ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)"

Transcript

1 ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) Η διαχείριση της ψυχικής ασθένειας. Το παράδειγµα της κατάθλιψης. Ανάµεσα στον ψυχίατρο, τον ιερέα και το µάγο. Μια ανθρωπολογική µελέτη των παράλληλων δρόµων αναζήτησης βοήθειας και θεραπείας Αθηνά Πεγκλίδου Υποψήφια διδάκτωρ στην Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales (E.H.E.S.S) του Παρισιού, στον τοµέα της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Εθνολογίας. εκέµβριος 2001

2 «Τα πράγµατα που είναι µέσα στο κεφάλι µας», Λούσιας, Νίκος Χουλιαράς, Νεφέλη, 1987, σελ.135. «Την άλλη µέρα, πάλι µονάχος µου ήµουν στο σπίτι και είπα από µέσα µου. Καλά που είµαι και µονάχος µου, είπα. Γιατί και ο Στέργιος να ταν, κι ο Βαγγέλης εγώ πάλι µονάχος µου είµαι, κι όλα µες το κεφάλι µου βρίσκονται. Ακόµα και τα Γιάννενα, κι αυτά, µες το κεφάλι µου τα έχω. Αλλά κι αυτοί που είναι απ όξω από το κεφάλι µου, καλοί είναι, λεω, γιατί κι αυτοί µες το δικό τους το κεφάλι πάλι µονάχοι τους θα είναι. Oταν είµαστε όµως όλοι µαζί, αλλιώτικοι είµαστε. Γιατί εγώ είµαι εγώ, κι ο Βαγγέλης είναι ο Βαγγέλης. Ο Στέργιος πάλι είναι άλλος, κι άλλος είναι ο πατέρας του Βαγγέλη. Όλοι µαζί όµως, η Ελλάδα είµαστε. Γιατί η Ελλάδα είναι και πιο µεγάλη από τα Γιάννενα. Αλλά και τα Γιάννενα, Ελλάδα πάλι είναι κι αυτά. Εγώ όµως ξέρω µοναχά τα Γιάννενα. Κι αυτά πάλι, λίγο τα ξέρω».

3 Στην αρχή αυτής της µελέτης θα ήθελα να ευχαριστήσω το Κέντρο Έρευνας για Θέµατα Ισότητας που µε την οικονοµική του υποστήριξη έκανε δυνατή την εκπόνηση της έρευνας στην οποία θα στηριχθεί η διδακτορική διατριβή που πρόκειται να καταθέσω την άνοιξη στην E.H.E.S.S. στο Παρίσι. Ακόµα οφείλω ένα µεγάλο ευχαριστώ σ εκείνους και σ εκείνες που µέσα σ αυτό το κείµενο εµφανίζονται ως ανώνυµοι συνοµιλητές/τριες, πληροφορητές/τριες ή υποκείµενα και µου αφιέρωσαν µέσα στη δύσκολη κατάστασης τους, το χρόνο τους και την εµπιστοσύνη τους. Τέλος, χρωστώ µέρος αυτής της προσπάθειας στον Άγγελο Παπαγεωργίου που διευκόλυνε υλικά και ηθικά την παραµονή µου στο πεδίο καθ όλη τη διάρκεια της επιτόπιας έρευνας.

4 Περιεχόµενα Εισαγωγή: Παραδοσιακή και σύγχρονη ιατρική: η αναγκαιότητα µιας ανθρωπολογικής ανάλυσης Η γενική προβληµατική, ζητήµατα µεθόδου Το πεδίο: κοινωνικό-οικονοµική φυσιογνωµία των Ιωαννίνων Α. ΜΕΡΟΣ: Τα συµπτώµατα : από το οργανικό πρόβληµα στο ψυχικό Το άρρωστο σώµα Τα νεύρα Τα κακά όνειρα Συµπεράσµατα Β. ΜΕΡΟΣ: Οι αιτίες και το περιεχόµενο της κατάθλιψης Οι στεναχώριες της ζωής Όντας κόρη Ο γάµος Ο σύζυγος, η πεθερά, τα παιδιά Τα µάγια και η καταληψία από κακό πνεύµα Συµπεράσµατα Γ. ΜΕΡΟΣ: Η αναζήτηση θεραπειών Τα δροµολόγια Προτάσεις και συµπεράσµατα Παράρτηµα Βιβλιογραφία

5 Παραδοσιακές και σύγχρονες θεραπείες: η αναγκαιότητα µιας ανθρωπολογικής ανάλυσης Η ανθρωπολογική προσέγγιση έδειξε τα τελευταία χρόνια ότι η ασθένεια, µια ψυχοσωµατική αλλαγή που προκαλεί το αίσθηµα της αδυναµίας και η ιατρική, µια οργανωµένη µε βάση την ασθένεια θεραπευτική πρακτική, διαµορφώνονται κάθε φορά µέσα στο ιστορικά και γεωγραφικά, πολιτικά και ηθικά συµφραζόµενα τους. Η διάκριση ανάµεσα σε δυτική και παραδοσιακή ιατρική καθώς και τα διαφορετικά αιτιολογικά µοντέλα που η κάθε µια ενεργοποιεί, υιοθετήθηκε στα επιστηµονικά κείµενα της λαογραφίας, της ανθρωπολογίας και της ιατρικής. Η δηµιουργία αυτής της διαχωριστικής γραµµής ανάµεσα σε δυο τύπους αντίληψης της ασθένειας και της θεραπείας της, συν-µορφώθηκε µε άλλες διχοτοµήσεις ιδεατές ή πραγµατικές, καθορισµένες ωστόσο από τα κοινωνικά δεδοµένα, όπως πολιτισµός/ φύση, ορθολογισµός/ διαίσθηση, άντρας/ γυναίκα, µορφωµένος/ αγράµµατος, πολιτισµένος/ πρωτόγονος, σύγχρονος/ παραδοσιακός, πόλη/ επαρχία, δικό µας/ άλλο, εµείς/ αυτοί. Για να δείξω την ευθραυστότητα των ορίων ανάµεσα στις δυο θεραπευτικές πρακτικές, θα θίξω κάποια από τα χαρακτηριστικά που κατά καιρούς τους αποδόθηκαν. Για παράδειγµα ο προσδιορισµός του θεσµοθετηµένος που αποδόθηκε στην δυτική ιατρική φάνηκε ότι µάλλον χαρακτηρίζει και τις θρησκευτικές θεραπείες (προσκύνηµα, τελετουργικά και προσευχές) αφού ακολουθούν τις αρχές της εκκλησιάς, έναν κατεξοχήν κοινωνικό θεσµό. Αυτές οι τελευταίες µπορούν να χαρακτηριστούν ωστόσο ως και παραδοσιακές µια και θεσπισµένες στο παρελθόν και µεταδιδόµενες από γενιά σε γενιά είναι και σήµερα σε εφαρµογή. Γενικά η συζήτηση γύρω από τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τους δυο τύπους θεραπείας, κατευθύνθηκε κυρίως στην διαφορετική αιτιολόγηση της ασθένειας, µια και η ερµηνεία της προέλευσης του κακού καθορίζει στη συνέχεια τον τύπο της θεραπείας. Προέκυψε έτσι η διάκριση ανάµεσα σε ασθένεια φυσική και υπερφυσική ή ιατρικά συστήµατα naturalistic και personalistic, όπου στην πρώτη περίπτωση ο υπαίτιος είναι ένα φυσικό στοιχείο (υγρασία, κρύο) και στη δεύτερη ένα ανθρώπινο ή υπερφυσικό πρόσωπο (µάγος, δαίµονας, πνεύµα). Ωστόσο ακόµα και µε αφετηρία την αιτία της ασθένειας, οι όροι

6 δεν εξασφαλίζουν την οµοιογένεια των θεραπευτικών λύσεων. Όπως ο F. Laplantine 1 υποστηρίζει, διαφορετικοί τύποι θεραπειών µπορούν να συσχετίζονται µ ένα ή το ίδιο αιτιολογικό σχήµα. Οι ασάφειες δεν φάνηκαν να ξεπερνιούνται και µε άλλους ορισµούς που αποδόθηκαν στην µια ή την άλλη θεραπεία και δηµιούργησαν αντιθετικά ζεύγη όπως ορθολογική ιατρική και ανορθολογική, κυρίαρχη ιατρική ή επίσηµη σε αντίθεση µε την πρωτόγονη, παραδοσιακή ή λαϊκή, θεραπεία και γιατρειά. Τα τελευταία χρόνια ο όρος βίο-ιατρική που αντικατέστησε αυτόν της δυτικής ιατρικής, αποδείχθηκε επίσης ελλιπής. Η βίο-ιατρική αφορά σένα κυρίαρχο επάγγελµα µε θεσµοθετηµένο χαρακτήρα που δρα σένα βιοµηχανοποιηµένο κοινωνικό πλαίσιο καθώς και έχει ως προορισµό του την παραγωγή γνώσης και την χρησιµοποίηση µιας καινοτόµου τεχνολογίας. Επιπλέον, το γεγονός ότι η βιο-ιατρική δεν συµπεριλαµβάνει τάσεις όπως την οµοιοπαθητική ή την ολιστική ιατρική δείχνει ότι δίνεται έµφαση στο ότι βασίζεται κυρίως σε δεδοµένα της φυσιολογίας και της µικροβιολογίας χάρη στην χρήση υψηλής τεχνολογίας. Αυτά τα δύο τελευταία στοιχεία συνθέτουν σήµερα το προνοµιακό στάτους του ιατρικού επαγγέλµατος. Οι προσδιορισµοί που προανέφερα εµπεριέχουν σηµασίες όχι µόνο περιγραφικές αλλά και συγκριτικές. Έτσι η βίο-ιατρική σχετίζεται µε την επιστηµονική σκέψη η οποία παράγεται, αναπαράγεται και καταναλώνεται από ένα κοινό ενηµερωµένο και µορφωµένο, εγκατεστηµένο στα αστικά κέντρα. Από την άλλη πλευρά η παραδοσιακή ιατρική παραπέµπει σε κοινωνίες µακρινές, πρωτόγονες ή υπανάπτυκτες, στην επαρχία όπου ακόµα διατηρούνται ψήγµατα των άλλοτε σε ακµή θεραπευτικών πρακτικών, στα φτωχά προάστια πόλεων όπου διαµένουν χαµηλού µορφωτικού επιπέδου κάτοικοι. Το πρώτο είδος δεν µπορεί εξηγήσει την αποτελεσµατικότητα του δεύτερου και το αντιµετωπίζει σαν µια απάτη που εκµεταλλεύεται «την άγνοια και την αφέλεια του απλού κοσµάκη» καθώς και τις ελλείψεις του συστήµατος υπηρεσιών υγείας. Το δεύτερο είδος δραστηριοποιείται κατά κάποιο τρόπο σένα πλαίσιο µυστικότητας και παρανοµίας που το διακρίνει η διακίνηση αδήλωτου χρήµατος - όχι ότι κάτι τέτοιο δεν συµβαίνει στην πρώτη περίπτωση. 1 F. LAPLANTINE, 1986, Anthropologie de la maladie, Paris, σελ. 384.

7 Η εµφάνιση όµως τα τελευταία χρόνια όρων όπως παράλληλες θεραπείες, εναλλακτική ιατρική ή ήπια ιατρική, εκφράζει µια πραγµατικότητα που ξεπερνάει τις διπολικές απλουστευτικές αντιθέσεις που θέτουν κάποιοι από τους όρους που παρουσίασα. Τα νέα δεδοµένα προέρχονται από την εφαρµογή σένα δυτικό και αστικό περιβάλλον θεραπειών που σχετίζονται µε τη φύση και εµπνέονται από τρόπους ζωής µη δυτικούς. Το ιδεολογικό υπόβαθρο αυτής της τάσης βασίζεται µεταξύ άλλων στην αµφισβήτηση της θεραπευτικής γνώσης που παράγεται στο πανεπιστηµιακό και νοσοκοµειακό κατεστηµένο της ιατρικής και κυρίως της χρήσης φαρµάκων ως χηµικών παρασκευασµάτων. Έτσι µπορούµε να καταλάβουµε ότι τα γνωρίσµατα που χαρακτηρίζουν την µια ή την άλλη ιατρική, και κατά συνέπεια τα µεταξύ τους όρια, δεν είναι καθόλου διαχρονικά. Αντίθετα η ανάλυση τους φαίνεται αυθαίρετη αν δεν λάβουµε υπόψη το σύνολο των πεποιθήσεων και των πρακτικών που οργανώνονται γύρω από την ασθένεια, τα επακόλουθα της και την θεραπεία της. Για την µελέτη ενός ελληνικού πεδίου, το µεγαλύτερο µέρος των δεδοµένων που αφορούν την µη-ιατρική ιατρική προέρχονται από το χώρο της λαογραφίας. Αυτό βέβαια δείχνει ότι και σ αυτή την περίπτωση αυτή του είδους η ιατρική θεωρήθηκε γνώση και πρακτική που αφορά τον απλό λαό των αγροτικών περιοχών που για τους λαογράφους ήταν ο θεµατοφύλακας των παραδοσιακών αντιλήψεων και του γνήσιου εθνικού χαρακτήρα 2. Έτσι γίνεται προσπάθεια να γίνει αυτή η πολύτιµη ιατρική γνώση, διατηρηµένη ως επιβίωση στις συνήθειες του λαού, αποδεικτικό στοιχείο της συνέχειας της ελληνικής φυλής από την αρχαιότητα µέχρι τη σύγχρονη εποχή 3. Πιο συγκεκριµένα για την περιοχή της Ηπείρου που αφορά την δική µου µελέτη, υπάρχει µια άφθονη ποσότητα δηµοσιευµένων άρθρων πάνω 2 Χαρακτηριστικά ο Κ. Γκανιάτσας, 1972, Βότανα- Γιατροσόφια- Κοµπογιαννίται, Ανάτυπον εκ της Ηπειρωτικής Εστίας, Ιωάννινα, σελ. 21, αναφέρει ότι «ως δηµιουργήµατα του λαού και ιδίως αι δεισιδαιµονικαί προλήψεις και µαγγανείαι, ενσαρκώνουν την εθνικήν ψυχήν, το εθνικόν πνεύµα, το δε περιεχόµενον της λαογραφικής ερεύνης, πέραν από την επισήµανσιν βάσεων εις την ζωήν του ελληνικού λαού, επιδιώκει και την απόδειξιν της εθνικής συνέχειας και άλλα συναφή στοιχεία.» 3 Ο Κ. Οικονόµου, στο «υο ηπειρωτικά γιατροσόφια», ωδώνη, 7, 1978, σελ. 240, σχολιάζει ότι: «Αποτελούν µια αδιάσπαστη συνέχεια στην εθνική ζωή των Ελλήνων κι ένα αναπόσπαστο στοιχείο της κοινωνίας τους. Πράγµατι από την οµηρική εποχή µέχρι σήµερα παρατηρείται µια συνέχεια που δεν διακόπτεται καθόλου ως προς τις αντιλήψεις που προκαλούν τις ασθένειες και ως προς τους γιατρούς, τα θεραπευτικά µέσα και άλλα ζητήµατα της λαϊκής ιατρικής».

8 στην παραδοσιακή ιατρική 4. Αυτές οι εργασίες, ακολουθώντας πιστά τον τρόπο προσέγγισης της Λαογραφίας, δεν λαµβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες του χρόνου και του τόπου της δράσης, τους λείπει το θεωρητικό υπόβαθρο και τέλος καταφεύγουν σε µια φιλολογικού τύπου ανάλυση των δεδοµένων τους (σύνταξη γλωσσάριων, αναφορές στην ετυµολογική προέλευση όρων κ.α. ). Παρόλα αυτά ως καταγραφές είναι πλούσιες και χρήσιµες για περαιτέρω ανάλυση. Λαϊκή, δηµώδης ή πρακτική ιατρική είναι οι όροι που συναντάµε στην βιβλιογραφία. Σ αυτές τις µελέτες η ιατρική προσεγγίζεται µέσα από λεπτοµερείς και περιγραφικές θεραπευτικές συνταγές, τα γιατροσόφια (από το ιατρο ή γιατρο και σοφία, τη γνώση) που χρησίµευαν και ως εγχειρίδια ιατρικής 5. Aποτελούνται από έτοιµες φράσεις που πρέπει να απαγγέλλονται κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας, από την ίδια την πράξη και από µια ποικιλία από φαρµακευτικά παρασκευάσµατα µε βάση την τοπική χλωρίδα, τα βοτάνια ή βότανα. Σχετικά µε την ίαση ψυχικών ασθενειών και πιο συγκεκριµένα της σχιζοφρένειας που ήταν η πιο γνωστή ψυχική διαταραχή της εποχής, δεν γίνεται λόγος στα γιατροσόφια της περιοχής. Αντίθετα το µεγαλύτερο µέρος των κειµένων, που έχουν επιπλέον κι έναν νοσογραφικό χαρακτήρα, κάνουν λόγο για τον σεληνιασµό που σηµαίνει κυριολεκτικά την κατάληψη από τη σελήνη και παραπέµπει στην επιληψία. Μπορούµε να αναφέρουµε ως παράδειγµα ένα κείµενο του Κ. Οικονόµου όπου δηµοσιεύονται δυο γιατροσόφια του 1885 και του 1882 αντίστοιχα : «Περί σεληνιασµόν: πότισον απτόν 1δρ. καστόρι και νηστέψη ηµέρες 40 και να λέγη το παρόν Ευαγγέλιον, να το γράψη και να το βαστάξη επάνω του: τω καιρώ εκείνω άνθρωπος τις προσήλθον προς τον Ιησούν λέγων. Κύριε ελέησον µου τούτου σεληνιάζεται και κακώς πάσχει. 4 Ενδεικτικά βλ.:. ΡΑΠΤΗΣ, 1993, Λαϊκή Ιατρική, ένας ανέκδοτος ηπειρωτικός ιατροσοφικός - µαγικός κώδικας του 19ου αι. µ.χ., Ιωάννινα ; Γ. ΒΑΒΑΡΕΤΟΣ, 1972, Κοµπογιαννίτες, Ματσουκάδες, Οι ξακουσµένοι αυτοδίδακτοι γιατροί από το Ζαγόρι της Ηπείρου, Αθήνα; K. ΓΚΑΝΙΑΤΣΑΣ, 1980, «Η χαράδρα του Βίκου. Τα βότανα και οι Βικογιατροί Κοµπογιαννίτες», Ήπειρος, 1, σσ ΚΡΕΚΟΥΚΙΑΣ, 1973, «Ένα παλιό Ζαγορίσιο γιατροσόφι», Ηπειρωτική Εστία, 22, σσ K. OΙΚΟΝΟΜΟΥ, 1978, «υο ηπειρωτικά γιατροσόφια», ωδώνη, 7, σσ ;. ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ, 1953/54, Επετηρίς Λαογραφικού Αρχείου, 8, σσ Μέσα στα κείµενα τα γιατροσόφια έχουν κι άλλες ονοµασίες όπως ρεµέντια, συνταγές, ιλιάντζι (από το τουρκικό ilaç που σηµαίνει φάρµακο), ρεζέτα ή ριζέτα (από το ιταλικό ricetta, την συνταγή), µαντζούνι (από το τουρκικό macum, το γιατρικό) και φλιτούρι.

9 Πολλάκις εις το ύδωρ και ήνεγκα αυτό τοις µαθηταίς σου και ουκ ηδενήθησαν θεραπεύσον αυτόν. Αποκριθείς δε ο Ιησούς: εξέλθον απ αυτόν δαιµόνιον εθεράπευσον από της ώρας εκείνης. ιάβασε το αυτό και ας το βαστά επάνω του. Έτερον: δώσ του το άγιον µύρον πιείν, έπειτα πάρε ένα χελιδόνι και βάλε την κεφαλήν, κάψε την και βγαίνει η στάχτη, βαλ το εις αγιασµένον νερό δώσ του να πιή και υγιαίνει αµέσως.» 6 Επιπλέον, µέσα στο ίδιο εγχειρίδιο αναφέρεται θεραπεία για το λύσιµο µαγείας: «ια µάγια να λυθούν: να διαβάσης από το ψαλτήριο τους 25 ψαλµούς και νερόν του αγιασµού να πιή και να λουσθή και πλέον δεν φοβάται δια τα µάγια ποτές.» 7 Σ ένα άλλο γιατροσόφι από το Ζαγόρι, υπάρχει η εξής θεραπευτική συνταγή για τον σεληνιασµό: «Ιλιάτζι δια το σιληασµό είνι να πάρη ένα γλωρί κωνσταντινό κι να το βάλη σ ένα φλιτζάνι κι να πααίνη σι έναν τζισµέ 8 και να γιµίση νιρό κι να µην κρίνη καθόλου εις στην στράταν κι να το πίνη νηστικός τρεις φορές.» 9 Η γνώση των περίεργων αυτών πρακτικών καθώς και των θεραπευτικών ιδιοτήτων κάποιων φυσικών ουσιών, εκθειάζεται ως πολύτιµη γνώση όταν πρόκειται να τονισθεί η αρχαιοελληνική ή βυζαντινή τους καταγωγή 10 και καταδικάζεται ως αµάθεια στα χρόνια της τουρκοκρατίας 11. Το απόσπασµα από. Ράπτη 12 είναι αποκαλυπτικό αυτής της τάσης: «Η αµάθεια και η αγυρτεία αντικατέστησαν τη λαµπρή ιατροφαρµακευτική περίθαλψη των βυζαντινών χρόνων και την υποδουλωµένη Ελλάδα λυµαίνονταν οι αγύρτες και οι τσαρλατάνοι εκµεταλλευόµενοι τη λαϊκή πίστη και τις δεισιδαιµονίες των ανθρώπων». 6 Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, ο. π., σσ Το κείµενο είναι γραµµένο στο πολυτονικό σύστηµα. 7 Κ.ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, όπ. π., σσ Çesme : βρύση στα τουρκικά. 9. ΚΡΕΚΟΥΚΙΑ, 1973, «Ένα παλιό ζαγορήσιο γιατροσόφι», Ηπειρωτική Εστία, 22, σ Ο. Ράπτης, για παράδειγµα, στο κείµενο του, ό.π. σελ , δίνει έµφαση στον επιστηµονικό χαρακτήρα του έργου των αρχαίων Ελλήνων γιατρών, του Ιπποκράτη, του ιοσκουρίδη, του Γαληνού οι οποίοι σύµφωνα µε τον συγγραφέα ήταν οι βασικές πηγές απ όπου οι βυζαντινοί θεραπευτές αντλούσαν τις θεραπευτικές γνώσεις τους. 11 Ο Κ. Γκανιάτσας, όπ. π., σελ.15, τονίζει ότι: «Τα περίεργα αυτά δηµώδη συνταγολόγια, τα οποία χρησίµευαν και ως ιατρικά εγκόλπια οικογενειών και µοναστηριών, πολλαπλασιάσθηκαν κατά την µεσαίωνα δουλείαν και ήσαν πλήρη ανορθρογραφιών, ασυνταξιών και µε αρκετάς αρχαϊκάς, καθώς και µε ξένεας λέξεις: ιδίως τουρκικάς και ιταλικάς (π.χ. µαντζούνιον, ρετζέτα). Τα γιατροσόφια ήσαν πηγή γνώσεων αµαθών, αγυρτών, εµπειρικών και τσαρλατάνων, θεωρούµενα και σήµερον ακόµη υπό αµαθών και απελπισµένων καταφύγιον δι ανιάτους ασθενείας.» (Το κείµενο είναι γραµµένο στο πολυτονικό σύστηµα) 12. ΡΑΠΤΗΣ, όπ.π., σελ. 37.

10 Γενικά φαίνεται ότι οι λαογράφοι δεν είχαν καµία άµεση γνώση των θεραπευτικών πρακτικών για τις οποίες µιλούν µια και δεν συνήθιζαν την επιτόπια έρευνα. Πέρα από την αποκάλυψη χειρογράφων όπως τα παραπάνω γιατροσόφια, κατέγραφαν ένα είδος - δανείζοµαι µια έκφραση του. Μπενέκου - µνηµονικής παράδοσης που καθώς διατηρήθηκε µέχρι της µέρες µας και που δεν ασκείται πια, εκτός εξαιρέσεων, έχει στοιχεία που παρέµειναν αναλλοίωτα από την ελληνιστική εποχή [ ] ή που υπέστησαν ριζικές αλλαγές» 13. Συνήθως µε την ερώτηση αν γίνεται ακόµα, κατάφερναν περισσότερο να εντοπίσουν την άποψη για µια ξεπερασµένη πραγµατικότητα παρά για την ίδια την σύγχρονη τους πραγµατικότητα. Και όσο τα ζητήµατα που διαπραγµατεύονταν γινόταν κοινωνικά αιχµηρά (αναφορικά µε την τρέλα, την µαγεία, την πνευµατοληψία), τόσο η απόσταση ανάµεσα σ εµάς και σ αυτούς, στο σήµερα και στο τότε γινόταν πιο έντονη 14. Οι παραδοσιακές αντιλήψεις για την ασθένεια έγιναν ωστόσο αντικείµενο και ενός άλλου επιστηµονικού πεδίου. Την δεκαετία του 60 εµφανίστηκαν διάφορες έρευνες ψυχιάτρων αµερικανών και βρετανών που, βασισµένες κυρίως σε ποσοτικά στοιχεία (ερωτηµατολόγια, κατευθυνόµενες συνεντεύξεις) και εµπνευσµένες από µπιχεβιοριστικά πρότυπα, προσπάθησαν να εξετάσουν την ιατρική συµπεριφορά (the medical behavior) των Ελλήνων. To 1958, o Π. Χαρτοκόλλης δηµοσίευσε ένα από τα πρώτα άρθρα ψυχιατρικής που ασχολήθηκαν µε τον εξορκισµό ως θεραπεία ψυχικών διαταραχών, µε τον τίτλο «Cure by exorcism in the island of Cephalonia» 15. Στη συνέχεια ο J. Skinner, αµερικανός ψυχίατρος, δηµοσιεύει το 1965, το «Symptom and defense in contemporary Greece: a cross cultural inquiry». Χωρίς να ορίσει ακριβώς το δείγµα της έρευνας του, κάνει λόγο για µια ελληνική κουλτούρα, την οποία εννοεί ως ένα οµοιογενές σύνολο µε συγκεκριµένα χαρακτηριστικά, που επηρεάζει την προσωπικότητες των ατόµων. Έτσι τα υποκείµενα παρουσιάζονται ολοκληρωτικά καθορισµένα από αυτήν και κατά κάποιο τρόπο αδύναµα να 13. ΜΠΕΝΕΚΟΣ, 1988, Η αγωγή των δαιµόνων στην Ήπειρο, συµβολή στη µελέτη της νεοελληνικής µαγείας, ιδ. διατριβή, Ιωάννινα, σελ Εξετάζοντας το πώς οι λαογράφοι προσέγγιζαν την µαγεία, η J. Favret Saada (1990: 4) υποστηρίζει µεταξύ άλλων ότι οι απαντήσεις των χωρικών στους λαογράφους ήταν το ίδιο στερεότυπες όσο και οι ερωτήσεις: εδώ δεν γίνεται, αλλά στο διπλανό χωριό είναι καθυστερηµένοι. 15 P. HARTOCOLLIS, 1958, «Cure by exorcism in the island of Cephalonia», Journal of Medical Allied Science, 13, σσ

11 την ελέγξουν. Για να δούµε µερικά παραδείγµατα της συγκεκριµένης προσέγγισης. Οι έλληνες ψυχιατρικοί ασθενείς κατά ένα περίεργο τρόπο µοιάζουν µε τους αµερικανούς [ ] (σελ. 479). Εντούτοις θα αναφέρω κάποιες διαφορές [ ] για παράδειγµα την εξωτερίκευση κάθε δυσάρεστου συναισθήµατος και την απόδοση της ευθύνης σε δυνάµεις ή πρόσωπα που βρίσκονται έξω από το (πάσχων) άτοµο [ ]. Έτσι οι πιο συνηθισµένοι µηχανισµοί άµυνας του εγώ είναι η εξωτερίκευση και η προβολή (σελ. 480). Ο µέσος Έλληνας λοιπόν δεν είναι καθόλου ανεξάρτητος [ ]. Αντίθετα είναι υποταγµένος στην διευρυµένη οικογενειακή οµάδα και σε θεσµούς στους οποίους αποδίδει την ευθύνη των προβληµάτων του [ ]. Πρόκειται για µια πολύ κατευθυνόµενη από τον άλλον (other-directed society) κοινωνία (σελ.480) [ ] Όσο για την πίστη στο κακό µάτι, είναι µια τάση που οφείλεται στην Οθωµανική κατοχή και στη γεωγραφία της χώρας µια και κάθε περιοχή είναι αποµονωµένη από τις άλλες µε ψηλά βουνά. Αυτό το στοιχείο ευνοεί την αποµόνωση και την διατήρηση των παραδόσεων (σελ. 482). εν πρέπει να παραλείψουµε εξάλλου την πρώτη µελέτη των Richard και Eva Blum που δηµοσιεύτηκε το 1965 µε τον τίτλο «Health and Healing in rural Greece». Οι ερευνητές επιχειρούν να εξετάσουν τις αντιλήψεις και τις πρακτικές σε σχέση µε την ασθένεια και την υγεία σε τρεις κοινότητες Σαρακατσάνων τις δυτικής Ελλάδας. Χρησιµοποιώντας µια πληθώρα ερευνητικών εργαλείων (συµµετοχική παρατήρηση, ερωτηµατολόγια, ηµι-κατευθυνόµενες συνεντεύξεις, φυσικό πείραµα κατά το οποίο γινόταν καταγραφή των αντιδράσεων των υποκειµένων σε ιατρικές συµβουλές που τους έδινε ένας πειραµατικός γιατρός), φέρνουν στην επιφάνεια κάποιες ενδιαφέρουσες πλευρές της αναζήτησης βοήθειας τόσο στις ιατρικές υπηρεσίες της εποχής όσο και σε παραδοσιακούς γιατρούς (ιερείς, µάγους, µαµές). Εντούτοις η µελέτη της ασθένειας γενικά ως µιας µη διαφοροποιηµένης ολότητας δεν επιτρέπει ούτε την ανάδυση των συγκεκριµένων αναπαραστάσεων που κάθε ασθένεια κινητοποιεί ούτε τις κοινωνικές αναφορές στις οποίες παραπέµπει. Καταλήγει έτσι να είναι µια έννοια αόριστη - η ασθένεια υπαγορεύοντας στρατηγικές ασυνάρτητες.

12 Την επόµενη χρονιά, το 1966, δηµοσιεύεται ένα δεύτερο άρθρο του Π. Χαρτοκόλλη µε τον τίτλο «Psychiatry in Contemporary Greece» 16 όπου αναφέρεται µεταξύ άλλων ότι παρά το ότι οι Έλληνες νοσηλεύουν τους ψυχικά ασθενείς σε νοσοκοµεία και τους παρακολουθούν γιατροί και νοσοκόµες, η αντίληψη ότι κάποιος µπορεί να καταληφθεί από δαίµονα παραµένει πολύ διαδεδοµένη. Εξάλλου η ίδια η Εκκλησία υποστηρίζει αυτήν την αντίληψη και µπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες της σε όποιον θέλει να βοηθήσει κάποιον δυστυχή συγγενή του µέσο του εξορκισµού [ ] Ο δαιµονόπληκτος δεν είναι ψυχικά ασθενής και η απόδειξη αυτής της θέσης είναι το ότι ο ψυχικά άρρωστος µπορεί να θεραπευτεί από έναν ψυχίατρο ενώ ο δαιµονόπληκτος όχι. Κάποιοι ασθενείς ανέφεραν ότι υπάρχουν άγιοι ειδικοί για τη θεραπεία της δαιµονοληψίας όπως ο Άγιος Γεράσιµος στην Κεφαλονιά. Ο συγγραφέας δεν προχωράει σε µια βαθύτερη µελέτη της λογικής της κατάληψης από πνεύµα και µας δίνει µάλλον µια εξιδανικευµένη περιγραφή των υπηρεσιών ψυχικής υγείας της εποχής. Μέχρι τη δεκαετία του 80 και την αρχή της ψυχιατρικής µεταρρύθµισης, η µαγικό - θρησκευτική θεραπεία της ψυχικής ασθένειας δεν φαίνεται να προκάλεσε τον ενδιαφέρον της ψυχιατρικής έρευνας. Είναι ωστόσο εµφανές ότι η ίδια η συζήτηση που προκάλεσε η µεταρρύθµιση αναθέρµανε το ερευνητικό ενδιαφέρον και προκάλεσε µια πληθώρα µελετών που ήρθαν να καλύψουν το κενό των προηγούµενων χρόνων. Ένα µεγάλο µέρος τους αφορούσε στις στάσεις του κοινού απέναντι στην ψυχική ασθένεια, µια και διαπιστώθηκε η χρησιµότητα τέτοιων δεδοµένων για την αποτελεσµατικότερη οργάνωση των υπηρεσιών. Ας αναφέρουµε κάποιους τίτλους ενδεικτικά: «Στάσεις απέναντι στην ψυχική ασθένεια στην περιοχή της Αθήνας: επιπτώσεις πάνω στην παρέµβαση στην κοινοτική ψυχική υγεία» 17, «Οι απόψεις των Αθηναίων για τη ψυχική και φυσική ασθένεια» 18, «Οι τρόποι αναζήτησης βοήθειας για ψυχιατρικές 16 P. HARTOCOLLIS, 1966, «Psychiatry in Contemporary Greece», American Journal of Psychiatry, 123, σσ M. MADIANOS, D. MADIANOU, J. VLACHONIKOLIS, C. STEFANIS, 1987, «Attitudes towards mental illness in the Athens area : implications for community mental health intervention», Acta Psychiatrica Scandinavica, 75, σσ J. PARASHOS, 1998, «Athenians views on mental and physical illness», Athens, Lundbeck Hellas.

13 διαταραχές από τους παθολόγους ή τους ψυχιάτρους στην Ελλάδα» 19. Επίσης δεν πρέπει να παραβλέψουµε µια άλλη µεγάλη µερίδα δηµοσιεύσεων που σκοπεύει στην ανίχνευση των προτιµήσεων του Έλληνα ασθενή κι εξετάζει έτσι την συχνότητα των επικρατέστερων ψυχικών διαταραχών σε δείγµατα που αφορούν την πρωτεύουσα, ως αντιπροσωπευτικών του ελληνικού πληθυσµού. Αυτή η καταµέτρηση ασχολείται µε τη συχνότητα των παρακάτω νοσολογικών κατηγοριών: ψυχιατρικές διαταραχές σε σχέση µε τις οργανικές, ψυχοσωµατικές διαταραχές, διαταραχές των µεταναστών, συµπτώµατα κατάθλιψης, συµπτώµατα ψυχοπαθολογικά. Η διαπίστωση στην οποία καταλήγει το µεγαλύτερο µέρος αυτών των ερευνών είναι η εξής: οι κοινωνικοοικονοµικές αλλαγές εξαιτίας της εκβιοµηχάνισης και της αστικοποίησης που υπέστη η Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες, έφερε την αµφισβήτηση των παραδοσιακών ρόλων και την χαλάρωση των οικογενειακών δεσµών. Αυτές οι συνθήκες τροφοδότησαν το ψυχοκοινωνικό άγχος που παρατηρείται πιο έντονο στα µεγάλα αστικά κέντρα 20. Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών κι εκείνοι µε χαµηλό επίπεδο εκπαίδευσης φαίνεται µε βάση τα ποσοτικά δεδοµένα των παραπάνω ερευνών να εκφράζουν πιο στερεοτυπικές απόψεις σε σχέση µε την ψυχική διαταραχή καθώς επίσης και λαϊκές αντιλήψεις (folk beliefs) σε σχέση µε την αιτιολόγηση και την θεραπεία της 21. Πριν ολοκληρώσω αυτήν την µικρή ανασκόπηση θα αναφερθώ σ ένα τελευταίo άρθρο που δηµοσιεύτηκε το 1997 µε τίτλο «Μαγικό θρησκευτικές αντιλήψεις και ψύχωση» 22. Πρόκειται για µια ποσοτική έρευνα η οποία εξετάζοντας ένα δείγµα που συλλέχθηκε στη νότιο Ελλάδα από ογδόντα µητέρες ψυχωσικών ασθενών, έδειξε ότι 85% εκδήλωσε ισχυρές µεταφυσικές αντιλήψεις (strong metaphysical beliefs) ως προς την αιτία της διαταραχής. ιαπιστώθηκε εξάλλου ότι η µεταφυσική ή µη 19 M. MADIANOS, D. MADIANOU, C. STEFANIS, 1993, «Help-seeking behaviour for psychiatric disorder from physicians or psychiatrists in Greece», Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 28, σσ Ενδεικτικά µπορούµε να αναφέρουµε το: M. MADIANOS, C. STEFANIS, 1992, «Changes in prevalence of symptoms of depression and depression across Greece», Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 27, σελ Βλ. ως παράδειγµα ανάµεσα στα πολυάριθµα άρθρα : M. MADIANOS, M.OIKONOMOU, M. HATZIANDREOU, A. PAPAGEORGIOU, E. ROGAKOU, 1999, «Changes in public attitudes towards mental illness in the Athens area (1979/ ), Acta Psychiatrica Scandinavica, 99, σελ Αναφέροµαι στο άρθρο των I. VLAHOS, S. BERATIS, P. HARTOCOLLIS στο Psychopathology, 30, σσ

14 ρεαλιστική αιτιολόγηση χαρακτηρίζει τα λιγότερο µορφωµένα άτοµα. Όσο για τις θεραπευτικές λύσεις, το 42% του δείγµατος δήλωσε ότι απευθύνθηκε σε ψυχίατρο, το 28% στην εκκλησιά και το 30% σε διάφορα µαγικο-θρηκευτικά πρακτορεία (µέντιουµ, αστρολόγων, καφετζούδων). Οι συγγραφείς αναφέρουν στη συνέχεια ότι η Εκκλησία χρησιµοποιεί κυρίως στον εξορκισµό ως θεραπευτική λύση, πρακτική που εφαρµόζεται περίπου από τον 4ο αι. µ.χ., όταν οι µεγάλοι Πατέρες, Άγιος Χρυσόστοµος και Άγιος Βασίλειος ενσωµάτωσαν παγανιστικές πεποιθήσεις στα εκκλησιαστικά τελετουργικά και συνέταξαν τις πρώτες προσευχές του εξορκισµού. Στο τέλος του κειµένου, επισηµαίνεται ότι οι ψυχίατροι θα πρέπει να λαµβάνουν υπόψη την αιτιολογία που αποδίδεται από το περιβάλλον του ασθενή στην ψύχωση, για να διευκολύνουν µ αυτό τον τρόπο τη θεραπεία του. Μέσα από ένα σύνολο κειµένων τόσο από το χώρο της λαογραφίας και όσο και της ψυχιατρικής, προσπάθησα να καταδείξω τον τρόπο που η ιδέα της δηµώδους ιατρικής παρουσιάζεται στην ελληνική βιβλιογραφία. Είναι φανερό ότι σύµφωνα µε τις παραπάνω πηγές, πρόκειται για µια πρακτική που µπορεί παρατηρηθεί σε βάθος χρόνου, που ως επιβίωση προηγούµενων σταδίων της ιατρικής σκέψης µπορεί να φωτίσει παλαιότερες φάσεις της εξέλιξης της ελληνικής κοινωνίας. Από τη µια πλευρά νοείται ως αποµεινάρι που κρατάει από την κλασσική αρχαία Ελλάδα, επιχείρηµα που δικαιολογεί από την µια πλευρά τον ένδοξο και από την άλλη τον πολύ παλιό χαρακτήρα των πρακτικών αυτών. Από την άλλη πλευρά ο ανορθολογικός θεραπευτικός τους χαρακτήρας (παρασκευή βοτάνων, εκτέλεση τελετουργιών) τις φέρνει κοντά στη µαγεία, στην αγυρτεία, στον µεσαίωνα και στην τουρκοκρατία. Σήµερα εκπροσωπείται στις ποσοτικές έρευνες από τους κατοίκους των αγροτικών περιοχών και από τα χαµηλά κοινωνικοοικονοµικά στρώµατα. Σύµφωνα µε τις θέσεις των συγκεκριµένων λαογραφικών και ψυχιατρικών κειµένων, οι παραδοσιακές θεραπευτικές πρακτικές αντιπροσωπεύουν µια πρωτόγονη προσέγγιση ιατρικής και υπονοείται ότι στην πορεία της κοινωνικής εξέλιξης αναπόφευκτα θα µεταµορφωθούν ή

15 θα έπρεπε να µεταµορφωθούν σε ιατρική και άρα επιστήµη 23. Στην πραγµατικότητα περιθωριοποιήθηκαν ως πρακτικές θεραπείες όταν η ίδια η επιστήµη ορίστηκε ως τέτοια και ταυτίστηκε µε το δυτικό, το ορθολογικό και το τεχνολογικά εξελιγµένο. Με τον ίδιο τρόπο χαρακτηρίστηκαν ως παραδοσιακές όταν παράδοση και εκσυγχρονισµός διαφοροποιήθηκαν. Και λαϊκές ή δηµώδης όταν σχηµατίστηκε µια µορφωµένη αστική τάξη στις πόλεις η οποία οικειοποιήθηκε την επιστήµη και τον εκσυγχρονισµό και άφησε στους αµόρφωτους αγρότες τα βοτάνια, τα γιατροσόφια, τα µάγια και τις δεισιδαιµονίες. Προφανώς σε κοινωνίες µικρής κλίµακας και χωρίς γραφή οι οποίες δεν έχουν αναπτύξει σαφώς προσδιορισµένους θεσµούς θρησκείας και επιστήµης, δεν υπάρχει κάποια κατηγορία αντίστοιχη της παραδοσιακής ιατρικής. Έτσι οι πρακτικές αυτές υπήρξαν ποικίλες στην ιστορική πορεία ανάλογα µε τις αλλαγές και τις εξελίξεις στην επικρατούσα επιστήµη και εφαρµόστηκαν από διαφορετικά κάθε φορά πρόσωπα, (βλέπουµε ότι στην µια περίπτωση λέγεται γιατρός ή πρακτικός γιατρός και στην άλλη κοµπογιαννίτης). Η επιτόπια έρευνα που έγινε στα Ιωάννινα, µε σκοπό αρχικά όπως θα εξηγήσω στο επόµενο κεφάλαιο την µελέτη της αναπαράστασης της ψυχικής ασθένειας κάτω από τις νέες συνθήκες δηµιουργίας νέων υπηρεσιών ψυχικής υγείας, µε έφερε αντιµέτωπη µε µια πραγµατικότητα που δεν είχε επισηµανθεί στις ποσοτικές έρευνες που ανίχνευαν τους τύπους αναζήτησης βοήθειας: τον συνδυασµό διαφορετικών τύπων θεραπειών. 23 Στο σηµείο αυτό αξίζει να θυµίσουµε τις αντίστοιχες θέσεις του εξελικτικισµού που υποστήριξε ότι κάθε κοινωνία περνάει από µια σειρά συγκεκριµένων εξελικτικών σταδίων. Οι πιο γνωστοί εκπρόσωποι του, ο E.Taylor και J.Frazer θεώρησαν ότι η µαγεία είναι το πρώτο τέτοιο στάδιο και ακολουθούν η θρησκεία και η επιστήµη. Μέσα από τη λογική του εξελικτικισµού οι πρωτόγονοι βρίσκονται σ ένα προηγούµενο στάδιο εξέλιξης κι έτσι µπορεί να εξηγηθεί γιατί υπάρχουν πολιτισµένοι και πρωτόγονοι πολιτισµοί. Με βάση αυτό το ιδεολογικό σχήµα αναπτύχθηκαν οι έννοιες της φυλής, της βιολογικά καθορισµένης διαφοράς, της ιστορίας ως προόδου.

16 Η γενική προβληµατική και ζητήµατα µεθόδου Όταν έφτασα για πρώτη φορά στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας Ιωαννίνων το 1998, ο σκοπός µου ήταν να µελετήσω τις αντιλήψεις για την κατάθλιψη σε µια περιοχή που έχει εκτεθεί τα τελευταία χρόνια σε θεσµικές αλλαγές στο χώρο της υγείας (ψυχιατρική κλινική στο πανεπιστηµιακό νοσοκοµείο, κέντρο ψυχικής υγείας, ξενώνας υποδοχής πρώην ασθενών του ψυχιατρείου της Λέρου, κέντρο αποκατάστασης θυµάτων βασανιστηρίων). Όλες οι παραπάνω νέες υπηρεσίες θεσµοθετήθηκαν κατά την ψυχιατρική µεταρρύθµιση που έγινε στην Ελλάδα την περίοδο και χρηµατοδοτήθηκαν µε τον κανονισµό 815/84 της Ε.Ο.Κ. Έτσι η συγκεκριµένη περιοχή αποτελούσε ένα κατάλληλο πεδίο όπου θα µπορούσαν να παρατηρηθούν οι αλλαγές που πραγµατοποιήθηκαν στον τοµέα της δηµόσιας υγείας τις τελευταίες δυο δεκαετίες. Ο λόγος που επέλεξα την κατάθλιψη είναι το ότι ως διάγνωση αντανακλά µια νέα αντίληψη της ψυχικής διαταραχής όπως και η πολιτική της αποσυλοποίησης, σύµφωνα µε την οποία η ψυχοπαθολογία υπερβαίνει τα όρια του ψυχιατρείου και της τρέλας και αφορά τον φυσιολογικό άνθρωπο. Το επιχείρηµα είναι γνωστό: οι νέες συνθήκες ζωής, η κρίση στις διαπροσωπικές και οικογενειακές σχέσεις, το άγχος και η έλλειψη προσωπικού χρόνου, χαρακτηριστικά κάθε αστικού περιβάλλοντας, οδηγούν το υποκείµενο προς την συναισθηµατική κατάρρευση και του δηµιουργούν την αίσθηση της ανεπάρκειας, του κενού, της αδυναµίας και πολλές φορές συγκεκριµένα προβλήµατα ανορεξίας και αϋπνίας. Μέσα στην ίδια λογική, η χρήση ψυχοφαρµάκων δεν αφορά πλέον τους τρελούς αλλά µια µεγάλη µερίδα φυσιολογικών ανθρώπων - που δεν είναι ωστόσο τρελοί - την κανονικότητα που υποφέρει (la normalité souffrante). Και η ψυχιατρική και πολύ περισσότερο η ψυχολογία δεν είναι πλέον η επιστήµη που ασχολείται µόνο µε την ψυχική ασθένεια αλλά είναι η επιστήµη που έχει λόγο για το ευ ζην, για µια αποτελεσµατικότερη διαχείριση των δύσκολων συνθηκών ζωής, για την ψυχική ενίσχυση του σύγχρονου ανθρώπου. Η λογική που µεταφέρεται είναι ότι κατάθλιψη - το ίδιο συµβαίνει και µε το άγχος έχουν όλοι. Αναφέρω απόσπασµα από άρθρο της Ελευθεροτυπίας (27/06/2001): «Ένα στους τρεις Έλληνες πάσχουν από κατάθλιψη. Κατάθλιψη είναι δυνατό να εµφανίσουν ακόµα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Μεταβολές 2008-2009 Ιούνιος 2009 PI0960/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ *Η έρευνα του 2008 δημοσιεύθηκε στην ειδική έκδοση του ECONOMIST, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΡΑΜΑΣ

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΡΑΜΑΣ 39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΜΟΥ ΡΑΜΑΣ 3.1 Πληθυσµιακά στοιχεία σε επίπεδο Ν. ΡΑΜΑΣ Πίνακας 3.1.1 : Πληθυσµός του Νοµού ράµας (1961-1991) ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΡΑΜΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ \ ΕΤΗ 1961 1971 1981

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ PCO CONVIN ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ PCO CONVIN ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 PCO CONVIN ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΕΛ. 3 ΣΕΛ. 4 ΣΕΛ. 6 ΣΕΛ. 16 ΣΕΛ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ Β. Μενούτης, Β. Παυλόπουλος, Λ. Τζέμος, Χ. Δημητρακόπουλος, Χ. Γεωργόπουλος, Σ. Λαρεντζάκης Γραφείο Προληπτικής Ψυχικής Υγιεινής Πολεμικού Ναυτικού

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ

Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ Τι είναι η «υγεία»; Η κατάσταση πλήρους σωματικής, πνευματικής,

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο ΠΕΣΥ 29 Οκτωβρίου 2015, με θέμα «Προσφυγικό Μεταναστευτικό»

Ομιλία στο ΠΕΣΥ 29 Οκτωβρίου 2015, με θέμα «Προσφυγικό Μεταναστευτικό» Ομιλία στο ΠΕΣΥ 29 Οκτωβρίου 2015, με θέμα «Προσφυγικό Μεταναστευτικό» Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται τούτες τις ημέρες μπροστά στα μάτια μας, με τη θάλασσα της Μεσογείου να

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα:

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ηλίας Ντίνας elias.dinas@politics.ox.ac.uk Σπύρος Κοσμίδης spyros.kosmidis@politics.ox.ac.uk

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά.

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Γενικό Λύκειο Βαλτινού Τρικάλων ως εµπλεκόµενο σχολείο στο ευρωπαϊκό πρόγραµµα Comenius Regio, που υλοποιείται µεταξύ φορέων και οργανισµών των Τρικάλων (Ελλάδα) και του

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Project: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Project: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Project: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Αυτό το ερωτηµατολόγιο έχει σαν στόχο να εξασφαλίσει σηµαντικές πληροφορίες πάνω στις ειδικές ανάγκες υποστήριξης που έχει η νεολαία η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία.

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Τ α δ ι κ α ι ώ µ α τ α τ ω ν γ υ ν α ι κ ώ ν σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α. Εισαγωγή Πολλές έρευνες και µελέτες σχετικά µε τη θέση της γυναίκας απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Το γενεόγραμμα MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Γενεόγραμμα είναι ένα γενεαλογικό δένδρο τουλάχιστον 3 γενεών που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

V. ΓΙΑΤΙ ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ

V. ΓΙΑΤΙ ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ V. ΓΙΑΤΙ ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναλύσουµε τους λόγους για τους οποίους η τηλεµατική στην υγεία είναι επιτακτική ανάγκη να εφαρµοστεί στο νοµό Ευρυτανίας ώστε να βοηθήσει στην

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια.

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Στίγμα Τρελός. Ψυχοπαθής. Σχιζοφρενής. Παρανοϊκός. Όχι καλά. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά με ένα υποτιμητικό τρόπο για να περιγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ www.scooltime.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 12

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ. Ιανουάριος 2013 Απρίλης 2013 8 ο Γενικό Λύκειο Πατρών

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ. Ιανουάριος 2013 Απρίλης 2013 8 ο Γενικό Λύκειο Πατρών ΦΤΩΧΕΙΑ Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Αβραμοπούλου Χαρά Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος Κατσιγιάννη Ακριβή Μπελεζάκης Βασίλης Ιανουάριος 2013 Απρίλης

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο 1 Πέµπτο µέρος Η συνέχεια από το προηγούµενο Στην αρχική αραβική περίοδο, τώρα, οι αστρολόγοι έµοιαζαν όντως να προσκολλώνται σ αυτήν τη διάκριση, αλλά σε κάποιο σηµείο στην πορεία, κατά το τέλος της αραβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Παναγιώτης Μπαμίδης Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Πληροφορικής Ιατρικής Εκπαίδευσης Τριπλή αποστολή και ποικιλομορφία στην Ι.Σ.Α.Π.Θ. Εκπαίδευση Έρευνα Προσφορά φροντίδας υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες)

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Κυρία Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητή κα Γενική Διευθύντρια Le Bail, Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα