγραφική περιοχή Αποτελεί το πιο σημαντικό και ουσιαστικό σημείο των προδιαγραφών Αιτιολογεί γιατί το προϊόν πρέπει να παράγεται σε μια περιοχή και όχι σε άλλη Πως τα χαρακτηριστικά του προϊόντος επηρεάζονται από τους περιβαλλοντικούς και ανθρώπινους παράγοντες της περιοχής 7. Αρχές ή φορείς που ελέγχουν τη συμμόρφωση με τις προδιαγραφές και περιγραφή των καθηκόντων τους 8. Ειδικούς κανόνες επισήμανσης σχετικά με το προϊόν 9. Τυχόν απαιτήσεις από κοινοτικές ή εθνικές διατάξεις Περισσότερα στοιχεία σχετικά με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πολιτική σε θέματα ποιότητας μπορούν να αναζητηθούν στο δικτυακό της τόπο: 4.8 Προϊόντα ΕΠΙΠ Μία ονομασία μπορεί να καταχωρισθεί ως ονομασία «εγγυημένου παραδοσιακού ιδιότυπου προϊόντος» (ΕΠΙΠ - traditional speciality guaranteed, TSG) όταν περιγράφει ένα ιδιότυπο προϊόν ή τρόφιμο το οποίο: 27

36 α) παρασκευάζεται με τρόπο παραγωγής, μεταποίησης ή σύνθεσης που αντιστοιχεί στην παραδοσιακή πρακτική για το εν λόγω προϊόν ή τρόφιμο ή β) παράγεται από πρώτες ύλες ή συστατικά που είναι τα χρησιμοποιούμενα παραδοσιακά. Για να μπορεί να καταχωρισθεί μια ονομασία ως ονομασία εγγυημένου παραδοσιακού ιδιότυπου προϊόντος, πρέπει: 1. να χρησιμοποιείται κατά παράδοση για την περιγραφή του ιδιότυπου προϊόντος ή 2. να προσδιορίζει τον παραδοσιακό χαρακτήρα ή τον ιδιότυπο χαρακτήρα του προϊόντος. 3. Αν κατά τη διαδικασία ενστάσεων σύμφωνα με το άρθρο 51 διαπιστωθεί ότι η ονομασία χρησιμοποιείται και σε άλλο κράτος μέλος ή σε τρίτη χώρα, για να διακρίνονται παρεμφερή προϊόντα ή προϊόντα τα οποία έχουν ταυτόσημη ή παρόμοια ονομασία, η απόφαση περί καταχώρισης η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 52 παράγραφος 3 μπορεί να προβλέπει ότι η ονομασία του εγγυημένου παραδοσιακού ιδιότυπου προϊόντος πρέπει να συνοδεύεται από τον ισχυρισμό «έχει παρασκευασθεί σύμφωνα με την παράδοση τ» και αμέσως μετά από το όνομα χώρας ή περιοχής της. 4. Μια ονομασία δεν καταχωρίζεται εάν αφορά μόνον ισχυρισμούς γενικής φύσης που χρησιμοποιούνται για ένα σύνολο προϊόντων ή ισχυρισμούς που προβλέπονται σε ειδικές διατάξεις της νομοθεσίας της Ένωσης. 5. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η ομαλή λειτουργία του συστήματος, ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με το άρθρο 56, όσον αφορά περαιτέρω λεπτομέρειες των κριτηρίων επιλεξιμότητας που ορίζονται στο παρόν άρθρο. Το εγγυημένο παραδοσιακό ιδιότυπο προϊόν είναι σύμφωνο με προδιαγραφές που περιλαμβάνουν: α) την προτεινόμενη για καταχώριση ονομασία, στις ανάλογες γλώσσες β) περιγραφή του προϊόντος, συμπεριλαμβανομένων των κύριων φυσικών, χημικών, μικροβιολογικών και οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του, από την οποία προκύπτει ο ιδιότυπος χαρακτήρας του προϊόντος γ) περιγραφή της μεθόδου παραγωγής την οποία πρέπει να ακολουθούν οι παραγωγοί, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, του είδους και των χαρακτηριστικών των χρησιμοποιούμενων πρώτων υλών ή συστατικών, και της μεθόδου με την οποία παρασκευάζεται το προϊόν και δ) τα κύρια στοιχεία που αποδεικνύουν τον παραδοσιακό χαρακτήρα του προϊόντος. Προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι προδιαγραφές του προϊόντος παρέχουν ουσιαστικές και ευσύνοπτες πληροφορίες, ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με το άρθρο 56, για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με τον περιορισμό των πληροφοριών που περιέχονται στις προδιαγραφές της παραγράφου 1 του 28

37 παρόντος άρθρου, εφόσον ο περιορισμός αυτός είναι αναγκαίος για να αποφεύγονται οι υπέρ το δέον ογκώδεις αιτήσεις καταχώρισης. Η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις που θεσπίζουν κανόνες σχετικά με τη μορφή των προδιαγραφών. Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης του άρθρου 57 παράγραφος 2. Ο χαρακτηρισμός ΕΠΙΠ, σε αντίθεση με τα προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) τα οποία συνδέονται με την προέλευση των προϊόντων (γεωγραφική περιοχή), δεν αναφέρεται στην προέλευση, αλλά αποσκοπεί στην ανάδειξη της «παραδοσιακότητας» του προϊόντος. Πρόκειται δηλαδή για προϊόντα μεταποίησης, η σύσταση των οποίων ή και ο τρόπος παρασκευής τους έχουν ιστορία δεκαετιών ή και αιώνων. Δύο είναι οι βασικές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα προϊόντα ως ΕΠΙΠ: α. να είναι ιδιότυπα και β. να είναι παραδοσιακά. Σχήμα 4.3. Σήματα προϊόντων ΕΠΙΠ TSG. 4.9 Περιορισμοί στη χρήση καταχωρισμένων ονομασιών 1. Οι καταχωρισμένες ονομασίες προστατεύονται από κάθε κατάχρηση, απομίμηση ή επίκληση ή κάθε άλλη πρακτική ικανή να παραπλανήσει τον καταναλωτή. 2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι δεν προκαλείται σύγχυση μεταξύ των ονομασιών πώλησης που χρησιμοποιούνται σε εθνικό επίπεδο και των καταχωρισμένων ονομασιών. 3. Η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις για τη θέσπιση κανόνων προστασίας των εγγυημένων παραδοσιακών ιδιότυπων προϊόντων. Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης του άρθρου 57 παράγραφος 2. 29

38 4.10 Προϊόν ορεινής παραγωγής Σύμφωνα με τον Καν (ΕΕ) 1151/2012, άρθρο 31, ο όρος «προϊόν ορεινής παραγωγής» (mountain product) καθιερώνεται ως προαιρετική ένδειξη ποιότητας. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται μόνο για την περιγραφή προϊόντων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, σύμφωνα με το παράρτημα Ι της Συνθήκης, ως προς τα οποία: α) τόσο οι πρώτες ύλες όσο και οι ζωοτροφές για τα ζώα εκτροφής προέρχονται κυρίως από ορεινές περιοχές β) στην περίπτωση μεταποιημένων προϊόντων, η μεταποίηση λαμβάνει επίσης χώρα σε ορεινές περιοχές. Ορεινές περιοχές στην Ένωση είναι οι οριοθετούμενες σύμφωνα με το άρθρο 18 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) 1257/1999. Για τα προϊόντα τρίτων χωρών, οι ορεινές περιοχές περιλαμβάνουν τις περιοχές που ορίζονται επισήμως ως ορεινές περιοχές από την τρίτη χώρα ή οι οποίες πληρούν κριτήρια ισοδύναμα με εκείνα του άρθρου 18 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/ Σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις και προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι φυσικοί περιορισμοί που επηρεάζουν τη γεωργική παραγωγή στις ορεινές περιοχές, ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με το άρθρο 56, για τη θέσπιση παρεκκλίσεων από τους όρους χρήσης που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου. Ειδικότερα, ανατίθεται στην Επιτροπή αρμοδιότητα να εκδίδει κατ εξουσιοδότηση πράξη για τη θέσπιση των όρων υπό τους οποίους οι πρώτες ύλες ή οι ζωοτροφές είναι δυνατόν να προέρχονται από μη ορεινές περιοχές και των όρων υπό τους οποίους η μεταποίηση των προϊόντων είναι δυνατόν να λαμβάνει χώρα εκτός των ορεινών περιοχών σε γεωγραφική περιοχή που θα πρέπει να καθορισθεί καθώς και για τον καθορισμό αυτής της γεωγραφικής περιοχής. Προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι φυσικοί περιορισμοί που επηρεάζουν τη γεωργική παραγωγή στις ορεινές περιοχές, ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με το άρθρο 56, σχετικά με την καθιέρωση των μεθόδων παραγωγής και άλλων σχετικών κριτηρίων για την εφαρμογή της προαιρετικής ένδειξης ποιότητας που καθιερώνεται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου Προϊόν νησιωτικής γεωργίας Το αργότερο έως τις 4 Ιανουαρίου 2014, η Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τη σκοπιμότητα μιας νέας ένδειξης, «προϊόν νησιωτικής γεωργίας» (Product of island farming). Η ένδειξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για την περιγραφή των προϊόντων για ανθρώπινη κατανάλωση που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι 30

39 της Συνθήκης, των οποίων οι πρώτες ύλες προέρχονται από νησιωτικές περιοχές. Επιπλέον, προκειμένου η ένδειξη να χρησιμοποιείται για μεταποιημένα προϊόντα, η μεταποίηση πρέπει επίσης να γίνεται σε νησιωτικές περιοχές, εάν αυτό επηρεάζει ουσιαστικά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τελικού προϊόντος. Η έκθεση πρέπει, εφόσον χρειάζεται, να συνοδεύεται από κατάλληλες νομοθετικές προτάσεις για τη δέσμευση της προαιρετικής ένδειξης ποιότητας «προϊόν νησιωτικής γεωργίας» Διαδικασία καταχώρισης μιας ονομασίας στο κοινοτικό μητρώο ΠΟΠ-ΠΓΕ Η αιτούσα ομάδα υποβάλλει το φάκελο του αιτήματος καταχώρισης στην Διεύθυνση Βιολογικής Γεωργίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (Τμήμα ΠΟΠ-ΠΓΕ-IΠΠ) Αχαρνών 29, TK 10439, Αθήνα. Η αξιολόγηση του φακέλου πραγματοποιείται σε δύο στάδια, εθνικό και κοινοτικό. Πρόκειται για μια μακρόχρονη διαδικασία λόγω των διάφορων σταδίων που περιλαμβάνει τα εξής δύο στάδια. Σχηματικά, η διαδικασία παρουσιάζεται και στο Σχήμα o Στάδιο 1. Υποβολή αίτησης καταχώρισης και συνοδευτικού φακέλου στο τμήμα ΠΟΠ-ΠΓΕ-ΕΠΙΠ της Διεύθυνσης Βιολογικής γεωργίας του ΥπΑΑΤ. 2. Αρχική εξέταση φακέλου με το αίτημα από το τμήμα ΠΟΠ-ΠΓΕ-ΕΠΙΠ 3. Αν το αίτημα πληροί τις προϋποθέσεις που θεσπίζουν οι Ευρωπαϊκοί Κανονισμοί και συνεχίζεται η αξιολόγηση του. 4. Το τμήμα ΠΟΠ-ΠΓΕ- ΕΠΙΠ αξιολογεί λεπτομερώς το φάκελο και αν κριθεί αναγκαίο προχωρεί σε παρατηρήσεις τις οποίες κοινοποιεί στην αιτούσα ομάδα προκειμένου αυτή να προβεί στις απαραίτητες διορθώσεις του φακέλου 5. Το τμήμα ΠΟΠ-ΠΓΕ- ΕΠΙΠ δημοσιοποιεί το αίτημα καταχώρισης σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να υποβληθούν τυχόν ενστάσεις, εντός 2 μηνών. 6. Εφόσον δεν υπάρχουν ενστάσεις το αίτημα διαβιβάζεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ) για αξιολόγηση. Εφόσον υπάρχουν ενστάσεις το τμήμα ΠΟΠ-ΠΓΕ- ΕΠΙΠ εξετάζει τη βασιμότητα αυτών και το αίτημα είτε γίνεται αποδεκτό είτε απορρίπτεται. 2 ο στάδιο 1. Η ΕΕ αξιολογεί αρχικά τη βασιμότητα του αιτήματος και είτε απορρίπτει τον υποβληθέντα φάκελο είτε συνεχίζει την αξιολόγηση του. Αν ο φάκελος κριθεί αποδεκτός 31

40 η ΕΕ διατυπώνει τις παρατηρήσεις της, όπου κρίνει απαραίτητο, προκειμένου να γίνουν οι απαραίτητες διορθώσεις από το κράτος μέλος. 2. Εφόσον η ΕΕ κρίνει από το τελικό περιεχόμενο του φακέλου ότι αυτός πληροί τις προϋποθέσεις του κανονισμού (ΕΕ) 1151/2012, δημοσιεύει το αίτημα στην επίσημη εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (τεύχος C), προκειμένου οι ενδιαφερόμενοι εκτός Ελλάδος να υποβάλλουν ένσταση εντός 3 μηνών από την ημερομηνία δημοσίευσης. 3. α. Εάν δεν υπάρξουν ενστάσεις τότε η ΕΕ καταχωρίζει την ονομασία στο Κοινοτικό Μητρώο ΠΟΠ-ΠΓΕ. β. Εάν υπάρξουν ενστάσεις τις οποίες η ΕΕ κρίνει αποδεκτές, καλεί τους ενδιαφερόμενους να προβούν στις απαραίτητες διαβουλεύσεις εντός 3 μηνών. (i) Εάν επιτευχθεί συμφωνία τότε η ονομασία καταχωρίζεται στο Κοινοτικό Μητρώο ΠΟΠ- ΠΓΕ και δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (τεύχος L). (ii) Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία τότε η τελική απόφαση για αποδοχή ή απόρριψη του αιτήματος λαμβάνεται με τη διαδικασία της μόνιμης επιτροπής για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων στις Βρυξέλλες 4. Η προστασία της ονομασίας που αναφέρεται στο άρθρο 13 του Καν. (ΕΕ) αριθμ. 1151/2012 αρχίζει να ισχύει από την ημερομηνία δημοσίευσης της καταχώρισης της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Καταχώριση προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ στην ΕΕ Η βάση δεδομένων DOOR (http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/) περιλαμβάνει τα ονόματα των προϊόντων που έχουν κατοχυρωθεί ως ΠΟΠ, ΠΓΕ ή ΕΠΙΠ, καθώς και τα ονόματα των προϊόντων για τα οποία ζητήθηκε η καταχώριση ή έχουν δημοσιευθεί αλλά δεν έχουν ακόμη καταχωριστεί στη βάση δεδομένων. Στις 27 χώρες της ΕΕ, έχουν κατοχυρωθεί 1143 ονομασίες (ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ) γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Από αυτά, τα 205 είναι τυριά, τα 132 μεταποιημένα προϊόντα με βάση το κρέας (μαγειρεμένα, καπνιστά κτλ.), τα 1135 φρέσκα κρέατα και εντόσθια, τα 32 αλιεύματα, μαλάκια ή προϊόντα από θαλασσινά, τα 32 προϊόντα προέλευσης (π.χ. μέλι, αυγά), τα 103 λίπη και έλαια, τα 314 φρούτα, λαχανικά και δημητριακά, τα 51 αρτοσκευάσματα (ψωμί, ζύμη, κέικ, μπισκότα), τα 21 μπίρες και τα 23 φυσικά μεταλλικά νερά. Τα περισσότερα κατοχυρωμένα προϊόντα τα έχουν οι χώρες της Μεσογείου με πρώτη την Ιταλία, ενώ μικρή είναι η συμμετοχή των χωρών του Ευρωπαϊκού βορρά. Η χώρα μας βρίσκεται στην 5 η θέση από τις χώρες της Ε.Ε. αναλογικά με τον αριθμό κατοχυρωμένων ονομασιών, όπως φαίνεται και στον Πίνακα 4.2, αν όμως γίνει αναγωγή ανά πληθυσμό τότε βρίσκεται στην δεύτερη θέση πίσω από 32

41 την Πορτογαλία. Η κατανομή ανάμεσα στα κατοχυρωμένες ονομασίες στην ΕΕ παρουσιάζεται στο Σχήμα 4.4. Πίνακας 4.2. Κατανομή των αναγνωρισμένων προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ/ΕΠΙΠ στις χώρες της ΕΕ. Χώρα Αριθ. Προϊόντων AT Αυστρία 14 BE Βέλγιο 13 BG Βουλγαρία 1 CY Κύπρος 2 CZ Τσεχική Δημοκρατία 32 DE Γερμανία 91 DK Δανία 5 EE Εσθονία - EL Ελλάδα 99 ES Ισπανία 164 FI Φινλανδία 9 FR Γαλλία 199 HU Ουγγαρία 12 IE Ιρλανδία 4 IT Ιταλία 254 LT Λιθουανία 2 LU Λουξεμβούργο 4 LV Λεττονία - MT Μάλτα - NL Κάτω Χώρες - PL Πολωνία 35 PT Πορτογαλία 118 RO Ρουμανία 1 SE Σουηδία 6 SI Σλοβενία 16 SK Σλοβακία 14 UK Ηνωμένο Βασίλειο 48 EU ΣΥΝΟΛΟ Καταχώριση προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ στην Ελλάδα Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων DOOR (πρόσβαση 22 Ιουνίου 2013), στη χώρα μας έχουν καταχωριστεί στην βάση δεδομένων 99 ονομασίες, από τις οποίες οι 74 αφορούν σε προϊόντα ΠΟΠ και οι 27 σε προϊόντα ΠΓΕ. Δεν υπάρχει αναγνωρισμένο προϊόν ΕΠΙΠ. Αναλυτικά η κατανομή προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ στις διάφορες κατηγορίες προϊόντων παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.3. Η κατοχύρωση τριών προϊόντων έχει δημοσιευτεί πρόσφατα (τοματάκι Σαντορίνης, 33

42 ελαιόλαδο Μεσσαρά και ελαιόλαδο Καλαμάτας), ενώ εκκρεμεί η αίτηση για πέντε ακόμη προϊόντα: Σταφίδα Σουλτανίνα Κρήτης (ΠΓΕ), Γαλανό Μεταγγιτσίου Χαλκιδικής (ΠΟΠ), Φασόλια γίγαντες-ελέφαντες Καστοριάς (ΠΓΕ), Κονσερβολιά Ροβίων (ΠΟΠ) και Ελαιόλαδο Σητείας Λασιθίου Κρήτης (ΠΟΠ). ΕΠΙΠ 3,4 ΠΓΕ 48,0% ΠΟΠ 48,6 Σχήμα 4.4. Ποσοστά κατανομής των σημάτων ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ στην Ευρώπη. Ενδεικτικά αναφέρονται ορισμένα αναγνωρισμένα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ: Τυριά ΠΟΠ: Ξύγαλο Σητείας, Φέτα, Πηχτόγαλο Χανίων, Φορμαέλλα Αράχωβας Παρνασσού, Μετσοβόνε, Γραβιέρα Νάξου, Καλαθάκι Λήμνου, Μανούρι Ελαιόλαδα ΠΟΠ: Αγουρέλαιο Χαλκιδικής, Κολυμβάρι Χανίων Κρήτης, Πέτρινα Λακωνίας, Κρανίδι Αργολίδας κτλ. Άλλα προϊόντα ΠΟΠ: αυγοτάραχο Μεσολογγίου, πράσινες ελιές Χαλκιδικής, κατσικάκι Ελασσόνας, φιρίκι Πηλίου, φάβα Σαντορίνης, κρόκος Κοζάνης, μαστίχα Χίου, Ξηρά σύκα Κύμης, πατάτα Κάτω Nευροκοπίου κτλ. Προϊόντα ΠΓΕ: Κούμ Κουάτ Κέρκυρας, Φασόλια γίγαντες ελέφαντες Κάτω Νευροκοπίου, Πατάτα Κάτω Νευροκοπίου, Μήλο Καστοριάς, Σταφίδα Ηλείας, Κονσερβολιά Άρτας, Κρητικό Παξιμάδι. 34

43 Πίνακας 4.3. Κατανομή των αναγνωρισμένων ονομασιών ΠΟΠ/ΠΓΕ στη χώρα μας. Κατηγορία ΠΟΠ ΠΓΕ Σύνολο Ελαιόλαδα-Ελιές Τυριά Φρούτα - Λαχανικά - Ξηροί Καρποί - Όσπρια Προϊόντα Αρτοποιίας - Ζαχαροπλαστικής Ψάρια νωπά - Μαλάκια & Μαλακόστρακα 1 1 Άλλα προϊόντα ζωικής προέλευσης 2 2 Γόμες - Ρητίνες 2 2 Αιθέρια έλαια 1 1 Άλλα προϊόντα 2 1 Σύνολο

44 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ 5.1. Διαμόρφωση Ερωτηματολογίου Στο πλαίσιο της πτυχιακής και σε συνεργασία με τους επιβλέποντες καθηγητές κ.κ. Α. Παπαδόπουλο και Π. Σαμαρά έχει διαμορφωθεί ειδικό ερωτηματολόγιο, το οποίο απευθύνεται αποκλειστικά σε γυναικείους συνεταιρισμούς παραδοσιακών προϊόντων της Βόρειας Ελλάδας και της Θεσσαλίας και παρουσιάζεται στον Πίνακα 5.1. Στόχος της προσπάθειας είναι να καταγραφούν και να σχολιαστούν τα στοιχεία απασχόλησης του προσωπικού των συνεταιρισμών, (π.χ. μορφωτικό επίπεδο, γνώση ξένης γλώσσας και υπολογιστή), στοιχεία για τα προϊόντα που παράγουν (π.χ. το είδος των παραγόμενων προϊόντων, αν αυτά χαρακτηρίζονται ως παραδοσιακά ή βιολογικά, αν κάποια από αυτά έχουν κάποιο σήμα κτλ.), στοιχεία σχετικά με τους τρόπους διάθεσης των προϊόντων και προοπτικές ανάπτυξης των συνεταιρισμών. Όπως είναι γνωστό ένας γυναικείος συνεταιρισμός συνιστά μία μορφή επιχείρησης συλλογικού χαρακτήρα και η οποία συγκροτείται σε εθελοντική βάση για την αντιμετώπιση κοινών οικονομικών, κοινωνικών αλλά και πολιτισμικών στόχων. Οι γυναικείοι συνεταιρισμοί, αν και δεν αποτελούν διεθνές φαινόμενο, παρουσιάζουν μια σχετική δυναμική στη χώρα μας. Στην Ελλάδα, ο γυναικείος συνεργατισμός ξεκίνησε δειλά στην δεκαετία του 50, χωρίς όμως να κάνει αισθητή την παρουσία του. Επανήλθε όμως δυναμικά στη δεκαετία του 80 και σήμερα υπάρχουν περίπου 100 γυναικείοι συνεταιρισμοί στη χώρα μας. Από αυτούς, στις περιοχές που περιορίστηκε η ερευνά μας, υπάρχουν 19 συνεταιρισμοί στη Μακεδονία, 11 στη Θράκη και 16 στη Θεσσαλία. Οι γυναικείοι συνεταιρισμοί προσφέρουν απασχόληση σε περιοχές όπου η αγορά εργασίας είναι εξαιρετικά ισχνή για τις γυναίκες. Κύριο πλεονέκτημα μιας τέτοιας απασχόλησης είναι ότι δεν απαιτεί μετακίνηση των απασχολουμένων, ενώ χαρακτηρίζεται από χρονική ευελιξία για τις γυναίκες-εργαζόμενες, που είναι συγχρόνως μητέρες και σύζυγοι ή έχουν και άλλες υποχρεώσεις στον αγροτικό τομέα (Γιδαράκου, 2007). Στη συντριπτική πλειοψηφία τα ερωτηματολόγια απαντήθηκαν τηλεφωνικά, ενώ σε περιορισμένο αριθμός συνεταιρισμών έγινε επιτόπια επίσκεψη (π.χ. Πορταριά Πηλίου). Από τους 30 περίπου συνεταιρισμούς που έγινε προσπάθεια να γίνει επαφή μαζί τους, στο ερωτηματολόγιο απάντησαν εκπρόσωποι 20 συνεταιρισμών, ο κατάλογος των οποίων παρουσιάζεται στον Πίνακα 5.2. Στον Πίνακα αυτόν δίνονται τα στοιχεία επικοινωνίας του 36

45 Αριθμός Μελών συνεταιρισμού και τα κυριότερα προϊόντα τους. Για 5-6 συνεταιρισμούς οι εκπρόσωποί τους αρνήθηκαν να απαντήσουν, προφασιζόμενοι κυρίως ότι είναι απασχολημένοι, ενώ για 3-4 συνεταιρισμούς δεν έγινε εφικτή η τηλεφωνική επικοινωνία. Στο Παράρτημα παρουσιάζονται όλες οι απαντήσεις του ερωτηματολογίου από τους 20 συνεταιρισμούς, καθώς και αναλυτικός πίνακας με τα προϊόντα που διαθέτουν. Στο επόμενο υποκεφάλαιο παρουσιάζονται και σχολιάζονται κάποια συμπεράσματα από την ανάλυση των ερωτηματολογίων Συμπεράσματα και σχόλια Τα κυριότερα συμπεράσματα από τις απαντήσεις του ερωτηματολογίου που απαντήθηκε από εκπροσώπους 20 συνεταιρισμών είναι τα εξής: 1) Μόνο οι μισοί συνεταιρισμοί που προσεγγίστηκαν, δηλ. 10 στους 20, διαθέτουν σήμερα δική τους ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, ενώ κανένας συνεταιρισμός δεν διαθέτει ιστοσελίδα στα Αγγλικά. 2) Στους 20 συνεταιρισμούς συμμετέχουν συνολικά 276 γυναίκες. Η πλειοψηφία των συνεταιρισμών (12 στους 20) απασχολούν δέκα άτομα ή λιγότερα, όπως παρουσιάζεται διαγραμματικά στο Σχήμα Σχήμα 5.1. Αριθμός μελών των συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα. 37

46 Πίνακας 5.1. Το ερωτηματολόγιο A. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ/ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ: ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΕΤΟΣ ΕΝΑΡΞΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΝΟΜΟΣ ΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ Fax ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ( ) ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ 2. Έχετε ιστοσελίδα (website): ΟΧΙ ΝΑΙ Αν ναι: Στα ελληνικά Αγγλικά Σε άλλη γλώσσα: Β. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 1. Αριθμός μελών/απασχολούμενων: 2.Εκπαιδευτικό επίπεδο απασχολούμενων: Μορφωτικό επίπεδο 1 Δημοτικό σχολείο 2 Γυμνάσιο 3 Λύκειο 4 ΙΕΚ/επαγγελματική κατάρτιση 5 ΤΕΙ/ΑΕΙ Αριθμός εργαζομένων 3. A) Γνώση ξένης γλώσσας (σημειώστε 1: Άριστη για επίπεδο Γ2/C2, 2: Πολύ καλή για το επίπεδο Γ1/C1, 3: καλή για το επίπεδο Β2, 4: λίγες γνώσεις) - σημειώστε σε παρένθεση των αριθμό των ατόμων που έχουν την γνώση της ξένης γλώσσας Αγγλικά Γερμανικά Γαλλικά Άλλη γλώσσα: Βουλγάρικα Β) Γνώση ηλεκτρονικού υπολογιστή (σημειώστε τον αριθμό των απασχολούμενων που έχουν στην κατοχή τους πιστοποίηση γνώσεως Η/Υ). Κάτοχος διπλώματος Παρακολούθηση σεμιναρίων Γ. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 1. Παραγόμενα προϊόντα: (α) Γλυκά κουταλιού-μαρμελάδες (γ) Ελιές-ελαιόλαδα (ε) Πίτες (β) Ηδύποτα-αλκοολούχα ποτά (δ) Ζυμαρικά-προϊόντα σιτηρών (στ) Λαχανικά σε άλμη (τουρσιά) (ζ) Άλλα προϊόντα:. 38

47 2. Ποια από τα παρακάτω χαρακτηριστικά χρησιμοποιείται στην ετικέτα; (α) Παραδοσιακό (β) Βιολογικό 3. Γνωρίζετε σχετικά με τα αρχικά (αριθμήστε ως 1: καθόλου, 2: λίγο, 3: μέτρια, 4: αρκετά, 5: πολύ καλά): ΠΟΠ ΠΓΕ ΕΠΙΠ ΒΙΟ 4. Α) Έχετε προϊόντα που κατέχουν τα παρακάτω σήματα; (α) Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ): ΝΑΙ ΟΧΙ (β) Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ): ΝΑΙ ΟΧΙ (γ) Εγγυημένα Παραδοσιακά Ιδιότυπα Προϊόντα (ΕΠΙΠ): ΝΑΙ ΟΧΙ Β) Αν ναι, ποια από τα προϊόντα σας έχουν μια από τις παραπάνω ενδείξεις: Γ) Αν όχι, για ποιο λόγο; Όταν έχουμε βιολογικά προϊόντα έχουμε την ένδειξη ΒΙΟ. 5. Ο συνεταιρισμός/η επιχείρηση έχει πιστοποιηθεί κατά HACCP ή ISO; ΝΑΙ Αναφέρατε: ΟΧΙ Δ. ΜΕΣΟ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ: 1. Δίκτυο πωλήσεων: Τοπικό επίπεδο (Δήμος, Νομός): Περιφερειακό επίπεδο (Περιφέρεια): Εθνικό επίπεδο: Εξαγωγές: Προσδιορίστε: Μέσο προώθησης-πώλησης των προϊόντων σας. (α) Ιδιόκτητα καταστήματα (γ) E - shop (ε) Μέσω «πάγκων» σε τουριστικές περιοχές (β) Μέσω τοπικών ή άλλων καταστημάτων (δ) Μέσω super markets (στ) Μέσω εκθέσεων 3. Προσφέρετε άλλες υπηρεσίες; ΝΑΙ Αν ναι, ποιες; ΟΧΙ Ε. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ: 1. Σας ενδιαφέρει να καταχωριστεί κάποιο από τα παραδοσιακά προϊόντα που παρασκευάζεται σε μία από τις κατηγορίες; ΠΟΠ ΠΓΕ ΕΠΙΠ Σας ευχαριστούμε για την ανταπόκρισή σας. Με τιμή και σεβασμό στην παράδοση 39

48 Πίνακας 5.2. Στοιχεία επικοινωνίας και βασικά προϊόντα των γυναικείων συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα. ΟΝΟΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ 1. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός Αγίων Αναργύρων 2. Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών Τριγώνου Ν. Έβρου «Γαία» 3. Γυναικείος Συνεταιρισμός Κοκκινογείων «Ο Μααράς» 4. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός «Γεύσεις Ακριτών» 5. Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Αρχαγγέλου «Η Παράδοση» 6. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός ΑΓΙΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ 7. Αγροτικός Συνεταιρισμός Καλαμωτού «ΚΥΨΕΛΗ» 8. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός ΜΕΛΙΣΣΟΧΩΡΙΟΥ «ΕΥΓΕ» 9. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός ΤΑΞΙΑΡΧΗ "ΕΥ ΓΕΥΕΣΘΑΙ" 10. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός Ανατολικού «Βαλμάδα» 11. Συνεταιρισμός Γυναικών Ποροϊων Μελισσότοπος Βασιλειάδας ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Σπήλαιο Δήμου Τριγώνου ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Κοκκινόγεια Δράμας ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Διποταμία Καστοριάς ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Αρχάγγελος Πέλλας ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Οικισμός Αγίου Αντωνίου Δέσποινα Ιωαννίδου Μαρία Δουμπρή Τηλ. επικοινωνίας: , ΤΗΛΕΦΩΝΟ: KINHTO: Τηλ. επικοινωνίας: Ταχ. Δ/νση: Αντιγονιδών 229, Τ.Κ , Ανατολικό Θεσσαλονικη Άνω Πορόϊα Σερρών τηλ fax Παραδοσιακά ζυμαρικά και πίτες Γλυκά κουταλιού, ζυμαρικά, μαρμελάδες, πίτες Ζυμαρικά, γλυκά, λικέρ, μαρμελάδες, φύλλα για Πίτες, πίτες τραχανάς σε διάφορες ποικιλίες, μακαρόνια, ευριστόν, γιοχάδες, πίτες πολλών ειδών, χυλοπίτες, και πληγούρι Γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες, λικέρ Περέκ προψημένα φύλλα για πίτες, Ιβριστό, συρόν, μακαρίνες, παραδοσιακά χειροποίητα ζυμαρικά, τραχανάδες, χυλοπίτες, γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες από φρέσκα φρούτα εποχής, χωρίς συντηρητικά, λικέρ Χειροποίητες πίτες με ελαιόλαδο, παραδοσιακά ζυμαρικά όπως τραχανάς, χυλοπίτες, μακαρίνα, γιοφκάδες, κορκότο, πληγούρι, ιβριστό, περέκ, γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες από φρέσκα φρούτα, τσουρέκια Παραδοσιακα ζυμαρικά, γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες, πίτες Γλυκά κουταλιού, ζυμαρικά και λικέρ Χειροποίητος τραχανάς, χυλοπίτες, παξιμάδια ολικής με προζύμι, γλυκά κουταλιού / μαρμελάδες, χειροποίητα κουλουράκια, πίτες, βουτήματα, γλυκά ταψιού, λικέρ Αρωματικά φυτά, γλυκά κουταλιού, γλυκά ταψιού, ζυμαρικά, πίτες κτλ 40

49 12. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός ΒΑΡΒΑΡΑΣ ΔΡΥΑΔΕΣ 13. Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός «Η Καλοαγρίτισσα» 14. Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Λιβαδίου 15. Παραγωγικός Οικοτεχνικός Αναπτυξιακός Συνεταιρισμός Γυναικών Σάρτρων 16. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός Πορταριάς 17. Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς 18. Γυναικείος Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός «Νερόμυλος» 19. Γυναικείος Αγροτικός Συνεταιρισμός «Αξιοκέρσα» 20. Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Αγίου Γεωργίου Βαρβάρα, Χαλκιδικής TK , , Καλός Αγρός Δράμας ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Λιβάδι Λαρίσης ΤΗΛΕΦΩΝΟ: Σάρτραι Εχινού Ξάνθης Πορταριά Μαγνησίας Ζαγορά Μαγνησίας Λύρα Έβρου Καμαριώτισσα Σαμοθράκης Γρεβενά ΤΗΛΕΦΩΝΟ: τραχανά, χυλοπίτες, γλυκά του κουταλιού και ποτά από φρούτα του δάσους του Χολομώντα. Ζυμαρικά, γλυκά κουταλιού, λικέρ, μαρμελάδες, βότανα Ζυμαρικά, γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες Ζυμαρικά, γλυκά κουταλιού μαρμελάδες, σιροπιαστά, πλεκτά, υφαντά Γλυκά κουταλιού, ζυμαρικά, λικέρ, βότανα γλυκά ταψιού, μαρμελάδες Γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες, πίτες, γλυκά ταψιού, λικέρ Ζυμαρικά, γλυκά κουταλιού, λικέρ, μαρμελάδες Ζυμαρικά, γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες, λικέρ Ζυμαρικά, γλυκά ταψιού, πίτες, κουλουράκια 3) Περίπου το 25% των μελών έχουν κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις ηλεκτρονικού υπολογιστή, που αποκτήθηκαν κυρίως μέσω σεμιναρίων. 4) Σχεδόν τα μισά μέλη (44%) που απασχολούνται στους συνεταιρισμούς είναι απόφοιτοι δημοτικού σχολείου και τα άλλα μισά (44%) είναι απόφοιτοι λυκείου. Στο Σχήμα 5.2 παρουσιάζεται η κατανομή του μορφωτικού επιπέδου μελών των συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα. Σχεδόν μόνο το 20% των μελών έχουν λίγες γνώσεις σε μία ξένη γλώσσα, η οποία είναι κυρίως Αγγλικά. Άλλες γλώσσες που αναφέρονται είναι τα γερμανικά, τα βουλγαρικά, τα γαλλικά. 5) Στα προϊόντα τους κυριαρχούν τα ζυμαρικά και τα γλυκά κουταλιού και ακολουθούν οι πίτες. Στο Σχήμα 5.3 παρουσιάζεται ο αριθμός των συνεταιρισμών που παράγουν συγκεκριμένα είδη παραδοσιακών προϊόντων. Στα «άλλα» περιλαμβάνονται τα αρωματικά φυτά, τα υφαντά και πλεκτά, γλυκά ταψιού κτλ. 41

50 Ποσοστό Μελών 6) Δεκαοκτώ από τους 20 συνεταιρισμούς χρησιμοποιούν τον όρο «παραδοσιακό» στην ετικέτα για τα προϊόντα τους, ενώ οι υπόλοιποι δύο δεν αναφέρουν κανένα χαρακτηρισμό. 7) Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι κανένας συνεταιρισμός δεν είχε κάποιο σήμα πιστοποίησης για κανένα από τα προϊόντα τους, κυρίως λόγω έλλειψης κεφαλαίου. Σχεδόν όλοι οι εκπρόσωποι των συνεταιρισμών με τους οποίους ήρθα σε επικοινωνία γνώριζαν πολύ καλά την ένδειξη ΒΙΟ, ενώ μόνο 2 δεν γνώριζαν κανένα από τα σήματα. Περισσότερο γνωστό είναι το σήμα ΠΟΠ, ενώ λιγότερο γνωστό είναι το σήμα ΕΠΙΠ ,6 44, ,4 3,9 0 Δημοτικό Γυμνάσιο Λύκειο ΙΕΚ ΑΕΙ/ΤΕΙ Σχήμα 5.2. Μορφωτικό επίπεδο των μελών των γυναικείων συνεταιρισμών που συμμετείχαν στο ερωτηματολόγιο ως ποσοστό των συνολικά 258 μελών. 42

51 Αριθμός Συνεταιρισμών Γλυκά κουτ.- μαρμ.πίτες Ηδύποτα Ζυμαρικά Άλλα Σχήμα 5.3. Αριθμός συνεταιρισμών που παράγουν συγκεκριμένους τύπους προϊόντων (σε σύνολο 20 συνεταιρισμών). 8) Αναφορικά με κάποια πιστοποίηση, μόνο 6 από τους 20 συνεταιρισμούς έχουν πιστοποιηθεί κατά HACCP ή ISO 9) Τα προϊόντα από 11 συνεταιρισμούς διατίθενται σε εθνικό επίπεδο μέσω διαφόρων μορφών πωλήσεων, τα προϊόντα από 7 συνεταιρισμούς διατίθενται μόνο σε τοπικό επίπεδο. Ένα αξιόλογο ποσοστό συνεταιρισμών, 25%, πραγματοποιούν εξαγωγές στην Ευρώπη. 10) Δώδεκα (12) συνεταιρισμοί προσφέρουν και άλλες υπηρεσίες όπως είναι τροφοδοσία και ετοιμασία γευμάτων για εκδηλώσεις (catering) ή διαθέτουν κάποιο ξενώνα ή εστιατόριο. 11) Όλοι οι συνεταιρισμοί ενδιαφέρονται να καταχωριστούν όλα ή κάποιο από τα προϊόντα τους στις κατηγορίες ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ. Ο εκπρόσωπος ενός συνεταιρισμού δήλωσε ότι δεν γνώριζε κανένα από αυτά τα σήματα. 12) Το μέσο προώθησης των προϊόντων των 20 συνεταιρισμών γίνεται κυρίως μέσω τοπικών ή άλλων καταστημάτων και δευτερευόντως μέσω εκθέσεων. Μόνο 5 συνεταιρισμοί διαθέτουν τα προϊόντα τους ηλεκτρονικά ενώ, 2 από αυτούς έχουν ιδιόκτητα καταστήματα. Ο τρόπος διάθεσης των προϊόντων των συνεταιρισμών παρουσιάζεται στο Σχήμα

52 Αριθμός Συνεταιρισμών Ιδιόκ. κατ. Άλλα κατ. e-shop super market Πάγκους Εκθέσεις Άλλος τρόπος Σχήμα 5.4. Τρόπος διάθεσης των προϊόντων των 20 συνεταιρισμών που συμμετείχαν στην έρευνα. 44

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΔΗΣΗΣ

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΔΗΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ Διπλωματική Εργασία ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΤΟΙΚΕΙΝ» ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΤΟΙΚΕΙΝ» ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΤΟΙΚΕΙΝ» ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΙ ΧΩΡΟΙ ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΑΡΘΡΟ 1. ΟΡΙΣΜΟΙ Αξία καινούργιου: Είναι το ποσό που απαιτείται για την ανακατασκευή του κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σε ποιες κατηγορίες μειώνεται η σύνταξη από 1/1/2009 (σε εφαρμογή του Ν.3655/2008)

Σε ποιες κατηγορίες μειώνεται η σύνταξη από 1/1/2009 (σε εφαρμογή του Ν.3655/2008) Σε ποιες κατηγορίες μειώνεται η σύνταξη από 1/1/2009 (σε εφαρμογή του Ν.3655/2008) Μείωση μέχρι 10% θα έχουμε στις νέες συντάξεις από 1/1/2009 στις περιπτώσεις που χορηγείται από τα Ταμεία μειωμένη σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η πρόσφατη οικονομική κρίση έχει δείξει ότι οι χώρες οι οποίες δεν έχουν προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, επηρεάστηκαν περισσότερο. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό εργαλείο. για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας. τη σεξουαλική εκμετάλλευση

Πρακτικό εργαλείο. για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας. τη σεξουαλική εκμετάλλευση Πρακτικό εργαλείο για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση Ιούνιος 2013 Στα πλαίσια της επαγγελματικής σας ιδιότητας ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2014 Αριθ. Τεύχους: 200 Περιεχόμενα

Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2014 Αριθ. Τεύχους: 200 Περιεχόμενα Περιεχόμενα Σχετικά με την εφημερίδα ΔΗΜΟΣΙΟγραφικά... 2 Κατάργηση της υποβολής επικυρωμένων αντιγράφων... 3 Υπόμνηση της κατάργησης της υποχρέωσης υποβολής πρωτότυπων ή επικυρωμένων αντιγράφων εγγράφων...

Διαβάστε περισσότερα

14PROC002476995 2014-12-15

14PROC002476995 2014-12-15 Μεσσήνη 09-12 - 2014 Αρ. πρωτ.: 41834 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΝΟΜΙΚΩΝ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ Προκηρύσσει πρόχειρο μειοδοτικό διαγωνισμό με σφραγισμένες προσφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ1Π7Λ7-ΖΛΞ. Fax: 213 1501501 Email: attiki@mou.gr

ΑΔΑ: ΒΛ1Π7Λ7-ΖΛΞ. Fax: 213 1501501 Email: attiki@mou.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝ ΙΑΜΕΣΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Ταχ. / νση: Λ. Συγγρού 98-100 Ταχ. Κώδικας: 11741 Πληροφορίες: Γρ. Προϊσταµένου Τηλέφωνο: 213 1501500

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κεφάλαιο 3 ο

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κεφάλαιο 3 ο ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Να εξηγηθεί η σειριακή αναζήτηση. Η λειτουργία της αναζήτησης σε πίνακα είναι η εύρεση της θέσης στην οποία υπάρχει μια συγκεκριμένη τιμή που ενδιαφέρει το χρήστη. Οι πιο γνωστές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΡΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΜΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΗΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΡΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΜΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΗΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΡΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΜΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΗΝ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ «ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΟ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 2007 2013

ΤΟ ΕΡΓΟ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 2007 2013 ΤΟ ΕΡΓΟ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙ Α ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 2007 2013 ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΨΗΦΙΑΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

186(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟ

186(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟ Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4478, 12.12.2014 Ν. 186(Ι)/2014 186(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ: L 142, 1.6.2012, σ.1 Για σκοπούς εναρμόνισης με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 3

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Σημειώνεται ότι για την ετοιμασία και εφαρμογή της ενότητας συνέδραμαν και οι συνάδελφοι Μαρία Ανθίμου και Χριστίνα Κκαΐλη (Δημοτικό Σχολείο Μενεού) ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012.

Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012. Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012. Στη Μύρινα, σήμερα στις 4 του μήνα Μαΐου του έτους 2012, ημέρα Παρασκευή και ώρα 12:00 στο Δημοτικό Κατάστημα

Διαβάστε περισσότερα

Το ολοκαύτωμα της Κάσου

Το ολοκαύτωμα της Κάσου Το ολοκαύτωμα της Κάσου Το βρίκιον Άρης, 1881 Κολοβός Γεώργιος Ερευνητής Συγγραφέας Πτυχιούχος Διοίκησης Ναυτιλιακών και Μεταφορικών Επιχειρήσεων Ανώτατου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Πειραιά Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΖΩΑ»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΖΩΑ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΖΩΑ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ : Ποιο είναι το αγαπημένο ζώο των εφήβων? ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι ανέπτυξαν μια ιδιαίτερη σχέση με τα ζώα. Τα χρησιμοποιούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: «ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Λογοτεχνίας. Δράκογλου Αναστασία, Κιννά Πασχαλίνα

Όμιλος Λογοτεχνίας. Δράκογλου Αναστασία, Κιννά Πασχαλίνα Όμιλος Λογοτεχνίας Δράκογλου Αναστασία, Κιννά Πασχαλίνα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Σερρών «Κων/νος Καραμανλής» Δράκογλου Αναστασία, adrakogl@yahoo.gr Κιννά Πασχαλίνα, kinpash@yahoo.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Μελέτης : 14/2015 ΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αρ. Μελέτης : 14/2015 ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΗΜΟΣ ΑΛΙΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΥΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΩΝ ΧΩΡΩΝ Αρ. Μελέτης : 14/2015 ΙΑΚΗΡΥΞΗ Ο ήµαρχος Αλίµου προκηρύσσει Πρόχειρο Μειοδοτικό ιαγωνισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α. 4683/98 (ΦΕΚ Β 140 Διορθ. σφαλμ. στο ΦΕΚ 289 Β /24-3-98) : Κανονισμός Προσωπικού των Περιφερειακών Ταμείων Ανάπτυξης

ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α. 4683/98 (ΦΕΚ Β 140 Διορθ. σφαλμ. στο ΦΕΚ 289 Β /24-3-98) : Κανονισμός Προσωπικού των Περιφερειακών Ταμείων Ανάπτυξης ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α. 4683/98 (ΦΕΚ Β 140 Διορθ. σφαλμ. στο ΦΕΚ 289 Β /24-3-98) : Κανονισμός Προσωπικού των Περιφερειακών Ταμείων Ανάπτυξης Έχοντας υπόψη : 1. Τις διατάξεις : α) Του άρθ. 56 παρ. 1 του ν. 2218/94

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη: 31-05-2012 Αριθμ. πρωτ: 159

Θεσσαλονίκη: 31-05-2012 Αριθμ. πρωτ: 159 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Βενιζέλου 64 Τ.Κ. : 54631, ΘΕΣ/ΝΙΚΗ Τηλ. : 2310-221726 Φαξ : 2310-265468 Ιστοσελίδα : www.geotee-kma.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πορισματικές θέσεις από τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης για την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του πρώην Υπουργού κ. Αριστ.

Πορισματικές θέσεις από τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης για την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του πρώην Υπουργού κ. Αριστ. 1 Πορισματικές θέσεις από τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης για την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του πρώην Υπουργού κ. Αριστ. Παυλίδη Νικόλαος Σπ. Τσούκαλης Βουλευτής Συνασπισμού της Ριζοσπαστικής Αριστεράς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΕ2Ψ7Λ7-ΡΡΡ. Fax :213 1501501 Email :attiki@mou.gr

ΑΔΑ: ΒΕ2Ψ7Λ7-ΡΡΡ. Fax :213 1501501 Email :attiki@mou.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Ενδιάµεση ιαχειριστική Αρχή Περιφέρειας Αττικής Ταχ. / νση :Λ. Συγγρού 98-100 Ταχ. Κώδικας :11741 Πληροφορίες: Γρ. Προϊσταµένου Τηλέφωνο :213 1501500

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου Υπεύθυνες Καθηγήτριες κ. Λαγουτάρη Ελένη κ. Σούσου Άρτεμις Ομάδα Μαθητών Κάμτσιος Παναγιώτης Κασπάρης Δημήτριος Κατσαΐτης Νικόλας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ «ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΣΚΟΠΕΛΟΥ»

ΗΜΟΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ «ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΣΚΟΠΕΛΟΥ» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΗΜΟΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ ΗΜΟΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ «ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΗΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ''ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΤΟΥΣ'' ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΤΑΛΑΟΥΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρική δύναμη

Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρική δύναμη ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΡΑΓΚΑΚΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ-ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ 2ου ΕΚΦΕ Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 1 ΘΕΩΡΙΑ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρική δύναμη Εάν τρίψουμε ένα πλαστικό στυλό σε ένα μάλλινο ύφασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη

ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα της εξόρυξης ορυκτών και πετρωμάτων για χρήση στην οικοδομή, την εξαγωγή μετάλλων και την παραγωγή αντικειμένων γενικότερα. Η μεταλλευτική είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. 3.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. 3.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 3.1 Εισαγωγή Η Ελληνική Προεδρία πραγµατοποιείται σε µια κρίσιµη, για την Ευρωπαϊκή Ένωση, περίοδο. Μια Ένωση που προετοιµάζει την µεγαλύτερη διεύρυνση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΖΩΝΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Γ.Π.Σ.

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΖΩΝΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Γ.Π.Σ. ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΟΣ ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΖΩΝΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Γ.Π.Σ. (Οµάδα Εργασίας σύµφωνα µε την 136/ 2005 απόφαση) Πρώτη Έκθεση Οµάδα Εργασίας: ΑΓΓΕΛΙ ΗΣ Ι. ΑΜ, πολεοδόµος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ : Βελτίωσης της Ανταγωνιστικότητας Αθήνα : 05/02/2014 Πληροφορίες : Μπούρκουλας Σπύρος Τσαλέρα Ελευθερία

ΤΜΗΜΑ : Βελτίωσης της Ανταγωνιστικότητας Αθήνα : 05/02/2014 Πληροφορίες : Μπούρκουλας Σπύρος Τσαλέρα Ελευθερία ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΡΜΟΔΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ : Αγροτικής Ανάπτυξης & Αλιείας ΑΔΑ: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΤΜΗΜΑ : Βελτίωσης της Ανταγωνιστικότητας Αθήνα : 05/02/2014 Πληροφορίες : Μπούρκουλας Σπύρος Τσαλέρα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΩΜΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Υπό την Υψηλή Προστασία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας ΣΩΜΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ - ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟΥ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «ΠΛΑΤΑΝΙΑ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ www.rsijournal.eu,www.ladias-chra.gr,www.panteion.gr/topa

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ www.rsijournal.eu,www.ladias-chra.gr,www.panteion.gr/topa 39. Επενδυτικές ενισχύσεις για την προώθηση της παράγωγης ενεργείας από ανανεώσιμες πηγές 40. Ενισχύσεις λειτουργιάς για την προώθηση της παράγωγης ηλεκτρικής ενεργείας από ανανεώσιμες πηγές 41. Επενδυτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 Α' ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897 ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ Του Βασίλη Γούναρη 19 1. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ ΤΟΥ 1897 21 η ηττα και η συνθηκολογηση οι συνεπειες της ηττας εξελιξεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ. Από το υπ' αριθμ. 37/18-12-2014 Πρακτικό της Οικονομικής Επιτροπής Ιονίων Νήσων

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ. Από το υπ' αριθμ. 37/18-12-2014 Πρακτικό της Οικονομικής Επιτροπής Ιονίων Νήσων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Από το υπ' αριθμ. 37/18-12-2014 Πρακτικό της Οικονομικής Επιτροπής Ιονίων Νήσων Αριθμ. απόφασης 851-37/18-12-2014 ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Έγκριση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ολυμπία Καμινιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών

Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών Δράση 4.1/10 - «Δημιουργία δικτύου συνεργασίας σε τοπικό επίπεδο μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ» 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Εισαγωγή...3 2. Το σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Ενηµερωτικό σηµείωµα για το πρόβληµα της παράνοµης υλοτοµίας και ειδικά αυτό της καυσοξύλευσης

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Ενηµερωτικό σηµείωµα για το πρόβληµα της παράνοµης υλοτοµίας και ειδικά αυτό της καυσοξύλευσης 1 Ιωάννης Κέκερης ασοπόνος Επίτιµος Πρόεδρος Ένωσης ασοπόνων Μακεδονίας Θράκης Μέλος.Σ. Πανελλήνιας Ένωσης ασοπόνων και ιαχειριστών Φυσικού Περιβάλλοντος ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: Αρναία 16/12/2012 Κα Πρόεδρο Ειδικής

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΧΑΙΡΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΧΑΙΡΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΧΑΙΡΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ - ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΝΟΣΤΑΦΥΑΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Κ Ρ Ο

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορικά με το παραπάνω θέμα, σας πληροφορούμε τα εξής:

Αναφορικά με το παραπάνω θέμα, σας πληροφορούμε τα εξής: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΔΑ:6ΦΙΑΗ ΝΚ7 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 31 Μαρτίου 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ ΓΕΝ. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την έννοια της ανθρωπιάς ως συμμετοχής στα προβλήματα των

Διαβάστε περισσότερα

66(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 2002 ΕΩΣ (Αρ. 2) ΤΟΥ 2013

66(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 2002 ΕΩΣ (Αρ. 2) ΤΟΥ 2013 Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4444, 23.5.2014 Ν. 66(Ι)/2014 66(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 2002 ΕΩΣ (Αρ. 2) ΤΟΥ 2013 Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ: C

Διαβάστε περισσότερα

Πόθεν Έσχες των Δημοσίων Λειτουργών και Προστασία Προσωπικών Δεδομένων. «Πόθεν έσχες των δημοσίων λειτουργών και προστασία προσωπικών δεδομένων.

Πόθεν Έσχες των Δημοσίων Λειτουργών και Προστασία Προσωπικών Δεδομένων. «Πόθεν έσχες των δημοσίων λειτουργών και προστασία προσωπικών δεδομένων. Προπτυχιακή Εργασία Κλαδιά Ελεωνόρα Πόθεν Έσχες των Δημοσίων Λειτουργών και Προστασία Προσωπικών Δεδομένων «Πόθεν έσχες των δημοσίων λειτουργών και προστασία προσωπικών δεδομένων.» Ονοματεπώνυμο: Κλαδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα «Εισαγωγή στο ίκαιο και τους Πολιτικούς Θεσµούς» ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ακόμα φορολογικό σύστημα εναντίον των Μμε

Ένα ακόμα φορολογικό σύστημα εναντίον των Μμε Αθήνα, 14 Δεκεμβρίου 2012 Ένα ακόμα φορολογικό σύστημα εναντίον των Μμε Τι σημαίνουν οι αλλαγές στη Φορολογία για τις επιχειρήσεις Με αφορμή τις διατάξεις του νέου φορολογικού Νομοσχεδίου, η ΕΣΕΕ ανέλαβε

Διαβάστε περισσότερα

έκφραση έκθεση γενικό λύκειο

έκφραση έκθεση γενικό λύκειο έκφραση έκθεση γενικό λύκειο β τεύχος Τόμος 1 ος ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» έκθεση έκφραση για το γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 2005

Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 2005 Υποψήφιοι Σχολικοί Σύμβουλοι 1986 25 Για τους /τις εκπαιδευτικούς που υπέβαλαν αίτηση υποψηφιότητας για τη θέση Σχολικού Συμβούλου υπάρχουν μας διατέθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΠΘ, για τα έτη

Διαβάστε περισσότερα

«ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ»

«ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ» ΤΕΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ» ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΟΥ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Αλεξάνδρα Καπλάνη.

ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Αλεξάνδρα Καπλάνη. 2013 ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: Αλεξάνδρα Καπλάνη. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ... 7 Aντιμετώπιση του ενεργειακού προβλήματος της χώρας μας...

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 23 Μαΐου 2006 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ

Τρίτη, 23 Μαΐου 2006 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ Τρίτη, 23 Μαΐου 2006 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ Έχει παρατηρηθεί ότι οι πέρα από τα κοινά µέτρα δηµιουργικοί άνθρωποι στον τοµέα του πνεύµατος έχουν σιδερένιαν αντοχή και µπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Το θεσμικό πλαίσιο αναφοράς της παρούσας πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος περιλαμβάνει:

Το θεσμικό πλαίσιο αναφοράς της παρούσας πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος περιλαμβάνει: ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ Υπηρεσία ιαχείρισης Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων Ασύλου-υποδοχής-ένταξης Ταχ. /νση: c/o Επιτελική ομή ΕΣΠΑ ΥΠΕΣ Α-τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Με την υπαγωγή του τομέα και της πολιτικής για την Έρευνα και την Τεχνολογία στο Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων (ΥΠΔΒΜΘ), το Υπουργείο ανέλαβε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΕΒΕΖΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Προς όλους τους συμβολαιογράφους Δ/νση: Γ.Γενναδίου 4 10678 Αθήνα

Προς όλους τους συμβολαιογράφους Δ/νση: Γ.Γενναδίου 4 10678 Αθήνα ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 25η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ, ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ & ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Αρ. πρωτ. 168 ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Προς όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ ; ΝΑΟΥΜ ΙΩΑΝ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑ: «ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Παραθεριστικοί Οικοδοµικοί Συνεταιρισµοί. Μελέτη Περίπτωσης του «Βραχόκηπου» ήµου Γουβών Ηρακλείου Κρήτης»

ΘΕΜΑ: «Παραθεριστικοί Οικοδοµικοί Συνεταιρισµοί. Μελέτη Περίπτωσης του «Βραχόκηπου» ήµου Γουβών Ηρακλείου Κρήτης» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΠΜΣ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ - ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ Ι ΑΣΚΟΝΤΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίμνη Λαγκαδά και η Μυγδονία Λεκάνη Η Πράσινη Χημεία και η Προστασία του Περιβάλλοντος

Η Λίμνη Λαγκαδά και η Μυγδονία Λεκάνη Η Πράσινη Χημεία και η Προστασία του Περιβάλλοντος Η Λίμνη Λαγκαδά και η Μυγδονία Λεκάνη Η Πράσινη Χημεία και η Προστασία του Περιβάλλοντος Γεωργίτσα Δήμου, Βασίλειος Εγγονόπουλος-Παπαδόπουλος 1. Χημικός-καθηγήτρια 1 ου ΕΠΑ.Λ Λαγκαδά georgita@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς

«Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς «Ειρήνη» Σημειώσεις για εκπαιδευτικούς Το «Ειρήνη» αποτελεί ένα εκπαιδευτικό υλικό απευθυνόμενο σε παιδιά ηλικίας 5 έως 8 ετών. Περιλαμβάνει: Μια ταινία κινουμένων σχεδίων (διάρκειας 7 λεπτών) Σημειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ (ΠΟΕΔ) ΤΑΚΤΙΚΗ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ Δ.Σ. ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ (ΠΟΕΔ) ΤΑΚΤΙΚΗ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ Δ.Σ. ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ (ΠΟΕΔ) ΤΑΚΤΙΚΗ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ Δ.Σ. ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 Δημήτρης Μικελλίδης Πρόεδρος ΠΟΕΔ Αγαπητοί συνεργάτες, Με τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΟ ΟΥΔΕΤΕΡΟΘΡΗΣΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (ΤΟΥ ΡΕΖΙΣ ΝΤΕΜΠΡΕ)

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΟ ΟΥΔΕΤΕΡΟΘΡΗΣΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (ΤΟΥ ΡΕΖΙΣ ΝΤΕΜΠΡΕ) Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΟ ΟΥΔΕΤΕΡΟΘΡΗΣΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (ΤΟΥ ΡΕΖΙΣ ΝΤΕΜΠΡΕ) I Το Δεκέμβριο του 2001 ο Ζακ Λαγκ, Υπουργός Εθνικής Παιδείας της Γαλλίας ζήτησε από τον καθηγητή Ρεζίς Ντεμπρέ, το θεωρητικό ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΒΕΑ. Το Ασφαλιστικό του 21ο αιώνα; Ανάγκη αναστοχασμού για μια νέα αρχή

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΒΕΑ. Το Ασφαλιστικό του 21ο αιώνα; Ανάγκη αναστοχασμού για μια νέα αρχή ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΒΕΑ Το Ασφαλιστικό του 21ο αιώνα; Ανάγκη αναστοχασμού για μια νέα αρχή 1 Ιανουάριος 2016 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ... 6 1. Ένας κώδωνας κινδύνου... 8 2. Προσανατολισμός:

Διαβάστε περισσότερα

5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική

5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική Στρατηγική Διοίκηση και Διαχείριση της Απόδοσης 5 η Ενότητα Κουλτούρα και στρατηγική ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Έως τώρα έχουμε μιλήσει Κεφάλαιο 2: Σημαντική επιρροή του περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών το Π.Δ 152/2013, του Γιώργου Καλημερίδη

Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών το Π.Δ 152/2013, του Γιώργου Καλημερίδη Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών το Π.Δ 152/2013, του Γιώργου Καλημερίδη Η εισήγηση μου χωρίζεται σε δύο μέρη. Θα κάνω μια μικρή εισαγωγή για την αξιολόγηση γενικά στη σημερινή συγκυρία και με βάση αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς - Πυρήνας Αντάρτικου Πόλης

Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς - Πυρήνας Αντάρτικου Πόλης Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς - Πυρήνας Αντάρτικου Πόλης ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ Προς τον αναρχικό χώρο i) Το κάλεσμα Κάθε κάλεσμα δράσης, όπως ο «Μαύρος Δεκέμβρης», είναι μία απόπειρα συντονισμού των δυνάμεων μας. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης και του πειραµατισµού στην Ελληνιστική

Η εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης και του πειραµατισµού στην Ελληνιστική ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Η εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης και του πειραµατισµού στην Ελληνιστική εποχή Παρά τους διαρκείς πολέµους και το κλίµα σχετικής ανασφάλειας,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΟΥ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Τμήμα Γεωγραφίας ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΟΥ Δημητράκη Αικατερίνη Μυτιλήνη 2012 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 3 Μεθοδολογία..6 Συμπεράσματα 13 Βιβλιογραφία 20 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 4 Ιουνίου 2008.

Αθήνα 4 Ιουνίου 2008. Αθήνα 4 Ιουνίου 2008. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Χωρίς γεωργοκτηνοτροφία ουσιαστικά δεν υπάρχει πια μέλλον για τη χώρα μας». Σήμα κινδύνου για το τι μέλλει γενεσθαι στην Ελλάδα, όσον αφορά την επισιτιστική κρίση που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ. επί της 5ης Αναμόρφωσης του προϋπολογισμού της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, για το οικονομικό έτος 2014

ΕΙΣΗΓΗΣΗ. επί της 5ης Αναμόρφωσης του προϋπολογισμού της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, για το οικονομικό έτος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΥΠ/ΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧ/ΣΗΣ ΤΑΧ. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΑΜΑΡΑ 13 ΚΕΡΚΥΡΑ, 49100 Πληρ.: Αικ. Κότση Τηλ.:2661362254

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων

Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων Στο πλαίσιο του παρόντος κεφαλαίου εξετάζονται οι κοινές ενδοοικογενειακές δραστηριότητες και η γλωσσική αλληλεπίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ «ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΙ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΜΕΡΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ «Εκτυπώσεις Εκδόσεων και Έντυπου Υλικού 4 ης Μπιενάλε της Αθήνας»

ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ «Εκτυπώσεις Εκδόσεων και Έντυπου Υλικού 4 ης Μπιενάλε της Αθήνας» ΤΕΥΧΟΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΑΡ. 03/2013 ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ «Εκτυπώσεις Εκδόσεων και Έντυπου Υλικού 4 ης Μπιενάλε της Αθήνας» Κριτήριο Ανάθεσης: χαμηλότερη τιμή Ημερομηνία Διενέργειας Διαγωνισμού:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ» ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2005

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ» ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ» ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2005 Στη βάση του περίτεχνου ανδριάντα του Στρατηλάτη Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Τρίπολη, υπάρχει το εξής έμμετρο επίγραμμα: «Σε άτι γοργό καβαλάρης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Αριθμ. Πρωτ.: 4076 Αθήνα, 21/03/2012 Διεκπ.: 3290 ΤΕΥΧΟΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ για το Υποέργο 2 με τίτλο: «Έρευνα για την αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ (Τ.Ε.Ι.Κ.) ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ (ΣΤΕΓ) ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (Φ.Π.) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ:

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ (Τ.Ε.Ι.Κ.) ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ (ΣΤΕΓ) ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (Φ.Π.) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ (Τ.Ε.Ι.Κ.) ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ (ΣΤΕΓ) ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (Φ.Π.) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Συγκριτική αξιολόγηση μεθόδων συλλογής ελαιοκάρπου και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Οι εργαστηριακές εξετάσεις αποτελούνται από: Α) Ένα ολιγόλεπτο τεστ. Το τεστ βαθμολογείται και, εφόσον ο βαθμός είναι 5, ακολουθεί Β) Εξέταση τεσσάρων λεπτών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. στο σχέδιο νόµου «ιαρθρωτικές αλλαγές στο σύστηµα υγείας και άλλες διατάξεις» Προς τη Βουλή των Ελλήνων

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. στο σχέδιο νόµου «ιαρθρωτικές αλλαγές στο σύστηµα υγείας και άλλες διατάξεις» Προς τη Βουλή των Ελλήνων ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «ιαρθρωτικές αλλαγές στο σύστηµα υγείας και άλλες διατάξεις» Προς τη Βουλή των Ελλήνων ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΘΡΑ 1-15 Με τις διατάξεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός αποφάσεως 5928/2010 ΤΟ ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ (Διαδικασία Εκούσιας Δικαιοδοσίας)

Αριθμός αποφάσεως 5928/2010 ΤΟ ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ (Διαδικασία Εκούσιας Δικαιοδοσίας) ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Αριθμός αποφάσεως 5928/2010 ΤΟ ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ (Διαδικασία Εκούσιας Δικαιοδοσίας) Αποτελούμενο από τους Δικαστές Ελένη Τσίτσιου Πρόεδρο Πρωτοδικών, Κωνσταντίνα Λέκκου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΘΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΘΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΘΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑ 2 Δ. Προγράμματα Σπουδών Στην ενότητα αυτή το Ίδρυμα καλείται να αναλύσει κριτικά και να αξιολογήσει

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελεί την άμεσα εκλεγμένη δημοκρατική έκφραση της πολιτικής βούλησης των λαών της Ευρώπης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελεί την άμεσα εκλεγμένη δημοκρατική έκφραση της πολιτικής βούλησης των λαών της Ευρώπης. Ομιλία Ευρωβουλευτού Ελίζας Βόζεμπεργκ Βρυωνίδη Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην εξωτερική πολιτική και στην ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ Κυρίες και Κύριοι, Λευκωσία, 16-10-2015 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

στο ΕΣΠΑ του έργου ανέγερσης του 4ου Λυκείου Κέρκυρας.

στο ΕΣΠΑ του έργου ανέγερσης του 4ου Λυκείου Κέρκυρας. Η ένταξη στο ΕΣΠΑ του έργου ανέγερσης του 4ου Λυκείου Κέρκυρας. Δευτέρα, 06 Φεβρουαρίου 2012 Ο Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων, Σπύρος Σπύρου, υπέγραψε την ένταξη στο ΕΣΠΑ του έργου ανέγερσης του 4ου Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης

Βασικά σημεία διάλεξης Διάλεξη 3 η Βασικές έννοιες και κατηγορίες κόστους Μέρος Β Δρ. Δημήτρης Μπάλιος_ 2 _Βασικές έννοιες και κατηγορίες κόστους Βασικά σημεία διάλεξης Σταθερό, μεταβλητό και μικτό κόστος. Άμεσο και έμμεσο κόστος.

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας. στην Προκαταρτική Διαβούλευση. για την Αναμόρφωση του Θεσμικού Πλαισίου Μελετών και Έργων

Παρέμβαση της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας. στην Προκαταρτική Διαβούλευση. για την Αναμόρφωση του Θεσμικού Πλαισίου Μελετών και Έργων Παρέμβαση της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας στην Προκαταρτική Διαβούλευση για την Αναμόρφωση του Θεσμικού Πλαισίου Μελετών και Έργων Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Αθήνα, 28 Ιανουαρίου 2010 Πίνακας Περιεχομένων

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο επιχορήγησης µέρους του κόστους της δαπάνης για τη δηµιουργία, αναβάθµιση ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ: 1/2014

Σχέδιο επιχορήγησης µέρους του κόστους της δαπάνης για τη δηµιουργία, αναβάθµιση ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ: 1/2014 Σχέδιο επιχορήγησης µέρους του κόστους της δαπάνης για τη δηµιουργία, αναβάθµιση ή/ και συµπλήρωση ειδικευµένου εξοπλισµού και υποδοµής για τη φιλοξενία ατόµων µε αναπηρίες (ΑµεΑ) σε ξενοδοχειακές επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ. Α. Αντικείμενο του εγχειριδίου

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ. Α. Αντικείμενο του εγχειριδίου ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ Α. Αντικείμενο του εγχειριδίου Με το ν. 3133/2003 «Κεντρική Επιτροπή Κωδικοποίησης»

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Λυκείου Νεοελληνική Γλώσσα Λυκείου Πλαίσιο προδιαγραφών Ι. Δομή θεμάτων Η διαδικασία εισαγωγής των μαθητών/τριών στην Α Λυκείου προβλέπει τη δοκιμασία τους σε τρία θέματα Νεοελληνικής Γλώσσας, καθένα από τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

στο σχέδιο νόµου «Κώδικας Μετανάστευσης και Κοινωνικής

στο σχέδιο νόµου «Κώδικας Μετανάστευσης και Κοινωνικής ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κώδικας Μετανάστευσης και Κοινωνικής Ένταξης» Προς τη Βουλή των Ελλήνων Με το προτεινόµενο σχέδιο νόµου εισάγεται για πρώτη φορά στην ελληνική έννοµη τάξη «Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΌ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΔΉΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΊΟΔΟ 2015 2019

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΌ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΔΉΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΊΟΔΟ 2015 2019 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΌ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΔΉΜΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΊΟΔΟ 2015 2019 Α ΦΑΣΗ:ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΗΜΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ www.igoumenitsa.gr Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Ηγουμενίτσας για την περίοδο 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΟΣ κ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΣΚΟΥΝΗΣ Ο.Ε. ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 178-180, ΠΑΤΡΑ, ΤΗΛ. -FAX: 2610 336537, 327220 Αρ. Πρωτ.Askounis:2246.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ κ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΣΚΟΥΝΗΣ Ο.Ε. ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 178-180, ΠΑΤΡΑ, ΤΗΛ. -FAX: 2610 336537, 327220 Αρ. Πρωτ.Askounis:2246. ΓΕΩΡΓΙΟΣ κ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΣΚΟΥΝΗΣ Ο.Ε. ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ 178-180, ΠΑΤΡΑ, ΤΗΛ. -FAX: 2610 336537, 327220 Αρ. Πρωτ.Askounis:2246 ΠΑΤΡΑ 22/12/2009 ΠΡΟΣ τον Πανελλήνιο Σύνδεσµο Ανωνύµων Τεχνικών Εταιρειών & Ε.Π.Ε Φειδίου

Διαβάστε περισσότερα

EΓΚΥΚΛΙΟΣ. 1. Εισαγωγή

EΓΚΥΚΛΙΟΣ. 1. Εισαγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Δ/ΝΣΗ ΤΟΜΕΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜ. ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Αθήνα 04/04/2006 Α.Π. 14873/395 ΠΡΟΣ : Πίνακας Αποδεκτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΤΥΠΟΥ Α. Επωνυμία του πιστωτικού ιδρύματος για το οποίο συμπληρώνεται το παρόν ερωτηματολόγιο...

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΤΥΠΟΥ Α. Επωνυμία του πιστωτικού ιδρύματος για το οποίο συμπληρώνεται το παρόν ερωτηματολόγιο... Η ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΤΥΠΟΥ Α Επωνυμία του πιστωτικού ιδρύματος για το οποίο συμπληρώνεται το παρόν ερωτηματολόγιο.. Ονοματεπώνυμο του φυσικού προσώπου... Οδηγίες για τη συμπλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΥΝΗΜΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΗΛΩΣΗΣ-ΑΙΤΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΥΝΗΜΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΗΛΩΣΗΣ-ΑΙΤΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΥΝΗΜΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΗΛΩΣΗΣ-ΑΙΤΗΣΗΣ 1. Ανήλικο τέκνο αλλοδαπών που έχει γεννηθεί στην Ελλάδα από την 9 η -7-2015 και φοιτά σε ελληνικό σχολείο στην Ελλάδα - παρ. 1 του άρθ. 1Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο αναλφαβητισμός ως σύγχρονο πρόβλημα

Ο αναλφαβητισμός ως σύγχρονο πρόβλημα ΚΕΙΜΕΝΟ 1 ο Ο αναλφαβητισμός ως σύγχρονο πρόβλημα 1 Ο σύγχρονος πολιτισμός, παρ όλη τη διάδοση της εικόνας ως μέσου έκφρασης και πληροφόρησης, παραμένει γραπτός πολιτισμός. Ιδιαίτερα οι νέες τεχνολογίες

Διαβάστε περισσότερα

14/11/2010. Πορεία Εργασίας. Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Μαθηματικών Επιμόρφωση Μάχιμων Εκπαιδευτικών. 1 η συνάντηση.

14/11/2010. Πορεία Εργασίας. Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Μαθηματικών Επιμόρφωση Μάχιμων Εκπαιδευτικών. 1 η συνάντηση. Πορεία ργασίας Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Μαθηματικών πιμόρφωση Μάχιμων κπαιδευτικών Δήμητρα Πίττα Πανταζή Ρίτα Παναούρα Μάριος Πιττάλης 1 η συνάντηση Νοέμβριος Δεκέμβριος 2010 Σύσταση συντονιστική επιτροπής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 22 ης /09-09-2015 ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΔΡΑΜΑΣ

ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 22 ης /09-09-2015 ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΔΡΑΜΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 22 ης /09-09-2015 ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. απόφ. 458/2015 ΘΕΜΑ: Γνωμοδότηση για το Β1 Στάδιο της μελέτης

Διαβάστε περισσότερα

KATATAΞH APΘPΩN. 6. Αρχές της προσφοράς και προμήθειας, ανθρώπινων ιστών και/ ή κυττάρων

KATATAΞH APΘPΩN. 6. Αρχές της προσφοράς και προμήθειας, ανθρώπινων ιστών και/ ή κυττάρων Ο ΠΕΡΙ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ (ΔΩΡΕΑ, ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ, ΕΛΕΓΧΟΣ, ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ, ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΗ) ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ, ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2007 ---------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ 11.1 Από τον αντιπραγματισμό στην οικονομία του χρήματος 11.1 ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετ: Το από 21.07.2008 έγγραφό σας (αρ. πρωτ. εισερχ. 932/28.7.2008). Σε απάντηση του ως άνω σχετικού, θα θέλαμε να παρατηρήσουμε τα εξής:

Σχετ: Το από 21.07.2008 έγγραφό σας (αρ. πρωτ. εισερχ. 932/28.7.2008). Σε απάντηση του ως άνω σχετικού, θα θέλαμε να παρατηρήσουμε τα εξής: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΣ: Ελληνικά Ταχυδρομεία Κεντρική Υπηρεσία Δνση Στρατηγικής και Ανάπτυξης Τομέας Ρυθμιστικού Πλαισίου και Ανταγωνισμού Σταδίου 60 101 88 Αθήνα Αθήνα, 13 Οκτωβρίου 2008 Αρ. Πρωτ.:1263

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ

ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΤΑ ΟΡΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ ΓΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΣΤΑ ΕΛ-ΤΑ - ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ (ΤΑΠ-ΟΤΕ) ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΥ Π.Ο.Σ.Τ. ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ Μετά την έκδοση της εγκυκλίου με

Διαβάστε περισσότερα