ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΥ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩΔΗ ΛΥΚΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ 5 ΕΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΥ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩΔΗ ΛΥΚΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ 5 ΕΤΩΝ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Α.Χ.Ε.Π.Α. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΡΕΚΑΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ Αριθμ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΥ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩΔΗ ΛΥΚΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ 5 ΕΤΩΝ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΙΑΤΡΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΛΕΒΙΖΟΣ ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΛΕΒΙΖΟΣ ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΕΤΤΑΣ ΛΟΥΚΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΥΓΙΓΗ ΜΑΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΙΩΝ ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ «Η έγκριση της Διδακτορικής Διατριβής από την Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα» (Νόμος 5343/32, άρθρο 202, 2 και ν. 1268/82, άρθρο 50, 8) 2

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΝΤΟΜΠΡΟΣ 3

4 Στην οικογένειά μου 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 8 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Ορισμός Επιδημιολογικά στοιχεία Επιπολασμός και επίπτωση Κλινική έκφραση του ΣΕΛ Έναρξη της νόσου Ασθενείς με έναρξη της νόσου κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία Ασθενείς με έναρξη της νόσου μετά την ηλικία των 50 ετών ΣΕΛ στους άνδρες Κλινικά χαρακτηριστικά Γενικά συμπτώματα Μυοσκελετικές εκδηλώσεις Δερματικές εκδηλώσεις Ορογονίτιδα Εκδηλώσεις από τους νεφρούς Πνευμονικές εκδηλώσεις Καρδιαγγειακές εκδηλώσεις Εκδηλώσεις από το γαστρεντερικό σύστημα Νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις Οφθαλμικές εκδηλώσεις Εκδηλώσεις από το δικτυοενδοθηλιακό σύστημα Στοματικά έλκη Τριχόπτωση Αναιμία Άλλα προβλήματα που πιθανόν σχετίζονται με τον ΣΕΛ Λοιμώξεις

6 4.2 Κακοήθειες Οστεονέκρωση Οστεοπόρωση Ειδικά εργαστηριακά ευρήματα στο ΣΕΛ Ταχύτητα καθίζησης ερυθρών (Τ.Κ.Ε.) Πρωτεΐνες του συμπληρώματος Αντιπυρηνικά αντισώματα (ΑΝΑ) αντιdna αντισώματα αντι ENA (αντιro, αντι Sm, αντι La, αντιrnp) Ρευματοειδής παράγοντας (RF) Αντικαρδιολιπινικά αντισώματα (ACA) Κριτήρια ταξινόμησης του ΣΕΛ Παράγοντες πρόγνωσης ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΣ Υλικό Ορισμός μεταβλητών Κριτήρια επιλογής Στατιστική ανάλυση ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Γενικά χαρακτηριστικά Κλινικές εκδηλώσεις Εργαστηριακά ευρήματα Κλινικές εκδηλώσεις στην πορεία της νόσου Άλλα νοσήματα κατά την πορεία της νόσου Χορηγηθείσες θεραπείες κατά την πορεία της νόσου Διαφορές σχετιζόμενες με το φύλο και την πορεία του ΣΕΛ Α. Κλινικές εκδηλώσεις και εργαστηριακά ευρήματα κατά τη διάγνωση Β. Κλινικές εκδηλώσεις, συνυπάρχοντα νοσήματα και θεραπείες που έλαβαν οι ασθενείς κατά την πορεία της νόσου

7 8. Διαφορές σχετιζόμενες με την ηλικία κατά τη διάγνωση και πορεία του ΣΕΛ Επίδραση του φύλου και της ηλικίας στις αρχικές κλινικές εκδηλώσεις του ΣΕΛ, τα αρχικά εργαστηριακά ευρήματα και τις κλινικές εκδηλώσεις του ΣΕΛ κατά τη διάρκεια της 5ετούς παρακολούθησης Ειδικές υποομάδες με βάση την ηλικία Α. Διάγνωση πριν από την ηλικία των 14 ετών Β. Διάγνωση μετά την ηλικία των 50 ετών ΣΥΖΗΤΗΣΗ 1. Περιορισμοί εγκυρότητας Γενικά χαρακτηριστικά Μορφές έκφρασης της νόσου σε ειδικές ομάδες ασθενών με ΣΕΛ Α. Με διάγνωση του ΣΕΛ πριν από την ηλικία των 14 ετών Β. Με διάγνωση του ΣΕΛ μετά την ηλικία των 50 ετών Γ. Ο ΣΕΛ ανάλογα με το φύλο Συμπεράσματα ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι μια χρόνια αυτοάνοση φλεγμονώδης νόσος του συνδετικού ιστού άγνωστης αιτιολογίας. Χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία κλινικών εκδηλώσεων από πολλά όργανα, καθώς και από την παρουσία πολλών αυτοαντισωμάτων, τα οποία συμμετέχουν στην προκαλούμενη βλάβη των ιστών μέσω ανοσιακών μηχανισμών. Εξαιτίας της μεγάλης ποικιλίας των κλινικών εκδηλώσεων και εξελίξεων που παρουσιάζει, συχνά καθυστερεί πολύ η διάγνωση σε σχέση προς την έναρξη της νόσου Μια σειρά κριτηρίων έχουν προταθεί για λόγους ταξινομήσεως κυρίως, καθώς οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου αφορούν πολλά συστήματα. Κατά την κλινική αξιολόγηση με βάση τα κριτήρια αυτά ένας ασθενής που έχει τουλάχιστον 4 από τα 11, σε διαδοχικές εξετάσεις ή ταυτόχρονα σε διάρκεια οποιουδήποτε διαστήματος παρατήρησης θεωρείται ότι πάσχει από ΣΕΛ. Η νόσος προσβάλλει άτομα όλων των φυλών, αλλά με συχνότητα που διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ένα ακόμα ιδιαίτερα σημαντικό επιδημιολογικό χαρακτηριστικό του ΣΕΛ είναι ότι είναι πολύ πιο συχνός στις γυναίκες των αναπαραγωγικών κυρίως ηλικιών. Στις περισσότερες μελέτες το 90% των ασθενών είναι γυναίκες. Για την ομάδα των 1464 ετών οι αναλογίες της επίπτωσης δείχνουν 6πλάσια έως 10πλάσια υπεροχή του γυναικείου φύλου η οποία δεν παρατηρείται σε ασθενείς νεότερες των 14 ετών ή μεγαλύτερες των 65 ετών. Αυτή η επίδραση της ηλικίας και του φύλου στους δείκτες επίπτωσης και επιπολασμού του ΣΕΛ υποδεικνύουν το ρόλο ορμονικών παραγόντων στην παθογένεια της νόσου. Η φυσική πορεία του ΣΕΛ χαρακτηρίζεται από επεισόδια υποτροπών που εναλλάσσονται με υφέσεις και το αποτέλεσμα ποικίλλει εντόνως από μόνιμη ύφεση έως θάνατο. Εντούτοις, τόσο η νοσηρότητα όσο και η θνητότητα έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια, λόγω πολλών πιθανών αιτιών μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η πιο συντηρητική χρήση των κορτικοστεροειδών και η χρήση τροποποιημένων ανοσοκατασταλτικών στοιχείων. Έχει προταθεί ότι το φάσμα των κλινικών εκδηλώσεων και των αιτιών θανάτου διαφέρει ανάλογα με το χρόνο εξέλιξης της νόσου. Επιπλέον κάποιοι θεωρούν ότι ο ΣΕΛ τείνει να μπαίνει σε ύφεση σε πολλούς ασθενείς μετά μια μακριά περίοδο εξέλιξης ενώ άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι ασθενείς με ΣΕΛ με μεγάλη διάρκεια νόσου (άνω των 10 ετών) συνεχίζουν να έχουν ενεργό νόσο. 8

9 Όπως έχει ήδη αναφερθεί, ο ΣΕΛ εμφανίζει το ευρύτερο φάσμα κλινικών και ανοσολογικών εκδηλώσεων από όλα τα αυτοάνοσα νοσήματα του συνδετικού ιστού, καθώς μπορεί να προσβάλλει κάθε όργανο του σώματος. Παρόλα αυτά, νεότερες μελέτες προτείνουν ότι μπορεί να διαχωριστεί σε ομοιογενείς υποομάδες με παθογενετική, θεραπευτική και προγνωστική σημασία. Το ερώτημα που προβάλλει είναι κατά πόσο η ηλικία κατά την έναρξη της νόσου, το φύλο και άλλοι παράγοντες σχετίζονται με συγκεκριμένη έκφραση της νόσου και καθορίζουν κάποιες ειδικές υποομάδες ΣΕΛ με κλινική σημασία. Πολλοί μελετητές έχουν αναφερθεί σε αυτό το ζήτημα με αντικρουόμενα αποτελέσματα. Αυτά τα αποτελέσματα πιθανόν οφείλονται στον μικρό αριθμό των ασθενών που συμπεριλήφθηκαν στις μελέτες, στην ανομοιογένεια των κριτηρίων επιλογής των ασθενών στις μελέτες ή στον καθορισμό των μεταβλητών. Στόχος της μελέτης αυτής είναι καταρχήν η παρουσίαση δεδομένων αναφορικά με την κλινική έκφραση του ΣΕΛ στην Ελλάδα για πρώτη φορά τα δεδομένα αυτά χάρη στο μεγάλο μέγεθος του δείγματός μας δείχνουν την τάση της κλινικής έκφρασης για ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού. Επιπλέον, έγινε ανάλυση του επιπολασμού των χαρακτηριστικών κλινικών εκδηλώσεων κατά την έναρξη και κατά την πορεία της νόσου σε ένα μεγάλο δείγμα των ασθενών με ΣΕΛ που παρακολουθούνται στα νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης. Καθώς η διάγνωση του ΣΕΛ σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι εύκολη και απαιτεί υψηλό βαθμό υποψίας από τους ιατρούς, τα στοιχεία που προκύπτουν από την εργασία θα συμβάλλουν, ώστε τόσο οι ιατροί της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, όσο και οι παθολόγοι, να μπορούν να επισημαίνουν από τα κλινικά συμπτώματα του ασθενή εκείνα που έχουν αυξημένη πιθανότητα για ΣΕΛ και να δίνουν τον ανάλογο εργαστηριακό έλεγχο. Επίσης, ελέγχθηκε κατά πόσο η αρχική συμπτωματολογία και η νοσηρότητα του ΣΕΛ διαφέρει ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και τα αρχικά ανοσολογικά ευρήματα του ασθενούς, κάτι το οποίο συμβάλλει στη διατύπωση νέων ερευνητικών ερωτημάτων για την διερεύνηση αιτιολογικών συσχετίσεων στις περιπτώσεις εύρεσης στατιστικώς σημαντικών διαφορών. Επιπροσθέτως, με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής έγινε σύγκριση της εμφάνισης των συμπτωμάτων του ΣΕΛ στη Θεσσαλονίκη με αυτά άλλων χωρών, και επίσης προέκυψαν νέες ερευνητικές υποθέσεις στις περιπτώσεις στατιστικώς σημαντικών διαφορών. Επειδή ο ΣΕΛ είναι μια νόσος που προσβάλει νέους ανθρώπους στα πιο δημιουργικά τους χρόνια, η ανεύρεση προγνωστικών παραγόντων εξέλιξης της νόσου 9

10 σε βαρύτερη μορφή είναι ουσιώδης στην μείωση της νοσηρότητας και της θνητότητας. Στην παρούσα μελέτη έγινε ανάλυση των βιολογικών και ανοσολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών με σκοπό να καθοριστούν με σαφήνεια διαφορετικές υποομάδες. Με βάση τις υποομάδες αυτές αξιολογήθηκε η φυσική πορεία και η νοσηρότητα και με τον τρόπο αυτό αναγνωρίστηκαν παράγοντες με πιθανή προγνωστική σημασία για τη νοσηρότητα και την θνητότητα. Η προκειμένη έρευνα είναι αναδρομικού τύπου επιδημιολογική μελέτη, στην οποία καταγράφηκαν τα στοιχεία που είναι υπό έρευνα από όλους τους ιατρικούς φακέλους ασθενών με ΣΕΛ που έχουν νοσηλευτεί σε παθολογική κλινική ή παρακολουθούνται στα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων Ιπποκράτειο, Παπανικολάου, στα εξωτερικά ρευματολογικά ιατρεία του νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ, στα εξωτερικά ρευματολογικά ιατρεία του νοσοκομείου Παπαγεωργίου, καθώς επίσης στη ρευματολογική κλινική και στα εξωτερικά τακτικά ιατρεία του νοσοκομείου Άγιος Παύλος. Ακόμα εκτιμήθηκαν οι φάκελοι των ασθενών που παρακολουθούνται στη νεφρολογική κλινική ή στα τακτικά νεφρολογικά ιατρεία των νοσοκομείων ΑΧΕΠΑ, Ιπποκρατείου και Παπαγεωργίου. Επίσης, καταγράφηκαν τα υπό έρευνα στοιχεία από τους ιατρικούς φακέλους παιδιών με ΣΕΛ που έχουν νοσηλευτεί σε παιδιατρική κλινική ή παρακολουθούνται στα εξωτερικά ιατρεία των παιδιατρικών κλινικών των νοσοκομείων Ιπποκράτειο και ΑΧΕΠΑ. Τέλος, καταγράφηκαν και οι ασθενείς με ΣΕΛ που παρακολουθούνται από δύο ιδιώτες ιατρούς στη Θεσσαλονίκη. Η μελέτη χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος αναφέρονται στοιχεία που αφορούν γενικά επιδημιολογικά δεδομένα του ΣΕΛ σχετικά με τον επιπολασμό, την επίπτωση, τις κλινικές εκδηλώσεις του και τα σχετιζόμενα νοσήματα. Αναφέρονται, επίσης, παράγοντες που πιθανόν επηρεάζουν την έκφραση της νοσηρότητας, όπως το φύλο, η ηλικία, τα αρχικά κλινικά συμπτώματα και εργαστηριακά ευρήματα, ενώ γίνεται και ανασκόπηση όλης της σύγχρονης σχετικής βιβλιογραφίας. Στο δεύτερο μέρος περιγράφονται ο σκοπός, το υλικό και οι μέθοδοι έρευνας, καθώς, επίσης, και τα αποτελέσματα και η στατιστική τους ανάλυση τόσο στο σύνολο των ασθενών όσο και σε διάφορες υποομάδες που τους κατατάξαμε. Ακολουθεί η συζήτηση των ευρημάτων και συσχέτισή τους με τα βιβλιογραφικά δεδομένα, τα συμπεράσματα και οι περιλήψεις στην ελληνική και την αγγλική. Τέλος, η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε κλείνει τη μελέτη. Η εργασία αυτή, άρχισε στη Β Προπαιδευτική Παθολογική (Β ΠΠ) Κλινική 10

11 του ΑΠΘ, στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο και ολοκληρώθηκε στην Α Προπαιδευτική Παθολογική (Α ΠΠ) Κλινική του ΑΠΘ, στο Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. Επιθυμώ να ευχαριστήσω θερμά όλους όσους μου παραστάθηκαν σε κάθε βήμα υλοποίησης αυτής της εργασίας. Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τον καθηγητή Δημήτριο Καραμήτσο για τη δυνατότητα που μου έδωσε να εκπονήσω τη διδακτορική μου διατριβή, για τη συνεχή επίβλεψη, το ενδιαφέρον και τη κριτική καθοδήγησή του σε όλα τα στάδια της μελέτης, τις εποικοδομητικές υποδείξεις του που συνέβαλαν σημαντικά στην ολοκλήρωση της μελέτης και ιδιαίτερα για την αμέριστη συμπαράστασή του κατά τη διεξαγωγή της. Αισθάνομαι μεγάλη υποχρέωση να ευχαριστήσω θερμά τον αναπληρωτή καθηγητή Αλέξανδρο Γαρύφαλλο, ο οποίος αρχικά συνέβαλε την ιδέα της εργασίας αυτής και υποστήριξε ηθικά και υλικά τη μελέτη. Τον ευχαριστώ ιδιαίτερα για την ακούραστη και συνεχή παρότρυνση και ενθάρρυνση, για την πολύπλευρη καθοδήγησή του, την εποικοδομητική κριτική του και προπαντός για το ανεξάντλητο επιστημονικό ενδιαφέρον του, που δεν περιοριζόταν μόνο στα στενά πλαίσια διεξαγωγής αυτής της μελέτης, αλλά ευρύτερα στους τρόπους σκέψης, προβληματισμού και συγκερασμού των αποτελεσμάτων από την επιδημιολογική έρευνα με την κλινική σημασία. Επίσης ευχαριστώ τον αναπληρωτή καθηγητή Μιχαήλ Αλεβίζο για το ενδιαφέρον και τη βοήθεια του για την διεκπεραίωση της μελέτης αυτής. Πολλές ευχαριστίες οφείλω ακόμα στον αναπληρωτή καθηγητή Αλέξιο Μπένο για την ουσιαστική στατιστική υποστήριξη της διατριβής μου. Αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον αναπληρωτή καθηγητή Δημήτριο Κούβελα για τη παρακίνηση στην εκπόνηση της διατριβής αυτής και την ενθάρρυνσή του κατά τη πορεία της. Θα ήθελα ακόμα να ευχαριστήσω τον καθηγητή Λουκά Σέττα, την καθηγήτρια Παναγιώτα Μπούρα, τον καθηγητή Νικόλαο Ντόμπρο, την καθηγήτρια Φλωρεντία Κανακούδη, την καθηγήτρια Μαρία Χατζηστυλιανού, την κα Βασιλική Γαλανοπούλου, τον κον Σπύρο Ασλανίδη, τον κον Μάριο Κατσούναρο, τον κον Ιωάννη Χατζηγιάννη, τον κον Τηλέμαχο Σφέτσιο, τον κον Παναγιώτη Γιαμαλή και την κα Δώρα Παπαδοπούλου, οι οποίοι μου επιτρέψανε πλήρη πρόσβαση στα ιατρικά αρχεία των ασθενών τους με ΣΕΛ προκειμένου να συλλέξω το υλικό που χρειαζόμουνα για την εκπόνηση της παρούσης διδακτορικής διατριβής. Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνω στο φιλόλογο Κοσμά Ζαγγελίδη για τη 11

12 βοήθειά του και τις διορθώσεις του κειμένου. Ακόμη επιθυμώ να ευχαριστήσω την κα Ε. Καλούδη και την κα Κ. Ιωσηφίδου για τις συμβουλές τους όσον αφορά διαδικαστικά θέματα της διδακτορικής διατριβής. Τέλος, ευχαριστώ την οικογένειά μου, η οποία τόσο με την πολύπλευρη συμπαράστασή της όσο και με την ουσιαστική της συμβολή στην αντιμετώπιση προβλημάτων της καθημερινότητας, συνέβαλε κατά πολύ στην πραγματοποίηση αυτής της εργασίας. 12

13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ 13

14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ορισμός Η ιστορία του συστηματικού ερυθηματώδη λύκου (ΣΕΛ) ανάγεται τουλάχιστον στον Μεσαίωνα. Όμως, μέχρι τις αρχές του 19 ου αιώνα ο όρος «λύκος» χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει διάφορες δερματικές νόσους. Η πρώτη ιστορική καταγραφή του ερυθηματώδη λύκου έγινε από τον Brett το Το 1851 οι ιατροί συνέδεσαν το όνομα με τη νόσο αυτή, καθώς θεώρησαν ότι το εξάνθημα προσώπου που συνοδεύει το ΣΕΛ προσομοιάζει δήγμα λύκου. Για αρκετές δεκαετίες η νόσος θεωρούνταν μια χρόνια δερματολογική διαταραχή, αλλά το 1892 ο Κaposi περιέγραψε τη συστηματική φύση του ερυθηματώδη λύκου. Φυσικά, πολλές από τις εκδηλώσεις του ΣΕΛ αναγνωρίστηκαν από τον Kaposi. (1) Ο ΣΕΛ είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο νόσημα, που προσβάλλει διάφορα όργανα και ιστούς. Είναι αξιοσημείωτο ότι η νόσος εμφανίζει μια ποικιλομορφία κλινικών εκδηλώσεων. Κατά την πορεία της είναι δυνατή η προσβολή των περισσοτέρων οργάνων του ανθρώπου. Η νόσος χαρακτηρίζεται από την παραγωγή διαφόρων αυτοαντισωμάτων, που κατευθύνονται έναντι σχηματισμών του πυρήνα και του κυτταροπλάσματος, αλλά επίσης και έναντι άλλων ιστών και κυτταρικών στοιχείων. (2) Εξαιτίας της μεγάλης ποικιλίας κλινικών εκδηλώσεων και εξελίξεων που παρουσιάζει η νόσος συχνά καθυστερεί πολύ η διάγνωση σε σχέση προς την έναρξή της. (1,2,3) Επιδημιολογικά Στοιχεία Επιπολασμός και επίπτωση του ΣΕΛ Ο ΣΕΛ είναι μια από τις πιο συχνές αυτοάνοσες διαταραχές που προσβάλει κυρίως γυναίκες κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής τους ηλικίας και αναγνωρίζεται με διαρκώς αυξανόμενη συχνότητα σε όλο τον πληθυσμό του κόσμου. 14

15 Επειδή ο ΣΕΛ είναι μια νόσος που προσβάλει νέους ανθρώπους στα πιο δημιουργικά τους χρόνια, ο καθορισμός των παραγόντων κινδύνου και των προγνωστικών παραγόντων είναι ουσιώδης στη μείωση της νοσηρότητας και της θνητότητας, που σχετίζονται με αυτή τη νόσο. (1) Η νόσος προσβάλλει άτομα όλων των φυλών αλλά με συχνότητα που διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ο επιπολασμός του ΣΕΛ στις ΗΠΑ κυμαίνεται μεταξύ 14,6 50,8/ με βάση τις μεγαλύτερες μελέτες που έχουν διεξαχθεί, τα αποτελέσματα των οποίων παρουσιάζονται συνοπτικά στον πίνακα 1. (4) Πίνακας 1 : Ο επιπολασμός του ΣΕΛ ανάλογα με το φύλο και τη φυλή στις Η.Π.Α. (4) Οι δείκτες είναι ανά άτομα. Συγγραφείς Τοποθεσία Έτος ΛΑ ΛΓ ΜΑ ΜΓ Συνολικά Siegel and Lee (5) Fessel (6) Michet et al (7) Maskarinec and New York S. Francisco Rochester Hawaii ; ; 3 53 ; ; ; ; ,8 40,0 41,8 Katz (8) ΛΑ: λευκοί άνδρες, ΛΓ: λευκές γυναίκες, ΜΑ: άνδρες μαύρης φυλής, ΜΓ: γυναίκες μαύρης φυλής. Μελέτες για την εκτίμηση του επιπολασμού του ΣΕΛ έχουν διεξαχθεί στη Σουηδία, (9,10) στη Φιλανδία (11), στην Ισλανδία (12,13), στη Νέα Ζηλανδία (14,15), στη Μαλαισία (16), στην Αγγλία και την Ουαλία (17,18,19,20), στην Κίνα (21), στην Ιαπωνία (22,23), στο νησί Κουρασάο της Καραϊβικής (24) και στην Βόρεια Ιρλανδία (25). Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών συνοψίζονται στον Πίνακα 2 ενώ απεικονίζονται και στο Σχέδιο1. Από τις μελέτες που έλαβαν χώρα σε χώρες αποτελούμενες κυρίως από άτομα της λευκής φυλής, οι εκτιμήσεις του επιπολασμού ποικίλλουν από ένα κατώτερο όριο 12,5/ γυναικών στην Αγγλία, σε ένα υψηλότερο 39/ ατόμων (ανδρών και γυναικών) στη Σουηδία. (1) Πρόσφατα διενεργήθηκε μεγάλη επιδημιολογική μελέτη και στην Ελλάδα από την οποία προέκυψε ότι ο επιπολασμός του ΣΕΛ κυμαίνεται στο 0,05% (95% CI 0,010,09), (26) ενώ από τη σύγχρονη μελετη των Αλαμάνος και συν. ο δείκτης επιπολασμού υπολογίστηκε στο 39,5/ (27) 15

16 Πίνακας 2 : Ο επιπολασμός του ΣΕΛ: επιλεγμένες μελέτες. (4) Μελέτη Χώρα Έτος Περιπτώσεις Δείκτης Meddings and Grennan (15) Nived et al. (9) Helve (11 ) Hochberg (20) Nakae et al. (22) Gudmundsson and Steinsson (13) Samanta et al. (17) Nossent (24) Hopkinson et al. (18) Anstey et al. (28) Johnson et al. (19) Gourley et al. (25) Nossent HC et al. (29) Alamanos Y (27) Αdrianakos et al (26) Ν. Ζηλανδία Σουηδία Φιλανδία Αγγλία Ιαπωνία Ισλανδία Αγγλία Κουρασάο Αγγλία Αυστραλία Αγγλία Β. Ιρλανδία Νορβηγία Ελλάδα Ελλάδα Benucci M et al. (30) Ιταλία 2005 Δείκτης ανά άτομα (και για τα δύο φύλα) * Μόνο γυναίκες (δεν αναγνωρίστηκε ανάμεσα σε άνδρες) ; : μη διαθέσιμη πληροφορία 61 1, ; , * Σχέδιο 1: Ο επιπολασμός του ΣΕΛ παγκοσμίως: Παγκόσμιος χάρτης όπου φαίνεται ο επιπολασμός του ΣΕΛ ανά πληθυσμού. (1) Αυτή η διαφοροποίηση μπορεί να αντανακλά πραγματικές διαφορές στον επιπολασμό της νόσου σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές ή μπορεί να οφείλεται σε διαφορές ως προς τα κριτήρια και την ακρίβεια της επιλογής. (1) 16

17 Γενικότερα, εξηγήσεις των διαφορών μεταξύ των αναφερόμενων δεικτών επιπολασμού και επίπτωσης του ΣΕΛ είναι δύσκολο να δοθούν, τόσο εξαιτίας περιορισμών στη μεθοδολογία της κάθε μελέτης (για παράδειγμα συλλογή των περιπτώσεων από αρχεία οικογενειακών ιατρών ή από αρχεία εξιτηρίων νοσοκομείων ή από αρχεία τακτικών ιατρών ή από μελέτες ιατρών ή από συνδυασμό όλων αυτών), όσο και εξαιτίας διαφορών στον ορισμό των περιπτώσεων. (4,31,32) Πάντως, κατά τη σύγκριση μελετών που χρησιμοποιούν παρόμοιες μεθοδολογίες για την αναγνώριση και εκτίμηση των περιπτώσεων σε λευκούς πληθυσμούς, ο επιπολασμός του ΣΕΛ ήταν σχεδόν όμοιος. Παρόλα αυτά, πραγματικές γεωγραφικές διαφορές στον επιπολασμό του ΣΕΛ ανάμεσα στους λευκούς δεν μπορούν να αποκλειστούν και μπορεί να οφείλονται σε διαφορές γενετικών ή περιβαλλοντολογικών παραγόντων. (33) Στις ΗΠΑ ο ολικός μέσος δείκτης επίπτωσης του ΣΕΛ υπολογίστηκε ότι κυμαίνεται ανάμεσα σε 1,87,6 περιπτώσεις ανά άτομα ανά έτος. (1,5,6,7,34) Τα αποτελέσματα των διαφόρων μελετών εκείνης της περιόδου, που καθορίζουν την επίπτωση ανάλογα με το φύλο και τη φυλή στους διάφορους υποπληθυσμούς στις ΗΠΑ, φαίνονται στον πίνακα 3. Πίνακας 3 : Η επίπτωση του ΣΕΛ ανάλογα με το φύλο και τη φυλή στις Η.Π.Α. (4) Μελέτη Τοποθεσία Έτη ΛΑ ΛΓ ΜΑ ΜΓ Συνολικά Siegel and Lee New York (5) Fessel (6) Michet et al (7) Hochberg (34) McCarty et al. (35) S.Francisco Rochester Baltimore Pittsburgh ,3 ; 0,9 0,8 0,4 0,4 2,5 ; 2,5 3,4 3,9 3,5 1,1 ; ; ; 2,5 0,7 8,1 ; ; ; 11,4 9,2 Uramoto et al. (36) Rochester ; ; ; ; ; ; ; ; 1,51 5,56 Δείκτες επίπτωσης ανά άτομα ανά έτος. ; : μη διαθέσιμη πληροφορία. ΛΑ: λευκοί άνδρες, ΛΓ: λευκές γυναίκες, ΜΑ: άνδρες μαύρης φυλής, ΜΓ: γυναίκες μαύρης φυλής. (4) 2,0 7,6 1,8 2,2 4,6 2,4 Μελέτες από την Ισλανδία, (13) τη Σουηδία, (9,37) το Ηνωμένο Βασίλειο, (18,19) την Ιαπωνία (24) και το νησί Κουρασάο της Καραϊβικής (25) ανακοίνωσαν δείκτες επίπτωσης του ΣΕΛ παρόμοιου μεγέθους. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα. 17

18 Πίνακας 4 : Η επίπτωση του ΣΕΛ: επιλεγμένες μελέτες. (4) Μελέτη Χώρα Έτος Περιπτώσεις Λευκοί Μαύροι Συνολικά Nived et al. (9) Johnson et al. (37) Iseki et al. (23) Gudmundsson and Steinsson (13) Nossent (24 ) Hopkinson et al. (18) Σουηδία Σουηδία Ιαπωνία Ισλανδία Κουρασάο Αγγλία ,6 ; 5,3 5,8 7,9 6,1 2,0 ; 0,6 0,8 1,1 1,3 4,8 4,0 3,0 3,3 4,6 3,7 Johnson et al. (19) Nossent HC et al. (29) Vilar MJ and Sato (38) Alamanos Y (27) Αγγλία Νορβηγία Βραζιλία Ελλάδα 2003 Ο δείκτης ανά και για τα δύο φύλα ,8 4, , , Η ποικιλία στους δείκτες επιπολασμού και επίπτωσης σε διαφορετικές δημοσιευμένες μελέτες μπορεί μερικώς να εξηγηθεί από την επίδραση της ηλικίας, του φύλου και της φυλής. Γενικώς οι δείκτες επιπολασμού και επίπτωσης είναι υψηλότεροι στις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες, και στους Αφρό Αμερικανούς, και τους ΑφρόΚαραϊβικανούς και τους Ασιάτες από ό,τι στους Καυκάσιους πληθυσμούς. (1,4) Ο επιπολασμός του ΣΕΛ ανάλογα με την ηλικία, για τις γυναίκες στις ΗΠΑ, εκτιμήθηκε περίπου στο 1 ανά 1000 λευκές γυναίκες, ηλικίας 1564 ετών. Ο επιπολασμός του ΣΕΛ ανάμεσα τις λευκές γυναίκες στη νότια Σουηδία εκτιμήθηκε στις 99 ανά , παρόμοιος με αυτόν των λευκών γυναικών στις ΗΠΑ, (9) ενώ ήταν χαμηλότερος στην Ισλανδία 62/ (13) και ακόμα χαμηλότερος στο Ηνωμένο Βασίλειο 32/ (17) και 36/ (19) Στις λευκές γυναίκες η επίπτωση ανάλογα με την ηλικία ποικίλλει ανάμεσα στις μελέτες και ο μέγιστος δείκτης επίπτωσης ανά ανά έτος ήταν στην ηλικιακή ομάδα των 1544 ετών, (5) των 2039 ετών, (35) των 2544 ετών, (7) των 3544 ετών, (34) των 4564 ετών, (10) των 5074 ετών, (13) των 5059 ετών (18) και τέλος των 1819 ετών. (19) Η διάμεσος ηλικία κατά τη διάγνωση, για τις λευκές γυναίκες, σε αυτές τις μελέτες κυμαίνεται από 3750 ετών, γεγονός που δίνει έμφαση στο ότι ο ΣΕΛ δεν είναι αποκλειστικά μια νόσος των νέων γυναικών. (4) Οι δείκτες επίπτωσης στους λευκούς άνδρες ανάλογα με την ηλικία είναι δύσκολο να αναλυθούν λόγω του μικρού αριθμού περιπτώσεων. Στις μελέτες με επαρκή δεδομένα οι μέγιστες επιπτώσεις παρατηρούνται στην ηλικιακή ομάδα των 5059 (18) και σε αυτούς που 18

19 είναι 65 ετών και άνω. (5,7) Η αργοπορημένη έναρξη του ΣΕΛ στους λευκούς άνδρες σε σχέση με τις λευκές γυναίκες έχει επίσης παρατηρηθεί στη μελέτη της Βαλτιμόρης (34) και στη μελέτη του Leicester, στο Ηνωμένο Βασίλειο. (17) Κλινικές μελέτες έχουν συστηματικά επιδείξει μια κυριαρχία των γυναικών, που φτάνει στο 90% των περιπτώσεων με ΣΕΛ. Αυτή η υπεροχή είναι ιδιαιτέρως αξιοσημείωτη στην ηλικιακή ομάδα των 1564 ετών, ενώ οι αναλογίες των δεικτών επίπτωσης ανάλογα με την ηλικία και το φύλο δείχνουν μια υπεροχή 6 έως 10 φορές των γυναικών, τόσο των λευκών όσο και αυτών της μαύρης φυλής. Αυτή η υπεροχή δεν παρατηρήθηκε σε ηλικιακές ομάδες κάτω των 14 ετών ή άνω των 65 ετών σε διάφορες μελέτες που διεξήχθησαν, όπως της Ν. Υόρκης, (5) της Μινεσότας, (7) της Σουηδίας (9) και του Ηνωμένου Βασιλείου. (18) Ένας τετραπλάσιος δείκτης επίπτωσης παρατηρήθηκε σε γυναίκες άνω των 65 ετών έναντι των ανδρών ανάμεσα σε λευκούς, αλλά όχι σε άνδρες της μαύρης φυλής, στη μελέτη της Βαλτιμόρης. (34) Αυτές οι σχετιζόμενες με την ηλικία διαφορές στις αναλογίες των δεικτών επίπτωσης, ανάλογα με το φύλο, πιθανόν αποδίδονται σε ορμονικές μεταβολές, που συμβαίνουν κατά την ήβη και τα αναπαραγωγικά έτη στις γυναίκες. Στους παρακάτω πίνακες 5 και 6 παρουσιάζεται η αναλογία γυναικών ανδρών κατά την έναρξη ή τη διάγνωση του ΣΕΛ σε διάφορες μελέτες. (39,4) Πίνακας 5: Η αναλογία γυναικώνανδρών κατά την έναρξη ή τη διάγνωση του ΣΕΛ σε διάφορες μελέτες. (39) Ηλικία έναρξης Γυναίκες Άνδρες Αναλογία γυναικών/ανδρών Συνολικά Από Masi και Kaslow. 19

20 Πίνακας 6: Η αναλογία γυναικώνανδρών κατά την έναρξη ή τη διάγνωση του ΣΕΛ σε διάφορες μελέτες. (4) Η αναλογία γυναικών/ ανδρών κατά την έναρξη ή τη διάγνωση του ΣΕΛ ανά ηλικιακή ομάδα Ηλικία κατά την έναρξη ή διάγνωση της Αναλογία γυναικών/ ανδρών νόσου (έτη) : : : : : : : : :1 Ο ΣΕΛ παρατηρείται με πιο αυξημένη συχνότητα σε άτομα αφρικανικής καταγωγής, (5,6,34,35,40) όπως έχει καταδειχθεί από πολλές μελέτες. Στις ΗΠΑ, ο ΣΕΛ είναι 3 φορές συχνότερος ανάμεσα σε άτομα της μαύρης φυλής από ό,τι σε άτομα της λευκής φυλής. Ομοίως, στις γυναίκες αφρικανικής καταγωγής παρατηρείται εμφάνιση της νόσου σε σημαντικά νεότερη ηλικία συγκριτικά με τις λευκές. Συγκεκριμένα, για τις ΑφρόΚαραϊβικανές η διάμεση ηλικία ήταν 26 έναντι 33 των λευκών. Αντιφατικά είναι τα στοιχεία που υπάρχουν σ ό,τι αφορά την υπεροχή του επιπολασμού του ΣΕΛ στους Ασιάτες, συγκριτικά με τους λευκούς. (14,17,18,19,21,22,23,41,42,43) Μια μελέτη στη Χαβάη έδειξε υψηλότερη συχνότητα του ΣΕΛ μεταξύ των ατόμων ασιατικής καταγωγής από ό,τι στους λευκούς. Παρόλα αυτά, υψηλή συχνότητα του ΣΕΛ παρατηρήθηκε στη Σουηδία σε πληθυσμό που αποτελείται αποκλειστικά από καυκάσιους. Ο υψηλότερος επιπολασμός για το ΣΕΛ στη μελέτη του Νότινγκαμ της Αγγλίας παρατηρήθηκε στους ΑφρόΚαραϊβικανούς (207/ ), μετά στους ασιάτες (148.8/ )και λιγότερο στους λευκούς (20.3/ ). (35) Τέλος, ο ΣΕΛ εμφανίζεται επίσης συχνότερα σε συγγενείς πρώτου βαθμού από ό,τι στο γενικό πληθυσμό, κάτι το οποίο υποδηλώνει ισχυρή κληρονομική προδιάθεση. Έχει εκτιμηθεί ότι 512% των συγγενών ασθενών με ΣΕΛ αναπτύσσουν τη νόσο. Εντούτοις, η πλειονότητα των περιπτώσεων ΣΕΛ εμφανίζεται σποραδικά, 20

21 γεγονός που υποδηλώνει ότι τόσο γενετικοί, όσο και περιβαλλοντολογικοί παράγοντες διαδραματίζουν ρόλο στην ανάπτυξη της νόσου. (1,4) Σ ό,τι αφορά τα δεδομένα από τον ελληνικό χώρο, σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Βορειοδυτική Ελλάδα (Ιωάννινα) κατά την περίοδο , διαγνώστηκαν 178 νέες περιπτώσεις ΣΕΛ στην περιοχή. Με βάση τα στοιχεία, ο μέσος ετήσιος δείκτης επίπτωσης υπολογίστηκε σε 1.9/ κατοίκους (95% διαστήματα αξιοπιστίας 1,492,31). Η αναλογία γυναικών/ ανδρών υπολογίστηκε στο 7,4, ενώ παρατηρήθηκε και μία έντονη διαφοροποίηση στους δείκτες ανάλογα με την περιοχή μελέτης. Συγκεκριμένα οι δείκτες επίπτωσης ήταν υψηλότεροι για τους αστικούς πληθυσμούς. Το μέγιστο της επίπτωσης παρατηρήθηκε στην ομάδα των ετών και για τα δύο φύλα. Παρατηρήθηκε επίσης μια μικρή αύξηση στην επίπτωση του ΣΕΛ κατά την περίοδο της μελέτης. Συμπερασματικά, διαπιστώθηκε μία σχετικά χαμηλή συχνότητα του ΣΕΛ στη Βορειοδυτική Ελλάδα, ενώ η ηλικία κατά την διάγνωση της νόσου ήταν μικρότερη από την αναμενόμενη. (27) Κλινική έκφραση του ΣΕΛ. Μεγάλη ποικιλία αρχικών συμπτωμάτων που οδηγούν τον ασθενή στον ιατρό έχουν περιγραφεί. Τα κλασικά συμπτώματα του εξανθήματος δίκην πεταλούδας και της αρθρίτιδας σε μια νέα γυναίκα δεν παρατηρούνται στη πλειονότητα των ασθενών. Αρχικώς, οποιοδήποτε σύστημα μπορεί να προσβληθεί και να ιαθεί, και μήνες ή και χρόνια αργότερα μπορεί να προσβληθεί το ίδιο ή κάποιο άλλο σύστημα. Στον πίνακα (4) 7 περιγράφονται τα βασικά συμπτώματα τα οποία παρατηρήθηκαν κατά τη διάγνωση του ΣΕΛ σε ποικίλες μεγάλες μελέτες. Τα δύο βασικά συστήματα που προσβάλλονται είναι οι αρθρώσεις και το δέρμα και έπονται μη ειδικά συμπτώματα καταβολής, πυρετού και κακουχίας. (4) Η εμφάνιση των συμπτωμάτων 101 παιδιών που παρακολουθούνταν από τη Mayo Clinic ήταν παρόμοια με αυτή των ενηλίκων. (44) Επιπρόσθετα ο Ropes παρατήρησε ότι οι αρθρώσεις ήταν το πρώτο σύστημα που προσβαλλόταν στο 27% 142 ασθενών και ακολουθούσαν ο πυρετός, η απώλεια βάρους και η κακουχία (25%) και μετά το δερματικό εξάνθημα (20%). (45) Ο Grigor και οι συνεργάτες του παρακολούθησαν 50 ασθενείς με Λύκο, στους οποίους οι αρχικές κλινικές εκδηλώσεις που παρατηρήθηκαν ήταν η αρθρίτιδα ή οι αρθραλγίες (62%), οι δερματικές βλάβες (29%), ο πυρετός και η κακουχία, η θρομβοπενία, η αιμολυτική 21

22 αναιμία και οι νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις (σε ποσοστό 4% έκαστη) και η υποτροπιάζουσα θρομβοφλεβίτιδα (2%). Έχει, επίσης, παρατηρηθεί ότι εάν υπάρχει οργανική βλάβη εμφανίζεται νωρίς κατά την πορεία της νόσου. (46) Ο Rivest και οι συνεργάτες του παρακολούθησαν 200 ασθενείς με ΣΕΛ και παρουσίασαν στατιστικώς σημαντικές ενδείξεις για εμφάνιση οργανικής βλάβης κατά μέσο όρο στα 3,8 έτη μετά την έναρξη της νόσου. (47) Τέλος, στη μελέτη LUMINA (Lupus in Minority populations Nature vs nurture) παρακολουθήθηκε μια ομάδα (cohort) 471 ασθενών. Σε αυτή τα πρώτα κριτήρια ταξινόμησης του ΣΕΛ που πληρώθηκαν ήταν η αρθρίτιδα (34,5%), η φωτοευαισθησία (18,2%) και τα θετικά αντιπυρηνικά αντισώματα (14,2%). (48) 22

23 Εκδηλώσεις Γενικά Πυρετός Απώλεια βάρους Μυοσκελετικό Αρθραλγίες και αρθρίτιδα Υποδερματικά οζίδια Μυαλγίες Άσηπτη νέκρωση οστού Καρδοαναπνευστικό Καρδιομεγαλία Περικαρδίτιδα Μυοκαρδίτιδα Καρδιακή ανεπάρκεια Συστολικό καρδιακό φύσημα Διαστολικό καρδιακό φύσημα Ενδοκαρδίτιδα Libman Sacks Αρτηριακή υπέρταση Πλευρίτιδα Πνευμονικό εξίδρωμα Πνευμονίτιδα Λύκου Δερματικέςαγγειακές Δερματικές βλάβες κάθε τύπου Δίκην πεταλούδας Αλωπεκία Στοματικά/ ρινικά έλκη Πίνακας 7: Αθροιστικά ποσοστά επίπτωσης των εκδηλώσεων του ΣΕΛ σε διάφορες μελέτες Harvey Estes and Fries and Hochberg Pistiner et et al Christian Holman et al al Dubois and Tuffanelli Eurolupus GLADEL ομάδα (cohort)

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9 1.Γενικά περί Ρευµατικών Νοσηµάτων 2.Συστηµατικός Ερυθηµατώδης Λύκος ( Σ. Ε. Λ.) 3. Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα 4. Οστεοαρθρίτιδα 5. Σκληρόδερµα, Προοδευτική Συστηµατική Σκλήρυνση 01/15 1.Γενικά περί Ρευµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Α. Γ. Τζιούφας Αναπλ. Καθηγητής Παθολογικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ο σύνδρομο Sjogren ή αυτοάνοση επιθηλιΐτιδα είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος («λύκος» ή ΣΕΛ);

Τι είναι ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος («λύκος» ή ΣΕΛ); Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος Σκοπός αυτού του φυλλαδίου είναι να ενημερώσετε υπεύθυνα το κοινό για το συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (για συντομία «λύκος» ή ΣΕΛ) απαντώντας στα πιο συχνά ερωτήματα για

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Ανοσολογία

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΣΕΛ Συστηματική αυτοανοσοποιητική νόσος Προσβολή πολλών οργάνων Νεφρός Δέρμα, αρθρώσεις, ορώδεις μεμβράνες,

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενής με ΑΝΑ και φωτοευαισθησία Η κλινική αξία των κριτηρίων ταξινόμησης

Ασθενής με ΑΝΑ και φωτοευαισθησία Η κλινική αξία των κριτηρίων ταξινόμησης Ασθενής με ΑΝΑ και φωτοευαισθησία Η κλινική αξία των κριτηρίων ταξινόμησης Ντάλη Στέλλα Ρευματολόγος Επιστημονική συνεργάτιδα Δ Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Θεσσαλονίκη Φωτοευαισθησία και ΑΝΑ αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Επιστημονικά Υπεύθυνη Ρευματολογικού Τμήματος ΙΑΣΩ General ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Οι ρευματικές παθήσεις αφορούν,σε ένα μεγάλο ποσοστό, νέες γυναίκες που βρίσκονται σε

Διαβάστε περισσότερα

αυτοάνοσα νοσήματα πενήντα εκατομμύρια Αμερικανοί,

αυτοάνοσα νοσήματα πενήντα εκατομμύρια Αμερικανοί, Αυτοάνοσα Νοσήματα Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Ένας στους δέκα πολίτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση πάσχει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ

ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ Ρευµατικά οζίδια, γαγγραινώδες πυόδερµα, αγγειίτιδα µικρών και µεσαίου µεγέθους αγγείων. Ουδετεροφιλικές δερµατοπάθειες PNGD (Palisaded( neutrophilic and granulomatous dermatosis)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ

ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ ΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήµατος περιλαµβάνει τη χυµική άνοσο απάντηση, κατά την οποία παράγονται αντισώµατα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ Ορισμός? Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία συστηματική φλεγμονώδης νόσος που προσβάλλει πολλές αρθρώσεις του σώματος. Η φλεγμονώδης διεργασία προσβάλλει καταρχήν την «επένδυση»

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ. Ο υπεύθυνος οργάνωσης της διημερίδας. Δημήτριος Θ. Καραμήτσος Καθηγητής Ιατρικής σχολής ΑΠΘ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ. Ο υπεύθυνος οργάνωσης της διημερίδας. Δημήτριος Θ. Καραμήτσος Καθηγητής Ιατρικής σχολής ΑΠΘ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ Η Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, συνεχίζοντας την παράδοση των τελευταίων ετών, οργανώνει εκπαιδευτική διημερίδα που απευθύνεται σε νεαρούς ιατρούς Παθολόγους, Γενικής Ιατρικής καθώς και

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικό σκληρόδερμα

Συστηματικό σκληρόδερμα Συστηματικό σκληρόδερμα Π.Γ. Βλαχογιαννόπουλος En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο συστηματικό σκληρόδερμα είναι μία χρόνια νόσος η οποία λειτουργεί με αυτοάνοσο μηχανισμό. Τα ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Λάζαρος Ι. Σακκάς, MD, DM, PhD (UK)

Λάζαρος Ι. Σακκάς, MD, DM, PhD (UK) Πρόσκληση Προέδρου Το Ινστιτούτο Ρευματικών Παθήσεων φιλοδοξεί να ενημερώνει ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων που ασχολούνται με ρευματικά νοσήματα για όλες τις νεότερες εξελίξεις. Είναι πολλοί οι ιατροί που

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Βήτα ιντερφερόνες: κίνδυνος. θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας. και νεφρωσικού συνδρόμου

Βήτα ιντερφερόνες: κίνδυνος. θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας. και νεφρωσικού συνδρόμου Σεπτέμβριος 2014 Βήτα ιντερφερόνες: κίνδυνος θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας και νεφρωσικού συνδρόμου Αγαπητέ επαγγελματία υγείας, Παράκληση προς Αξιότιμους Κ. Διευθυντές Νευρολογικών Κλινικών όπως κοινοποιήσετε

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική χρήση κοινών εργαστηριακών παραμέτρων στην παιδιατρική πράξη: ASTO

Ορθολογική χρήση κοινών εργαστηριακών παραμέτρων στην παιδιατρική πράξη: ASTO Ορθολογική χρήση κοινών εργαστηριακών παραμέτρων στην παιδιατρική πράξη: ASTO Πολυξένη Πρατσίδου-Γκέρτση Πανεπιστημιακός Υπότροφος ΑΠΘ στην Παιδιατρική Ρευματολογία Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Περίγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ "ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ" Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Χαρίκλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ S.C.D. V.A. C.A.D. Καταστάσεις που προδιαθέτουν σε εμφάνιση αρρυθμιών με την άσκηση. Υγιή άτομα Στεφανιαία νόσο Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Αμυγδαλεκτομή στο Παιδί: Έχει κάτι αλλάξει;

Αμυγδαλεκτομή στο Παιδί: Έχει κάτι αλλάξει; Αμυγδαλεκτομή στο Παιδί: Έχει κάτι αλλάξει; Φαρυγγικός λεμφικός ιστός: Φαρυγγική και Παρίσθμιες Αμυγδαλές Φαρυγγική A. Καδίτης Ειδική Μονάδα Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Εργαστήριο Διαταραχών Αναπνοής στον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α Τι είδους νόσος είναι; Η νεανική δερµατοµυοσίτιδα (Ν Μ) ανήκει στην οµάδα των λεγόµενων αυτοάνοσων νόσων. Στις αυτοάνοσες νόσους µία µη φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ

1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ 1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ Φωτεινή Kαρασαββίδου Επιμελήτρια Β Παθολογοανατόμος Γ.Π.Π.Ν. Θεσσαλίας Oξεία μεταλοιμώδης σπειραματονεφρίτιδα Oξεία μεταλοιμώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

'' Παιδο-δερματολογίας''

'' Παιδο-δερματολογίας'' ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Α ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «Α. ΣΥΓΓΡΟΣ» Διευθύντρια: Καθηγήτρια Χ.Αντωνίου ΠΑΙΔΟ-ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Υπεύθυνη: Καθηγήτρια Α. Κατσαρού

Διαβάστε περισσότερα

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Μια υποτιμημένη ασπίδα προστασίας Παναγιώτης Ζώης Όλγα Καράμπαλη Ιδιώτες Πνευμονολόγοι Πνευμονιοκοκκική νόσος Προκαλείται: από τον πνευμονιόκοκκο (Streptococcus pneumoniae)

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό Πρόγραμμα

Επιστημονικό Πρόγραμμα Επιστημονικό Πρόγραμμα Πέμπτη 23 Μαΐου 2013 17.00-20.30 Ώρες λειτουργίας Γραμματείας - Εγγραφές 19.30-19.45 Τελετή Έναρξης Καλοσώρισμα προέδρου Προεδρείο: Λάζαρος Σακκάς, Χαράλαμπος Μπερμπερίδης 19.45-20.30

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικός έλεγχος για έγκαιρη ανίχνευση όγκων οπτικού νεύρου σε παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου-1 (Νf1)

Προληπτικός έλεγχος για έγκαιρη ανίχνευση όγκων οπτικού νεύρου σε παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου-1 (Νf1) Προληπτικός έλεγχος για έγκαιρη ανίχνευση όγκων οπτικού νεύρου σε παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου-1 (Νf1) Νικολάου Μ. 1, Ζαμπογιάννης Α. 1, Τουρκαντώνη Ν. 1, Νικας Ι. 2, Χασιώτου Μ. 2, Σφακιανός Γ. 3, Προδρόμου

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Επείγουσες

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή Υπεζωκοτικού Υγρού σε Συστηματικά Νοσήματα

Συλλογή Υπεζωκοτικού Υγρού σε Συστηματικά Νοσήματα Συλλογή Υπεζωκοτικού Υγρού σε Συστηματικά Νοσήματα Γιάννης Καλομενίδης Πνευμονολόγος B Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο «Αττικόν» Τύπος προσβολής «Ξηρά» Πλευρίτιδα Υπεζωκοτική συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (Υποχρεωτικό κατ επιλογήν μάθημα) Διδάσκων: ΜΠΟΝΩΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Διάρκεια : Ε εξάμηνο Διδασκαλία: Παραδόσεις Εξετάσεις: Σκοπός: Προφορικές Μελέτη των σχέσεων των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

Η εξήγηση αποτελείται από τρία μέρη-λευκοκύτταρα, φλεγμονή κι ένα λάθος του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η εξήγηση αποτελείται από τρία μέρη-λευκοκύτταρα, φλεγμονή κι ένα λάθος του ανοσοποιητικού συστήματος. Πάσχω από Ρευματοειδή Αθρίτιδα; Ποιο από τα ακόλουθα κοινά συμπτώματα της ΡΑ έχετε; 3 ή περισσότερες επώδυνες αρθρώσεις ταυτόχρονα, συνήθως και στις δυο μεριές του σώματος; Πρωινή δυσκαμψία που διαρκεί

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Παθολογική Κλινική Γ.Ν. «Η Παμμακάριστος» ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Κωνσταντινίδης Ιωάννης Συντ. Διευθυντής Μανιατάκου Μαρία Επικ. Παθολόγος Παρούσα νόσος Άνδρας 38 ετών με: Εμπύρετο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας. Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν.

Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας. Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν. Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού Γ.Ν.Α Αλεξάνδρα Εξωσωματική τεχνική Αφαίρεση μεγάλου όγκου πλάσματος

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα