Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος (Α.Μ.: 303)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος (Α.Μ.: 303)"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η.) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στις Επιστήμες της Εκπαίδευσης και της Αγωγής Κατεύθυνση: Λόγος, Τέχνη και Πολιτισμός στην Εκπαίδευση Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος (Α.Μ.: 303) Διπλωματική εργασία Ο λόγος της Ιστορίας και της Βιολογίας στα σχολικά εγχειρίδια του Γυμνασίου: κειμενικά είδη και συστημική λειτουργική ανάλυση Επιβλέπουσα: Μαριάννα Κονδύλη ΠΑΤΡΑ 2012

2 Περιεχόμενα Πρόλογος... 3 Κατάλογος πινάκων... 4 Κατάλογος σχημάτων... 5 Περίληψη... 6 Abstract Εισαγωγή Θεωρητικό πλαίσιο Επισκόπηση της βιβλιογραφίας Πλαίσιο και κείμενο στη ΣΛΓ Κειμενικό είδος και λειτουργική διατυπική ποικιλία Κειμενικά είδη στα σχολικά εγχειρίδια Διαφορές στον λόγο των ανθρωπιστικών και των φυσικών επιστημών Υλικό και μεθοδολογία της έρευνας Corpus Μεθοδολογικά εργαλεία ανάλυσης Ανάλυση δεδομένων - Αποτελέσματα Εισαγωγικά Παραδείγματα ανάλυσης κειμένων Αποτελέσματα μετρήσεων ανά σχολική τάξη και αντικείμενο Σύνδρομα χαρακτηριστικών ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος Συμπεράσματα - Συζήτηση Συμπεράσματα Εκπαιδευτικές προεκτάσεις Βιβλιογραφικές αναφορές Παράρτημα: Αναλύσεις των κειμένων Κατάλογος κειμένων

3 Πρόλογος Εν αρχή ην ο λόγος. Η γλώσσα, η γνώση, η σκέψη, η μάθηση. Η γλώσσα της επιστήμης, τα στεγανά και το συνεχές. Ο παιδαγωγικός λόγος (discourse), τα βιβλία, οι μαθητές και οι μαθήτριες. Η γλώσσα ως βασική διαδικασία μέσω της οποίας η εμπειρία γίνεται γνώση. Η γνώση ως περιπέτεια. Ένα ταξίδι που συνδυάζει στοιχεία αβεβαιότητας ως προς την έκβαση του και διαγράφει ένα πολύ γοητευτικό και συνάμα διανοητικώς ερεθιστικό σχήμα. Μία διαδρομή με πολλούς συνοδοιπόρους με κοινές ανησυχίες και προβληματισμούς για εκπαιδευτικά -και όχι μόνοζητήματα. Είθισται ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών να ολοκληρώνεται με την κατάθεση της διπλωματικής εργασίας. Με τρόπο μάλλον οξύμωρο θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι αυτή η εργασία αποτελεί μια αρχή, το άνοιγμα ενός νέου δρόμου και όχι το τέλος μιας ερευνητικής προσπάθειας. Για το άνοιγμα αυτού του δρόμου θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Μ. Κονδύλη, που ανέλαβε την επίβλεψη της εργασίας μου και με εισήγαγε στη σκέψη της Συστημικής Λειτουργικής Γλωσσολογίας. Η συμβολή της στην ολοκλήρωση αυτής της εργασίας ήταν καθοριστική. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω και τα άλλα δύο μέλη της επιτροπής, τον Α. Αρχάκη και τον Ν. Στελλάκη, για τις συζητήσεις και τη συνεργασία καθ όλη τη διάρκεια του μεταπτυχιακού προγράμματος καθώς και για τις χρήσιμες και ουσιαστικές υποδείξεις τους. 3

4 Κατάλογος πινάκων Πίνακας 1: Κριτική άποψη του πλαισίου Πίνακας 2: Κειμενικά είδη Πίνακας 3: Κειμενικά είδη στα σχολικά εγχειρίδια Πίνακας 4: Διαδικασίες και σημασίες ρημάτων Πίνακας 5: Προτάσεις και (κύριοι) Μετέχοντες Πίνακας 6: Συσχετιστικές προτάσεις Πίνακας 7: Παράδειγμα τροπικότητας (πιθανότητα/συχνότητα) Πίνακας 8: Παραδείγματα συνδετικών σχέσεων Πίνακας 9: Ρόλοι εξωτερικών και εσωτερικών συνδετικών σχέσεων Πίνακας 10: Κειμενικά είδη στα εγχειρίδια Ιστορίας του γυμνασίου Πίνακας 11: Κειμενικά είδη στα εγχειρίδια Βιολογίας του γυμνασίου Πίνακας 12: Διαδικασίες στην Ιστορία και τη Βιολογία Πίνακας 13: Αποτελέσματα λεξικής πυκνότητας Πίνακας 14: Διαδικασίες ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος

5 Κατάλογος σχημάτων Σχήμα 1: Σχέση πλαισίου, σημασιολογικού και λεξικογραμματικού επιπέδου.. 13 Σχήμα 2: Στρωματοποίηση Σχήμα 3: Ιεράρχηση (rank) στη γραμματική Σχήμα 4: Κειμενικό είδος, λειτουργική διατυπική ποικιλία και μεταλειτουργίες. 18 Σχήμα 5: Πολιτισμικό πλαίσιο και γλώσσα Σχήμα 6: Ποσοστό διαδικασιών ανά μάθημα και τάξη Σχήμα 7: Λεξική πυκνότητα (λέξεις περιεχομένου / προτάσεις) Σχήμα 8: Λεξική πυκνότητα (λέξεις περιεχομένου / λέξεις κειμένου) Σχήμα 9: Δείκτες τροπικότητας Σχήμα 10: Δείκτες ονοματοποίησης Σχήμα 11: Δείκτες χρονικότητας-αιτιότητας Σχήμα 12: Διαδικασίες ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος Σχήμα 13: Λεξική πυκνότητα ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος Σχήμα 14: Τροπικότητα ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος Σχήμα 15: Ονοματοποίηση ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος Σχήμα 16: Χρονικότητα-Αιτιότητα ανά αντικείμενο και κειμενικό είδος

6 Περίληψη Σκοπός της εργασίας είναι η διερεύνηση των γλωσσικών χαρακτηριστικών στα κειμενικά είδη που εμφανίζονται στα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας και της Βιολογίας του γυμνασίου, με βάση το θεωρητικό πλαίσιο και τη μεθοδολογία της Συστημικής Λειτουργικής Γλωσσολογίας (ΣΛΓ). Συγκεκριμένα, αναλύονται οι λεξικoγραμματικοί πόροι και τα σημασιολογικά χαρακτηριστικά σε είκοσι τέσσερα συνολικά κείμενα από τα σχολικά εγχειρίδια. Η έρευνα εστιάζει στις διαδικασίες και τους μετέχοντες (σύστημα μεταβιβαστικότητας), στη λεξική πυκνότητα, στην τροπικότητα, στη γραμματική μεταφορά (ιδίως στην ονοματοποίηση), στην χρονικότητα και την αιτιότητα και στις συνδετικές σχέσεις. Οι διαφοροποιήσεις του λόγου των ανθρωπιστικών και φυσικών επιστημών, η αφαίρεση και η τεχνικότητα, και τα σύνδρομα χαρακτηριστικών που χαρακτηρίζουν τα κειμενικά είδη, εξετάζονται σε συσχέτιση και με τα ευρήματα συναφών ερευνών που έχουν γίνει τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς (κυρίως στην Αυστραλία). Όπως προκύπτει από την ανάλυση των αποτελεσμάτων, τα χαρακτηριστικά αυξάνονται από τη μία τάξη στην άλλη και εντοπίζονται διαφορές στα δύο αντικείμενα. Η ανασυγκρότηση της γνώσης απαιτεί από τα παιδιά του γυμνασίου εξοικείωση με τις γραμματικές μορφές της γραπτής γλώσσας και του τρόπου που αναπτύσσονται στα κειμενικά είδη στα διάφορα μαθήματα. Επιπλέον, προτείνεται η συστηματικότερη ανάλυση και προσαρμογή των εργαλείων της ΣΛΓ στην ελληνική γλώσσα, δεδομένου ότι έχει εφαρμοστεί κατά κύριο λόγο στην αγγλική, και, τέλος, γίνονται κάποιες προεκτάσεις στην εκπαίδευση και τον γραμματισμό με γνώμονα μια ισονομιστική και χειραφετητική γνώση. Λέξεις κλειδιά Συστημική Λειτουργική Γλωσσολογία, κειμενικά είδη, τεχνικότητα, αφαίρεση, σχολικά εγχειρίδια, ιστορία, βιολογία. 6

7 Abstract The purpose of this study is to investigate the language of genres in History and Biology school textbooks in early secondary school (gymnasio), within the frame of systemic functional linguistics (SFL). More specifically, our aim is to analyze the lexicogrammar and semantics of twenty four texts from school textbooks. The study focuses on processes and participants (system of transitivity), lexical density, modality, grammatical metaphor (especially nominalization), temporality, causality and conjunctive relations. Differences in discourse of humanities and natural sciences, technicality and abstraction, and the cooccurrence (syndromes) of characteristics in different genres are considered in relation with the findings of relevant Greek and international researches. According to data analysis, there is an increasing tension from lower to higher grade and some differences between the two subject areas. The reconstruction of knowledge demands from early secondary pupils familiarization with grammatical forms of written language and with the way that they are deployed in school genres. Furthermore, it is suggested more specific analysis and adaptation of SFL tools in Greek language, given that they have implemented basically in English, and, finally, our remarks are extended to education and literacy under the rule of equal opportunities and emancipative knowledge. Keywords Systemic Functional Linguistics, genre, technicality, abstraction, school textbooks, history, biology. 7

8 1. Εισαγωγή Σκοπός της εργασίας είναι να εντοπιστούν και να αναλυθούν γλωσσικά με βάση το θεωρητικό πλαίσιο και τη μεθοδολογία της Συστημικής Λειτουργικής Γλωσσολογίας (εφεξής ΣΛΓ) τα κειμενικά είδη στα σχολικά εγχειρίδια της Βιολογίας και της Ιστορίας του γυμνασίου. Η ΣΛΓ παρέχει τη δυνατότητα για εφαρμοσμένη έρευνα στη γλώσσα και τον τρόπο που χρησιμοποιείται στην εκπαίδευση (Christie & Unsworth, 2000: 1). Υπερβαίνοντας τις παραδοσιακές γλωσσικές έρευνες η ΣΛΓ επιχειρεί να διαφωτίσει δύο, κατά κύριο λόγο, βασικά ζητήματα: αφενός εκπαιδευτικού τύπου, δηλαδή πώς διδάσκεται και μαθαίνεται η γλώσσα, και αφετέρου κοινωνιολογικού τύπου, ποιος είναι, δηλαδή, ο ρόλος της γλώσσας στη διαμόρφωση του εαυτού και της κοινωνίας. Τα χαρακτηριστικά που την διαφοροποιούν από παραδοσιακές έρευνες στη γλωσσολογία μπορούν να εντοπιστούν κυρίως σε μία περιγραφή της γλώσσας εστιασμένη στο νόημα, με άλλα λόγια ένα σύστημα σημασιών οι οποίες πραγματώνονται μέσα από λεξικογραμματικά στοιχεία. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές προσεγγίσεις στη γλώσσα και τη γραμματική, οι οποίες ασχολούνται κατά κύριο λόγο με την περιγραφή ενός συστήματος κανόνων, η ΣΛΓ περιγράφει πώς χρησιμοποιείται η γλώσσα σε πραγματικές κοινωνικές συνθήκες, όπως για παράδειγμα σε μία σχολική τάξη. Στον αντίποδα των φορμαλιστικών γλωσσολογικών προσεγγίσεις, η ΣΛΓ αντιμετωπίζει τη γλώσσα ως ένα κοινωνικό σημειωτικό σύστημα. Το αντικείμενο της γλωσσικής μελέτης είναι το κείμενο και όχι οι αποπλαισιωμένες προτάσεις και τα εκφωνήματα. Ειδικότερα, όσον αφορά τον επιστημονικό λόγο στην εκπαίδευση, το ενδιαφέρον της στρέφεται στην περιγραφή των λειτουργικών ποικιλιών της γλώσσας, στον τρόπο οργάνωσης των κειμένων, στα σημασιολογικά και λεξικογραμματικά σχήματα που δομούν και, πολλές φορές, διαφοροποιούν τη γλώσσα των επιμέρους επιστημονικών περιοχών. Υπό αυτήν την έννοια, η κατανόηση του εαυτού, του κόσμου και των διαπροσωπικών σχέσεων επιτυγχάνεται μέσω γλωσσικών επιλογών, σε διάφορες περιστάσεις επικοινωνίας. Ο ρόλος της γλώσσας είναι καθοριστικός για την ανάπτυξη των νοημάτων που διατρέχουν όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Όπως υποστηρίζει ο Halliday (1993: ), «δεν πρέπει να απομονώνουμε τη μάθηση της γλώσσας από τις άλλες όψεις της μάθησης» αναφερόμενος στο πολύ γνωστό τρίπτυχο 8

9 «μαθαίνω τη γλώσσα, μαθαίνω μέσω της γλώσσας, μαθαίνω για τη γλώσσα», που έχει διατυπώσει ο ίδιος κατά την προσπάθειά του να εγκαθιδρύσει δύο αρχές: αφενός την αναγνώριση της αναπτυξιακής συνέχειας της γλώσσας από τη γέννηση έως την ενήλικη ζωή σε όλες τις κοινωνικές δομές και θεσμούς και αφετέρου της δομικής της συνέχειας, η οποία διατρέχει όλα τα συστατικά μέρη και τις διαδικασίες της μάθησης. Κατά τη διερεύνηση του σχολικού λόγου, και ειδικότερα της γραπτής γλώσσας των σχολικών εγχειριδίων, συναντιούνται η Κειμενογλωσσολογία και η Ανάλυση Λόγου με την Κοινωνιογλωσσολογία, αφού στη ΣΛΓ η γλώσσα και το κείμενο ως βασική μονάδα πραγμάτευσης του νοήματος βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με το κοινωνικό πλαίσιο. Τα σχολικά εγχειρίδια αποτελούν το πλέον κοινό παιδαγωγικό μέσο για τη μύηση στα γνωστικά αντικείμενα του σχολείου και εκφράζουν την «αυθεντική» γνώση. Σε αυτά στηρίζεται η διδασκαλία και τα παιδιά τα παίρνουν μαζί τους στο σπίτι τους για να τα μελετήσουν. Μέσω αυτών εισάγονται οι μαθητές/τριες στον επιστημονικό λόγο και κατακτούν τη γνώση. Οι συγγραφείς τους ακολουθούν προδιαγραφές και μεθόδους που εναρμονίζονται με τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών και εκφράζουν, συνήθως όχι με ρητό τρόπο, τις κυρίαρχες πολιτικές και ιδεολογικές επιταγές και τις επικρατέστερες επιστημονικές θεωρίες σε κάθε κλάδο. Με αυτόν τον τρόπο τα σχολικά βιβλία καθίστανται ένα προνομιακό πεδίο διερεύνησης του τρόπου που συστηματοποιείται και αναμορφώνεται η εμπειρία των μαθητών/τριών στο σχολείο. Όπως αναφέρει και ο Bernstein (2003: 46) «είναι σημαντικό να αρχίσει [το παιδί] από την ανάγνωση για να κατακτήσει τον γραπτό κώδικα, διότι το βιβλίο είναι το σχολικό εγχειρίδιο το οποίο συνιστά σημαντικό παιδαγωγικό μέσο και κοινωνική σχέση». Πρέπει να σημειωθεί ότι η θεωρία της ΣΛΓ έχει αναπτυχθεί στην Αυστραλία και έχει εφαρμοστεί κατά κύριο λόγο στην αγγλική γλώσσα. Για τον λόγο αυτό καταβλήθηκε προσπάθεια να γίνουν οι απαραίτητες προσαρμογές στην ελληνική λαμβάνοντας υπόψη και άλλες εργασίες που έχουν γίνει προς αυτήν την κατεύθυνση (βλ. Kondyli & Lykou,2008 Κονδύλη & Μανιού, 2007 Μανιού & Κονδύλη, 2011 Παΐζη. & Κονδύλη, 2011). Η πρώτη από αυτές αφορά την ανάλυση του αποπλαισιωμένου λόγου, όπως, λ.χ., ταξινομήσεων και ορισμών, σε δομές προσχολικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Η δεύτερη και η τρίτη 9

10 αφορούν τα σχολικά εγχειρίδια του δημοτικού σχολείου η μία εξετάζει την αναπλαισίωση της κοινής γνώσης όψεων του φυσικού και κοινωνικού κόσμου στη σχολική γλώσσα, ενώ η άλλη διερευνά το φαινόμενο της γραμματικής μεταφοράς, καθώς και την τεχνικότητα και την αφαίρεση. Η τελευταία αφορά τη διερεύνηση της σημασιολογικής ποικιλότητας και της ονοματοποίησης σε γραπτές εκθέσεις μαθητών/τριών του λυκείου. Η εργασία μας έρχεται να διερευνήσει τον λόγο των σχολικών εγχειριδίων του γυμνασίου, μιας περιόδου κατά την οποία τα παιδιά διανύουν την πρώτη εφηβική ηλικία. Εκτός από τις βιολογικές και ψυχολογικές αλλαγές που χαρακτηρίζουν αυτή την ηλικία παρατηρούνται και αλλαγές στη νόηση. Πρόκειται για ένα ακόμη μεταβατικό στάδιο στην ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και για μία εκπαιδευτική μετάβαση. Η μετάβαση από την πρωτοβάθμια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι πολύ σημαντική για τους μαθητές και τις μαθήτριες, γιατί κατά την περίοδο αυτή έρχονται αντιμέτωποι/ες με τη γραμματική οργάνωση της γραπτής γλώσσας δεδομένου ότι τα διάφορα σχολικά μαθήματα ή οι επιστημονικοί χώροι που συνιστούν το διευρυμένο πρόγραμμα σπουδών του γυμνασίου βασίζονται όλο και περισσότερο στη γραπτή γλώσσα (Christie, 1999: 40). Στην ηλικία αυτή το παιδί αρχίζει να εξοικειώνεται με τη γλώσσα της επιστήμης με τις ταξινομήσεις, τους ορισμούς και το φαινόμενο της γραμματικής μεταφοράς. 1 Σύμφωνα με τον Halliday ( , όπως παρατίθεται στο Derewianka, 2003: 185) το παιδί είναι σε θέση να κατανοήσει τους μεταφορικούς τρόπους έκφρασης περίπου στην ηλικία των 9-10 ετών και περίπου στην ηλικία των είναι σε θέση να τους παραγάγει. Όπως το διατυπώνει και ο ίδιος αλλού: Ακριβώς όπως η πρώτη αναμόρφωση της εμπειρίας έγινε όταν τα παιδιά πήγαν στο δημοτικό σχολείο, έτσι και η δεύτερη αναμόρφωση συμπίπτει με μια άλλη εκπαιδευτική μετάβαση: τη μετάβαση από το δημοτικό στο γυμνάσιο-λύκειο. Το ουσιώδες χαρακτηριστικό της γραμματικής μέσω του οποίου αναπτύσσεται ο επιστημονικός λόγος δεν μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητό από τα παιδιά μέχρι να ολοκληρώσουν τη μισή διάρκεια της σχολικής τους εκπαίδευσης, δηλαδή όταν φτάσουν περίπου στην ηλικία της εφηβείας. Αυτό το χαρακτηριστικό είναι το φαινόμενο της γραμματικής μεταφοράς (Halliday,1999: 28). Τα ερευνητικά ερωτήματα που τίθενται στην εργασία αφορούν τη γλώσσα διαφορετικών επιστημονικών κλάδων και την ανασυγκρότηση της εμπειρίας των 1 Η γραμματική μεταφορά περιγράφεται στο κεφάλαιο της μεθοδολογίας (βλ. σ. 34). 10

11 μαθητών/τριών του γυμνασίου μέσω των γλωσσικών επιλογών και των συστημικών σχέσεων στον λόγο της Ιστορίας και της Βιολογίας. Η έρευνά μας αντλεί από την εφαρμογή των ευρημάτων της ΣΛΓ γύρω από τον λόγο των επιστημών. Συγκεκριμένα, θα προσπαθήσουμε να διερευνήσουμε αφενός πώς οι λεξικoγραμματικοί πόροι και τα σημασιολογικά χαρακτηριστικά διαφοροποιούνται στα αντίστοιχα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας και Βιολογίας των τριών τάξεων του γυμνασίου και αφετέρου εάν και κατά πόσο αυξάνεται το επίπεδο της αφαίρεσης και της τεχνικότητας -που χαρακτηρίζουν τις ανθρωπιστικές και τις φυσικές ή θετικές επιστήμες, αντίστοιχα- από τη μία σχολική τάξη στην άλλη. Επιπλέον, θα μας απασχολήσουν οι διαφορές στη δόμηση των κειμενικών ειδών που απαντούν στα εγχειρίδια. Μετά τη σύντομη αυτή εισαγωγή ακολουθεί το δεύτερο κεφάλαιο, στο οποίο, μέσω μιας σύντομης επισκόπησης της σχετικής βιβλιογραφίας, παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο της ΣΛΓ και ειδικότερα η σχέση κειμένου και πλαισίου (συγκειμένου) και ο προσδιορισμός της μέσα από την έννοια του κειμενικού είδους (genre) και της λειτουργικής διατυπικής ποικιλίας (register) 2 όπως έχει διατυπωθεί από τους κύριους θεωρητικούς εκπροσώπους της. Για τον σκοπό αυτό παρουσιάζονται τα συνήθη κειμενικά είδη που εντοπίζονται στο σχολείο και οι διαφορές στον λόγο των ανθρωπιστικών και των φυσικών επιστημών. Στο τρίτο κεφάλαιο παρατίθενται οι πηγές και ο τρόπος επιλογής του υλικού της έρευνας και διατυπώνεται η μεθοδολογία βάσει της οποίας γίνεται η ανάλυση του λόγου των σχολικών εγχειριδίων. Περιγράφονται τα γλωσσικά χαρακτηριστικά (δείκτες, συστήματα) που αναλύονται και διευκρινίζονται κάποια μεθοδολογικά ζητήματα που είναι πιθανό να προκύψουν. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η ανάλυση των αποτελεσμάτων με ενδεικτικά παραδείγματα από τα κείμενα και γραφικές παραστάσεις ανά επιστημονικό αντικείμενο τόσο σε επίπεδο τάξης όσο και σε επίπεδο κειμενικού είδους. Στο πέμπτο κεφάλαιο διατυπώνονται τα συμπεράσματα της εργασίας και συζητούνται οι απαραίτητες προεκτάσεις στην εκπαίδευση και τον γραμματισμό. Τέλος, στο παράρτημα της εργασίας παρουσιάζονται οι αναλύσεις όλων των κειμένων. 2 Στα ελληνικά έχει καθιερωθεί η μετάφραση του όρου «register» ως επίπεδο ύφους. Προτιμήσαμε, συμφωνώντας με τους Αρχάκη & Κονδύλη (2011: ), την απόδοσή του ως λειτουργική διατυπική ποικιλία, όπως νοείται και από τον Hallliday, 11

12 2. Θεωρητικό πλαίσιο Επισκόπηση της βιβλιογραφίας 2.1 Πλαίσιο και κείμενο στη ΣΛΓ Η ΣΛΓ, η οποία θεμελιώθηκε από τον M.A.K. Halliday, στηρίζεται κυρίως στο έργο του Malinowski, του Firth, του Hjelmslev και στη Σχολή της Πράγας. 3 Πρόκειται για μία κοινωνιοσημειωτική προσέγγιση στη γλώσσα, η οποία περιγράφει τη γλώσσα ταυτόχρονα ως κώδικα, ως πόρο νοήματος και ως κοινωνική διαδικασία σημείωσης, η οποία δεν αντιστοιχεί απλώς στην ανθρώπινη εμπειρία, αλλά μάλλον την ερμηνεύει, την νοηματοδοτεί. Η Eggins (2004: 20-21) την ορίζει ως μία «λειτουργική-σημασιολογική προσέγγιση της γλώσσας, η οποία διερευνά αφενός πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη γλώσσα σε διαφορετικά πλαίσια και αφετέρου πώς είναι δομημένη η γλώσσα για τη χρήση της ως σημειωτικό σύστημα». Η γλώσσα παρουσιάζεται ως πόρος πολλαπλών δικτύων συστημάτων (εξ ου και συστημική) που επιτρέπουν στους χρήστες να κάνουν επιλογές για να νοηματοδοτήσουν τα στρώματα του συστήματος της γλώσσας. Η νοηματοδότηση είναι η γενική λειτουργία της γλώσσας μέσα σε ένα συμφραστικό πλαίσιο (εξ ου και λειτουργική). Ορόσημο για τη ΣΛΓ αποτελεί η Εισαγωγή στη Λειτουργική Γραμματική του Halliday, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το Μία από τις βασικές έννοιες στη ΣΛΓ είναι η συστημική και δυναμική σχέση μεταξύ κειμένου και πλαισίου. 5 Το κείμενο δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένο από το πλαίσιο, αφού είναι το αποτέλεσμα του πλαισίου εντός του οποίου πραγματώνεται και το σημείο όπου η γλώσσα αποκτά σκόπιμα λειτουργική μορφή, ενώ, από την άλλη πλευρά, μέσω του κειμένου είναι, πολλές φορές, δυνατό να δημιουργηθεί το πλαίσιο. Όπως σημειώνουν στην εισαγωγή του πρωτοποριακού τους έργου για τη συνοχή στην αγγλική γλώσσα οι Halliday και Hasan (1976: 1), «η λέξη κείμενο στη γλωσσολογία χρησιμοποιείται για κάθε απόσπασμα, προφορικό ή γραπτό, 3 Για μια εισαγωγή στο μοντέλο της ΣΛΓ βλ. ενδεικτικά Eggins, 2004 Halliday & Matthiessen, 2004 Halliday & Webster, Στην ελληνική γλώσσα υπάρχει μια ευσύνοπτη εισαγωγή από τη Λύκου (2000) και η μετάφραση του βιβλίου Γλώσσα της Επιστήμης (Halliday & Martin, 2004). 4 Στην παρούσα εργασία χρησιμοποιούμε την τρίτη έκδοση, αναθεωρημένη από τον C. M.I.M. Matthiessen (Halliday & Matthiessen, 2004). 5 Ο όρος context, που εδώ αποδίδεται ως πλαίσιο, αποδίδεται και ως συμφραζόμενα, συγκείμενο κ.λπ. 12

13 οιουδήποτε μήκους, που σχηματίζει ένα ενοποιημένο σύνολο». Το κείμενο «αποτελεί μια σημασιολογική μονάδα: μια μονάδα όχι μορφής, αλλά νοήματος» (αυτόθι: 2). Αντίθετα, η πρόταση αποτελεί μια λεξικογραμματική ενότητα (λεξικογραμματική = έκφραση/διατύπωση). Η ανάλυση του κειμένου στη ΣΛΓ μπορεί να γίνεται μέσω της πρότασης, αλλά πάντοτε σε συνάρτηση με το κοινωνικό-πολιτισμικό πλαίσιο, το συμφραστικό περιβάλλον. Σύμφωνα με τους Αρχάκη και Κονδύλη (2011: 96), «το μοντέλο ανάλυσης οποιασδήποτε επικοινωνιακής περίστασης προβλέπει τρία αμοιβαίως εξαρτημένα επίπεδα: το επίπεδο του συμφραστικού πλαισίου της περίστασης, το επίπεδο της σημασίας και το λεξικογραμματικό επίπεδο. [ ] οποιοδήποτε γλωσσικό κείμενο συγκροτείται στη βάση της συσχέτισης των σημειωτικών γνωρισμάτων του συμφραστικού πλαισίου με επιλογές από το σημασιολογικό σύστημα, οι οποίες πραγματώνονται στο λεξικογραμματικό σύστημα». Αυτή η σχέση απεικονίζεται στο ακόλουθο σχήμα: Σχήμα 1: Σχέση πλαισίου, σημασιολογικού και λεξικογραμματικού επιπέδου (επεξεργασία από Λύκου, 2000: 67) Η γλώσσα για τη ΣΛΓ έχει τρεις κύριες λειτουργίες (μεταλειτουργίες όπως τις ονομάζει ο Halliday): την αναπαραστατική (ideational), τη διαπροσωπική (interpersonal) και την κειμενική (textual). Η αναπαραστατική αντιπροσωπεύει την εμπειρία και αποτελείται από την εμπειρική και τη λογική μεταλειτουργία. Η διαπροσωπική (κοινωνική πραγματικότητα) εγκαθιδρύει και διατηρεί σχέσεις αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων που χρησιμοποιούν τη γλώσσα. Η 13

14 κειμενική (σημειωτική πραγματικότητα) δημιουργεί κείμενα με συνοχή και συνεκτικότητα. Οι μεταλειτουργίες εξυπηρετούν δεσμούς μεταξύ των γραμματικών συστημάτων από τη μία πλευρά και του πλαισίου της περίστασης (context of situation) και του πολιτισμικού πλαισίου (context of culture) 6 από την άλλη. Με αυτόν τον τρόπο το σύστημα της μεταβιβαστικότητας εκφράζει αναπαραστατικά νοήματα, το σύστημα της διάθεσης διαπροσωπικά και το σύστημα θέματος-ρήματος κειμενικά. Η ανάλυση του συγκειμενικού πλαισίου (συμφραστικού περιβάλλοντος) γίνεται από τον Halliday (όπως αναφέρεται στο Halliday & Martin: 78-79) μέσω του πεδίου (field), του τόνου (tenor) 7 και του τρόπου (mode). Το πεδίο αναφέρεται στην κοινωνική δράση («τι πραγματικά λαμβάνει χώρα»), με άλλα λόγια, τι είναι αυτό στο οποίο εμπλέκονται οι συμμετέχοντες. Ο τόνος αναφέρεται στη δομή των ρόλων («ποιος παίρνει μέρος»), δηλαδή στη φύση των συμμετεχόντων, στο στάτους τους και στους ρόλους τους. Συγκεκριμένα, τι είδους σχέσεις ρόλων επιτυγχάνονται μεταξύ των συμμετεχόντων, συμπεριλαμβανομένων των μόνιμων και των προσωρινών σχέσεων του ενός ή του άλλου είδους. Αναφέρεται επίσης στους τύπους του ρόλου ομιλίας που αναλαμβάνονται στο διάλογο και στο όλο σύμπλεγμα των κοινωνικά σημαντικών σχέσεων στις οποίες εμπλέκονται. Ο τρόπος αναφέρεται στη συμβολική οργάνωση («ποιο ρόλο παίζει η γλώσσα»), στο τι είναι, δηλαδή, αυτό που οι συμμετέχοντες αναμένουν ότι η γλώσσα θα κάνει γι' αυτούς σε μια συγκεκριμένη περίσταση. Αναφέρεται στη η συμβολική οργάνωση του κειμένου, το στάτους που έχει και τη λειτουργία του στο συμφραστικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου του διαύλου (γραπτός ή προφορικός - ή κάποιος συνδυασμός των δύο καθώς και του ρητορικού τρόπου (πειστικός, κατευθυντικός κ.λπ.). Στο μοντέλο του Martin αυτές οι τρεις μεταβλητές συναποτελούν το πλάνο της λειτουργικής διατυπικής ποικιλίας, όπως θα δούμε στην επόμενη ενότητα, όπου θα εξεταστούν οι σχέσεις του κειμενικού είδους με τη λειτουργική διατυπική ποικιλία. Παράλληλα με τις παραμέτρους της περίστασης επικοινωνίας και τις μεταλειτουργίες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τον τρόπο που οργανώνεται η 6 Οι όροι αυτοί πρωτοχρησιμοποιήθηκαν από τον Malinowski. 7 O όρος tenor αποδίδεται και ως συνομιλιακοί ρόλοι. 14

15 γλώσσα σε σχέση με τους ταυτόχρονους τρόπους νοήματος, η ΣΛΓ, ακολουθώντας τον Hjelmslev, αντιμετωπίζει τη γλώσσα ως ένα στρωματοποιημένο σύστημα, όπου ένα πιο «συγκεκριμένο» στρώμα 8 πραγματώνει ένα άλλο πιο «αφηρημένο» (Halliday & Martin, 2004). Η γραμματική και το λεξιλόγιο στη ΣΛΓ δεν είναι δύο διαφορετικά στρώματα αλλά δύο πόλοι ενός συνεχούς, της λεξικογραμματικής. Υπερβαίνοντας τον Hjelmslev, στη ΣΛΓ στρωματοποιείται το πλάνο περιεχομένου και απλώνεται στη σημασιολογία 9 και στη λεξικογραμματική, όπως φαίνεται στο σχήμα 2. Η σχέση ανάμεσα στα στρώματα της γλώσσας καλείται πραγμάτωση. Σχήμα 2: Στρωματοποίηση (Από Martin, 1997: 6) Πριν περάσουμε στην περιγραφή της σχέσης κειμενικού είδους και λειτουργικής διατυπικής ποικιλίας, θα ήταν σκόπιμο να αναφερθούμε και στην έννοια της ιεράρχησης (rank) στη ΣΛΓ, στην οποία οι γραμματικές μονάδες προσδιορίζονται με λειτουργικούς όρους. Αυτό σημαίνει αφενός ότι είναι τα σημεία προέλευσης των συστημάτων δικτύων (όπως της μεταβιβαστικότητας και της διάθεσης) και αφετέρου ότι λειτουργούν ως συστατικά μέρη στην ολότητά τους. Η ιεράρχηση στη λεξικογραμματική, όπως αποτυπώνεται στο σχήμα 3, δείχνει ότι οι μονάδες που βρίσκονται στην υψηλότερη θέση της ιεραρχίας συνίστανται από μο- 8 O Hjelmslev είχε χρησιμοποιήσει τον όρο «πλάνο» για το «στρώμα» της ΣΛΓ. Ο Martin ξαναχρησιμοποιεί τον όρο «πλάνο» για να περιγράψει τη διαφορά μεταξύ της δηλωτικής και της συνδηλωτικής σημειωτικής, π.χ., τα επίπεδα της γλώσσας και του συμφραστικού περιβάλλοντος. 9 Η «σημασιολογία» (semantics) του Halliday επεκτείνεται από τον Martin σε «σημασιολογία του λόγου» (discourse semantics). 15

16 νάδες της αμέσως επόμενης θέσης έως τη μονάδα που δεν διαθέτει εσωτερική συντακτική δομή και είναι στη χαμηλότερη θέση. πρόταση φράση/σύνολο λέξη μόρφημα Σχήμα 3: Ιεράρχηση (rank) στη γραμματική Με άλλα λόγια, ένα κείμενο αποτελείται από μία ή περισσότερες απλές προτάσεις, δηλαδή ένα σύνολο λέξεων με ένα τουλάχιστον ρηματικό σύνολο. Οι απλές προτάσεις μπορεί, επίσης, να περιλαμβάνουν ονοματικά σύνολα, επιθετικά σύνολα, επιρρηματικά σύνολα και προθετικές φράσεις. Αυτά με τη σειρά τους αποτελούνται από τουλάχιστον μία λέξη. Οι λέξεις συνίστανται από το περιεχόμενό τους, δηλαδή τη λεξική ή εννοιολογική αξία (value) τους, όσο και τη γραμματική τους λειτουργία, δηλαδή, τη σχέση τους με άλλες λέξεις στην πρόταση. Το συνολικό νόημα μιας λέξης είναι το άθροισμα και των δύο αυτών πτυχών. Οι λεξικές λέξεις ή λέξεις περιεχομένου (ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα, ε- πιρρήματα) λειτουργούν σε λεξιλογικά ανοικτά σύνολα μάλλον παρά σε κλειστά γραμματικά συστήματα, ενώ οι γραμματικές ή λειτουργικές λέξεις (άρθρα, αντωνυμίες, σύνδεσμοι, προθέσεις) έχουν μόνο τη γραμματική τους λειτουργία. Κάθε λέξη, τέλος, αποτελείται από ένα τουλάχιστον μόρφημα. Τα μορφήματα είναι η μικρότερη διακριτή μονάδα γραμματικής. 2.2 Κειμενικό είδος και λειτουργική διατυπική ποικιλία Αν και την πρώτη προσπάθεια διάκρισης των ειδών του λόγου, και ειδικότερα του ρητορικού, την οφείλουμε στον Αριστοτέλη, ο οποίος αναφέρει στη Ρητορική του: Ἔστιν δὲ τῆς ῥητορικῆς εἴδη τρία τὸν ἀριθμόν τοσοῦτοι γὰρ καὶ οἱ ἀκροαταὶ τῶν λόγων ὑπάρχουσιν ὄντες. σύγκειται μὲν γὰρ ἐκ τριῶν ὁ λόγος, ἔκ τε τοῦ λέγοντος καὶ [1358b] περὶ οὗ λέγει καὶ πρὸς ὅν, καὶ τὸ τέλος πρὸς τοῦτόν 16

17 ἐστιν, λέγω δὲ τὸν ἀκροατήν. [...] ὥστ ἐξ ἀνάγκης ἂν εἴη τρία γένη τῶν λόγων τῶν ῥητορικῶν, συμβουλευτικόν, δικανικόν, ἐπιδεικτικόν», 10 ο μεγάλος Ρώσος θεωρητικός M. Bakhtin είναι αυτός ο οποίος θα κάνει λόγο για το genre το (όπως παρατίθεται στο Halliday & Martin, 2004: 83): Σε όλες τις διαφορετικές περιοχές της ανθρώπινης δραστηριότητας εμπλέκεται η χρήση της γλώσσας. [...] Η γλώσσα πραγματώνεται υπό μορφή μεμονωμένων συγκεκριμένων κειμένων 11 (προφορικών και γραπτών) από τους συμμετέχοντες σε διάφορες περιοχές της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τα κείμενα αντανακλούν τις ειδικές συνθήκες και τους στόχους κάθε τέτοιας περιοχής, όχι μόνο μέσω του περιεχομένου τους (θεματικό) και του γλωσσικού τους ύφους, της επιλογής δηλαδή λεξικών, φρασεολογικών και γραμματικών πόρων της γλώσσας, αλλά πάνω απ όλα μέσω της συστατικής δομής τους. Και οι τρεις αυτές πλευρές θεματικό περιεχόμενο, ύφος και συστατική δομή- είναι αδιάρρηκτα συνδεδεμένες με το σύνολο του κειμένου, και καθορίζονται εξίσου από την ιδιαίτερη φύση της συγκεκριμένης σφαίρας επικοινωνίας. Κάθε μεμονωμένο κείμενο είναι ατομικό βέβαια, αλλά κάθε σφαίρα στην οποία χρησιμοποιείται η γλώσσα αναπτύσσει τις δικές της σχετικά σταθερές μορφές αυτών των κειμένων. Αυτές μπορούμε να τις ονομάσουμε «κειμενικά είδη της ομιλίας». 12 Τις ιδέες του Bakhtin απηχούν οι απόψεις της ΣΛΓ 13 για το κειμενικό είδος, οι οποίες έχουν εξελιχθεί κυρίως από τον J. R. Martin ( β) και γενικότερα από τη «σχολή του Σύδνεϋ» (βλ. Christie & Martin, 1997 Macken- Horarik, 2002 Martin & Rose, 2008). Σύμφωνα με τον Martin (1992: 505) το κειμενικό είδος είναι «μία σταδιακή, στοχοθετημένη κοινωνική διαδικασία». Όπως αναλύεται στο Martin (2009: 13) και στο Martin & Rose (2008:6), η διαδικασία του κειμενικού είδους είναι σταδιακή, γιατί απαιτούνται συνήθως περισσότερες από μία φάσεις νοήματος κατά την πραγμάτευση ενός κειμενικού είδους: τα κειμενικά είδη αποτελούνται από διακριτά μέρη που συνεργάζονται για να δομήσουν το νόημα ενός κειμένου. Είναι επίσης στοχοθετημένη, γιατί οι φάσεις αυτές έχουν στόχο να ολοκληρώσουν κάτι, το οποίο, εάν μείνει στη μέση, μας προκαλεί απογοήτευση, και κοινωνική, γιατί τα κειμενικά είδη λειτουργούν αλληλεπιδραστικά: οι 10 «Τρία είδη ρητορικής υπάρχουν γιατί τόσων ειδών είναι και οι ακροατές των λόγων. Τρία είναι τα συστατικά στοιχεία ενός λόγου: ο ομιλητής, [1358b] το θέμα για το οποίο μιλάει και, τέλος, αυτός στον οποίο απευθύνεται αυτός, δηλαδή ο ακροατής, είναι και ο τελικός στόχος του λόγου [...] Υποχρεωτικά, επομένως, τα είδη των ρητορικών λόγων είναι τρία: ο συμβουλευτικός, ο δικανικός και ο επιδεικτικός.» (Μτφρ. Δ. Λυπουρλής, Αριστοτέλης. Ρητορική Βιβλίο Πρώτο. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος). 11 Εδώ ο όρος «κείμενο» έχει αντικαταστήσει τον όρο «εκφώνημα» (utterance) του Bakhtin (βλ. Bakhtin, 1986: 60). 12 Στο πρωτότυπο «speech genres» (αυτόθι). 13 Εκτός από τη ΣΛΓ υπάρχουν και άλλες δύο πολύ γνωστές προσεγγίσεις για τα κειμενικά είδη, γνωστές ως New Rhetoric και ESP (English for Specific Purposes). Για αναλυτική παρουσίαση αυτών των προσεγγίσεων βλ. Hyon,

18 συγγραφείς τους τα διαμορφώνουν για διαφόρων ειδών αναγνώστες. Η έννοια του κειμενικού είδους περιγράφει την επίδραση του πολιτισμικού πλαισίου στη γλώσσα, ενώ η λειτουργική διατυπική ποικιλία περιγράφει την επίδραση των διαστάσεων του πλαισίου της περίστασης στον τρόπο που χρησιμοποιείται η γλώσσα (βλ. Eggins, 2004:9). Όπως βλέπουμε και στο σχήμα 4, ο Martin στο στρωματοποιημένο μοντέλο του τοποθετεί το κειμενικό είδος σε υψηλότερο επίπεδο αφαίρεσης από τη λειτουργική διατυπική ποικιλία. Σχήμα 4: Κειμενικό είδος, λειτουργική διατυπική ποικιλία και μεταλειτουργίες (Από Martin, 1997: 8) Ο Martin υποδεικνύει για την ανάλυση του κειμένου μια διαδικασία σε τρία επίπεδα: το κειμενικό είδος πραγματώνεται μέσω της λειτουργικής διατυπικής ποικιλίας καθώς η λειτουργική διατυπική ποικιλία πραγματώνεται μέσω της γλώσσας. Μέσω της μετα-πλεοναστικότητας (πραγμάτωσης του ενός επιπέδου μέσω του άλλου) τα κείμενα σχετίζονται όχι μόνο με τα συστήματα που συγκεκριμενοποιούν, αλλά και με όλα τα συστήματα στο μοντέλο. Οι μεταβλητές του πεδίου, του τόνου και του τρόπου συναποτελούν εδώ το πλάνο της λειτουργικής διατυπικής ποικιλίας, ενώ ο Halliday αναφέρεται συνολικά σε αυτές ως «περίσταση επικοινωνίας» (Halliday & Martin, 2004: 79). Το στρωματοποιημένο μοντέλο του συμφραστικού περιβάλλοντος έχει αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικό στην εκπαιδευτική γλωσσολογία στην Αυστραλία και, πέρα από τον διάλογο που έχει ανοίξει στην κοινωνιοσημειωτική 18

19 θεωρία εμπλέκοντας τη ΣΛΓ, την κριτική θεωρία και τον μεταδομισμό, έχει οδηγήσει σε μία επανατοποθέτηση του κειμενικού είδους κάτω ένα πιο αφηρημένο επίπεδο της ιδεολογίας (Halliday & Martin, 2004: 84-85). Ο συνδυασμός της ιδεολογίας με το κειμενικό είδος θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως δύο πλάνα του πολιτισμικού πλαισίου. Η ιδεολογία ασκεί περιοριστική επιρροή μέχρι ενός ορισμένου βαθμού στις επιλογές του κειμενικού είδους, που λειτουργεί ως μορφή έκφρασης, όπως και η λειτουργική διατυπική ποικιλία και η γλώσσα. Η ιδεολογία εστιάζει στην κοινωνική υποκειμενικότητα στους τρόπους που οι λόγοι της τάξης, του φύλου, της εθνικότητας και της γενιάς τοποθετούν τους ομιλητές όσον αφορά το δυναμικό νοήματος του πολιτισμού τους. Σχήμα 5: Πολιτισμικό πλαίσιο και γλώσσα (Από Halliday & Martin, 2004: 87) Η εμπειρία από τη διδασκαλία των κειμενικών ειδών -στην Αυστραλία επίσης- έχει οδηγήσει την Macken-Horarik (2002: 24-25) να κάνει λόγο για ένα σχήμα που χρησιμοποιείται σε μαθησιακά πλαίσια συνδυάζοντας τις «δίδυμες έννοιες του κειμενικού είδους και της λειτουργικής διατυπικής ποικιλίας», όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα: Πίνακας 1: Κριτική άποψη του πλαισίου Κειμενικό είδος (γιατί;) Τα κειμενικά είδη είναι σταδιακές, στοχοθετημένες γλωσσικές διαδικασίες χρησιμοποιούμε διαφορετικά κειμενικά είδη στη γλώσσα οι στόχοι ή οι σκοποί των χρηστών επηρεάζουν τον τύπο του κειμένου που παράγουν. Κάθε στάδιο του κειμένου συμβάλλει στην επίτευξη του γενικού κοινωνικού σκοπού των μετεχόντων. 19

20 Πεδίο (τι;) Τόνος / Συνομιλιακοί ρόλοι (ποιος;) Τρόπος (πώς;) Είναι η κοινωνική δραστηριότητα των μετεχόντων (τι συμβαίνει). Το περιεχόμενο (θέμα) είναι μία πτυχή του πεδίου. Στον γραπτό λόγο το πεδίο είναι το περιεχόμενο, γιατί η αναδόμηση του πεδίου από τον αναγνώστη εξαρτάται αποκλειστικά από τη γλώσσα. Αναφέρεται στην υποτιθέμενη σχέση των μετεχόντων σε ένα επικοινωνιακό συμβάν (ποιος παίρνει μέρος). Ποια είναι η κοινωνική τους θέση, η οικειότητα μεταξύ τους και ο βαθμός της συναισθηματικής διάθεσης σε μία αλληλεπίδραση. Στο γραπτό λόγο η σχέση αφορά συχνά διαφορετική κοινωνική θέση (δάσκαλος με μαθητή), με σημαντική κοινωνική απόσταση μεταξύ συγγραφέα και αναγνώστη (που συνιστούν απρόσωπους συνομιλιακούς ρόλους). Αναφέρεται στον ρόλο που παίζει η γλώσσα (πώς χρησιμοποιείται η γλώσσα). Η απλούστερη διάκριση είναι αυτή μεταξύ γραπτού και προφορικού λόγου. Ο τρόπος μπορεί να αναπαρασταθεί ως ένα συνεχές, που κινείται από κείμενα που είναι πιο «προφορικά» προς άλλα περισσότερο «γραπτά». Ο τρόπος επίσης επηρεάζεται από τη σημειωτική απόσταση των δύο ειδών: αφενός την απόσταση του ομιλητή ή του συγγραφέα από τα γεγονότα όσον αφορά το ποια γλώσσα χρησιμοποιείται (από τη γλώσσα εν δράσει προς τη γλώσσα ως στοχασμό) και αφετέρου την απόσταση των ίδιων των μετεχόντων κατά την αλληλεπίδραση (από την επικοινωνία που έχει υψηλή ανατροφοδότηση έως την επικοινωνία με καθυστερημένη -ή και καθόλου- ανατροφοδότηση). Μία ακόμη προσέγγιση από τον ευρύτερο χώρο της ΣΛΓ συνιστά το μοντέλο των Knapp και Watkins (2005: 37-38), το οποίο εστιάζει στην εκπαίδευση και τον γραμματισμό και έχει ως βασικές κατηγορίες το κειμενικό είδος, το κείμενο και τη γραμματική. Η χρησιμότητα τους έγκειται στη δυνατότητα που παρέχουν για σαφείς συνδέσεις ανάμεσα: στο κειμενικό είδος, το κοινωνικό πλαίσιο και τις σχέσεις εντός των οποίων παράγονται τα κείμενα, στο κείμενο, τις γλωσσικές διεργασίες που χρησιμοποιούνται για τη δόμηση των προϊόντων των κειμενικών ειδών και στη γραμματική, τις επιλογές και τους περιορισμούς που έχουν οι χρήστες της γλώσσας όταν συνταιριάζουν λέξεις στα κείμενα. Στο μοντέλο τους προτείνουν μία διαγραμματική αναπαράσταση για τα κειμενικά είδη στη σχολική μάθηση, όπως απεικονίζεται στον πίνακα της επόμενης σελίδας. 20

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Συστημικές-Λειτουργικές προσεγγίσεις σε κείμενα (texts):

Συστημικές-Λειτουργικές προσεγγίσεις σε κείμενα (texts): Συστημικές-Λειτουργικές προσεγγίσεις σε κείμενα (texts): Συνθήματα από Διαδηλώσεις στην Ελλάδα της κρίσης Δημήτρης Σεραφής, Πάντειο Πανεπιστήμιο & University of Neuchâtel ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Βασικές έννοιες και

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού»

Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού» Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού» Μπαμπαλιούτας Δημήτρης, δάσκαλος, Med. Βόλος, Μάρτιος 2011 1 Γραμματισμός [1] (literacy) Μεταβολή-διεύρυνση

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #2: Κειμενοκεντρική Προσέγγιση Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ -

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - Τάξη Δείκτες Επιτυχίας Κατανόηση Γραπτού Λόγου Δείκτες Επάρκειας A Τα παιδιά 1. Τοποθετούν ένα κείμενο σε πλαίσιο (θεματικό,

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά 15-9-2016 Πώς δουλέψαμε στο γλωσσικό μάθημα; Προγράμματα Σπουδών. Στοχοκεντρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: H MAΘΗΣΙΑΚΗ ΑΞΙΑ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥΣ Τι έγινε;

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac. Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.cy 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4,

Διαβάστε περισσότερα

1 Κριτική Ανάγνωση Κειμένου Κώστας Δ. Ντίνας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας 2 Θέμα της παρουσίασης να δειχθεί πώς στο πλαίσιο του Κριτικού

1 Κριτική Ανάγνωση Κειμένου Κώστας Δ. Ντίνας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας 2 Θέμα της παρουσίασης να δειχθεί πώς στο πλαίσιο του Κριτικού 1 Κριτική Ανάγνωση Κειμένου Κώστας Δ. Ντίνας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας 2 Θέμα της παρουσίασης να δειχθεί πώς στο πλαίσιο του Κριτικού Γραμματισμού (επιλέγουμε και) επεξεργαζόμαστε αυθεντικά κείμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ Μέσω κανόνων Πλεονεκτήματα: κέρδος χρόνου, δυνατότητα επαναλήψεων, εκμετάλλευση των γνωστικών ικανοτήτων των μαθητών, λιγότερη διδακτική προετοιμασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( )

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( ) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Μάιος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ (2013-2014) Κεντρική Επιμόρφωση για Διευθυντές/ντριες & Εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΑΚΟΝΙΔΗΣ, ΔΠΘ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΕΚΑΚΗ, ΑΠΘ Α ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ 201 6-2017 2 ο παραδοτέο Περιεχόμενο 1. Εισαγωγή: το θέμα και η σημασία του, η σημασία διερεύνησης του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 013-014 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προγραμματισμός κατά ενότητα 1 η ΕΝΟΤΗΤΑ Από τον τόπο μου σ όλη την Ελλάδα Ταξίδια, περιηγήσεις, γνωριμία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ: Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΔΙΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ: Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «H γλώσσα [ανάγνωση και η γραφή] ως τοπικά εδρασμένη κοινωνική πρακτική: Δεδομένα από τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας σε παιδιά Ρομά» Τριανταφυλλιά Κωστούλη ΠΤΔΕ, ΑΠΘ ΔΙΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία των Κειμενικών Ειδών

Θεωρία των Κειμενικών Ειδών Θεωρία των Κειμενικών Ειδών Μαρία Ποιμενίδου Δρ. Νηπιαγωγός, Κοινωνιολόγος mpoimenidou@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση Κειμενικό είδος Γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα»

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» Τα θέματά μας Γιατί «μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας» για εσάς; Ποιους τομείς είναι δυνατόν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση. Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ

Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση. Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ 2009-10 Τι είναι γλώσσα; Γλώσσα είναι το σύστημα ήχων ( φθόγγων ) και εννοιών που χρησιμοποιούν οι ανθρώπινες κοινότητες για

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό (συνάφεια θεματικών ενοτήτων και λογοτεχνικού παιχνιδιού/γραμματισμού)

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Στόχος της ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν κριτικά οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται στα νέα βιβλία της γλώσσας,

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ M.A.K HALLIDAY

Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ M.A.K HALLIDAY Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ M.A.K HALLIDAY της Χριστίνας Λύκου (πηγή www.komvos.edu.gr) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Μ.Α.Κ. Halliday, σε ανοιχτή επιστολή του που δημοσιεύεται σε αυτό το τεύχος του Γλωσσικού Υπολογιστή,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ( )- ΦΑΣΗ Γ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ( )- ΦΑΣΗ Γ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014)- ΦΑΣΗ Γ Παρατήρηση Οπτικογραφημένης Διδασκαλίας Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Η διδασκαλία πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Τι ισχύει για τους εισακτέους μέχρι και το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Σύμφωνα με το Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο

Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο 1.1 Στόχοι Οι σπουδαστές στο Επίπεδο 1 του ICCLE είναι ικανοί να κατανοούν βασικά γλωσσικά στοιχεία που σχετίζονται με συνήθη καθημερινά θέματα. Είναι ικανοί

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΝΓ

2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΝΓ 2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΝΓ 2.1. Πρόγραμμα Σπουδών Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας του Νηπιαγωγείου Στόχοι - Άξονες Περιεχομένου Κατανόηση θέματος που εκφέρεται στην ΕΝΓ.

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Αρχικές αναζητήσεις στη γλωσσική διδασκαλία Σύνδεση της ανάγνωσης με θρησκευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 7: Παιχνίδι και μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 7: Παιχνίδι και μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 7: Παιχνίδι και μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να προσδιοριστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Περίληψη είναι μικρής έκτασης κείμενο, με το οποίο αποδίδεται συμπυκνωμένο το περιεχόμενο ενός ευρύτερου κειμένου. Έχει σαν στόχο την πληροφόρηση των άλλων, με λιτό και περιεκτικό τρόπο, για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Τι είναι Αναλυτικό Πρόγραμμα; Τι είναι οι σκοποί; Τι είναι ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ; Τι είναι τα περιεχόμενα; Τι είναι η μεθόδευση; Πως συνδέονται αυτά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ https://sym.pblogs.gr ΕΙΔΗ ΛΟΓΟΥ ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; Αφήγηση, περιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Σχεδιασμός... αντιμετωπίζει ενιαία το πλαίσιο σπουδών (Προδημοτική, Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο), είναι συνέχεια υπό διαμόρφωση και αλλαγή, για να αντιμετωπίζει την εξέλιξη,

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: Οκτώβριος 2012-Μάρτιος υμμετέχοντες: 18 παιδιά Ε τάξης από 4 διαφορετικά δημοτικά σχολεία της Φλώρινας

Διάρκεια: Οκτώβριος 2012-Μάρτιος υμμετέχοντες: 18 παιδιά Ε τάξης από 4 διαφορετικά δημοτικά σχολεία της Φλώρινας 1 Διάρκεια: Οκτώβριος 2012-Μάρτιος 2013 υμμετέχοντες: 18 παιδιά Ε τάξης από 4 διαφορετικά δημοτικά σχολεία της Φλώρινας υναντήσεις: 2 διδακτικά δίωρα την εβδομάδα σε εξωδιδακτικό χρόνο 2 Παιδαγωγική των

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι

Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι Εισαγωγικά: τι είναι γλώσσα, τι είναι γλωσσολογία Διδάσκοντες: Επίκ. Καθ. Μαρία Λεκάκου, Λέκτορας Μαρία Μαστροπαύλου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία ως κατασκευή και όχι ως μετάδοση ως αποτέλεσμα εμπειρίας και όχι ως μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της γραμματικής: Από τη γλωσσική δομή στο κειμενικό είδος

Η διδασκαλία της γραμματικής: Από τη γλωσσική δομή στο κειμενικό είδος Η διδασκαλία της γραμματικής: Από τη γλωσσική δομή στο κειμενικό είδος Έλενα Ιωαννίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια στη Διδακτική της Γλώσσας Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Από πού ξεκινάμε; Τι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφίδες για τη Νεοελληνική Γλώσσα

Ψηφίδες για τη Νεοελληνική Γλώσσα [1] Ψηφίδες για τη Νεοελληνική Γλώσσα Παρουσίαση και ενδεικτικά παραδείγματα εκπαιδευτικής αξιοποίησης Συντάκτρια: Μαρία Αλεξίου (εκπαιδευτικός ΠΕ02, ΜΔΕ Θεωρητικής Γλωσσολογίας, συντονίστρια του ψηφιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες για την Ανάπτυξη

Θεωρίες για την Ανάπτυξη Θεωρίες για την Ανάπτυξη Πολιτισμική προσέγγιση (Vygotsky) Βιο-οικολογική προσέγγιση Bronfenbrenner ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ι 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Vygotsky, L.S. (1978/1997)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ -

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - Τάξη Δείκτες Επιτυχίας Κατανόηση Γραπτού Λόγου Δείκτες Επάρκειας Β Τα παιδιά 1. Τοποθετούν ένα κείμενο σε πλαίσιο (θεματικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 1 η ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ (ΑΛΛΗΛΟ-)ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2012-2013. Διοργάνωση: Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β. Καλοκύρη Παρασκευή 14 - Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές»

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» «Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» (Πρόγραμμα Σπουδών για την Οπτικοακουστική Έκφραση) εισηγητής: Μένης Θεοδωρίδης Αγαπητοί φίλοι, Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους διοργανωτές για την

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα