ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέμα: ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑμεΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέμα: ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑμεΑ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑμεΑ Επιβλέπων/ουσα: Δημήτριος Μυλωνόπουλος Σπουδαστής/στρια: Δημήτριος Βασιλειάδης ΑΘΗΝΑ

2 Αυτή η εργασία είναι αφιερωμένη στους και στις Αντώνη, Πωλίνα, Χρήστο, Ευαγγελία, που με εμπλούτισαν με τη διαφορετικότητά τους κι εξακολουθούν να μου δίνουν χρόνο, κατανόηση, στήριξη, φιλία. Περιεχόμενα Περιεχόμενα 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4 ABSTRACT 4 1.ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 2. ΑΝΑΠΗΡΙΑ: ΜΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Ορισμοί της αναπηρίας Η αναπηρία στο χώρο και στο χρόνο Το Ιατρικό Μοντέλο Η αναπηρία ως ιδεολογική κατασκευή Προς μια κοινωνιολογία της αναπηρίας Κοινωνική επιτέλεση Η συμβολή των θεσμών Εξάρτηση 23 3.ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ 25 4.ΑΝΑΠΗΡΙΑ: ΜΙΑ ΘΕΣΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 30 2

3 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 1107/2006 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΤΑΝ ΤΑΞΙΔΕΥΟΥΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΩΣ 30 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 181/2001 ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΠΙΒΑΤΩΝ ΛΕΩΦΟΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΠΟΥΛΜΑΝ 33 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 1177/2010 ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΠΙΒΑΤΩΝ ΣΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΛΩΤΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 36 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) 1371/2007 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΙΒΑΤΩΝ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ ΔΙΑΜΟΝΗ 47 ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 43 ΤΟΥ 2002: ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΩΝ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΩΝ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΜΕ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΑΥΤΩΝ 47 5.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 52 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 54 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 58 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να χαραχτεί ένα σαφές και δικαιωματικά αποδεκτό θεωρητικό πλαίσιο του φαινομένου της αναπηρίας, ώστε να χρησιμοποιηθεί ως ερμηνευτικό κλειδί για την ανάδειξη των στοιχείων των νομικών κειμένων που αφορούν τον τουρισμό και που συντείνουν στον εκτοπισμό των ΑμεΑ από την ίση συμμετοχή στο κοινωνικό φαινόμενο του τουρισμού, παρά το γεγονός ότι τα νομικά αυτά κείμενα υποτίθεται ότι παρήχθησαν ακριβώς για να θεσπίσουν μέτρα ίσης μεταχείρισης όλων, δηλαδή να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για τα ΑμεΑ. Λόγω της ολιστικότητας του φαινομένου του τουρισμού, η νομοθεσία που διέπει θέματα που τον αφορούν είναι ανεξάντλητη. Στόχος μας, όμως, δεν είναι να την κωδικοποιήσουμε, δηλαδή να την αποτυπώσουμε ως συνολική θεματική κατηγορία, αλλά να την κρίνουμε ως προς τις δικαιωματικές, δηλαδή, ανθρωπιστικές της παραμέτρους. Γι αυτό, θα ασχοληθούμε μόνο με τη μετακίνηση και τη διαμονή και θα προσεγγίσουμε ερμηνευτικά κάποια νομικά κείμενα που τις αφορούν, βάσει όσων θα έχουμε αναπτύξει στο θεωρητικό τμήμα της παρούσας εργασίας. Στα κείμενα αυτά θα αντιπαραβληθούν προσωπικές εμπειρίες και συνεντεύξεις προκειμένου να δοθεί μια, μικρή έστω, εικόνα της ελληνικής πραγματικότητας αναφορικά με τα ζητήματα που ρυθμίζουν τα αντίστοιχα νομικά κείμενα. Παράλληλα, για την καλύτερη κατανόηση των ζητημάτων που εγείρονται, θα έχουμε πρώτα ερμηνεύσει τον όρο «προσβασιμότητα» και θα έχουμε παρουσιάσει τη νομική του διάσταση στην Ελλάδα. 3

4 Για τους σκοπούς της θεωρητικής ανάλυσης χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της βιβλιογραφικής έρευνας, ενώ για το σχολιασμό των νομικών κειμένων έγινε ανάλυση περιεχομένου. Επίσης, χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της συνέντευξης, με χαλαρές, ανοιχτές ερωτήσεις, προς άτομα με υψηλό θεσμικό κύρος ή με προσωπικές εμπειρίες, αλλά, σε μια περίπτωση, και σύντομο ερωτηματολόγιο. ABSTRACT This paper aims at setting a clear and human-rightly acceptable theoretical frame of disability so as to use it as a key to interpreting some legal texts concerning tourism. Much as such legal texts are supposed to be produced as a guarantee of equal participation to the social phenomenon of tourism and as a way of enabling the disabled to have equal access to it, they still play their part in their exclusion. Tourism in its holistic entity is regulated by a large amount of legislation. However, this paper s target is not to provide a codification of it, i.e. present a list of the legal texts that govern tourism, but to criticize their human-right aspect. So, the scope of this paper will be narrowed down to only some legal texts that concern transportation and accommodation, which will be analyzed by means of the notions, developed in the theoretical part of the paper. Moreover, in order to have a minimal, at least- insight on the real conditions in Greece, the texts will be juxtaposed with interviews and accounts of personal experiences. To enhance understanding of the emerging issues, an interpretation of the term accessibility, as well as its legal dimensions in Greece, will have been provided. In the theoretical part, bibliographical research has been implemented, while the legal texts have been processed by means of content analysis. What is more, people among which some with a high institutional status - have been interviewed or asked specific questions. 1.ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η αναπηρία έχει απασχολήσει τα σύγχρονα Κράτη κυρίως ως κατηγορία κοινωνικών δαπανών, ήτοι ως ένα φαινόμενο που συσχετίζει άτομα εξαρτημένα με 4

5 θεσμούς αρωγής, ενώ είναι πολύ πρόσφατη η επιστημονική προσέγγιση στην αναπηρία που λαμβάνει υπόψη την κατανόηση των ίδιων των ατόμων που αφορά και οραματίζεται τη χειραφέτησή τους. Παραμένει, όμως, γεγονός ότι η αναπηρία, σε επίπεδο θεσμικών κρατικών εκφάνσεων, εξακολουθεί να γίνεται αντιληπτή ως μια ιατρική κατηγορία που χρήζει φιλανθρωπικής και όχι δικαιωματικής παρέμβασης. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού (UNWTO) ο τουρισμός συμπεριλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες των ατόμων που ταξιδεύουν και διαμένουν σε μέρη εκτός του συνήθους περιβάλλοντός τους για αναψυχή, εργασία ή άλλους λόγους, και όχι για περισσότερο από ένα χρόνο, ενώ οι Macintosh and Goeldner (1990) τον ορίζουν ως το σύνολο των φαινομένων και σχέσεων που προκύπτουν από τη διάδραση τουριστών/ριών, επιχειρηματιών, κρατών υποδοχής και τοπικής κοινωνίας κατά τη διαδικασία προσέλκυσης και φιλοξενίας των τουριστιών/ριών αυτών και άλλων επισκεπτών/ριών. Εφόσον πρόκειται για όλες τις δραστηριότητες, όχι μόνο τις οικονομικές, και δεδομένου ότι τα Κράτη αποτελούν συντελεστή συνδιαμόρφωσης του ολιστικού τουριστικού φαινομένου, ο τουρισμός δεν είναι επιχειρηματική δραστηριότητα μόνο, ούτε στατιστική κατηγορία προσδιορισμού του ΑΕΠ μιας χώρας μόνο. Οι δε δυνητικές/οί τουρίστριες/ες δεν είναι μόνο άτομα που αποτελούν δυνάμει καταναλωτές/ριες, αλλά παραμένουν υποκείμενα δικαίου, φυσικά πρόσωπα που η δράση τους προσδιορίζεται δικαιωματικά από το σύνολο των διατάξεων που διέπουν την έννομη τάξη των Κρατών που εμπλέκονται στις τουριστικές δραστηριότητες. Εν τέλει, ο τουρισμός δεν αφορά μόνο οικονομικά υποκείμενα, αλλά ενεργούς/ές πολίτες/ισσες, και η ίδια η τουριστική δραστηριότητα εκλαμβάνεται, ως προς τα υποκείμενα αυτά, ως μια έκφανση κοινωνικής δράσης. Επομένως, το σύνολο των αρχών που αναμένει μια κοινωνία να διέπουν τη λειτουργία της, οφείλει να εφαρμόζεται χωρίς εκπτώσεις για οικονομικούς λόγους και στον τουρισμό. 2. ΑΝΑΠΗΡΙΑ: ΜΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η όποια προσπάθεια ανάλυσης και ερμηνείας της θέσης την οποία οι θεσμικές εκφάνσεις του Κράτους επιφυλάσσουν στα άτομα με αναπηρία, δεν μπορεί να γίνει κατανοητή εκτός του πλαισίου της κοινωνικής πραγματικότητας της αναπηρίας, δηλαδή 5

6 της αναπηρίας ως κοινωνικής επιτέλεσης και όχι, πλέον, ως ιατρικής κατηγορίας με ψυχολογίζουσες, εξατομικευμένες αποχρώσεις. Ο όρος «κοινωνική επιτέλεση» φαίνεται, κατ αρχάς, αιφνιδιαστικός, καθώς θυμίζει τον όρο «κοινωνική κατασκευή», χωρίς, ωστόσο, να είναι ο ίδιος. Στον πρόλογο του Αναπηρία και Πολιτική (Oliver, 2009) η Γ.Καραγιάννη φροντίζει να αποσαφηνίσει τη διαφορά. Επικαλείται τον Παπαταξιάρχη (1996) σύμφωνα με τον οποίο κατασκευή είναι «η συμβολική εννοιολόγηση προσώπων, πραγμάτων και εν γένει συμβάντων, πράξη κοινωνικά αποτελεσματική άρα νομιμοποιητική, όσο και πράξη κοινωνικά οροθετημένη. Ένας τέτοιος ορισμός της κατασκευής ως αναλυτικού εργαλείου έχει επιτρέψει την επεξεργασία ενός μεθοδολογικού προγράμματος το οποίο κατά τις τελευταίες δυο δεκαετίες αποδείχθηκε εξαιρετικά τελεσφόρο στη μελέτη της συγκρότησης του κοινωνικού φίλου, της σεξουαλικότητας, του έθνους, όπως και άλλων διαστάσεων της ταυτότητας» (σελ.198). Αμέσως μετά, η Γ.Καραγιάννη παραθέτει χωρίο των Barnes & Thomas από τον πρόλογο της έκδοσης για τα 18 χρόνια κυκλοφορίας του περιοδικού Disability and Society, σύμφωνα με το οποίο: «Οι κοινωνικές θεωρίες περί κατασκευής εκχωρούν προνόμια στα πολιτισμικά και γλωσσολογικά φαινόμενα, ενώ οι κοινωνικές υλιστικές θεωρίες περί κοινωνικής επιτέλεσης δίνουν σημασία στις ζωές των αναπήρων, αλλά επικεντρώνονται κυρίως στους φραγμούς των οικονομικών πολιτικών και κοινωνικών δεδομένων που δημιουργούνται στη βάση της αναπηρίας» (σελ.5). Προκύπτει, λοιπόν, ότι η αναπηρία είναι μια κατάσταση τοποθετημένη μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, ένας δυναμικός χώρος πολυποίκιλων διαστάσεων και όχι μια στατική ατομική κατάσταση σώματος. Επομένως, είναι καίριας σημασίας η εννοιολογική αποσαφήνιση της αναπηρίας, ειδεμή καμιά απόπειρα θεώρησής της δεν μπορεί να δώσει σαφή αποτελέσματα Ορισμοί της αναπηρίας Προτού προβούμε σε επισκόπηση των ορισμών της αναπηρίας, είναι σημαντικό να εστιάσουμε στη σχέση της αναπηρίας με τον κυρίαρχο τρόπο παραγωγής, δηλαδή με το κοινωνικοοικονομικό σύστημα, εφόσον η άνοδος του καπιταλισμού επέφερε τεράστιες αλλαγές όχι μόνο στην ίδια τη ζωή των αναπήρων αλλά και στην κοινωνική τους θέση. Γράφει, λοιπόν, ο Finkelstein (Finkelstein, 1980 στο Barton et al., 1996) ότι στην πρώτη 6

7 ιστορική φάση ως προς την αναπηρία, δηλαδή στη φάση της γεωργικής παραγωγής, τα ΑμεΑ είχαν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στην εργασία, στο μέτρο που τους επέτρεπε η όποια σωματική τους βλάβη. Με την έλευση του καπιταλισμού, όμως, τα άτομα με αναπηρία βίωσαν τον αποκλεισμό από την παραγωγική διαδικασία επειδή «η ταχύτητα της εργασίας στο εργοστάσιο, η επιβαλλόμενη πειθαρχία, η τήρηση του ωραρίου και οι νόρμες παραγωγής ήταν μια πολύ δυσμενής αλλαγή, η οποία διαφοροποιούνταν από τις πιο αργές, ευέλικτες μεθόδους εργασίας που οι ίδιοι μπορούσαν να καθορίσουν και μέσα στις οποίες πολλοί ανάπηροι είχαν βρει την ολοκλήρωση» (Ryan & Thomas, 1980, σελ.101, στο Oliver, 2009). Το αποτέλεσμα ήταν να καταλήξουν οι ανάπηροι/ες εξολοκλήρου αποκλεισμένοι/ες από την αγορά εργασίας και να βρεθούν στον πάτο της (Morris, 1969, σελ.9, στο Oliver, 2009). Και ενώ ο ίδιος ο Finkelstein αναγνωρίζει μια τρίτη ιστορική φάση για την αναπηρία στο συνδυασμό της ανάπτυξης και διάδοσης των νέων τεχνολογιών με τη συλλογική δράση των ίδιων των ατόμων με αναπηρία για την έξοδό τους από το περιθώριο, έχει καταδείξει ήδη ότι η αναπηρία αποτέλεσε μια πολύ σημαντική κατάσταση, στο βαθμό που εξασφάλιζε «νόμιμη κοινωνική θέση σε αυτούς που ορίζονταν ως ανίκανοι να εργαστούν, σε αντίθεση με εκείνους που ίσως ταξινομούνταν ως απρόθυμοι να το κάνουν» (Stone, 1985, στο Oliver, 2009). Εξάλλου, ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά της τρίτης φάσης που περιγράφει ο Finkelstein, μαζί με την παράλληλη οικονομική ανάπτυξη που σημειώθηκε παγκοσμίως από τα τέλη της δεκαετίας του 50 και που οδήγησε σε πολλαπλασιασμό των παροχών υπέρ των λεγόμενων ευαίσθητων κοινωνικά ομάδων, συντέλεσαν ώστε να επιβάλλεται ο σωστός υπολογισμός της κρατικής δαπάνης προκειμένου για προγράμματα και υπηρεσίες αρωγής και ένταξης των ατόμων με αναπηρία. Άρα, ο όποιος ορισμός της αναπηρίας θα έπρεπε να είναι απόλυτα συγκεκριμένος και κατά το δυνατόν περιοριστικός ώστε να μην οδηγήσει σε τεράστια δαπάνη από πλευράς κράτους. Εξάλλου, οι ορισμοί των εννοιών δημιουργούν πλαίσιο κατανόησης και αντίληψης των πραγμάτων μέσα στα όρια που θέτουν αυτοί οι ίδιοι. Ο W.I. Thomas συνοψίζει αυτήν την ιδέα ως εξής: «Αν οι άνθρωποι ορίζουν τις καταστάσεις ως πραγματικές, θα είναι πραγματικές και στις συνέπειές τους» (W.I. Thomas, 1966, στο Oliver, 2009). Ως εκ τούτου, τα άτομα με αναπηρία θα αντιμετωπίζονται ως θύματα τραγωδιών, αν η αναπηρία οριστεί ως τραγική κατάσταση ανικανότητας, και οι κρατικές εκροές, εκφρασμένες σε νομοθεσία ή σε κοινωνική 7

8 πολιτική ή σε οτιδήποτε άλλο, θα έχουν στόχο την ανακούφιση των θυμάτων, όχι την με όρους πολιτικής επιστήμης αποκατάσταση της ισότητάς τους σε επίπεδο δικαιωμάτων και ελευθεριών. Τέλος, η ανάδειξη της καταπίεσης που υφίστανται σταθερά κάποιες κοινωνικές ομάδες και η άνοδος αντίστοιχων κινημάτων (π.χ. κατά του σεξισμού και της ομοφοβίας) που έχει λάβει χώρα κατά τις τελευταίες δεκαετίες, έφεραν στο προσκήνιο το ζήτημα της απουσίας των άμεσα ενδιαφερομένων όχι μόνο από τις πολιτικές που τους/τις αφορούν, αλλά και από την επιστημονική γλώσσα που αναφέρεται σε αυτούς/ές. Έτσι, ένας ορισμός για την αναπηρία θα πρέπει να αποδίδει και την αντίληψη που τα ίδια τα άτομα με αναπηρία έχουν για τους εαυτούς και τις εαυτές τους, όπως και για την κοινωνική συνθήκη (της αναπηρίας) που τα αφορά. Ο ορισμός της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, όπως δίνεται στην ηλεκτρονική της σελίδα στην κατηγορία Αναπηρίες (Disabilities), είναι ο εξής: «Ο όρος αναπηρίες είναι ένας όρος-ομπρέλα που συμπεριλαμβάνει τις βλάβες, τους περιορισμούς δραστηριοτήτων και τα κωλύματα συμμετοχής. Βλάβη είναι ένα πρόβλημα σωματικής λειτουργίας ή κατασκευής. Περιορισμός δραστηριοτήτων είναι μια δυσκολία που αντιμετωπίζει ένα άτομο ενώ προβαίνει σε μια εργασία ή δράση. Κώλυμα συμμετοχής είναι ένα πρόβλημα που βιώνει ένα άτομο σε καθημερινές καταστάσεις. Άρα, η αναπηρία είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο που αντανακλά την αλληλεπίδραση ανάμεσα στα χαρακτηριστικά του σώματος ενός ατόμου και στα χαρακτηριστικά της κοινωνίας στην οποία ζει το άτομο αυτό.» Καθίσταται προφανές ότι ο ορισμός αυτός αντιμετωπίζει την αναπηρία ως ένα φαινόμενο που εκπηγάζει από τη σωματική κατάσταση ενός ατόμου, όσο κι αν δεν παραμένει εστιασμένος σε αυτήν. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι με αναπηρία στις διάφορες κοινωνικές τους δραστηριότητες και την καθημερινότητά τους εκλαμβάνονται ως αποτελέσματα της σωματικής τους βλάβης και, συνεπώς, η κοινωνική διάσταση του ζητήματος περιορίζεται στην ιδιαιτερότητα των χαρακτηριστικών που έχουν τα άτομα με αναπηρία ως κοινωνική ομάδα και τα οποία εδράζονται στο ίδιο τους το σώμα. Με απλά λόγια, ο ορισμός της Π.Ο.Υ ανάγει τη σωματική κατασκευή/κατάσταση σε ειδοποιό διαφορά όχι μόνο για να χαρακτηρίσει τα κοινωνικά υποκείμενα που τη διαθέτουν, αλλά και τη διάδρασή τους με τα άλλα κοινωνικά υποκείμενα, ατομικά ή συλλογικά, εφόσον αυτά σχετίζονται με τις δράσεις ή τις καταστάσεις στις οποίες προβαίνουν ή εμπλέκονται τα άτομα με αναπηρία και από τις οποίες απορρέει η πραγματικότητα του να αντιμετωπίζουν προβλήματα. Το 8

9 παράλογο και αυθαίρετο του ορισμού αυτού φαίνεται ξεκάθαρα αν στη θέση της λέξης αναπηρία χρησιμοποιηθεί ο όρος «φυλετική διαφορετικότητα», οπότε θα προέκυπτε το επικίνδυνα παράλογο και δικαιωματικά αναχρονιστικό επιχείρημα ότι ρατσισμός είναι το πρόβλημα ένταξης των ατόμων στην κοινωνία λόγω του χρώματός τους!!! Ο ορισμός που δίνεται στο άρθρο 1 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων μe Αναπηρία του ΟΗΕ εξακολουθεί να εστιάζει στα άτομα: «Στα ΑμεΑ συμπεριλαμβάνονται άτομα με μακροχρόνιες σωματικές, νοητικές, πνευματικές ή αισθητηριακές βλάβες, οι οποίες σε αλληλεπίδραση με διάφορα εμπόδια δύνανται να παρεμποδίσουν την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία σε ίση βάση με τους άλλους». Προφανώς, η ανάγκη χρηστικότητας του ορισμού, δηλαδή το γεγονός ότι εμπεριέχεται σε κείμενο με νομική δεσμευτικότητα κατόπιν επικύρωσης σε εθνικό επίπεδο, οδηγεί σε ασάφεια και ανεπάρκεια, καθώς η απλή αναφορά σε «διάφορα εμπόδια» δεν αναδεικνύει την καταλυτική επίδραση παραγόντων από την κοινωνική πραγματικότητα που διαμορφώνουν ή αναπαράγουν την αναπηροποίηση. Οι ορισμοί της Ένωσης των Σωματικά Ανάπηρων ενάντια στην Απομόνωση (Union of the Physically Impaired Against Segregation - UPIAS) κάνουν σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στη σωματική βλάβη, ως σωματική κατάσταση, και την αναπηρία, ως κοινωνική συνθήκη. Συγκεκριμένα, βλάβη και αναπηρία ορίζονται ως εξής: Βλάβη: η στέρηση μέρους ή του συνόλου ενός μέλους, ή η ύπαρξη ενός ελαττωματικού μέλους, οργάνου ή μηχανισμού του σώματος. Αναπηρία: το μειονέκτημα ή ο περιορισμός δραστηριότητας που προκαλείται από τη σύγχρονη κοινωνική οργάνωση, η οποία δε λογαριάζει καθόλου ή λογαριάζει ελάχιστα τους ανθρώπους που έχουν φυσικές βλάβες, περιορίζοντάς τους από τις κοινωνικές τους δραστηριότητες. (UPIAS, 1976, σελ. 3-4, στο Oliver 2009). Στο ίδιο μοτίβο, ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας (και άτομο με αναπηρία) Harlan Hahn ισχυρίζεται ότι «η αναπηρία απορρέει περισσότερο από την αποτυχία ενός δομημένου κοινωνικού περιβάλλοντος να προσαρμοστεί στις ανάγκες και τις φιλοδοξίες των πολιτών με αναπηρίες, παρά από την ανικανότητα ενός ατόμου με αναπηρία να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της κοινωνίας (Hahn, 1986, σελ. 128 στο Barton et al., 1996). Αναπηρία, λοιπόν, είναι μόνο η ανταπόκριση της κοινωνίας στα άτομα με βλάβη και, μάλιστα, η πλημμελής και διακρίνουσα ανταπόκρισή της που προκαλεί στα άτομα 9

10 αυτά περιορισμό δραστηριότητας. Και, βεβαίως, δεν ταυτίζεται με τη βλάβη, καθώς αντιπροσωπεύει αυτά καθαυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με βλάβη στην καθημερινότητά τους και οφείλονται στην κοινωνική οργάνωση. Όπως γράφει και ο Oliver (Oliver, 2009, εισαγωγή) «όλοι οι ανάπηροι βιώνουν την αναπηρία ως κοινωνικό περιορισμό, είτε αυτός ο περιορισμός εμφανίζεται ως συνέπεια μη προσβάσιμου περιβάλλοντος, είτε εξαιτίας αμφισβητήσιμων εννοιών για τη νοημοσύνη και τις κοινωνικές δεξιότητες, είτε της ανικανότητας του γενικού πληθυσμού να χρησιμοποιήσει τη νοηματική γλώσσα, ή της έλλειψης αναγνωσμάτων σε γραφή Braille ή των δημόσιων επιθετικών συμπεριφορών σε ανθρώπους με μη ορατές αναπηρίες». Εξάλλου, κατά μια προσέγγιση πιο εστιασμένη στις κοινωνικές της συνέπειες, «αναπηρία σημαίνει διάκριση και εμπλέκει κοινωνική απομόνωση και περιορισμούς. Είναι ένα σημαντικό μέσο κοινωνικής διαφοροποίησης στις σύγχρονες κοινωνίες. Το επίπεδο εκτίμησης και η με κοινωνικούς όρους υπόσταση των ατόμων με αναπηρία είναι απόρροια της θέσης τους αναφορικά με τις ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες και σχέσεις μιας δεδομένης κοινωνίας» (The Equality Studies Centre, 1994 και Finkelstein, 1995, στο Barton et al., 1996). Αυτό που με βεβαιότητα συνάγεται από τους παραπάνω ορισμούς και προσεγγίσεις είναι ότι η αναπηρία αποτελεί μια κοινωνική συνθήκη που υφίστανται τα άτομα με βλάβη και όχι τη σωματική τους κατάσταση. Μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση της αναπηρίας θα ισχυροποιήσει έτι περαιτέρω αυτό το επιχείρημα. 2.2 Η αναπηρία στο χώρο και στο χρόνο Δε χρειάζεται πολλή σκέψη για να αντιληφθεί κανείς/καμία ότι οι καταστάσεις υγείας είναι συνάρτηση του κοινωνικοοικονομικού χώρου στον οποίο εκδηλώνονται. Χώρες με χαμηλούς δείκτες ανάπτυξης είναι πιο πιθανό να έχουν υψηλό ποσοστό μεταδοτικών ασθενειών και ελάχιστα διαδεδομένες ασθένειες σχετικές με το γήρας, ενώ οι αναπτυγμένες χώρες, ειδικότερα όσες είναι και οικονομικά εύρωστες, μπορούν να παρέχουν τεχνολογικά και ιατρικά βοηθήματα σε μεγάλους αριθμούς ατόμων που η υγεία τους παρουσιάζει μια κατάσταση η οποία σε φτωχότερες χώρες θεωρείται ανίατη. «Κοινωνικές και οικονομικές δυνάμεις προκαλούν άμεσα παθήσεις. Ανακατανέμουν την αναλογία των ανθρώπων που βρίσκονται σε ομάδες υψηλού ή χαμηλού κινδύνου 10

11 για να προσβληθούν. Επίσης, δημιουργούν νέα μονοπάτια για τη μετάδοση των παθήσεων όλων των ειδών, μέσω ταξιδιών, μετανάστευσης αλλά και της ταχείας διάχυσης της πληροφορίας και της συμπεριφοράς από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Τελικά, οι κοινωνικές δυνάμεις επηρεάζουν την εννοιολόγηση, την αναγνώριση και τις συνθήκες ορατότητας των παθήσεων. Μια πάθηση σε ένα συγκεκριμένο μέρος μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο δεν είναι η ίδια σε άλλες συνθήκες. Τόσο οι κοινωνικές αντιλήψεις όσο και οι εννοιολογήσεις επηρεάζουν την παροχή φροντίδας, τις απαιτήσεις των ενδιαφερομένων και το μέγεθος του κόστους που αφορά στις ανάγκες της υγείας (Susser and Watson, 1971, σελ. 35, στο Oliver, 2009). Εξάλλου, «οι πεποιθήσεις για την αρρώστια, οι συμπεριφορές που έχουν οι άρρωστοι και οι τρόποι με τους οποίους αυτοί αντιμετωπίζονται από την οικογένειά τους ή τους θεραπευτές τους είναι όψεις της κοινωνικής πραγματικότητας. Όλα αυτά, όπως και το ίδιο το σύστημα υγείας, είναι πολιτισμικές κατασκευές που παίρνουν σχήμα και μορφή αναμφισβήτητα μέσα σε διαφορετικές κοινωνίες και σε διαφορετικές κοινωνικές δομές μέσα σε αυτές τις κοινωνίες» (Kleinman, 1980, σελ. 38, στο Oliver, 2009). Επεκτείνοντας τη συζήτηση από τη βλάβη στην αναπηρία, υπάρχουν και ανθρωπολογικές μελέτες που φωτίζουν την κοινωνική σχετικότητα της έννοιας. Σε μια απομονωμένη φυλή στη Δυτική Αφρική όπου πολλοί/ές από τον πληθυσμό είχαν γεννηθεί με δυο δάχτυλα στα πόδια, δεν υπήρχε καμιά διαφορετική θεώρηση και αντιμετώπιση για τα άτομα αυτά, καθώς δεν ετίθετο θέμα μη φυσιολογικότητας (Barrett and McCann, 1979, στο Oliver, 2009). Εξάλλου, ο Gwaltney διεξήγαγε ανθρωπολογική μελέτη για την τύφλωση σε ένα μεξικανικό χωριό για να καταλήξει ότι η πάθηση της φιλαρίασης, που προκαλεί τύφλωση, θεωρούταν θεϊκή παρέμβαση, με αποτέλεσμα η τοπική κοινωνία να έχει ενεργοποιήσει κοινωνικούς μηχανισμούς αρωγής των ατόμων με τύφλωση (βοήθεια από παιδιά-οδηγούς) επιβραβεύσεις για όσες και όσους έδειχναν σεβασμό στα άτομα αυτά, καθώς και δημόσια μομφή για όσους και όσες δεν έδειχναν. Τέλος, δε χρησιμοποίησαν τις τοπικές ιατρικές μεθόδους και τη μαγεία για να αναζητήσουν ίαση από την τύφλωση, εφόσον δεν την αντιμετώπιζαν ως συνθήκη αναπηρίας (Gwaltney, 1970 στο Oliver, 2009). Ένα ακόμα παράδειγμα προσφέρει ανάλογη ανθρωπολογική μελέτη του Farb (1975) σχετικά με την κώφωση σε μια φυλή του Αμαζονίου, όπου τα κωφά άτομα δεν αντιμετώπισαν κανένα ζήτημα αποκλεισμού επειδή όλη η φυλή χρησιμοποιούσε την τοπική νοηματική γλώσσα (Farb, 1975, στο Oliver, 2009). Καμία 11

12 έλλειψη εκτίμησης και αρνητική αξιολόγηση για τους κοινωνούς και κοινωνές τους με αναπηρία προέκυψε ότι είχαν οι Palute, ιθαγενείς από την Αμερική (Hanks και Hanks, 1980, στο Oliver, 2009) καθώς και οι Dalegura, Αβορίγινες της Αυστραλίας (Hastings, , στο Oliver & Barnes, 1998). Καταγράφηκε, μάλιστα, ότι οι τελευταίοι μοιράστηκαν την ευθύνη μεταφοράς μιας ανάπηρης γυναίκας σε όλη τη διάρκεια της ζωής της, ήτοι για 65 χρόνια. Από την άλλη πλευρά, ανθρωπολογική εργασία του Rasmussen (1908, στο Oliver, 2009) με θέμα τους Εσκιμώους ανέδειξε την περίπτωση ενός ζευγαριού που υπέστη βαρύτατα εγκαύματα μετά από μια έκρηξη. Η γυναίκα αφέθηκε να πεθάνει, ενώ φροντίδα παρασχέθηκε μόνο στον άντρα, με την προοπτική να ιαθεί και να συνεισφέρει στην κοινότητα. Αναφορικά με βλάβες που προκαλούν κινητικές δυσκολίες, ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μελέτη στη φυλή των Navajo Indians (Rubin et al, 1965, στο Oliver, 2009) η οποία κατέγραψε πολύ υψηλή συχνότητα κουτσών στο ένα ή και στα δυο πόδια μεταξύ του πληθυσμού. Η αιτία ήταν μια κληρονομική ασθένεια στην οποία, όμως, οι Navajo δε δέχτηκαν να επέμβουν με την αρωγή της ιατρικής, όταν αυτή τους παρασχέθηκε, επειδή ακριβώς η κατάσταση δεν ήταν στιγματιστική για όσους και όσες την έφεραν, ενώ η κοινότητα δεν την εκλάμβανε ως αναπηρία. Πολύ σημαντική για τη σφαιρικότητά της είναι η εργασία των Hanks και Hanks (στην οποία έγινε αναφορά μόλις στην προηγούμενη παράγραφο) που παρουσιάζει πολιτισμικές αποκρίσεις μη δυτικών κοινωνιών στα άτομα με βλάβες για να καταλήξει ότι αυτές (οι αποκρίσεις) είναι πολυποίκιλες και καθορίζονται από μια ευρεία γκάμα παραγόντων, οι οποίοι μπορούν να ταξινομηθούν σε δυο μεγάλες κατηγορίες κοινωνιολογικής ανάλυσης: τον τρόπο παραγωγής και το κεντρικό σύστημα αξιών. Στην πρώτη κατηγορία εμπεριέχονται στοιχεία όπως η μορφή οικονομικής οργάνωσης, η ανάγκη για ανθρώπινους πόρους και το είδος εργασίας για την οποία είναι απαραίτητοι, το ύψος της υπεραξίας που παράγει αυτή η εργασία και το πώς η υπεραξία αυτή διανέμεται στον πληθυσμό. Η δεύτερη κατηγορία σχετίζεται με την κοινωνική δομή -αν είναι ιεραρχική ή ισότιμη καθώς και με στοιχεία που την προσδιορίζουν όπως το πώς ορίζεται η έννοια του επιτεύγματος σε αυτήν την κοινωνική δομή, ποιες είναι οι αντιλήψεις περί ηλικίας και φύλων, ποιες είναι οι αισθητικές της αξιολογήσεις και ποια είναι η σχέση της με τις γειτονικές της (Hanks και Hanks, 1980, στο Barton et al., 1996). 12

13 Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Ιστορία του λεγόμενου δυτικού πολιτισμού βρίθει ρατσιστικών αντιλήψεων και πρακτικών αποκλεισμού εις βάρος των ατόμων με αναπηρία. Στην Αρχαία Ελλάδα, είναι γνωστή η μοίρα των βρεφών από τη Σπάρτη που γεννιόντουσαν με σωματική βλάβη, ενώ οι λαϊκές δοξασίες, έτσι όπως αποτυπώνονταν στη θεολογία της εποχής, αντανακλούν την αναπηροφοβία στη μορφή του Ηφαίστου, ο οποίος εγκαταλείπεται από τους γονείς του, Δία και Ήρα, στη Λήμνο, μακριά από το λίκνο των θεών, τον Όλυμπο. Επίσης, η Αφροδίτη τον παντρεύεται από οίκτο, ενώ τον απατά για χάρη ενός αρτιμελούς αρρενωπού θεού, του Άρη. Εξάλλου, και η τέχνη εμπνέεται από ιδεολογία οίκτου και αποκλεισμού προς την αναπηρία. Αρκεί να θυμηθεί κανείς/καμία ότι ο Οιδίποδας αυτο-τυφλώνεται για να εξιλεωθεί για το μεγάλο κρίμα που ανακαλύπτει ότι διέπραξε. Οι Ρωμαίοι ανανέωσαν την πίστη στις αξίες της σωματικής ευρωστίας και πνευματικής οξύτητας και επεφύλαξαν στα βρέφη τους τύχη ανάλογη με τα βρέφη των Σπαρτιατών. Αυτή τη φορά, το ρόλο του Καιάδα έπαιξε ο Τίβερης. Εξάλλου, τα άτομα με νανισμό χρησιμοποιήθηκαν στην αρένα σε αγώνες κατά των γυναικών προκειμένου να προσφέρουν τέρψη στους Ρωμαίους θεατές (Readers Digest1986, σελ. 116, στο Barton et al., 1996). Ο Ιουδαϊσμός, που αποτελεί την πολιτισμική βάση του Χριστιανισμού, σταμάτησε τις ανθρωποκτονίες, αλλά, δε θεώρησε τις σωματικές βλάβες ως κάτι λιγότερο από θεία νέμεση για μη θεάρεστες πράξεις. Το ίδιο το ιερό βιβλίο του Λευϊτικού εμπεριέχει κατάλογο με σωματικές βλάβες που αποτελούν αναγκαία και ικανή συνθήκη ώστε όποιος/α τις φέρει να μη συμμετέχει σε θρησκευτικές πρακτικές (Barton et al, 1998, σελ. 53). Ο Μεσαιωνικός Χριστιανισμός αξιοποίησε τις σωματικές αναπηρίες ως απόδειξη της ύπαρξης του Σατανά, διακηρύσσοντας ότι τα παιδιά των μαγισσών τα άρπαζε ως βρέφη ο Σατανάς και τα αντικαθιστούσε με παιδιά με σωματικές βλάβες. Ο ίδιος ο Λούθηρος ισχυρίστηκε ότι είδε το Σατανά στη μορφή ενός παιδιού με αναπηρία και πρότεινε να θανατώνονται τέτοιοι άνθρωποι (Shearer 1981 στο Barton et al., 1996). Η πιο πρόσφατη τέχνη έχει αποτυπώσει τη δαιμονοποίηση των σωματικών βλαβών, μεταξύ άλλων στο Ριχάρδο τον Τρίτο του Σαίξπηρ, που ανίκανος να πετύχει ως εραστής, λόγω σωματικής βλάβης, επιδίδεται σε πράξεις ανανδρίας. Εξάλλου, τα άτομα 13

14 με σωματικές βλάβες αποτελούσαν συχνό στόχο αστεϊσμού και χλεύης για τη διέγερση της τέρψης και του γέλωτα στην εποχή των Τυδώρ (Thomas, 1977, στο Barton et al., 1996). Μετά το Διαφωτισμό και καθ όλη τη διάρκεια του 19 ου αιώνα, άρχισε να διαμορφώνεται η λίγο ως πολύ σημερινή θέαση της αναπηρίας μέσα από το πρίσμα της εξατομίκευσης και ιατρικοποίησης του σώματος (Armstrong, 1983 στο Barton et al., 1996) οδηγώντας τα άτομα με σωματικές βλάβες στο περιθώριο της καθημερινότητας (Scull, 1984, στο Barton et al., 1996). Παράλληλα, με τη διάδοση του κοινωνικού δαρβινισμού και την ευγονικής, η αναπηρία κατέληξε να θεωρείται μέχρι και απειλή για τη σταθερότητα της κοινωνίας (Jones, 1986, Kevles, 1985, στο Barton et al., 1996). Σήμερα, η σημασία της σωματικής ακεραιότητας θεωρείται ενδημικό στοιχείο του πολιτισμού (Barton et al., 1996) που εκφράζεται στη γενετική μηχανική, τον προγεννητικό έλεγχο, την επιλεκτική διακοπής κύησης και την παροχή ιατρικής θεραπείας στα άτομα με σωματικές βλάβες (Morris, 1991, Shearer, 1981, Rogers, 1995, στο Barton et al., 1996). Εμφανίζεται, επίσης, στη θεσμική διάκριση εις βάρος των ατόμων με αναπηρία στην εκπαίδευση, στην αγορά εργασίας, στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, στο δομημένο περιβάλλον και στη βιομηχανία διασκέδασης (Barnes, 1991, στο Barton et al., 1996) καθώς και στη στρεβλή παρουσίαση των ατόμων με αναπηρία και των θεμάτων που τα αφορούν σε όλες τις μορφές μέσων μαζικής επικοινωνίας (Barnes, 1992, Gartner and Joe, 1987, Hevey, 1992, στο Barton et al., 1996). Επιπλέον, ο Abberley (Abberley, 1987, στο Oliver, 2009) επικαλείται εμπειρικές μελέτες που επισημαίνουν τη μειονεκτική κοινωνική θέση των ατόμων με αναπηρία σε ό,τι αφορά τη στέγαση (Borsay, 1986) την απασχόληση (Lonsdale, 1986) τα οικονομικά (Townsend, 1979) τη μετακίνηση (Hoad, 1986) και την εκπαίδευση (Anderson, 1979). 2.3.Το Ιατρικό Μοντέλο Για να γίνει κατανοητή η θεσμική αντιμετώπιση της αναπηρίας, όχι μόνο επειδή ακόμα σε αυτή βασίζονται οι κρατικές εκροές που την αφορούν, αλλά και γιατί δημιουργεί και διαιωνίζει πλαίσια καταπίεσης, αποκλεισμού και διακρίνουσας συμπεριφοράς εις βάρος των ατόμων με αναπηρία, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην παρουσίαση του ιατρικού μοντέλου και των προσδιοριστικών του παραμέτρων. 14

15 Αν και σύντομη, η ιστορική αναδρομή στην αναπηρία που προηγήθηκε φωτίζει τις πολιτισμικές καταβολές της αναπηρίας στον 20 ο αιώνα, καθώς και τη θέση της στο αξιακό σύστημα των λεγόμενων δυτικών, τουλάχιστον, κοινωνιών. Αυτό που πρέπει να αναδειχθεί ακόμα είναι πώς η ίδια η επιστημονική εξήγηση του φαινομένου της αναπηρίας με κοινωνικούς, όχι με ιατρικούς όρους προσυπέγραψε ό,τι η κοινωνία ήδη κουβαλούσε ως στερεοτυπική αντίληψη. Ο Talcott Parsons (Parsons, 1951) δεν αναλύει την αναπηρία ξεχωριστά από την ασθένεια. Λέει, λοιπόν, ότι στην αρχική φάση της ασθένειας τα κοινωνικά υποκείμενα υιοθετούν το ρόλο του/της ασθενούς και, αυτόματα, απαλλάσσονται από τις προσδοκίες και ευθύνες με τις οποίες δεσμεύει το κοινωνικό σύνολο τα μη ασθενή του μέλη. Από την άλλη πλευρά, η κοινωνία δε θεωρεί την ασθένεια ως ευθύνη για τα άτομα που τη φέρουν, γι αυτό και τα βοηθά να την αντιπαρέλθουν μέσα από την ανάπτυξη αντίστοιχων δομών (κοινωνική αρωγή, υγεία) και της επιστήμης (ιατρική). Βεβαίως, το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο δεν αναλύεται ως προσδιοριστικός παράγοντας, πράγμα που σημαίνει ότι η ασθένεια (και μαζί της η αναπηρία) εκλαμβάνεται ως στοιχείο της ατομικότητας και όχι της κοινωνίας. Εξάλλου, δεν αναγνωρίζεται καμιά παραλλαγή και διαφοροποίηση στον κοινωνικό ρόλο του/της ασθενούς (Twaddle, 1969, στο Barton et al., 1996) ενώ ταυτίζεται η έννοια της βλάβης με αυτήν της ασθένειας (Gordon, 1966 και Sieglar & Osmond, 1974, στο Barton et al., 1996). Πράγματι, η αναπηρία δεν είναι μια κατάσταση παροδική, οπότε, στο μοντέλο του Parsons, δεν προδιαγράφεται κοινωνικός ρόλος για τα άτομα που τη φέρουν. Γι αυτό, εξάλλου, γίνεται λόγος για πολίτες δεύτερης κατηγορίας αναφορικά με τα άτομα αυτά (Sieglar & Osmond, 1974, στο Barton et al., 1996). Στο ίδιο μήκος κύματος με τον Parsons, αλλά με αναφορά ειδικά στη σωματική βλάβη, η Safilios-Rothschild (1970) υποστηρίζει ότι τα άτομα με βλάβες δεν αποκλείονται από τις προσδοκίες και ευθύνες ως προς το κοινωνικό σύνολο, αλλά προσαρμόζονται σε αυτές, μεγιστοποιώντας τις υπάρχουσες ικανότητές τους. Σε αυτήν την κατεύθυνση, συνεργάζονται με γιατρούς/γιατρίνες και, εν γένει, με την επιστήμη. Στην προσέγγισή της αυτή, η Ελληνίδα κοινωνιολόγος, αν και γίνεται πιο συγκεκριμένη από τον Parsons, κάνει βήματα πίσω σε σχέση με εκείνον, εφόσον καταλήγει να μεταθέτει την ευθύνη ένταξης αποκλειστικά στα άτομα με αναπηρία, στο βαθμό που εναποθέτει στις δικές τους ικανότητες τη συνεργασία με την επιστήμη, ενώ, 15

16 στη συζήτησή της περί προσαρμογής σε ό,τι αρνητικό επιφέρει η ύπαρξη σωματικής βλάβης, κατασκευάζει το επιστημονικό περίβλημα για την τοποθέτηση μιας σειράς ψυχολογικών φάσεων, οι οποίες αποτελούν κατεξοχήν στερεοτυπική αντίληψη για τη σχέση των ατόμων με αναπηρία με τους εαυτούς και τις εαυτές τους (σοκ, άρνηση, οργή, κατάθλιψη κλπ.) Ως παραλλαγή της δομολειτουργικής προσέγγισης του Parsons μπορεί να ειδωθεί η κανονιστική θεωρία (μετα-θεωρία ή μετα-σύστημα, κατά τον ίδιο τον Καναδό θεωρητικό) του Wolf Wolfensberger (Wolfensberger, 1980, στο Oliver & Barnes, 1998) ο οποίος συνθέτει στη θεωρία του τους πολιτισμικούς και αξιακούς μηχανισμούς που οδηγούν τα υποκείμενα σε αξιακά αποδεκτούς κοινωνικούς βίους, τα κανονιστικά πολιτισμικά μέσα για την παροχή συνθηκών ζωής ανάλογων προς αυτές που βιώνει το μέσο υποκείμενο με αξιακά αποδεκτό κοινωνικό βίο, τα στοιχεία που συνθέτουν τον απαξιωμένο κοινωνικά βίο (συμπεριφορά, εμφάνιση, κοινωνικό στάτους, εμπειρίες) καθώς και τα κανονιστικά πολιτισμικά μέσα για τη βελτίωση των στοιχείων αυτών (Chappell, 1992, σελ. 32 στο Oliver & Barnes, 1998). Ο Wolfensberger, λοιπόν, εστιάζει στις υπηρεσίες που προσφέρονται στα άτομα με αναπηρία, όχι σε αυτή καθαυτή την αναπηρία, και ανάγει σε κεντρικής σημασίας το ρόλο των επιστημόνων υγείας σε σχέση με τα άτομα με αναπηρία. Σε αυτά τα τελευταία, δε, εναποθέτει την ευθύνη για την πρόσκτηση κοινωνικών ιδιοτήτων που θα τα αποσπάσουν από την απαξίωση, ενώ ισχυροποιεί τη διχοτόμηση μεταξύ κανονικού και μη κανονικού (Oliver, 1994, σελ. 12, στο Oliver & Barnes, 1998). Σχολιάζοντας την κανονιστική θεωρία, ο Finkelstein αναφέρει: «Ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο δομείται όλος ο μηχανισμός της αποκατάστασης είναι η κανονικοποίηση του ατόμου. Η προσωπική εμπειρία, μετά τον τραυματισμό μου στη σπονδυλική στήλη, μου απέδειξε ότι αν η αναπηρία δε θεραπεύεται, οι κανονιστικές θεωρήσεις δεν εγκαταλείπονται. Αντιθέτως, ανασχηματίζονται και ισχυροποιούνται έτσι ώστε στη φάση της θεραπείας αναζητείται θεραπεία, αλλά και δημιουργείται η αντίληψη ότι χωρίς την ύπαρξη βοηθού, κάποιος στη ίδια κατάσταση δεν μπορεί να ζήσει το υπόλοιπο της ζωής του. Επομένως, σκοπός της αποκατάστασης γίνεται το να βοηθήσει το άτομο να είναι όσο το δυνατόν κανονικό» (Finkelstein, 1988, σελ.4-5, στο Oliver, 2009). 16

17 Εκτός από την αμφισβήτηση στο επίπεδο της εμπειρικής τεκμηρίωσης ανάλογων θεωριών (Silver and Wortman, 1980, στο Barton et al., 1996) απουσιάζει εντελώς η τοποθέτησή τους μέσα σε συγκεκριμένο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον. Εξάλλου, δε λαμβάνονται υπόψη τα ίδια τα άτομα που αφορούν όλα αυτά, δηλαδή όσες και όσοι έχουν σωματική βλάβη. Τέτοιου είδους εξατομικευμένες ιατρικές προσεγγίσεις αναφέρει ο Oliver συνοπτικά ως «θεωρία της προσωπικής τραγωδίας» (Oliver, 2009). Τον κεντρικό ρόλο της ιατρικής και, γενικότερα, της επιστήμης στις εξατομικευμένες αυτές προσεγγίσεις αναδεικνύει και η Αμερικανίδα πολιτική επιστημόνισσα Deborah Stone (1985) η οποία ισχυρίζεται ότι οι κοινωνίες λειτουργούν στη βάση ενός πολύπλοκου συστήματος παραγωγής αγαθών και αναδιανομής τους, με την εργασία να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του συστήματος αυτού. Επειδή, όμως, δεν είναι όλα τα κοινωνικά υποκείμενα ικανά ή πρόθυμα να εργαστούν, προκύπτει ένα ζήτημα στην αναδιανομή, ένα «δίλημμα αναδιανομής», καθώς κάποια υποκείμενα θα εντάσσονται στον πόλο «εργασία» και κάποια άλλα στον πόλο «ανάγκη». Η αναπηρία, λοιπόν, αποτελεί την ειδοποιό διαφορά για την ένταξη στη μια ή στην άλλη κατηγορία και ως κοινωνική κατασκευή διαμορφώνεται από το αίτημα του Κράτους να ελέγξει την πρόσβαση των ατόμων στο σύστημα κοινωνικής αρωγής και υποστήριξης. Επομένως, προκειμένου για την τοποθέτηση στη σωστή κατηγορία, οι επαγγελματίες της υγείας και της επανένταξης, όπως και οι νομικοί επιστήμονες και επιστημόνισσες, ανάγονται σε πρωταγωνιστές/ριες. Και μπορεί η ιατρικοποίηση να έχει πολύ θετικές συνέπειες στη σωματική κατάσταση του ατόμου καθώς έχει ως στόχο τη θεραπεία, ωστόσο, η ίδια η θεραπεία δε βιώνεται θετικά από τα άτομα, ενώ δεν υπάρχει τρόπος αποφυγής του στίγματος, με όλες τις αρνητικές συνέπειές του. «Ό,τι είναι καλό για την επιληψία μπορεί να μην είναι καλό για τον επιληπτικό» αναφέρει ο Szasz (Szasz, 1966, στο Oliver, 2009). Εξάλλου, «για να κατανοήσουμε την αναπηρία ως εμπειρία, ως ζώσα κατάσταση, χρειαζόμαστε πολύ περισσότερα από τα ιατρικά γεγονότα, όσο απαραίτητα κι αν είναι αυτά στον καθορισμό της φαρμακευτικής αγωγής. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν οι γιατροί αποφασίζουν όχι μόνο το είδος της αγωγής (εάν η αγωγή, δηλαδή, είναι η κατάλληλη) αλλά επίσης και το είδος της ζωής που θα ζήσει το άτομο που είναι ανάπηρο» (Brisenden, 1986, σελ. 173, στο Oliver, 2009). 17

18 Ο Oliver (Oliver, 2009) τοποθετεί την ιατρικοποίηση στο καπιταλιστικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης και την αναπηρία στη σφαίρα της ατομικής παθολογίας, από τη στιγμή που τα άτομα με αναπηρία αδυνατούσαν να γίνουν παραγωγικά, σύμφωνα με τους όρους παραγωγικότητας που είναι ίδιοι του καπιταλισμού, και αποκλείστηκαν από την κοινωνία ώστε να ελέγχονται αποτελεσματικά. Η εστίαση στο σώμα των ατόμων, μέσα από μια διαδικασία που ανέδειξε ο Foucault, συντέλεσε σε αυτό. «Το σώμα υπάγεται άμεσα σε ένα πολιτικό πεδίο, οι συσχετισμοί εξουσίας ασκούν πάνω του άμεσο έλεγχο, το επενδύουν, το σημαδεύουν, το δαμάζουν, το βασανίζουν, το υποβάλλουν σε αναγκαστική εργασία, το υποχρεώνουν σε συμμετοχή, σε τελετουργίες, απαιτούν από αυτό σήματα. Η πολιτική αυτή επένδυση του σώματος συνδέεται, χάρη σε περίπλοκες και αμοιβαίες σχέσεις εξουσίας, με την οικονομική του χρησιμοποίηση. Κατά μεγάλο μέρος, ως δύναμη παραγωγής, το σώμα περιβάλλεται με σχέσεις εξουσίας και κυριαρχίας ( ). Όμως, το σώμα μετατρέπεται σε χρήσιμη δύναμη μόνο αν γίνει σώμα παραγωγικό και σώμα καθυποταγμένο» (Φουκώ, 1976, στο Αλεξίου, 1999). Και, αναπαράγοντας το επιχείρημα του Foucault (Foucault, 1965) περί της τρέλας και της αναγωγής της ψυχιατρικής σε οργανωμένη επαγγελματική δραστηριότητα ακριβώς επειδή η τρέλα ορίστηκε ως μια ομοιόμορφη κατηγορία παθολογίας που αφορά άτομα αποκλεισμένα και, με την επέμβαση της επιστήμης, απομονωμένα σε ειδικά ιδρύματα επιβολής πειθαρχίας, ο Oliver ισχυρίζεται ότι «η έννοια της αναπηρίας ως ατομική παθολογία γίνεται δυνατή μόνο όταν έχουμε μια ιδέα για την ατομική σωματική ικανότητα» (Oliver, 2009). Αυτή ακριβώς η αντιπαράθεση υγιούς/ασθενούς που αντανακλάται στο σώμα, παραπέμπει εκ νέου στο Γάλλο φιλόσοφο, ο οποίος γράφει: «Το σώμα το σώμα των ατόμων και το σώμα των πληθυσμών εμφανίζεται ως ο κομιστής νέων μεταβλητών, όχι απλά ανάμεσα στο σπάνιο και το πολυάριθμο, το υπάκουο και το ατίθασο, το πλούσιο και το φτωχό, το υγιές και το ασθενές, το δυνατό και το αδύναμο, αλλά ακόμα ανάμεσα στο περισσότερο ή λιγότερο χρήσιμο, περισσότερο ή λιγότερο πρόθυμο σε επικερδείς επενδύσεις, εκείνους με το μεγαλύτερο ή μικρότερο προσδοκώμενο επιβίωσης, θανάτου και αρρώστιας, και με τη μεγαλύτερη ή μικρότερη ικανότητα για εκπαίδευση που θα αποδειχθεί χρήσιμη» (Foucault, 1980, σελ. 172, στο Oliver, 2009). Μια τέτοια αξιολόγηση του σώματος έχει επενδυθεί με τον ιδεολογικό μανδύα της καπιταλιστικής κοινωνικής οργάνωσης, εφόσον «υπάρχει μια ξεκάθαρη σχέση ανάμεσα 18

19 στις επικρατούσες κοινωνικές δομές, την κυρίαρχη ιδεολογία και τον τρόπο που η κοινωνία χειρίζεται τους αποκλίνοντές της» (Abbot & Sapsford, 1987, σελ. 7, στο Oliver, 2009). Ο Αλεξίου (1999) σχολιάζει την τάση ταξινόμησης που εισήγαγε η νεωτερική εποχή για να επαναδομήσει τον κοινωνικό χώρο και γράφει σχετικά: «Η κοινωνικά παραδεκτή συμπεριφορά και η δυνατότητα κοινωνικής ενσωμάτωσης εξαρτήθηκε από την ικανότητα για εργασία, ενώ αυτοί που δεν ήταν σε θέση να εργαστούν αποκλείονταν και απωθούνταν στο κοινωνικό περιθώριο ή κλείνονταν στα διάφορα ιδρύματα που αναλάμβαναν την ενστάλαξη ενός εργασιακού ήθους. Το κοινό χαρακτηριστικό που ομαδοποιούσε όλους εκείνους τους έγκλειστους σ αυτά τα ιδρύματα, γράφει ο Foucault, ήταν η ανικανότητά τους να συμμετέχουν στην παραγωγή, κυκλοφορία και συσσώρευση του πλούτου, ανεξάρτητα από το αν το σφάλμα ήταν δικό τους ή όχι» (Φουκώ, 1988, σ.88)» (Αλεξίου, 1999, σ. 34). 2.4.Η αναπηρία ως ιδεολογική κατασκευή Μια προοπτική μεταμοντερνισμού έδωσε στο θέμα η Helen Liggert (1988) στρέφοντας την προσοχή της στις πρακτικές λόγου της αμερικανικής πολιτικής για την αναπηρία, οι οποίες κατασκευάζουν το ανάπηρο υποκείμενο. Αξιοποιώντας τις ιδέες του Foucault για το δίκτυο φυλακών και την κανονιστική θεωρία, πρότεινε ότι τόσο οι κανονικές, όσο και οι μη κανονικές ταυτότητες αποτελούν προϊόντα πειθαρχίας, απλώς τα μέλη με κανονικές ταυτότητες έχουν μεγαλύτερη κοινωνική ισχύ. Με τον ίδιο τρόπο δομείται η διαφορά ανάμεσα στα άτομα με αναπηρία και τα άτομα χωρίς αναπηρία. Ισχυρίζεται, λοιπόν, η Liggert ότι κάθε απόπειρα προσέγγισης της αναπηρίας μέσα από κρατικές εκροές θα συμβάλει, τελικά, σε αυτήν ακριβώς την ανανέωση της διχοτόμησης ανάμεσα στην αναπηρία και τη μη αναπηρία, ισχυροποιώντας, ταυτόχρονα, τις στρατηγικές κοινωνικής πειθαρχίας στο αντίστοιχο πεδίο (Liggert, 1988, στο Oliver & Barnes, 1998). Μια πιο σφαιρική θεωρητική προσέγγιση είναι αυτή του κοινωνιολόγου με αναπηρία Abberley (1987) ο οποίος αντιλαμβάνεται την κοινωνική καταπίεση που υφίστανται τα άτομα με αναπηρία σε διαλεκτική σχέση με την ιδεολογία (ή τη δέσμη 19

20 ιδεολογιών) που δικαιολογούν την καταπίεση αυτή και, βέβαια, τη διαιωνίζουν (Abberley, 1987, στο Oliver & Barnes, 1998). Στο ίδιο ακριβώς μήκος κύματος, ο Oliver (Oliver, 2009) επικαλείται τον Hamilton [ θεωρείται αυτονόητο το γεγονός ότι η ηγεμονία παράγει μια γενικότερη υποκρισία τη φυσικότητα του τρόπου σκέψης για τα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και ηθικά ζητήματα» (Hamilton, 1987)] και, βεβαίως, την εργασία του Gramsci (1971) που καταδεικνύει τη σχέση ανάμεσα στις κοινωνικές δομές και τις ιδεολογίες. Για τον Ιταλό θεωρητικό, «χρειάζεται να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σε ιστορικά οργανικές ιδεολογίες, που, δηλαδή, είναι αναγκαίες για μια ορισμένη βάση, και σε ιδεολογίες αυθαίρετες, λογικοφανείς, επιθυμητές. Εφόσον είναι ιστορικά αναγκαίες, έχουν βαρύτητα που είναι ψυχολογική, οργανώνουν τις ανθρώπινες μάζες, σχηματίζουν το έδαφος που πάνω του κινούνται οι άνθρωποι, αποκτούν συνείδηση της θέσης τους, αγωνίζονται κλπ. Αν είναι αυθαίρετες δε δημιουργούν άλλο από ατομικά κινήματα, πολεμικές κλπ. δεν είναι τέλεια ανώφελες ούτε αυτές, γιατί είναι σαν το λάθος που αντιτάσσεται στην αλήθεια και την επιβεβαιώνει» (Gramsci, 1971, σελ. 377, στο Oliver, 2009). Πάνω σε αυτόν το σκελετό, ο Oliver αναπτύσσει το επιχείρημα ότι «η ηγεμονία που ορίζει την αναπηρία στην καπιταλιστική κοινωνία συγκροτείται από την οργανική ιδεολογία του ατομικισμού, την αυθαίρετη ιδεολογία της ιατρικοποίησης που υποθάλπει την ιατρική παρέμβαση και τη θεωρία της προσωπικής τραγωδίας» (Oliver, 2009, σελ. 116). 2.5.Προς μια κοινωνιολογία της αναπηρίας Από τη δεκαετία του 70 αρχίζουν να εμφανίζονται μελέτες και δημόσιες τοποθετήσεις για την αναπηρία από τον ίδιο τον κόσμο της αναπηρίας. Αυτές όχι μόνο αναδεικνύουν τις πραγματικές κοινωνικές διαστάσεις του θέματος, αλλά έχουν το πλεονέκτημα να παρουσιάζουν την αναπηρία ως ανθρώπινη εμπειρία, όχι πλέον ως κοινωνικό ζήτημα. Η Ένωση των Σωματικά Ανάπηρων ενάντια στην Απομόνωση (Union of the Physically Impaired Against Segregation - UPIAS) υπήρξε μια συλλογικότητα αποτελούμενη από άτομα με αναπηρία τα οποία συνέρχονταν για να συζητήσουν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν στην κοινωνία, για να καταλήξουν ότι η αναπηρία δεν είναι τίποτ άλλο από μια μορφή κοινωνικής καταπίεσης: «Σύμφωνα με τη δική μας 20

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr)

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr) Εισήγηση στην Ημερίδα Η Πολιτική για την Αναπηρία, Η Αναπηρία για την Πολιτική που συνδιοργάνωσε η ευρωβουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ Κωνσταντίνα Κούνεβα, το Τμήμα ΑΜΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Τ.Ε.Φ.Α.Α.

ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Τ.Ε.Φ.Α.Α. Η δυνατότητα για εργασιακή απασχόληση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες κοινωνικής καταξίωσης και αποδοχής του ατόμου από το κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πανεπιστήμιο Αιγαίου ΕΝΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Τμήμα Τίτλος Απόφοιτου: Αντικείμενο του τμήματος: Κατευθύνσεις (εφόσον υπάρχουν) Διάρκεια Σπουδών: Προφίλ υποψήφιου μαθητή Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία 3 Δεκεμβρίου 2014 Ας παραδειγματιστούμε από έναν κινέζικο μύθο: «Μια γριά κάθε πρωί κουβαλούσε νερό στο σπίτι της από το κοντινό πηγάδι με δύο δοχεία δεμένα στις δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Εύλογες προσαρμογές για την Απασχόληση Ανθρώπων με Αναπηρία

Εύλογες προσαρμογές για την Απασχόληση Ανθρώπων με Αναπηρία Εύλογες προσαρμογές για την Απασχόληση Ανθρώπων με Αναπηρία Εύλογες προσαρμογές Προσπελασιμότητα Σύμφωνα με το άρθρο 9 της Σύμβασης δικαιωμάτων των ανθρώπων με αναπηρία και η προσβασιμότητα ορίζεται ως:

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Ημερίδα για την Εβδομάδα Οδικής Ασφάλειας Αθήνα, 19 Μαρτίου 2013 Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Γιώργος Γιαννής, Κώστας Αντωνίου, Ματθαίος Καρλαύτης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Η Οδική Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1: Πεδίο Εφαρμογής

Άρθρο 1: Πεδίο Εφαρμογής ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΔΟΜΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ (ΔΑΣΤΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ (ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Ιστορική Αναδρομή Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Μοντέλο αναπηρίας Ιατρικό μοντέλο: Η αναπηρία κατανοείται από βιολογικής πλευράς και επομένως το άτομο με αναπηρία θεωρείται ότι έχει ανάγκη από ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Στρατηγικοί Εταίροι

Οι Στρατηγικοί Εταίροι Εταιρική Παρουσίαση ΗΕπιχείρηση Η «Αμφιτρίτη ΚΟΙΝΣΕΠ» είναι υπό σύσταση Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Ένταξης (σύμφωνα με το Ν. 4019/11) και έχει ως σκοπό την ένταξη στην οικονομική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΝΝΕΔΙΤΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΟΝΝΕΔΙΤΕΣ, Όλοι όσοι βρισκόμαστε σήμερα εδώ, νιώθουμε ιδιαίτερα περήφανοι για την παράταξή μας. Και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία"

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία Newsletter No. 3 Α ρίλιος 2007 Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Έργο: "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία" Επιµέλεια: ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΥΡΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΥΡΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΥΡΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Σερρών Γενικός Διευθυντής EC-BIC Σερρών Α. ΕΡΓΑΣΙΑ & ΕΡΓΟ Έννοια της Εργασίας Η διάθεση προκαθορισμένου χρόνου, προσωπικών και επίκτητων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Πρωτ.: Λ. Κουντουριώτη 80 Ρέθυμνο, / / Τ.Θ. 174 Τηλ. : 28313 41301-5, e-mail: dimos@rethymno.gr

Αρ. Πρωτ.: Λ. Κουντουριώτη 80 Ρέθυμνο, / / Τ.Θ. 174 Τηλ. : 28313 41301-5, e-mail: dimos@rethymno.gr ΔΗΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ Αρ. Πρωτ.: Λ. Κουντουριώτη 80 Ρέθυμνο, / / Τ.Θ. 174 Τηλ. : 28313 41301-5, e-mail: dimos@rethymno.gr ΠΡΟΣ: Σύμφωνα με τον Πίνακα αποδεκτών ΘΕΜΑ: Ένταξη στον Τουριστικό Οδηγό του Δήμου Ρεθύμνου

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα