Η κτιτορική παράσταση της μονής της Αγίας Παρασκευής στο Μονοδέντρι της Ηπείρου (1414)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η κτιτορική παράσταση της μονής της Αγίας Παρασκευής στο Μονοδέντρι της Ηπείρου (1414)"

Transcript

1 Η κτιτορική παράσταση της μονής της Αγίας Παρασκευής στο Μονοδέντρι της Ηπείρου (1414) Μυρτάλη ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ ΑΘΗΝΑ 2003

2 Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου Η ΚΤΙΤΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ (1414) K^J μικρός μοναστηριακός ναός της Αγίας Παρασκευής στο Ζαγόρι, κοντά στο χωριό Μονοδέντρι του νομού Ιωαννίνων έχει το προνόμιο να διασώζει ένα από τα ύστατα ζωγραφικά έργα του δεσποτάτου της Ηπείρου 1. Έχει το προνόμιο, επίσης, να διατηρεί την κτιτορική επιγραφή, που μνημονεύει την ανέγερση και την ιστόρηση της εκκλησίας από τον βοεβόδα Μιχαήλ Θεριανό το , και μεγάλη παράσταση του Θεριανού και της οικογενείας του 3 (Εικ. 1). Η ωραία τοιχογραφία, μοναδική σε τούτη την εποχή της Ηπείρου, αποτελεί αντικείμενο της σύντομης εργασίας που αφιερώνεται στη μνήμη του Νίκου Οικονομίδη. Η μονή της Αγίας Παρασκευής, τιμώμενη στο όνομα της ιδιαίτερα αγαπητής στην Ήπειρο αγίας 4, είναι κτισμένη στο χείλος της χαράδρας του Βίκου, έχοντας απέναντι θεόρατο και τετράβαθο το φαράγγι. Ο ναός, στο νοτιοανατολικό άκρο της, είναι μονόχωρο, λιθόκτιστο και ξυλόστεγο οικοδόμημα με ημικυκλική στο εξωτερικό αψίδα του Ιερού, με νεότερο νάρθηκα. Η νότια πλευρά του κυρίως ναού φαίνεται ότι ξανακτίσθηκε ύστερα από καταστροφή και τοιχογραφήθηκε το Αργότερα, υψώθηκαν και ευθυγραμμίσθηκαν οι τοίχοι της εκκλησίας και τοποθετήθηκε ξύλινη, επίπεδη οροφή. Εκτός από το νότιο τοίχο του κυρίως ναού και τα μέρη επάνω του νότιου στο Ιερό και του βόρειου τοίχου όπου χάλασε η ζωγραφική με την προσθήκη σε ύψος και τη 1. Για τη μονή και τις τοιχογραφίες βλ. Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινά και μεσαιωνικά μνημεία Ηπείρου, Δυτικόν Ζαγόρι, Azi 21 (1966), Χρονικά, σ , πίν Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Οι τοιχογραφίες της μονής Βίκου στο Μονοδέντρι της Ηπείρου, Όγδοο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης. Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, Αθήνα 1988, σ Δ. Καμαρούλιας, Τα μοναστήρια της Ηπείρου, Α. Αθήνα 1996, σ , εικ (με προηγούμενη βιβλιογραφία) (στο εξής: Μοναστήρια). Το Μονοδέντρι αποτελούσε άλλοτε την άνω από τις τρεις συνοικίες της Βεζίτζας-Βεΐτσας-Βίτσας (βλ. Δ.Μ. Σάρρος, Ήπειρωτικαί ενθυμήσεις ή χρονικά σημειώματα και έπιγραφαί, ΗπειρΧρον IB' (1937), σ Α.Γ. Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγίου Μηνά στο Μονοόένόρι, Αθήνα 1991, σ. 29 κ.ε., με προηγούμενη βιβλιογραφία). Το χωριό απέχει περί τα 25 χλμ. από την πόλη των Ιωαννίνων, η οποία πήρε από το 14ο αιώνα τη θέση της Άρτας ως πρωτεύουσα του δεσποτάτου. Ας σημειωθεί ότι η ονομασία του ελληνικού κράτους της Ηπείρου ως δεσποτάτου είναι η τρέχουσα στο Χρονικό των Ιωαννίνων, που αναφέρεται σε γεγονότα του 13ου και του 14ου αιώνα. Βλ. Λ.Ι. Βρανούσης,Τό Χρονικόν των 'Ιωαννίνων, κατ' άνέκδοτον δημώδη έπιτομήν, Ακαδημία Αθηνών, ΕΜΑ 12 (1962), σ. 75 (παρ. 2,3), 76 (παρ. 4). Επίσης, στο σύγχρονο της Αγίας Παρασκευής Χρονικό των Τόκκων. Βλ. G. Schirò, Τό Χρονικόν των Τόκκων. Τά 'Ιωάννινα κατά τάς αρχάς τοϋ ΙΕ' αιώνος, έκδ. Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1965, σ. 29 (στ. 1366,1372), 30 (στ. 1390), 37 (στ. 2114), 39 (στ. 2170), 40 (στ. 3030,3113). 2. Λ. Πολίτης, Ή κτητορική επιγραφή της μονής Αγίας Παρασκευής Βίτσας καί ή χρονολογία της. Ελληνικά 20 (1967). σ , πίν. 17. Λ. Βρανούσης, Ιστορικά καί τοπογραφικά τού μεσαιωνικού κάστρου των 'Ιωαννίνων, Χαριστήριον εις Αναστάσιον Κ. Όρλάνόον, Δ', Αθήναι 1968, σ , σημ. 1, εικ. 17α (ανατύπωση EHM 1968, σ , εικ. 17α) (στο εξής: Ιστορικά και τοπογραφικά). Κατά τον Πολίτη (σ. 425) το έτος είναι το 1414, κατά τον Βρανούση (σ ) το 1413/14, και αυτό γράφεται συνήθως, ενώ με τα δεδομένα έτους και ινδικτιώνας το ορθό είναι 1414 (βλ. επίσης παρακάτω, υποσημ. 14). 3. Οι φωτογραφίες των εικ. 1-4 είναι του Β. Πτηνόπουλου, των εικ. 5-7 του Μ. Σκιαδαρέση.Φωτογραφίες του συνόλου και λεπτομερειών της τοιχογραφίας έχουν δοθεί σε προηγούμενα δημοσιεύματα (Μ. Beza, Urme Românesti in Räsäritul Ortodox, Βουκουρέστι 1937, σ. 133 κ.ε., εικ. σ Βοκοτόπουλος, ό.π. (υποσημ. 1), σ. 305, πίν. 311α-β. Έγχρωμες μετά τη συντήρηση Καμαρούλιας, Μοναστήρια, εικ Δ.Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Μεταβυζαντινή τέχνη, Ήπειρος, χρόνια ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού, (γενική εποπτεία Μ.Β. Σακελλαρίου), Αθήνα 1997, εικ. 263). 4. Σε δεκάδες αριθμούνται τα μοναστήρια και οι ναοί της Αγίας Παρασκευής (βλ. Καμαρούλιας, Μοναστήρια, Α-Β'). 5. Σύμφωνα με την τετράστιχη μεγαλογράμματη επιγραφή ανάμεσα στους αγίους Ευθύμιο και Αντώνιο: + Ανακαινίσθη ή παρούσα ιστορία, διά συνδρομής Ματθαίου ιερομόναχου, κ(αϊ) Κυρίλλου ιερομόναχου, εν ετει ΑΧΠΘ (βλ. Σάρρος, ό.π. Βοκοτόπουλος, ό.π. (υποσημ. 1), σ. 305, πίν. 312γ. Βρανούσης, Ιστορικά και τοπογραφικά, εικ. 17γ. Καμαρούλιας, Μοναστήρια, Α, εικ. 331). 231

3 ΜΥΡΤΑΛΗ ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Εικ. 1. Η κτιτορική παράσταση. διάνοιξη παραθύρων, οι αρχικές τοιχογραφίες διατηρούνται στις άλλες επιφάνειες και είναι οργανωμένες σε δύο επάλληλες ζώνες 6. Στην αψίδα του Ιερού εικονίζεται η Θεοτόκος με την επωνυμία «Ή Μεγάλη Παναγία», και κάτω συλλειτουργούντες οι άγιοι Ιωάννης ο Χρυσόστομος και Γρηγόριος, Βασίλειος ο Μέγας και Αθανάσιος. Το μέτωπο της αψίδας κοσμεί ο Ευαγγελισμός της Παναγίας 7 και το αέτωμα η Ανάληψη του Χριστού 8 (Εικ. 2) - αρχή και πέρας της ευαγγελικής ιστορίας που εικονογραφείται σε διαδοχικούς πίνακες στην πρώτη 6. Μεγαλύτερες φθορές παρουσιάζουν στο βόρειο και το νότιο (ανατολικό τμήμα) τοίχο. Ο καθαρισμός και η συντήρηση πραγματοποιήθηκαν κατά το 1975 και 1977 από τον αείμνηστο ζωγράφο-συντηρητή Σάββα Τζανετάκη και συνεργάτες του (Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Βυζαντινά, μεσαιωνικά και νεώτερα μνημεία Ηπείρου, ΑΔ 30 (1975), Χρονικά, σ. 225, πίν. 141α-δ. Η ίδια, Κέντρο Συντηρήσεως Αρχαιοτήτων, ΑΔ 32 (1977), Χρονικά, σ. 10, πίν. 19α. Δ.Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Βυζαντινά, μεσαιωνικά και νεώτερα μνημεία Ηπείρου, ΑΔ 32 (1977), Χρονικά, σ. 163). 7. Αχειμάστου-Ποταμιάνου,ΑΖΙ 30, ό.π., πίν δ.ό.π.,πίν. 141γ. 232

4 H KTITOPIKH ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ επάνω ζώνη των μακρών πλευρών. Στο νότιο τοίχο σώζεται η Γέννηση του Χριστού, το βόρειο τοίχο κοσμούν ο Χριστός Ελκόμενος στο σταυρό, η Σταύρωση, ο Ενταφιασμός, ο Λίθος και η Ανάσταση 9. Η Γέννηση και αντίκρυ η Ανάσταση εντάσσονται στο χώρο του Ιερού. Στο αέτωμα της δυτικής πλευράς ιστορείται η Κοίμηση της Θεοτόκου (Εικ. 3), απέναντι στην Ανάληψη. Στη δεύτερη κοσμητική ζώνη παριστάνονται στο δυτικό τοίχο, παράπλευροι της θύρας, οι αρχάγγελοι Γαβριήλ, κάτω από τόξο, και Μιχαήλ «ό Φύλαξ» 10. Ακολουθούν στο βόρειο τοίχο ο Μιχαήλ Θεριανός με τη συμβία του Θεοδώρα και τα δύο παιδιά τους σε ιδιαίτερο πίνακα, οι στρατιωτικοί άγιοι Θεόδωρος ο Τήρων (Εικ. 4), Θεόδωρος ο Στρατηλάτης, Δημήτριος και Γεώργιος σε συνεχή κιονοστοιχία, και προβαλλόμενος σε κιονοστήρικτο τόξο μπροστά στο Ιερό ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, που θα είχε αντίκρυ στο νότιο τοίχο την αγία Παρασκευή, η οποία εικονίζεται σε αυτή τη θέση στις τοιχογραφίες του Στο βόρειο τοίχο του Ιερού παριστάνονται οι διάκονοι άγιοι Ρωμανός ο Μελωδός και Στέφανος ο Πρωτομάρτυς 12. Αδρά διακοσμητικά θέματα με δικέφαλους αετούς, αλέκτορα και πελαργό, φυτικά πλέγματα και ανθεμωτούς ελικοειδείς βλαστούς στολίζουν σε γραπτή ποδέα την αγία Τράπεζα και εκείνη της πρόθεσης, πληρούν τον κάμπο ψηλά στον πίνακα των διακόνων και το μέτωπο των τόξων στη σειρά των αγίων και διατρέχουν το κάτω μέρος των τοίχων. Στο υπέρθυρο της εισόδου είναι η κτιτορική επιγραφή σε τέσσερις στίχους: + ΑΝΗΓΕΡΘ(Η) K(AÌ) ANHCTOPÎO(H) Ο 0EÎOC NAOC OYTOC T(HC) ATÎ(AC) MET(A)A(0)MAPTYP(OC) TOYX(PICTO)Y ΠΑ- PACKEBHC. ΔΓ ΕΞΟΔΟΥ (TE) K(AÌ) TÌAHPÓCEQC, TOY ÈYT(E)NECT(A)TOYΚΫΡΪ(ΟΥ) ΜΗΧ[Α]ΗΑ ΒΩΗΒΩΝΔΑ ΤΟΥ ΘΕΡΪΑΝΟΫ./ ΗΝ ΔΕΔΩΚΕΝ ΕΝ ΤΩ ΝΑΩ, [. ] Κ(ΑΙ) THC TENEÄC K(AÌ) AaEA<PÓT(H)T(OC) ΑΥΤΟΥ. K(AÌ) ΠΑΝΤΩΝ ΟΔΩΝ ΤΩΝ ΒΕΖΗΤΖΗΝΩΝ, ΚΛΗΡΟΝΟΜΩΝ/ Εικ. 2. Η Ανάληψη. Απόστολοι στο οεξώ ημιχόριο. Λεπτομέρεια. ΚΤΗΤΟΡΩΝ ΜΗΚΡΩΝ Τ(Ε), K(AÌ) ΜΗΖΩΝΩΝ ΕΠΙ THC BACMEÌAC ΤΟΥ ΠΑΝΥΨΙΛΟΤ(Α)Τ(ΟΥ) AECnOTOY Η- Μ(ΩΝ) ΚΑΡΟΥΑΑ TOY AOYKOC 13 : / ÈN ΕΤΗ ^ω[^\κ]β (INAIKTIÛN)OC Ζ^' 14 : ΠΑΡΕΔΡΕΒΩΝΤΟϋ ÈN ΤΗ ΜΟΝΗ ΜΜΑΝΟΥΗΛ IEPÉ&C) ΤΟΫΦΕΓΓΑΡΟΥΔ(Η) 15 : 9. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ΑΔ 32, ό.π., πίν. 19α. Για την οικογένεια των Τόκκων ΕΑ. Ζαχαριάδου, Οι χίλιοι στίχοι 10. Βοκοτόπουλος, ό.π. (υποσημ. 1), πίν. 310γ. Καμαρούλιας, Μοναστήρια, Α, εικ Ο καθαρισμός της επιγραφής στο μέρος της χρονολογίας επι στην αρχή του Χρονικού των Τόκκο, ΗπειρΧρον 25 (1983), σ. 177 κ.ε. 11. Καμαρούλιας, Μοναστήρια, Α, εικ. 13. βεβαίωσε την ορθότητα ανάγνωσης των λειψάνων της από τον 12. Βοκοτόπουλος, ό.π. (υποσημ. 1), σ. 305, πίν. 312α-β. Από λάθος, ασφαλώς οφειλόμενο στο δυσδιάκριτο των παραστάσεων τό (υποσημ. 1), σ. 304, μετέγραψε ΕΝ ΕΤ[ΕΙ...], χωρίς άλλα στοι Πολίτη και τον Βρανούση (βλ. υποσημ. 2). Ο Βοκοτόπουλος, ό.π. τε, ο Βοκοτόπουλος αναφέρει ανύπαρκτο «δυσδιάγνωστο» άγιο χεία). Αποκαλύφθηκαν, συγκεκριμένα, το ΕΝ ΕΤΗ ff, λείψανα μεταξύ του Προδρόμου και των διακόνων και φαίνεται να εντάσσει τη Γέννηση του 1414 στις τοιχογραφίες του 1689 «Γέννησις, καμπύλη από το τελευταίο γράμμα πρέπει να ανήκει στο Β, το από τα υπόλοιπα στοιχεία του έτους, όπου μικρή, κλειστή επάνω Ευαγγελισμός. Γέννησις...». άνω μέρος από το συμπίλημα «ινδικτιώνος» και ακέραιος ο αριθμός της Ζ ης. Για έγχρωμη φωτογραφία της επιγραφής μετά τη συ 13. Για το δούκα της Κεφαλληνίας Κάρολο Α' Τόκκο, δεσπότη των Ιωαννίνων στο (έλαβε τα δεσποτικά διάσημα το 1415) βλ. ντήρηση βλ. Καμαρούλιας, Μοναστήρια, εικ D.M. Nicol, The Despotate of Epiros, A Contribution to 15. the Η γραφή του ονόματος με δύο μι στην αρχή απαντάται επίσης History of Greece in the Middle Ages, Cambridge 1984, σ. 157 κ.ε., 176 κ.ε. στο Χρονικό των Ιωαννίνων (χειρόγραφο της Οξφόρδης): "Ετους 233

5 ΜΥΡΤΑΛΗ ΑΧΕΙΜΑΓΓΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Στο συγκεντρωμένο χώρο της μικρής εκκλησίας, η κτιτορική παράσταση (Εικ. 1,5-7) εντυπωσιάζει με το μέγεθος της επιφάνειας που κατέχει στο δυτικό τμήμα του βόρειου τοίχου, αριστερά του εισερχομένου. Εκτείνεται κάτω από τις συνθέσεις του Ελκομένου και κατά μέρος της Σταύρωσης και είναι σχεδόν ισομήκης με την επόμενη παράσταση των τεσσάρων στρατιωτικών αγίων, οι οποίοι ζυγίζονται κάτω από το μεγαλύτερο μέρος της Σταύρωσης και από τον Ενταφιασμό. Όπως στη συνέχεια των αρχαγγέλων και αγίων, η ζωγραφική επιφάνεια διακρίνεται σε τέσσερις κατά το ύψος χρωματικές ζώνες. Οι δύο κάτω είναι σε ανοικτό, προς το κανελί, και βαθύ καστανό, η τρίτη σε βαθυπράσινο και η ψηλότερη επάνω σε μελανό, για τον ουρανό, χρώμα. Η πρώτη ζώνη του εδάφους περιορίζεται στο χώρο του Μιχαήλ και της θυγατέρας του από προεξέχοντα βράχο που διατηρήθηκε αριστερά στη γωνία, τον οποίο παρακολουθεί η καστανέρυθρη κάτω ταινία που οριοθετεί την παράσταση (Εικ. 1). Μεταστρέφοντας την ανωμαλία σε πλεονέκτημα, ο καλός ζωγράφος τοποθέτησε τον βοεβόδα θεριανό, που παριστάνεται σε μεγαλύτερη των άλλων κλίμακα μορφής, να πατεί στη χαμηλότερη ζώνη και τα τρία μέλη της οικογένειας στην επόμενη, σα να στέκονται παραπίσω, σε πρέπουσα απόσταση από τον άρχοντα κτίτορα και αρχηγό του οίκου με τρόπο που κερδίζεται, επιπλέον, η εντύπωση βάθους στο χώρο της παράστασης. Πρώτος από δεξιά ηγείται προς το Ιερό ο Μιχαήλ θεριανός και ακολουθούν η μικρή θυγατέρα, ο γιος του Γεώργιος και τελευταία στην άκρη η σύζυγος Θεοδώρα, σύμφωνα με τις σωζόμενες επιγραφές. Αριστερά του Μιχαήλ, στο ύψος της κεφαλής του, διαβάζεται: Ο ΠΑΝ- EYTE[NÉ]CTAT(OC) ΜΗΧΑΗΛ BOHBQNT(AC) / Ο ΘΕ- PIANÒC K(AÌ) KTÎ/ΤΩΡ. Δεξιά του Γεωργίου: Ο YÌÒC ΑΥΤΟΥ / reóprioc. Δεξιά της Θεοδώρας: [Η EYTJE- NECT(Â)Τ(Η) ΘΕΟΔΩΡΑ / Η CYNEYNOC ΑΥΤΟΥ 16. Της μικρής κόρης δεν έχει σωθεί το όνομα. Κατά παράδοση, αυτή λεγόταν Παρασκευή για τούτο και ο Μιχαήλ αφιέρωσε το ναό στη θαυματουργή προστάτιδα της αγία Εικ. 3. Η Κοίμηση της Θεοτόκου. Ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Λεπτομέρεια. «προς σωτηρίαν της θυγατρός αύτοΰ, ήτις και έμόνασεν το πρώτον ενταύθα» 17. Ιστάμενοι και οι τέσσερις σε παράλληλη κατά μέτωπο και ελαφρά προς τα δεξιά στάση, που αισθητοποιείται κυρίως με τη δεξιόστροφη κατεύθυνση των ποδιών, έχουν όμοια τα χέρια σε δέηση, με το δεξιό τους μπροστά στο στήθος και το αριστερό χέρι υψωμένο πλάγια, ενώ η μοσχοθυγατέρα του Θεριανού κρατεί με το αριστερό το μανδύα του (Εικ. 1 και 7). Από ^\ηγ', μην'ι Ανγούστω, εστειλεν ό βασιλεύς κυρ μμανοήλ ό Παλαιολόγος τα δεσποτικά αξιώματα και έστεψαν τον ανθέντην τον δούκαν... (Βρανούσης, Ιστορικά και τοπογραφικά, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 510 (78), όπου και η ίδια γραφή του ονόματος του Καρόλου κυρ Κάρονλας ό δονξ) Βρανούσης (Ιστορικά και τοπογραφικά, ό.π., εικ. 17β) συ- μπληρώνει «Ή πανευγενεστάτη», προφανώς κατ' αναλογία προς τόν τίτλο τοϋ Μιχαήλ. Ή κανονική στοίχιση των άλλων επιγραφών μάλλον τό αποκλείει. 17. Καθώς αναγράφεται σε πινακίδα με το ιστορικό της μονής στον πρόναο. 234

6 H KTITOPIKH ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ δύο τμήματα ακτινωτού και έναστρου ουράνιου κύκλου, το ένα τριπλό στη γωνία δεξιά και απλωμένο σε τόξο προς το μέσον το άλλο, προβάλλει το χέρι του Θεού που ευλογεί τον Μιχαήλ και τον Γεώργιο, αντίστοιχα. Η καταστροφή της ζωγραφικής εντοπίζεται στην έκταση του κάμπου και λιγότερο στις μορφές. Βαρύτερη είναι η ζημιά στο κεφάλι της Θεοδώρας, καθώς το επάνω μέρος του έχει χαθεί με ένα μεγάλο κομμάτι του κονιάματος που εξέπεσε, μαζί και η αρχή της επιγραφής που τη συνοδεύει. Τα μάτια του Μιχαήλ και της κόρης του είναι κτυπημένα στο κέντρο, το πρόσωπο του Γεωργίου δεξιά παρουσιάζει φθορά. Επάνω από το αριστερό χέρι του Μιχαήλ και κάτω από του Γεωργίου υπάρχουν μεταγενέστερες, δυσανάγνωστες ενθυμήσεις 18. Καθώς είθισται στις κτιτορικές παραστάσεις των εκκλησιών, η εμφάνιση του Θεριανού, της συμβίας και των παιδιών του έχει την αρμόζουσα στην περίσταση επισημότητα, που εκδηλώνεται με την ευλαβική στάση, τη σοβαρή και βαθιά έκφραση δεομένων προσώπων συνάμα, με την επιβολή και την κοσμιότητα του παρουσιαστικού, χαρακτηρισμένου με τις πλούσιες φορεσιές που απαιτεί η κοινωνική τους κατάσταση, και με τις συνοδευτικές επιγραφές. Το αξίωμα του βοεβόδα και ο τιμητικός τίτλος του «ευγενέστατου» στην κτιτορική επιγραφή και «πανευγενεστάτου» στην παράσταση του, κατατάσσουν τον Μιχαήλ Θεριανό στους άρχοντες του φθίνοντος τότε ηπειρωτικού κράτους. «Ευγενέστατη» προσαγορεύεται επίσης «ή σύνευνος αύτοΰ Θεοδώρα», της οποίας δεν δηλώνεται στην επιγραφή το γένος. Ο τίτλος του «ευγενέστατου» και του «πανευγενεστάτου», με άλλους τρέχοντες στο Βυζάντιο τιμητικούς τίτλους που ήταν όμοια σε χρήση για εξέχοντα πρόσωπα στο ανεξάρτητο «δυσμικό» κράτος από το 13ο αιώνα, το καλούμενο αργότερα δεσποτάτο 19, είναι χαρακτηριστικοί για τη δομή της κοινωνίας στην Ήπειρο που ήταν, όπως έχει παρατηρηθεί, τυπικά βυζαντινή 20. Ο τίτλος του «πανευγενεστάτου», που απαντάται συχνότερα σε ηπειρωτικά κείμενα αυτών των χρόνων, συνοδεύει μέλη της οικογένειας των δεσποτών, κάποτε τον ίδιο το δεσπότη, και αξιωματούχους με υψηλή θέση ELK. 4. Ο άγιος Θεόδωρος ο Τήρων. Λεπτομέρεια. 18. Η πρώτη του 1824 φλεβαριον Nicol,Despotate (υποσημ. 13), ο. 223,226,244. Α. Σταυρίδου-Ζαφράκα, Η κοινωνία της Ηπείρου στο κράτος του Θεοδώρου Δούκα, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου γ ta το Δεσποτάτο της Ηπείρου, Άρτα 1990 (επιμέλεια Ε. Χρυσός), Αθήνα 1992, σ. 315,317. Για στην πολιτική και στρατιωτική ιεραρχία. Για παράδειγμα, στη διαθήκη του οσίου Νείλου του Εριχιώτη (επικυρώθηκε το 1336), ιδρυτή της αφιερωμένης στην Οδηγήτρια μονής του Γηρομερίου 21, σημειώνεται «ό πανευγενέστατος Κύριος Ιωάννης Όψαρας» και γίνεται αναφορά «τω εύσεβεΐκαίπανευγενεστάτω Δεσπότη Κυρίω 'Ιωάννη Άγγέλω τω Δούκα, τω τε πανευγενεστάτω Καβαλλαρίψ Κυρίω Νικολάω τω Όψαρά» 22. Μέλος της τοπικής αρχοντιάς, ο πανευγενέστατος βοεβόδας Μιχαήλ Θεριανός ήταν ίσως τοπάρχης στη «χώτο δεσποτάτο βλ. υποσημ Σταυρίδου-Ζαφράκα, ό.π., σ Λ.Ι. Βρανούσης, Γηρομερίου μονή, ΘΗΕ, 4,1964, στ. 496 κ.ε. 22. Π. Αραβαντινός, Περί τοΰ οσίου Νείλου τοϋ Έριχιώτου, Πανόώρα 16 (1865), σ. 473,

7 ΜΥΡΤΑΛΗ ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ ρα του Παπίγκου», στην οποία ανήκε με πολλά άλλα Ζαγοροχώρια η Βεζίτζα-Βίτσα 23. Τούτο εικάζεται από το σερβικής προέλευσης, σε εναλλαγή με βυζαντινούς τίτλους, αξίωμα του βοεβόδα 24, που ήταν επίσης σε χρήση στην Ήπειρο πριν από την τουρκική κατάκτηση, όπως κιόλας μαρτυρούν οι επιγραφές της Αγίας Παρασκευής. Η ανέγερση και η ιστόρηση από τον Θεριανό του καθολικού στο μικρό μοναστήρι του Βίκου «δι' εξόδου τε και πληρώσεως... ην δέδωκεν έν τω ναω», σύμφωνα με την κτιτορική επιγραφή, αρκούν να δείξουν ευκατάστατο άνθρωπο, πιθανώς με πλούσια εισοδήματα γης. Την άσκηση, εξάλλου, του αξιώματος του βοεβόδα στο στρατιωτικό κυρίως πεδίο, καθώς απαιτούσαν οι κρίσιμοι χρόνοι, υποδηλώνει η επιλογή των παρακειμένων αγίων μορφών που περιβάλλουν την κτιτορική παράσταση. Από αριστερά ο επώνυμος και προστάτης του κτίτορα αρχάγγελος Μιχαήλ με στρατιωτική στολή και υψωμένη σπάθα, από δεξιά πάνοπλοι και ετοιμοπόλεμοι οι άγιοι Θεόδωροι, Δημήτριος και Γεώργιος, με πρωτοστάτη τον επώνυμο του Γεωργίου Θεριανού τροπαιοφόρο άγιο, προβάλλουν το στρατιωτικό ιδεώδες των ανθρώπων της εποχής, αναμφίβολα δε του συνηθισμένου σε πολεμικές επιχειρήσεις άρχοντα Θεριανού. Ο Μιχαήλ είναι ο πρώτος γνωστός στην Ήπειρο της βυζαντινής οικογένειας των Θεριανών, που σημειώνονται από το 13ο αιώνα σε διάφορες περιοχές 25. Ας αναφερθούν ο ιερωμένος Θεόδωρος Θεριανός στην Κωνστα- ντινούπολη το 1357 και, σε συνάφεια ονόματος με τον ηπειρωτικό κλάδο, ο Γεώργιος Θεριανός στην Κρήτη το 1331/32 και ο συνονόματος του στην Κέρκυρα το Στους αιώνες ύστερα από την Άλωση, Θεριανοί ή Θερειανοί μνημονεύονται στην Κρήτη, τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα 27. Κατά τον Ι. Λαμπρίδη, ο οποίος άντλησε «ίκανάς πληροφορίας» για τα Ζαγοριακά του από το χαμένο Χρονικό της Βοτσας 28, ο άρχοντας Μιχαήλ Θεριανός και η οικογένεια του μετοίκησαν στο Μονοδέντρι από την πεδινότερη Βαστανιά «κατά τάς αρχάς του ΙΕ' αιώνος χάριν της υγείας αυτού», «μείναντες δια παντός εις το εύκραές Μονοδένδριον» 29. Αναφερόμενος σε άλλο σημείο στους Γενικούς Προεστώτες του Ζαγορίου κατά το 18ο αιώνα, τον Μιχαήλ Μίσιο και το γιο του Γεώργιο Μίσιο από το Μονοδέντρι, ο Λαμπρίδης σημειώνει ότι αυτοί ήταν «απόγονοι τοϋ Μιχαήλ Βοεβόδα τοϋ Θερειανοΰ», ισχυρής οικογένειας «διασωζομένης μέχρι τοϋ νυν έν Ίωαννίνοις, μετατρεψάσης όμως το έπώνυμον αυτής εις Μίσιον άπό της εποχής τοϋ έγγόνου τοϋ κτίτορος της έν Μονοδενδρίω Μονής, μονογενούς και προώρως πατρός άπορφανισθέντος Μιχαήλ» Για τη «χώρα του Παπίγκου» βλ. Λ.Ι. Βρανούσης,Χρονικά της μεσαιωνικής και τουρκοκρατούμενης Ηπείρου. Εκδόσεις και χειρόγραφα, Ιωάννινα 1962, σ. 181 κ.ε. 24.Ό.π.,σ.183,σημ PLP, 4, Βιέννη 1980, σ. 66 κ.ε., αριθ Πρβλ. και Θηριανός, ό.π., σ. 70, αριθ Ό.π., σ. 67, αριθ Κ.Δ. Μέρτζιος, Ή συνθήκη Ένετών-Καλλέργη και οι συνοδεύοντες αυτήν κατάλογοι, ΚρητΧρον Γ' (1949), σ Θ. Δετοράκης, Ανδρέας Αμοραίος, άγνωστος πρωτοπαπάς του Χάνδακα. Ανέκδοτα ελληνικά έγγραφα, ΚρητΕστ Δ', 1 (1987), σ. 131 κ.ε. Ντ. Κονόμος, Εκκλησίες καί μοναστήρια στη Ζάκυνθο, Αθήνα 1967, σ. 79, 99,172. Ο ίδιος, Κρητικοί στη Ζάκυνθο, Αθήνα 1970, σ. 22. Π.Γ. Ροντογιάννης, Ή χριστιανική τέχνη στή Λευκάδα, Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Επετηρίς Γ' (1973), σ Ι. Τυπάλδου- Λασκαράτου, Ν. Οικονόμου, Μ. Μπλέτα, Π.Δ. Καγκελάρη, Τα οικόσημα του ανέκδοτου κώδικα 482 του Archivio Antico della Università di Padova,ΔΕΓΕΕ 6 (1986), σ. 218, αριθ Βλ. Βρανούσης, ό.π. (υποσημ. 23), σ. 190 κ.ε Λαμπρίδης, Ηπειρωτικά Άγαθοεργήματα, έκδ. EHM, Ιωάννινα 1971, Ζαγοριακά, εν Αθήναις 1870, σ. 38. Ο ίδιος, Ήπειρωτι- Οι τοιχογραφίες της Αγίας Παρασκευής με τις προγενέστερες της Κόκκινης Εκκλησιάς κοντά στο Βουλγαρέλλι (Δροσοπηγή) της Άρτας, πιθανότατα του έτους 1295/96 31, είναι οι μοναδικές στη βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική της Ηπείρου που μπορούν να χρονολογηκά Μελετήματα, Ιωάννινα 1971, τχ. όγδοον, Ζαγοριακά, Μέρος προπον, εν Αθήναις 1880, σ Λαμπρίδης, Ηπειρωτικά Μελετήματα, τχ. ένατον, Ζαγοριακά, Μέρος δεύτερον, εν Αθήναις 1889, σ. 16, 22, σημ. 1, σ. 23. Η ακολουθία από πατέρα σε γιο των βαπτιστικών ονομάτοον Μιχαήλ και Γεωργίου δεν διαψεύδει τα αναφερόμενα. 31. Α.Κ. Ορλάνδος, Μνημεία τοϋ Δεσποτάτου της 'Ηπείρου. Ή Κόκκινη Εκκλησιά (Παναγία Βελλάς), ΗπειρΧρον Β' (1927), σ. 160 κ.ε., εικ , σ. 167 (χρονολόγηση στο 1281). Για επόμενα δημοσιεύματα Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η ζωγραφική της Άρτας στο 13ο αιώνα και η μονή της Βλαχέρνας, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου για το Δεσποτάτο της Ηπείρου, Άρτα 1990, σ. 181, σημ. 16. Για την επικρατούσα χρονολόγηση των τοιχογραφιών στο 1295/96 ή 1296, Η. Haiensieben, Die architekturgeschichtliche Stellung der Kirche Sv. Bogorodica Peribleptos (Sv. Kliment) in Ohrid, Arheoloski musej na Makedonja Zbornik VI-VII ( ), σ. 309 κ.ε. Κ. Τσουρής, Ό κεραμοπλαστικός διάκοσμος των υστεροβυζαντινών μνημείων της Βορειοδυτικής Ελλάδος, Καβάλα 1988, σ Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η ζωγραφική της Άρτας, ό.π. S. Kalopissi-Verti, Dedicatory Inscriptions and Donor Portraits in Thirteenth- Century Churches of Greece (TIB 5), Βιέννη 1992, σ. 54 κ.ε. Π.Λ. Βο- 236

8 H KTITOPIKH ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ θούν με ακρίβεια χάρη στην κτιτορική επιγραφή τους. Είναι οι μόνες, επίσης, που σώζουν κτιτορική παράστα ση με πολλαπλό ενδιαφέρον για τα πράγματα του δε σποτάτου. Στην τοιχογραφία της μονής του Βίκου, ο Μιχαήλ Θεριανός και οι οικείοι του εικονίζονται «έμορφα φορεμέ νοι», όπως θα έλεγε ο σύγχρονος στιχουργός του Χρο νικού των Τόκκων 32 με ρούχα ακριβά και καλά, τα άλλάξιμα των Βυζαντινών 33, προορισμένα για τις εορ τές και επίσημες, όπως αυτή, περιστάσεις. Η φορεσιά του Μιχαήλ (Εικ. 5) αποτελείται από μακρύ χειριδωτό φόρεμα, καμίσιον, με διακριτική της θέσης του ζώνη και μανδύα 3 4. Το φόρεμα, σε φωτεινό κόκκινο χρώμα, κοσμούν δύο σειρές μαργαριτάρια κατά μήκος στο μέ σον όπου κλείνει με χρυσά στρογγυλά κομβία ανά τρία, επιρράμματα στα χέρια ψηλά 3 5, σφιχτά χρυσόνημα επιμανίκια και καστανή παρυφή κάτω, χρυσοκέντητη με λεπτούς ελικοειδείς βλαστούς, όπως τα περικάρπια 3 6. Φθάνοντας λίγο επάνω από τα σφυρά, αφήνει να φαί νονται οι φαιές κάλτσες και τα μαύρα, χαμηλά και μακρυμύτικα υποδήματα 3 7. Η ζώνη είναι γαλάζια με χρυ σά άνθινα σχέδια, κομψά φορεμένη χαμηλά στη μέση, με τακτοποιημένες αριστερά τις μακριές άκρες σε τρί γωνο 3 8. Ο πολυτελής μανδύας, κοντύτερος από το καμίσιο και με στρογγυλεμένα άκρα, είναι καστανός χρυ- κοτόπουλος, Η τέχνη στην εποχή του «Δεσποτάτου» της Ηπείρου, Ήπειρος (υποσημ. 3), σ Πα έγχρωμες φωτογραφίες της κτιτορικής επιγραφής και τοιχογραφιών του ναού βλ. Καμαρούλιας, Μοναστήρια, Β', σ. 249 κ.ε., εικ Schirò, Χρονικόν Τόκκων (υποσημ. 1), σ. 35 (στ. 1563). 33. Φ. Κουκούλες, Βυζαντινών βίος καί πολιτισμός, Β.Π, εν Αθή ναις 1948, Περί τα βυζαντινά φορέματα, σ Του ίδιου τύπου είναι η ενδυμασία του «'Ιωάννου κυροΰ σεβα στού του Πρωσενικοϋ», σύμφωνα με την επιγραφή που τον συνο δεύει, στις τοιχογραφίες της Αγίας Σοφίας στην Αχρίδα, περί το 1334 ή (C. Grozdanov, La peinture murale d'ohrid au XlVe siècle, Βελιγράδι 1980 (σερβικά με γαλλική περίληψη), σ. 191, σχέδ. 8, εικ. 39,40.1.Μ. Djordjevic, The Wall-paintings of the Serbian Nobility of the Nemanide Era, Βελιγράδι 1994 (σερβικά με αγγλική περίλη ψη), πίν. 18), και κεκοιμημένου στη νότια εξωτερική πλευρά του Ταξιάρχη της Μητροπόλεως στην Καστοριά, περί τα μέσα του 15ου αιώνα (Α.Κ. Ορλάνδος, Τά βυζαντινά μνημεία της Καστο ριάς, ΑΒΜΕ Δ' (1938), σ. 99 κ.ε., εικ. 68. Ε. Δρακοπούλου, Η πόλη της Καστοριάς τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή (12ος-16ος αι.), Αθήνα 1997, εικ. 82). 35. Οι ταινίες (davi) στα χέρια είναι σχεδόν σβησμένες. 36. Το χρυσό αποδίδεται με χρώμα ώχρας παντού στις μορφές. 37. Για τα μακρυμύτικα υποδήματα βλ. Κουκούλες, ό.π. (υποσημ. 33), Δ', εν Αθήναις 1951, Τα υποδήματα, σ. 407 κ.ε. 38. Είναι κλεισμένη με αγκράφα στη μέση. Με τον ίδιο τρόπο τα κτοποιούνται οι άκρες της ζώνης στην παράσταση κεκοιμημένου Εικ. 5. Ο βοεβόόας Μιχαήλ Θεριανός. στον Ταξιάρχη της Μητροπόλεως Καστοριάς (Ορλάνδος, ό.π. (υποσημ. 34), εικ. 68). Πρβλ. σε τοιχογραφίες του 14ου αιώνα V.J. Djuric, Mali Grad-Saint Athanase à Castoria-Borje (σερβικά με γαλ λική περίληψη), Zografô (1975), σ. 31 κ.ε., 49, εικ. 4, 5. Djordjevic, ό.π. (υποσημ. 34), πίν. 5,7 και εικ. εξωφύλλου. Για τις ζώνες γενικά βλ. Κουκούλες, ό.π. (υποσημ. 33), σ. 50 κ.ε. 237

9 ΜΥΡΤΑΛΗ ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Εικ. 6. Η Θεοδώρα Θεριανού, ο γιος και η θυγατέρα της. 238

10 H KTITOPIKH ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ σοκέντητος ή χρυσοΰφαντος με ελικοειδείς βλαστούς και με σειρά μαργαριτάρια στις περικλείσεις. Συνδέεται χαμηλά στο λαιμό με στρογγυλή πόρπη από μαργαρι τάρια και γαλάζια πέτρα στο κέντρο, σκεπάζει τους ώμους και ανοίγει σύμμετρα πίσω δείχνοντας την ωχρόλευκη εσωτερική όψη, κεντημένη με μικρά, αραιά, κόκκινα σχέδια. Ο Γεώργιος έχει ευρύχωρο, στο ίδιο του πατέρα του μάκρος, δίχρωμο φόρεμα, κατά δυτικό συρμό του καιρού, με ενωμένα στο μέσον το γαλάζιο 39 αριστερά και κόκκινο δεξιά μέρος του, χρυσοπάρυφο, με καστανό, ανοικτό στο λαιμό όρθιο γιακά (Εικ. 1 και 6). Πέφτει σε κατακόρυφες πτυχές άνετο και ελαφρά σφιγμένο στη μέση, με στενή λευκή ζώνη χαμηλά σε χα λαρό κόμπο πλεγμένη και με ελεύθερες τις άκρες μπρο στά 4 0. Τα φαρδιά μανίκια αναγυρίζουν και φαίνονται η ανοικτόχρωμη εσωτερική πλευρά με χρυσό, λοξό σαν της παρυφής γραμμωτό σχέδιο και οι στενές χειρίδες από το καστανό υποκάμισο με χρυσόνημα επιμάνικα. Οι κάλτσες είναι κόκκινες, τα μαύρα υποδήματα σαν του Μιχαήλ. Πατέρας και γιος είναι ασκεπείς. Ηγεμονι- κός ο πρώτος, στα χαρακτηριστικά του τραχύς και κοκκινοπρόσωπος, ψημένος στην ύπαιθρο, και τρυφερός νιος λεβέντης ο δεύτερος, έχουν την ίδια κόμμωση, μύ στακα και κοντό περιποιημένο γένι. Τα μαλλιά, του ώρι μου Μιχαήλ καστανόξανθα και αραιωμένα στο μέτω πο, του νεαρού Γεωργίου πλουσιότερα και ξανθά, είναι σγουρά, φουντωτά και πέφτουν πίσω αφήνοντας ελεύ θερα τα αφτιά, σε ευπρεπές ως τον τράχηλο μήκος. Η αρχόντισσα Θεοδώρα έχει καλυμμένη την κεφαλή και φορεί ποδήρη χειριδωτό επενδύτη σε ωραία γραμ μή που στενεύει ψηλά (Εικ. 6). Εξεμπλωτός, φαιογάλανος με λευκό ρομβωτό σχέδιο -διαδοχικά ορθογώνια συνδεόμενα κατά κορυφή με μικρό οκτάφυλλο ρόδακα που περικλείουν τετράφυλλο άνθος και, εναλλάξ, μι κρά φυτικά σχέδια- 41, ο κατάκλειστος επενδύτης έχει στο μέσον χρυσόχρωμα κομβία ίσαμε κάτω και άλλα μι κρότερα που στολίζουν ολόκληρη τη μία πλευρά στα στενά μανίκια και τα χρυσά επιμάνικα 42, και τελειώ νει με ωχροκάστανη γούνα. Ο ωχρόλευκος κεφαλόδε σμος τυλίγεται περίτεχνα και σκεπάζει τους στενούς 39. Ωστόσο, το παλαιότερο παράδειγμα που γνωρίζω είναι σε βυ ζαντινό χειρόγραφο του 13ου αιώνα, την Οκτάτευχο της μονής Βατοπεδίου (κώδ. 602), όπου δίχρωμα φορέματα γυναικών, μάλι στα όμοια κατά το ένα μέρος με γαλάζιο και το άλλο με κόκκινο ύφασμα (Π.Κ. Χρήστου, Χ. Μαυροπούλου-Τσιούμη, Σ.Ν. Καδάς, Α. Καλαμαρτζή-Κατσαρού, Οι θησαυροί τον 'Αγίου "Ορους. Ει κονογραφημένα χειρόγραφα, Δ', Αθήνα 1991, εικ. 167,168,173). Μικρή αμφιβολία υπάρχει για το λευκό και, κατά το άλλο μισό του, καστανό φόρεμα (με καστανό και λευκό, αντίστροφα, στα μανίκια) νεαρού άνδρα σε σκηνή αγοράς στη μεγάλη τοιχογραφία με τη Λιτανεία της εικόνας της Οδηγήτριας στη μονή της Βλαχέρνας Άρτας, περί το 1284 (Η Πολιτεία του Μυστρά, Μυστράς , κατάλογος έκθεσης, Αθήνα 2001, εικ. 69). Για δυτικότροπα, ανδρικά ή γυναικεία, δίχρωμα ενδύματα λαϊκών σε κρητικές τοι χογραφίες και εικόνες του 14ου και του 15ου αιώνα βλ. G. Gerola, Βενετικά μνημεία της Κρήτης (εκκλησίες) (μτφρ. Στ. Γ. Σπανάκης), Κρήτη 1993, πίν. 16.2, M. Borboudakis - Κ. Gallas - Κ. Wessel, Byzantinisches Kreta, Μόναχο 1983, εικ. 159, πρβλ. εικ Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990, αριθ. 5, εικ. 7, 78. Κ. Μυλοποταμιτάκη, Η ενδυμασία της γυναίκας στην Κρήτη επίβενετοκρατίας,αρχαίθαονί'α21 (Νοέμ. 1986), σ. 50, εικ. 6,7. Για δυτικά παραδείγματα βλ. έργα 14ου, κυρίως, και 15ου αι ώνα των Simone Martini (E. Carli, Sienese Painting, Scala Books, Νέα Υόρκη-Λονδίνο, 19832, εικ. 33), Memmo di Filippucio (ό.π., εικ. 2829), αδελφών Lorenzetti (Ch. Frugoni, Pietro and Ambrogio Lorenzetti. εκδ. Scala. Μιλάνο 1995, εικ , 90-91), Taddeo Gaddi (P.P. Donati, Taddeo Gaddi. I diamanti dell'arte 12, Φλωρεντία 1966, εικ. 81), Tommaso da Modena (Il Museo Civico di Treviso. Dipinti e sculture dal XII al XIXsecolo (επιμ. L. Menegazzi), Βενετία 1963, εικ. σ. 264 (P32),276 (P37/l),278 (Ρ38),καιτων αδελφών Limburg (G. Mandel, Die Buchmalerei der Romanik und Gotik. Epochen der Kunst, 7, Gütersloh 1964, εικ. 134). Βλ. επίσης M. Salmi, L'Abbazia di Pomposa, Μιλάνο 1966, πίν. XXII. A.Z. Silver, The Cleveland Museum of Art, Guide to the Galleries, Cleveland, Ohio , εικ. 35. Στ.Ν. Μαδεράκης, Η προσωπογραφία των δωρητών στις εκκλησίες της Κρήτης, Χανιά 1988 (έκδ. Δήμου Χανίων), σ. 42 κ.ε. 40. Όμοια δένεται η ζώνη του κεκοιμημένου Μανουήλ Μουστάκη (ή Μουζάκη) σε τοιχογραφία του νότιου εξωτερικού τοίχου στον Ταξιάρχη Καστοριάς, του έτους 1439 (Ορλάνδος, Μνημεία Κα στοριάς (υποσημ. 34), σ. 102 κ.ε., εικ. 70. Δρακοπούλου, Καστοριά (υποσημ. 34), σ. 111,128 κ.ε., αριθ. 36, εικ. 84). 41. Παρόμοιο σχέδιο ρόμβων έχει το πολυτελές φόρεμα του πρωτοστράτορα Θεοδώρου Τζιμισκή, κτίτορα της Κόκκινης Εκκλη σιάς στο Βουλγαρέλλιτης Άρτας (Ορλάνδος, ό.π. (υποσημ. 31), σ. 162, εικ. 12,14,16), και ομοιότυπο ο μανδύας κεκοιμημένης κυρίας της Καστοριάς σε τοιχογραφία του Ταξιάρχη, περί τα μέσα του 15ου αιώνα (Ορλάνδος, Μνημεία Καστοριάς (υποσημ. 34), σ. 101, εικ. 71. Δρακοπούλου, Καστοριά (υποσημ. 34), σ. 111 (αναφέρει από παραδρομή «χιτώνα», εικ. 84). 42. Στρογγυλά κομβία στα επιμάνικα και στα μανίκια, που σχεδόν φθάνουν και άλλοτε ξεπερνούν τον αγκώνα, συχνά μαργαριταρέ νια, είναι συνήθη σε ανδρικές και γυναικείες φορεσιές σημαντι κών κοσμικών προσώπων, ιδίως το 14ο αιώνα, με χαρακτηριστι κό παράδειγμα εδώ την παράσταση της βασίλισσας των Ιωαννί νων Μαρίας Αγγελίνας Κομνηνής Δούκαινας της Παλαιολογίνας ( ) σε δύο, πιθανότατα γιαννιώτικα έργα, το φύλλο δί πτυχου στη μονή Μεταμορφώσεως των Μετεώρων (Μ. Χατζηδά κης - Δ. Σοφιανός, Το Μεγάλο Μετέωρο. Ιστορία και τέχνη, Αθή να 1990, εικ. σ. 55. Djordjevic, Serbian Nobility (υποσημ. 34), σχέδ. 18) και στο πανομοιότυπο δίπτυχο της Cuenca στην Ισπανία (Α. 239

11 ΜΥΡΤΑΛΗ ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ ώμους 43. Κάτω από τη γούνα της παρυφής προβάλλουν μαύρα κλειστά, μακρυμύτικα υποδήματα. Λεπτή και αριστοκρατική στην εμφάνιση, η Θεοδώρα, με μικρό απαλό και χλωμό πρόσωπο, σαν που δεν το έβλεπε ο ήλιος, στέκεται λίγο μπροστά από τον Γεώργιο. Το κορίτσι, πλάι του (Εικ. 7), έχει μακρύ κόκκινο φόρεμα με στενές χειρίδες, ψηλή μέση και ανοικτό λαιμό, σχιστό στο μέσον με χρυσόχρωμα κομβία ως κάτω - χρυσόνημη τραχηλιά με λεπτό σχέδιο και μαργαριτάρια σαν περιδέραιο χαμηλά στην περίκλειση, χρυσογραμμένα επιμάνικα με κομβία και πλατιά γαλάζια παρυφή με γραμμωτό σχέδιο όπως του Γεωργίου, που μπορεί να ανήκει σε μακρύτερο εσωτερικό φόρεμα. Τα υποδήματα είναι όμοια με της μητέρας. Παιδί ακόμη, με ροδαλό, φεγγερό πρόσωπο και καστανόξανθα, μακριά στους ώμους μαλλιά, η κόρη είναι καταστόλιστη με μαργαριτάρια, σε δύο σειρές στο μέτωπο, κρεμασμένα από κρίκους σε μακριά σχολαρίκια-κατάσειστα και πλεγμένα στην κόμη. Και όπως παιδί, κρατεί το μανδύα του Μιχαήλ αποζητώντας την προστασία του, σα φοβισμένη από την επισημότητα της στιγμής, μα και σα να θέλει να τραβήξει την προσοχή του. Καθώς οι άλλες παραστάσεις του είδους, η κτιτορική τοιχογραφία της Αγίας Παρασκευής φέρνει με τη δική της αυθεντική μαρτυρία και αλήθεια μία πολύτιμη εικόνα, ένα αντιφέγγισμα, από την πραγματικότητα του καιρού της. Σημαντική για ζητήματα βίου στο δεσποτάτο της Ηπείρου αυτούς τους έσχατους χρόνους του κατά τις αρχές του 15ου αιώνα, έχει αρκετά να δείξει για τους τρόπους ένδυσης και κόμμωσης, για τη νοοτροπία, τα ήθη και τα φερσίματα της κοινωνικής τάξης στην οποία ανήκε η οικογένεια Θεριανού. Οι πλούσιες, αστικές φορεσιές, όπως αυτές που θα φορούσαν οι ευγενείς «καστρηνοί Ίωαννινιώται» 44 στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον της ηπειρωτικής πρωτεύουσας «έπί της βασιλείας του πανυψηλοτάτου δεσπότου... Κάρουλα του δουκός», δείχνουν την υιοθέτηση Εικ. 7. Η μικρή κόρη της οικογένειας Θεριανού. Ξυγγόπουλος, Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας καίτοϋ ΘωμάΠρελιούμποβιτς,ζΙΧ4 Δ' ( ), σ. 54 κ.ε.,πίν. 21γ. Μήτηρ Θεού. Απεικονίσεις της Παναγίας στη βυζαντινή τέχνη (επιμ. Μ. Βασιλάκη), κατάλογος έκθεσης,μιλάνο 2000, σ. 320, αριθ. 30, εικ. σ Λ. Δεριζιώτης). Για άλλες παραστάσεις βλ. Στ. Πελεκανίδης - Μ. Χατζηδάκης, Καστοριά, Αθήνα 1984, σ. 43, εικ. 20. Grozdanov, Peinture d'ohrid (υποσημ. 34), σχέδ. 3, 8, εικ. 39, 165. Djuric, Mali-Grad, ό.π. (υποσημ. 38), εικ Djordjevic, Serbian Nobility (υποσημ. 34), σχέδ. 29, πίν. 8, 9,17-19,21, εικ. 19,66,84 και εικ. εξωφύλλου. G. Babic, Le rang social des fondateurs d'églises dans le despotat de Serbie, L'école de la Morava et son temps (σερβικά με γαλλι- κή περίληψη), εικ. 18. Gerola, Βενετικά μνημεία (υποσημ. 39), πίν. 8.1,9.3,11.2,12.1-2,15.1-2, Δεν γνωρίζω (ούτε σε έργα δυτικής τέχνης) παράδειγμα με κομβία που καλύπτουν όλη τη ραφή των χειρίδων ως τον ώμο, όπως στο φόρεμα της Θεοδώρας Θεριανού. 43. Από το καμπυλόγραμμο, ομοιόχρωμο μέρος του καλύμματος που προεξέχει επάνω απομένει τμήμα αριστερά και ίχνος του δεξιά. 44. Καθώς αναφέρονται στο χρυσόβουλλο του Ανδρόνικου Β' Παλαιολόγου, του 1319 (πρόχ. Βρανούσης, Ιστορικά και τοπογραφικά, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 448 (16), 449 (17). 240

12 H KTITOPIKH ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΟΔΕΝΤΡΙ τάσεων και στοιχείων του δυτικού συρμού στα εντόπια, βυζαντινά ενδύματα των αρχόντων, που σε πολλά προσομοιάζουν με εκείνα στις βορειότερες περιοχές. Από πρώτη όψη, αφομοιωμένα στοιχεία ιταλικής και γαλλικής καλαισθησίας στους τύπους αμφίεσης προδίδουν με την ιδιαίτερη κομψότητα τους τα γυναικεία φορέματα με την ψηλή μέση και, καθώς της μικρής κόρης, με ανοικτό λαιμό που τονίζεται με την τραχηλιά και τα μαργαριτάρια, και με την επιτήδευση των κοσμητικοί λεπτομερειών, όπως η μακριά σειρά των κομβίων με θηλιές στις χειρίδες του επενδύτη της Θεοδώρας. Όμοια το μαρτυρούν το δίχρωμο ρούχο του Γεωργίου και οι κατακόρυφες, πυκνές και τακτοποιημένες πτυχές του, ίσως και τα ανθάκια σε σχέδιο γαλλικού ή φλωρεντινού κρινάνθεμου στο μανδύα του Μιχαήλ. Ξενοφέρνει επίσης στον τύπο της η κόμμωση πατέρα και γιου. Η οικογενειακή προσωπογραφία στις κτιτορικές παραστάσεις, όπως αυτή των Θεριανών, έχει θεωρηθεί ότι έλκει την έμπνευση της από τη Δύση και ότι προσιδιάζει σε αριστοκρατικές κυρίως οικογένειες 45. Στην περίπτωση της Αγίας Παρασκευής, η επιθυμία για την παρουσία όλης της οικογένειας του ευγενέστατου βοεβόδα Μιχαήλ Θεριανού, που απαίτησε ικανή επιφάνεια από τις λίγες διαθέσιμες της μικρής εκκλησίας, θα πρέπει να χρεωθεί στον κτίτορα και να συνδεθεί με ορισμένη νοοτροπία του κοινωνικού κύκλου του. Παράλληλα, θα πρέπει να παρατηρηθεί η εντυπωσιακή άνεση του σημαντικού ζωγράφου της εκκλησίας στο χειρισμό του θέματος, με τρόπο που υποδηλώνει ότι ήταν εξοικειωμένος με ανάλογες παραστάσεις, προφανώς σε ναούς των Ιωαννίνων από όπου πιθανότατα προερχόταν 46. Πραγματικές προσωπογραφίες, αποδίδουν με ζωγραφική δύναμη και πιστότητα τα φυσικά γνωρίσματα, το χαρακτήρα και το ήθος των παριστανομένων μορφών, που θα ήταν αναγνωρίσιμες από την κοινότητα τότε: το κύρος και το αυστηρό επιβάλλον του άρχοντα Θεριανού τη διάχυτη στο κομψό φυσικό της ευγένεια της δέσποινας Θεοδώρας την τρυφερότητα της νιότης, τη σοβαρότητα και το σέβας του γιου - την ανεπιτήδευτη γλυκύτητα και το άπραγο της μικρής θυγατέρας. Κατά τα πρέποντα, ο Μιχαήλ ως κτίτορας και αρχηγός «της γενεάς αυτού» παρίσταται με προέχουσα θέση και μέγεθος μορφής δεξιά, η αβρή Θεοδώρα ακολουθεί στην άκρη αριστερά, παραπίσω, όπως θα ταίριαζε στο φύλο της τότε, και τα παιδιά τους είναι στη μέση και λίγο πιο πίσω από τους γονείς - σαν όταν πήγαιναν στην εκκλησία για να προσευχηθούν σε τελετουργική στάση δέησης όλοι. Οι επιγραφές με το όνομα και τους τίτλους δηλοποιούν την ταυτότητα, προβάλλουν τα πρόσωπα και εξασφαλίζουν την υστεροφημία τους, παραδίδοντας τα στη θύμηση των επερχομένων. Από δυτικά παραστέκει ο επώνυμος του κτίτορα, πολιούχος των Ιωαννίνων αρχάγγελος Μιχαήλ 47, ως προστάτης και φύλακας, καθώς επιγράφεται, της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής και της οικογένειας των Θεριανών, η οποία επιβραβεύεται για την ευλαβική και θεάρεστη πράξη της ίδρυσης και ιστόρησης του ναού με θεϊκή ευλογία. Και είναι χαρακτηριστικό για τα ήθη των χρόνων ότι η ευλογία από το χέρι του Θεού απευθύνεται ιδιαίτερα στα άρρενα μέλη της οικογένειας, χωριστά στον υπερήφανο άρχοντα και στον άξιο γιο που θα συνέχιζε τη γενιά τους. Αθήνα, Α. Grabar, Une pyxide en ivoire à Dumbarton Oaks, DOP 14 (1960), σ. 127 κ.ε. 46. Όπως είναι γνωστό, οι βυζαντινοί ναοί και τα μοναστήρια των Ιωαννίνων καταστράφηκαν κατά την Τουρκοκρατία. Για τα αναφερόμενα στις πηγές βλ. Βρανούσης, Ιστορικά και τοπογραφικά, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 459 κ.ε. (27 κ.ε.). 47. Ό.π., σ. 446 κ.ε. (14 κ.ε.), 459 κ.ε. (27 κ.ε.). Καθώς αναφέρεται στο Χρονικό των Ιωαννίνων (Βρανούσης, ό.π. (υποσημ. 1), σ. 88, παρ. 30): σν προστάτης γαρ ημών και θείος φνλαξ ασφαλέστατος. 241

13 Myrtali Acheimastou-Potamianou THE DONOR REPRESENTATION IN THE MONASTERY OF ST PARASKEVI AT MONODENDRI, EPIRUS (1414) A he monastery of St Paraskevi is built on the brink of the enormous Vikos Gorge at Zagori, near Monodendri. The village, at one time upper neighbourhood of Vizitza-Vitsa, lies 25 km. from Ioannina, which was capital of the Despotate of Epirus from the fourteenth century. The small, aisleless church of the monastery, with a slightly later narthex, preserved many of its original wall-paintings, with a donor inscription above the west door and a large representation of the donor and his family on the west part of the north wall (Fig. 1). The inscription commemorates the building of the church and its decoration with wall-paintings by the most noble Voevod Michael Therianos, in 1414, "in the reign" of the Despot of Ioannina, Duke Carlo I Tocco ( ). This unique monumental testimony from Carlo's period, in this the last precisely dated painting work in the Despotate, is important for the history of Epirus. On the north wall are represented with appropriate formality and modesty, in ritual pose of deesis towards the east, from right to left, "the all noblest Michael Therianos voevod and donor" (Fig. 5), his little daughter (Fig. 7), "his son Georgios" and "the most noble Theodora his spouse" (Fig. 6). From two segments of heaven the hand of God blesses Michael and Georgios respectively. Michael, the first known member in Epirus of the Byzantine Therianos family, branches of which are attested from the thirteenth to the fifteenth century in various regions, was a member of the local nobility and possibly local governor (toparch) in "the territory of Papingon", to which Vizitza belonged. Certainly the office of voevod -of Serbian originin alternation with Byzantine titles class him among the nobles of the then declining Greek state of Epirus; just as the honorary titles of "all noblest" and "most noble" in the inscriptions, which were in use for pre-eminent persons and were characteristic, with other honorary titles current in Byzantium, of the typical Byzantine structure of Epirot society during the period of the Despotate. The wall-painting, significant for issues of life in Epirus during the early fifteenth century, reveals a great deal about the costumes and coiffures, the mentality, the mores and the habits of the class to which the Therianos family belonged. The rich garments embellished with "gold" and pearls, such as those that would have been worn by the nobles in the Epirot capital, display elements of Italian and French contemporary fashion assimilated in the local Byzantine robes of the archons, which in many respects resemble those of more northerly regions. Characteristic Western trends are, in particular, the bichrome smock - left pale blue and right red - with straight vertical pleats, worn by the young Georgios, and the line of the high-waisted dresses of the elegant Theodora and her daughter. The desire to show the whole family of the "all noblest" voevod Michael Therianos, which demanded a considerable surface from the few available in the small church, should be attributed to the donor's demands and linked with a certain mentality of his social circle. The portraits, of powerful art, work of a good painter most probably from Ioannina, render faithfully and sensitively the physical features, the character and mien of the figures presented, who would have been recognized by the community of the day. Michael, as founder and paterfamilias, is shown in prominent position and scale, right; the gentle Theodora follows at the edge, left and behind, as befits her gender, while the children are in the middle and slightly behind their parents; the little girl holds her father's mantle. The inscriptions with the name and the titles designate the identity, project the persons and secure their memory for posterity. From the west, the namesake of the founder and patron saint of Ioannina, Archangel Michael with the eponym Phylax (Guardian), stands alongside as protector of the church of St Paraskevi and of the Therianos family, which is commended for its pious act of founding and decorating the church, with divine blessing. It is interesting too for the mores of that time, that God's blessing is addressed to the male members of the family; separately to the proud archon and to his worthy son who will continue their line. 242

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιτύμβια παράσταση στο ναό της Παναγίας Παρηγορήτισσας στην Άρτα

Επιτύμβια παράσταση στο ναό της Παναγίας Παρηγορήτισσας στην Άρτα Επιτύμβια παράσταση στο ναό της Παναγίας Παρηγορήτισσας στην Άρτα Βαρβάρα ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Τόμος ΚΕ (2004) Σελ. 141-154 ΑΘΗΝΑ 2004 Βαρβάρα Ν. Παπαδοπούλου ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΣΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π. ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7 Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ 2013-2014 Περιεχόμενα: Α Τι φορούσαν στα συμπόσια οι άντρες; Τι φορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΑΤΣΙΟΥΛΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΑΤΣΙΟΥΛΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΑΤΣΙΟΥΛΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΒΕΡΟΙΑ 2008 Φ2 Μιχαήλ Γεωργίου Χατσιούλης ( Α.2 ) Αικατερίνη Κωνσταντίνου Γιώβου ( Γ.2 ) Γεώργιος Μιχαήλ Χατσιούλης (Α.2.1)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Αρχεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Αρχεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Αρχεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 9 Για τις κύριες συλλογές πρωτότυπων βυζαντινών εγγράφων και... τα υποκατάστατά τους Τ ο Βυζάντιο (330-1453), το κράτος που διαδέχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ Ἀναπάντεχες λεπτομέρειες γιὰ τὸν βίο καὶ τὴν πολιτεία τοῦ Ἰωάννη Λάσκαρη μᾶς εἶναι γνωστὲς ἀπὸ μιὰ σειρὰ ἐγγράφων (ποὺ ἀνακάλυψε στὰ κρατικὰ ἀρχεῖα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΚΑΤΑ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΟ

ΕΙΔΙΚΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΚΑΤΑ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΟ 01 - ΘΡΑΚΗΣ 09 - ΔΡΑΜΑΣ 1 05 - Α'ΑΘΗΝΩΝ Α - Ω 4 4 06 - Β'ΑΘΗΝΩΝ Α - Ω 9 9 15 - ΕΒΡΟΥ Α - Ω 6 6 21 - ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Α - Ω 4 4 23 - Α' ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ Α - Ω 16 16 24 - Β' ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ Α - Ω 4 4 49 - ΣΕΡΡΩΝ Α - Ω 2 2 Σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της από 11/7/2011 προκήρυξης διαγωνισμού για την προμήθεια ειδών της Προσκοπικής Στολής Αθήνα, Ιούλιος 2011 2 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 20ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΙΡΗΝΗ ΔΟΥΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ/ LESSONS ABOUT RESPONSIBILITY Μάθημα 1: Νιώθω υπερήφανος όταν.../ I feel proud when.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 357-364 ΑΘΗΝΑ 2001 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ο σκευοφυλάκειο της μονής Βαρλαάμ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author.

Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author. Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author. 2012, Γεράσιμος Χρ. Σιάσος / Gerasimos Siasos, All rights reserved. Στοιχεία επικοινωνίας συγγραφέα / Author

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ Σύμφωνα με Lewis Mumford (The Myth of the Machine: Technics and Human Development [New York: Harcourt Bracem 1967],

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεύουσα σειρά ενδυμασίας αναψυχής

Πρωτεύουσα σειρά ενδυμασίας αναψυχής 410 Πρωτεύουσα σειρά ενδυμασίας αναψυχής Ιδανικό για Εταιρική Παρουσίαση Πληροφόρηση Υφάσματος Αυτό το υπέροχο για δραστηριότητες αναψυχής ύφασμα κατασκευάζεται χρησιμοποιώντας ένα μείγμα από πολυεστέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΕΤΕΡΟΔΗΜΟΤΩΝ ΕΦΕΤΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 25 ης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΙΡΗΝΗ ΔΟΥΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Χορηγία και τέχνη στην Ήπειρο την περίοδο της ύστερης Τουρκοκρατίας

Χορηγία και τέχνη στην Ήπειρο την περίοδο της ύστερης Τουρκοκρατίας Χορηγία και τέχνη στην Ήπειρο την περίοδο της ύστερης Τουρκοκρατίας Δημήτριος ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ Δελτίον XAE 20 (1998), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Δημητρίου Ι. Πάλλα (1907-1995) Σελ. 409-416 ΑΘΗΝΑ 1999 Δημήτριος

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 Μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο η τον μεγάλο πόλεμο όπως τον αποκαλούσαν τότε μη γνωρίζοντας το μέλλον, οι κοινωνικές και οι οικονομικές

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα