Το Καταπληκτικό Ανοσιακό σου Σύστημα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Καταπληκτικό Ανοσιακό σου Σύστημα"

Transcript

1 Το Καταπληκτικό Ανοσιακό σου Σύστημα Πώς προστατεύει το σώμα σου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ

2 Το Καταπληκτικό Ανοσιακό σου Σύστημα Πώς προστατεύει το σώμα σου Αρχική έκδοση από την Ιαπωνική Ανοσολογική Εταιρεία (JSI) Εικονογράφηση: Tomoko Ishikawa Ευρωπαϊκή έκδοση από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ανοσολογικών Εταιρειών (EFIS) Ελληνική έκδοση: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ Μετάφραση: Νικολίτσα Καφάση, Βιοπαθολόγος

3 Πρόλογος Ιαπωνικής έκδοσης Το βιβλίο αυτό έχει σχεδιαστεί για να σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα πώς λειτουργεί το Ανοσιακό Σύστημα. Η έκδοσή του έγινε από την Ιαπωνική Εταιρεία Ανοσολογίας, μια ομάδα που ερευνά την ανοσία. Το Ανοσιακό Σύστημα που προστατεύει τον οργανισμό από τα μικρόβια, είναι δομημένο με εκπληκτικό τρόπο. Όσο περισσότερο το γνωρίσετε, τόσο περισσότερο θα καταλάβετε πόσο πραγματικά συναρπαστικό σύστημα είναι. Αποτελείται από χιλιάδες μόρια και κύτταρα που συνεργάζονται στενά για να προστατεύουν το σώμα μας από τους ξένους εισβολείς. Μερικοί πστεύουν ότι είναι δύσκολο να καταλάβουν το Ανοσιακό Σύστημα εξαιτίας της πολυπλοκότητάς του. Ελπίζουμε ότι, διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, θα αρχίσετε να σκέφτεστε «Α, αυτό λοιπόν είναι το Ανοσιακό Σύστημα ;» ή «Ώστε, έτσι λειτουργεί!» και θα σας κάνει να θέλετε να μάθετε περισσότερα πάνω σ αυτό το θέμα. Η κα Tomoko Ishikawa ευγενώς σχεδίασε αυτό το βιβλίο. Ολόκληρο το βιβλίο δημιουργήθηκε από την αφοσίωση και τον ενθουσιασμό του Dr Yousuke Takahama που συνεργάσθηκε με τα μέλη της Επιτροπής Προώθησης της Εκπαίδευσης και της Επιτροπής Δημοσίων Σχέσεων της Ιαπωνικής Εταιρείας Ανοσολογίας. Η έκδοση έγινε με μεγάλη φροντίδα από την κα Shinobu Yamashita του εκδοτικού οίκου Yodosha. Θερμές ευχαριστίες σε όλους τους. Τέλος, παρακαλώ να μας ενημερώσετε αν θεωρήσετε ότι μέρη αυτού του βιβλίου είναι δύσκολο να κατανοηθούν, να μας το γνωρίσετε. Θα θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε τα σχόλιά σας για να το κάνουμε ακόμη καλύτερο. Είναι ένα βιβλίο που τελικά έχει δημιουργηθεί για όλους εσάς και θέλουμε να ξέρουμε πώς εσείς το βλέπετε. Απρίλιος 2008 Ιαπωνική Εταιρεία Ανοσολογίας Mayayaki Miyasaka

4 Πρόλογος της Αγγλικής έκδοσης Το καταπληκτικό Ανοσιακό σου Σύστημα: Πώς προστατεύει το σώμα σου Καθημερινά το Ανοσιακό σου Σύστημα σε προστατεύει από χιλιάδες μικρόβια που βρίσκονται γύρω σου και μπορούν να σου προκαλέσουν ασθένεια. Το Ανοσιακό σου Σύστημα το κάνει αυτό με τόσο αποτελεσματικό τρόπο που ούτε καν προσέχεις ότι λειτουργεί. Οι εμβολιασμοί ενεργοποιούν το Ανοσιακό Σύστημα, δίνοντάς του την δυνατότητα να αμυνθεί ενάντια σε μικρόβια που πρόκειται να συναντήσει. Συνήθως οι εμβολιασμοί δεν προκαλούν περισσότερη ενόχληση από ένα τσίμπημα στο βραχίονα ή στο μηρό που ξεχνιέται εύκολα, αλλά σας γλιτώνουν από σοβαρές αρρώστιες που μπορεί να είναι ακόμα και θανατηφόρες. Σήμερα, πολλοί άνθρωποι υποφέρουν από αλλεργίες όπως το άσθμα ή το αλλεργικό συνάχι ή από αυτοάνοσα νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Βέβαια, όσοι από εσάς πάσχετε από τέτοιες ασθένειες είστε επιφυλακτικοί επειδή έχετε ταλαιπωρηθεί από μια υπερβολική αντίδραση του Ανοσιακού Συστήματος. Ωστόσο, μην ξεχνάτε ότι αυτές οι ασθένειες είναι το αποτέλεσμα μιας ανοσολογικής αντίδρασης που κατευθύνεται σε λάθος στόχο, η οποία στην πραγματικότητα, όταν όλα είναι καλά, σας προστατεύει από το να πέφτετε θύματα όλων των λοιμογόνων παραγόντων. Μια ενημέρωση για το τι μπορεί να συμβεί όταν το Ανοσιακό Σύστημα δυσλειτουργεί, θα σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε την σημασία αυτής της αντίδρασης για τη διατήρηση της υγείας σας. Αν μεγαλώσετε χωρίς ένα λειτουργικό Ανοσιακό Σύστημα, δεν θα σας λείπουν μόνον εντελώς οι τρόποι για να προστατευθείτε από τα μικρόβια που προκαλούν ασθένεια, αλλά ο οργανισμός σας δεν θα είναι ικανός να ανιχνεύσει ή να εξουδετερώσει τα δικά του κύτταρα που δείχνουν «κακή διαγωγή». Χωρίς έλεγχο αυτά τα κύτταρα μπορεί τελικά να εξελιχθούν σε καρκίνο. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι μια καλύτερη κατανόηση του πώς λειτουργεί το Ανοσιακό Σύστημα θα μας επιτρέψει να αναπτύξουμε νέα εμβόλια. Πολλοί εργάζονται ψάχνοντας ένα εμβόλιο για το AIDS, το οποίο απειλεί εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν κυρίως στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Άλλοι, προσπαθούν να καταλάβουν τι πάει «στραβά» με την ανοσολογική αντίδραση στην περίπτωση των διαφόρων αυτοανόσων νοσημάτων και των αλλεργιών και επίσης γιατί κάποιες φορές το Ανοσιακό Σύστημα αποτυγχάνει να πολεμήσει τον καρκίνο. Με την κατανόηση της λειτουργίας του Ανοσιακού Συστήματος, οι επιστήμονες ελπίζουν κάποια μέρα να αναπτύξουν αποτελεσματικά εμβόλια εναντίον των αυτοανόσων νοσημάτων, των αλλεργιών και του καρκίνου, αλλά και άλλα περισσότερο αποτελεσματικά εναντίον των λοιμωδών νοσημάτων. Αυτό το βιβλίο, που ο αρχικός του τίτλος ήταν «Karada wo Mamoru Meneki no Fushigi», ήταν ιδέα και δημιούργημα Ιαπώνων ερευνητών, που εργάζονται στον τομέα της Ανοσολογίας. Εκδόθηκε από την Ιαπωνική Εταιρεία Ανοσολογίας ως μέρος των προσπαθειών τους για την Ημέρα της Ανοσολογίας του 2008, με σκοπό να κάνουν την Ανοσολογία προσιτή στο κοινό. Αναγνωρίζοντάς την ως καλή ιδέα και ως ένα καλό βιβλίο, Ανοσολόγοι της Ευρώπης σκέφτηκαν ότι μια τέτοια έκδοση θα ήταν επίσης ενδιαφέρουσα και για τους Ευρωπαίους. Έτσι, μεταφράσαμε το βιβλίο στα Αγγλικά, για να προωθήσουμε και στην Ευρώπη τη γνώση για τη σημασία της Ανοσολογίας για την υγεία και την ευεξία. Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ανοσολογικών Εταιρειών (EFIS), ο οργανισμός ομπρέλα των Ευρωπαίων Ανοσολόγων, παρείχε οικονομική στήριξη για την μετάφραση, εκτύπωση και ηλεκτρονική έκδοση αυτού του βιβλίου. Η Anjali Patel μετέφρασε το βιβλίο αυτό στα Αγγλικά και βοήθησε στην έκδοσή του. Πρόσθετη εκδοτική υποστήριξη δόθηκε από την Mary Louise Grossman. Πολλές ευχαριστίες ανήκουν και στις δύο για την αφοσίωση και την σκληρή δουλειά που έκαναν βοηθώντας μας στην πραγματοποίηση αυτού του σχεδίου. Στην παρούσα έκδοση, κάποιος αριθμός ιαπωνικών όρων έχει απλοποιηθεί για να διευκολυνθεί το αναγνωστικό κοινό. Ειλικρινά ελπίζω ότι θα βρείτε αυτό το βιβλίο ενδιαφέρον και ότι θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα το Ανοσιακό σας Σύστημα. Προσμένω να έχω τα νέα σας αν σας άρεσε ή δεν σας άρεσε το βιβλίο. Οι υποδείξεις σας είναι πολύτιμες, γιατί πάνω απ όλα το βιβλίο αυτό δημιουργήθηκε για σας. Μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες θα ακολουθήσουν. Ιούνιος 2009 Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ανοσολογικών Εταιρειών Stefan H.E. Kaufmann

5 Πρόλογος Ελληνικής έκδοσης Περιεχόμενα Αγαπητέ Αναγνώστη, Η Ανοσολογία είναι ο κλάδος των βιο-ιατρικών επιστημών που μελετά την ικανότητα του οργανισμού να αντιδρά εναντίον κάθε «ξένου», όπως μικρόβια ή βλαπτικά χημικά μόρια, ή τροποποιημένου «ίδιου», όπως καρκινικά ή νεκρά κύτταρα. Η ικανότητα αυτή, ΑΝΟΣΙΑ, εξασφαλίζεται από τη συντονισμένη δράση μιας σειράς οργάνων, κυττάρων και διαλυτών ουσιών που συγκροτούν ένα ιδιαίτερο σύστημα του οργανισμού, το Ανοσιακό Σύστημα. Με την ευκαιρία του εορτασμού της Ημέρας της Ανοσολογίας, στις 29 Απριλίου, η Ελληνική Εταιρεία Ανοσολογίας προσφέρει την Ελληνική μετάφραση του βιβλίου «Το Καταπληκτικό Ανοσιακό σου Σύστημα», το οποίο έγραψαν Ιάπωνες επιστήμονες. Σκοπός του είναι η γνωριμία του μη ειδικού με το κομμάτι αυτό του εαυτού μας που, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, λειτουργεί αθόρυβα εικοσιτέσσερεις ώρες το εικοσιτετράωρο, προκειμένου να παραμένουμε υγιείς. Το εκλαϊκευμένο κείμενο και κυρίως οι παραστατικές εικόνες του βιβλίου, θα επιτρέψουν στον καθένα, από τα παιδιά του Δημοτικού μέχρι τους ενήλικες, να γνωρίσει τους τρόπους με τους οποίους το Ανοσιακό Σύστημα προστατεύει και την ποιότητα ζωής που μας εξασφαλίζει. Ακόμα, θα γίνει κατανοητό πώς η γνώση των μηχανισμών της άμυνας του οργανισμού βοηθάει τους επιστήμονες να αναπτύσσουν αποτελεσματικά εμβόλια για όλο και περισσότερα λοιμώδη νοσήματα και να προσεγγίζουν όλο και περισσότερο την ανάπτυξη εμβολίων και την βελτίωση ανοσοθεραπειών για τα αυτοάνοσα νοσήματα, τις αλλεργίες και τον καρκίνο. Η Ελληνική Εταιρεία Ανοσολογίας συγχαίρει την Ιαπωνική Ανοσολογική Εταιρεία για το πόνημα και εκφράζει τις ευχαριστίες της στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ανοσολογικών Εταιρειών (EFIS) για την άδεια να μεταφρασθεί το βιβλίο από την δική της Αγγλική έκδοση. Τέλος, ευχαριστεί ιδιαίτερα τη Νικολίτσα Καφάση, η οποία είχε την πρωτοβουλία της επικοινωνίας για την άδεια αυτή, έκανε τη μετάφραση και επιμελήθηκε την Ελληνική έκδοση. Με το μήνυμα «λῷστον δέ τό ζῆν ἄνοσον» (το καλύτερον όλων είναι να είσαι υγιής - Σοφοκλής), σε καλούμε να διαβάσεις το βιβλίο και θα χαρούμε να ακούσουμε τα σχόλιά σου και να απαντήσουμε στις ερωτήσεις σου. Πρόλογος...3 Μέρος Ι Τα πάντα γύρω από την Ανοσία 1. Τα βασικά σημεία του Ανοσιακού Συστήματος Τι κάνει το Ανοσιακό Σύστημα ; Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί δεν παθαίνετε την ίδια αρρώστια δυο φορές ; Πού βρίσκεται το Ανοσιακό Σύστημα μέσα στο σώμα ; Τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος Τρεις τρόποι για να καταστραφεί ένα παθογόνο Πώς λειτουργεί το Ανοσιακό Σύστημα Πώς ξεχωρίζει το Ανοσιακό Σύστημα τα παθογόνα Πώς το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί να αναγνωρίσει τα διαφορετικά μικρόβια.24 Πώς το Ανοσιακό Σύστημα θυμάται τα παθογόνα που έχει συναντήσει Πού παράγονται τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος και πού δρουν Πού δημιουργούνται τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος ; Πού δρουν τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος και πώς πηγαίνουν εκεί;. 30 Πώς βρίσκουν τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος το δρόμο τους Πώς αλληλοβοηθούνται τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος Πώς ρυθμίζει το Ανοσιακό Σύστημα τον εαυτό του Γιατί δεν επιτίθεται το Ανοσιακό Σύστημα στο ίδιο το σώμα ή την τροφή Απρίλιος 2011 Ελληνική Εταιρεία Ανοσολογίας Μαριγούλα Βάρλα-Λευθεριώτη

6 Μέρος ΙΙ Τα πάντα γύρω από τα νοσήματα 1. Πολεμώντας τα Λοιμώδη Νοσήματα Τα πάντα σχετικά με τα παθογόνα Τι είδους λοιμώδη νοσήματα υπάρχουν ; Τι είναι το AIDS ; Μπορείτε να αποφύγετε να κολλήσετε την Γρίπη των Πτηνών ; Πόσα μπορεί να κάνει ένα εμβόλιο ; Αυτοάνοσα Νοσήματα Τι είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα; Πόσα είδη αυτοανόσων νοσημάτων υπάρχουν ; Η Ρευματοειδής Αρθρίτις και η θεραπεία της Οι αλλεργίες είναι επίσης ανοσολογικές αντιδράσεις Τι είναι μια αλλεργία; Ακόμα και αυτά μπορούν να προκαλέσουν αλλεργίες Πώς αναπτύσσεται το άσθμα ; Μπορείτε να θεραπευθείτε από το αλλεργικό συνάχι ; Μέρος Ι Τα πάντα γύρω από την Ανοσολογία 4. Μπορεί η Ανοσολογία να χρησιμοποιηθεί για να θεραπευθεί ο καρκίνος ; Τι είναι ο Καρκίνος; Πώς λειτουργεί το Ανοσιακό Σύστημα εναντίον του Καρκίνου Θεραπεύοντας τον Καρκίνο με ανοσοθεραπεία Επίλογος... 72

7 1. Τα βασικά σημεία του Ανοσιακού Συστήματος Τι κάνει το Ανοσιακό Σύστημα; Ξέρετε τι είναι το Ανοσιακό Σύστημα; Ξέρετε πού βρίσκετε στο σώμα; Ξέρετε τι κάνει ; Σίγουρα έχουμε όλοι ακούσει για μια αρρώστια που λέγεται AIDS. Το AIDS έχει ως αποτέλεσμα να χάσει το σώμα την ανοσία του και αφήνει τον οργανισμό ανίκανο να προστατεύσει τον εαυτό του από όλα τα είδη των μικροβίων. Το AIDS το κάνει αυτό με την εξουδετέρωση της ικανότητας του Ανοσιακού Συστήματος να λειτουργεί. Γύρω μας υπάρχουν όλων των ειδών τα μικρόβια. Όταν αισθανόμαστε καλά, δεν δίνουμε πολλή σημασία στο Ανοσιακό μας Σύστημα ή στο τι κάνει. Αλλά τι νομίζουμε ότι θα γινόταν αν δεν είχαμε Ανοσιακό Σύστημα ; Ας δούμε λοιπόν. Περίπου ένα σε κάθε εκατό χιλιάδες μωρά γεννιέται χωρίς καθόλου Ανοσιακό Σύστημα. Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή με τον μακρύ και δύσκολο όρο Βαρειά Συνδυασμένη Ανοσοανεπάρκεια ή SCID. Τα μωρά που γεννιούνται με αυτήν την κατάσταση δεν έχουν την προστασία που έχουν τα υγιή μωρά απέναντι στα παθογόνα. Όταν λέμε παθογόνα εννοούμε μικρόβια, όπως βακτήρια, ιούς και μύκητες, τα οποία μπορούν να μας κάνουν να αρρωστήσουμε. Γι αυτόν το λόγο, τα μωρά που έχουν Βαρεία Συνδυασμένη Ανοσοανεπάρκεια αρρωσταίνουν σοβαρά από λοιμώδη νοσήματα. Βαρειά Συνδυασμένη Ανοσοανεπάρκεια Μέχρι τώρα, έχουμε πιθανόν συνειδητοποιήσει ότι, αν είχαμε γεννηθεί χωρίς καθόλου ανοσία ή αν το Ανοσιακό μας Σύστημα σταματούσε να λειτουργεί, θα βρισκόμασταν στο έλεος των μικροβίων, από τα οποία το σώμα μας θα μπορούσε κανονικά να μας προστατεύσει. Βλέπουμε λοιπόν ότι μπορεί να φαίνεται πως το Ανοσιακό Σύστημα δεν κάνει πολλά, αλλά στην πραγματικότητα βρίσκεται εκεί για να μας προστατεύει νύχτα και μέρα.

8 Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί δεν παθαίνουμε την ίδια αρρώστια δύο φορές; Όταν τα μικρόβια εισβάλλουν στο σώμα μας, παθαίνουμε αυτό που λέγεται λοίμωξη. Συνήθως, όταν πάθουμε μια λοίμωξη, έχουμε πυρετό και στομαχικές διαταραχές (ή/ και διάρροια). Ωστόσο, αν ξεκουραστούμε για λίγο, στις περισσότερες περιπτώσεις θα γίνουμε πάλι καλά. Πρέπει να ευχαριστήσουμε το Ανοσιακό μας Σύστημα για την ανάρρωση αυτή. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο που κάνει για μας το Ανοσιακό μας Σύστημα. Ανοσολογική μνήμη Συχνά ακούμε κάποιον να λέει «Πέρασα μαγουλάδες κάποτε, άρα όλα θα πάνε καλά» ή «Πέρασα ήδη την γρίπη φέτος, άρα δεν θα την ξανακολλήσω». Αυτό που εννοούν οι άνθρωποι όταν λένε κάτι τέτοιο είναι ότι, αν αρρωστήσουμε από ένα συγκεκριμένο παθογόνο μια φορά και αναρρώσουμε, δεν θα ξανααρρωστήσουμε από αυτό. Αυτή η ικανότητα είναι μια άλλη σημαντική λειτουργία του Ανοσιακού μας Συστήματος. ιός λοίμωξη Οι εδικοί ονομάζουν αυτήν την ικανότητα ανοσολογική μνήμη. Αν και η ανοσολογική μνήμη μάς προστατεύει από το να αρρωστήσουμε ξανά από τον ίδιο τύπο παθογόνου, δεν μπορεί να μας προστατεύσει από το να αρρωστήσουμε από ένα διαφορετικό παθογόνο. Με κάθε νέα λοίμωξη το Ανοσιακό Σύστημα πρέπει να αρχίσει από την αρχή για να απομνημονεύσει το παθογόνο που την προκάλεσε. Κάθε μέρα ο καθένας μας διασταυρώνεται με χιλιάδες μικρόβια. Μέχρι να ενηλικιωθούμε, το Ανοσιακό μας Σύστημα έχει την ευκαιρία να απομνημονεύσει έναν εκπληκτικό αριθμό από αυτά. Οι εμβολιασμοί που κάνουμε ως παιδιά αυξάνουν τον αριθμό των μικροβίων που αναγνωρίζει ο οργανισμός μας. Περιέχουν παθογόνα, τα οποία έχουν εξασθενίσει, έτσι ώστε να μπορούμε να αναπτύξουμε ανοσία σε αυτά χωρίς να αρρωστήσουμε. Το Ανοσιακό μας Σύστημα θυμάται όλα τα παθογόνα που μας έχουν προσβάλει, έτσι ώστε αν ξαναμολυνθούμε από κάποιο από αυτά, να μην αρρωστήσουμε ξανά. Η λέξη vaccine (εμβόλιο) προέρχεται από την λατινική λέξη για την αγελάδα=vacca. Αν ρωτήσετε τι έχουν να κάνουν τα εμβόλια με τις αγελάδες, η απάντηση είναι ότι ο Edward Jenner απέδειξε ότι με το να κάνει σε ανθρώπους ένεση με τον ιό της δαμαλίτιδας (ευλογιά των αγελάδων), τους προστάτευε από την θανατηφόρο ασθένεια της ευλογιάς.

9 Πού βρίσκεται στο σώμα το Ανοσιακό Σύστημα ; Το σώμα μας αποτελείται από μονάδες που λέγονται κύτταρα, οι οποίες είναι τόσο μικρές που δεν μπορούμε να τις δούμε με γυμνό μάτι. Σε όλο το σώμα υπάρχει μια εκπληκτική ποικιλία κυττάρων, το κάθε είδος από τα οποία εκτελεί την δική του ξεχωριστή λειτουργία. Το Ανοσιακό Σύστημα αποτελείται επίσης από εξειδικευμένα κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα ονομάζονται Ανοσοκύτταρα (κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος). Το αίμα μας είναι κόκκινο επειδή περιέχει πάρα πολλά ερυθρά αιμοσφαίρια (ερυθροκύτταρα). Ωστόσο, περιέχει επίσης λευκά αιμοσφαίρια (λευκοκύτταρα). Αυτά τα λευκοκύτταρα είναι που λειτουργούν ως μέρος του Ανοσιακού Συστήματος. Γεια! Σπλήνας Ωχ Λευκό αιμοσφαίριο = Ανοσοκύτταρο Επειδή το αίμα κυκλοφορεί σε όλο το σώμα, λευκά αιμοσφαίρια υπάρχουν παντού. Έτσι, για να απαντήσουμε στην ερώτηση, μπορούμε να βρούμε το Ανοσιακό Σύστημα παντού και οπουδήποτε στο σώμα. Ωστόσο, υπάρχουν μέρη στο σώμα όπου τα λευκά αιμοσφαίρια είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένα. Αυτά τα μέρη είναι οι Λεμφαδένες και ο Σπλήνας και είναι σημαντικά επειδή είναι τα σημεία από όπου το Ανοσιακό Σύστημα ξεκινά την δράση του όταν έχουμε μια λοίμωξη. Αργότερα θα πούμε περισσότερα για το τι κάνουν ο Σπλήνας και οι Λεμφαδένες. Είπαμε ότι τα λευκά αιμοσφαίρια μπορούν να βρεθούν οπουδήποτε στο σώμα και αυτό περιλαμβάνει και εκείνα τα μέρη του που έρχονται σε επαφή με τον έξω κόσμο μέσω της τροφής ή του αέρα, δηλαδή το στόμα, τη μύτη, τους πνεύμονες και το έντερο. Πολλά λευκά αιμοσφαίρια βρίσκονται επίσης στο δέρμα, όπου μπορούν να καταστρέψουν κάθε μικρόβιο που μπαίνει στο σώμα σε εκείνο το σημείο.

10 Η ποικιλία των κυττάρων του Ανοσιακού Συστήματος Ας δούμε τώρα μερικά από τα διαφορετικά κύτταρα που απαρτίζουν το Ανοσιακό Σύστημα (να θυμόμαστε ότι αυτά είναι λευκά αιμοσφαίρια). Ουδετερόφιλο Αν τραυματισθούμε και το δέρμα μας ανοίξει, τα μικρόβια μπορούν να μπουν μέσα στο σώμα μας από το άνοιγμα. Όταν συμβεί αυτό, τα ουδετερόφιλα, μια ομάδα λευκών αιμοσφαιρίων που είναι πάντα παρόντα στο αίμα, μεταναστεύουν στο σημείο για να καταστρέψουν τα μικρόβια. Ένας άλλος τύπος λευκοκυττάρων είναι τα Μακροφάγα, τα οποία καταστρέφουν τα παθογόνα άμεσα (τα φαγοκυτταρώνουν). Θα βρούμε Μακροφάγα στους πνεύμονες, το συκώτι, το δέρμα και το έντερο. Μακροφάγο Β Λεμφοκύτταρο Κυτταροτοξικό Τ Λεμφοκύτταρο Δενδριτικό Κύτταρο Τα Λεμφοκύτταρα είναι άλλος τύπος λευκοκυττάρων και είναι τα μικρότερα μέλη της οικογένειας. Έχουν μέγεθος λιγότερο από το εκατοστό του χιλιοστού ή 10 μικρά. Αν επρόκειτο να τα κοιτάξουμε στο μικροσκόπιο, θα έμοιαζαν τα ίδια. Αν όμως το ψάχναμε λίγο περισσότερο, θα βρίσκαμε ότι υπάρχουν διάφοροι τύποι, ο καθένας με την δική του εξειδικευμένη λειτουργία. Ένας τύπος λεμφοκυττάρου που θα βρίσκαμε είναι το Β Λεμφοκύτταρο. Τα Β Λεμφοκύτταρα παράγουν ειδικά «όπλα» που λέγονται αντισώματα, τα οποία κολλάνε πάνω στα παθογόνα και βοηθούν το Ανοσιακό Σύστημα να τα καταστρέψει. Άλλα κύτταρα είναι γνωστά ως Βοηθητικά Τ Λεμφοκύτταρα και Κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα. Τα Βοηθητικά Τ Λεμφοκύτταρα βοηθούν τα Β Λεμφοκύτταρα να παράγουν αντισώματα και επίσης ενισχύουν την ικανότητα των Μακροφάγων να επιτεθούν σε ένα παθογόνο. Τα Κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα, όπως υπονοεί και το όνομά τους, είναι οι εκτελεστές (τα κύτταρα Βοηθητικό Τ Λεμφοκύτταρο «φονείς») της οικογένειας των λευκοκυττάρων. Πυροβολούν κάθε κύτταρο μολυσμένο από έναν ιό. Ένας πολύ σημαντικός τύπος ανοσοκυττάρων είναι τα Δενδριτικά Κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα έχουν πάρει το με Ελληνική ρίζα όνομά τους από τις αποφυάδες που έχουν και προβάλλουν προς τα έξω, όπως τα κλαδιά ενός δένδρου. Όταν τα μικρόβια μπαίνουν στο σώμα, τα Δενδριτικά Κύτταρα είναι αυτά που βοηθούν τα Βοηθητικά Τ Λεμφοκύτταρα να καταλάβουν τι είδους παθογόνα είναι και ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να τα καταστρέψουν. Μέχρι τώρα, έχουμε μάθει ότι διαφορετικοί τύποι ανοσοκυττάρων είναι συγκεντρωμένοι σε διαφορετικές θέσεις του σώματος (Σπλήνας και Λεμφαδένες). Γνωρίζουμε επίσης ότι, ενώ έχουν διαφορετικούς ρόλους, συνεργάζονται για να προστατεύσουν το σώμα. Τα ανοσοκύτταρα είναι τόσο μικρά που χρειάζεται μικροσκόπιο για να τα δούμε. Στον άνθρωπο, το γράμμα Β για τα Β Λεμφοκύτταρα προέρχεται από τον Μυελό των Οστών (Bone Marrow), όπου τα κύτταρα αυτά παράγονται. Επίσης προέρχεται από τον Θύλακο (Bursa) του Fabricius, όπου παράγονται τα κύτταρα αυτά στα πτηνά. Το Τ στα Τ Λεμφοκύτταρα προέρχεται από την αγγλική λέξη για τον Θύμο Αδένα (Thymus), το όργανο όπου αυτά τα κύτταρα εξελίσσονται.

11 Τρεις τρόποι για να καταστραφεί ένα παθογόνο Β λεμφοκύτταρο Iός με αντίσωμα προσκολλημένο πάνω του Ας δούμε τώρα με κάποιες λεπτομέρειες τον τρόπο με τον οποίο τα ανοσοκύτταρα απαλλάσσουν τον οργανισμό από τα παθογόνα. Aντίσωμα Β λεμφοκύτταρο 1 Καταπίνοντάς τα ολόκληρα Βακτήριο Τα Ουδετερόφιλα και τα Μακροφάγα καταπίνουν τα παθογόνα και ιδιαίτερα τα βακτήρια ολόκληρα. Επίσης, σκοτώνουν τα βακτήρια που έχουν καταπιεί, σπάζοντάς τα σε κομμάτια. Ω! Ουδετερόφιλο Μακροφάγο Βακτήριο με αντίσωμα κολλημένο πάνω του Ωχ! Βακτήριο 3 Επικαλύπτοντας με αντισώματα Βακτηριακές τοξίνες 2 Σκοτώνοντας μολυσμένα κύτταρα Τα κύτταρα που έχουν μολυνθεί από έναν ιό, είναι επικίνδυνα για τον οργανισμό και πρέπει να απομακρυνθούν γρήγορα. Σε αυτό το σημείο μπαίνουν στο παιχνίδι τα Κυτταροτοξικά Τ Λεμφοκύτταρα, τα οποία σκοτώνουν τα μολυσμένα κύτταρα. Έτσι, τα κύτταρα αυτά σταματούν την εξάπλωση του ιού που πολλαπλασιάζεται γρήγορα μέσα στα μολυσμένα κύτταρα. Όρμα του σκοτώνει Ιός πεθαίνει Kύτταρο μολυσμένο από ιό Κυτταροτοξικό Τ Λεμφοκύτταρο Έχε γεια Μακροφάγο Όταν τα βακτήρια μπουν στο σώμα, όχι μόνον πολλαπλασιάζονται, αλλά και παράγουν ουσίες που είναι βλαπτικές για τον οργανισμό και λέγονται βακτηριακές τοξίνες. Για να εμποδίσουν τις βακτηριακές τοξίνες να δράσουν, τα Β Λεμφοκύτταρα τις καλύπτουν με όπλα που λέγονται Αντισώματα. Τα Αντισώματα μπορούν επίσης να προσκολληθούν στους ιούς και να τους εμποδίσουν να διεισδύσουν στα κύτταρα. Και οι ιοί που δεν μπορούν να μπουν μέσα σε κύτταρα, δεν μπορούν να πολλαπλασιαστούν. Τα Αντισώματα έχουν άλλη μια σημαντική λειτουργία. Κολλάνε πάνω στα βακτήρια και με αυτόν τον τρόπο τα «μαρκάρουν» ως γεύμα για τα Μακροφάγα. Ξέρουμε ότι τα μακροφάγα καταπίνουν τα βακτήρια έτσι κι αλλιώς, αλλά μπορούν να κάνουν αυτή την δουλειά πολύ καλύτερα όταν τα βακτήρια είναι καλυμμένα με αντισώματα. Τα αντισώματα ταξιδεύουν σε όλο το σώμα μέσω του αίματος. Αυτό σημαίνει ότι οποιοδήποτε μέρος του σώματος και αν μολυνθεί, τα αντισώματα μπορούν να μετακινηθούν προς αυτό γρήγορα και να αντιμετωπίσουν το παθογόνο. Ε! Τι λες γι αυτό ;

12 2. Πώς λειτουργεί το Ανοσιακό Σύστημα Πώς το Ανοσιακό Σύστημα ξεχωρίζει τα παθογόνα Το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί να ξεχωρίσει ποιά παθογόνα έχουν μολύνει το σώμα μας και να αποφασίσει για τα καλύτερα μέσα αντιμετώπισής τους. Νωρίτερα είδαμε ότι, λόγω της ανοσολογικής μνήμης, οι άνθρωποι που έχουν περάσει μαγουλάδες (παρωτίτιδα) δεν θα ξαναρρωστήσουν από αυτές. Αλλά αυτό δεν θα τους εμποδίσει να νοσήσουν από κάτι άλλο, όπως από ιλαρά. Τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος μπορούν να δουν την διαφορά ανάμεσα στους ιούς της παρωτίτιδας και της ιλαράς επειδή τους απομνημονεύουν ως δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. ΝΑΙ παθογόνο ταιριάζει τέλεια ταιριάζει ακριβώς ΟΧΙ λάθος σχήμα Δηλαδή το Ανοσιακό Σύστημα έχει την ικανότητα να αναγνωρίζει τις διαφορετικές αντιγονικές ειδικότητες. Αντιγονικός υποδοχέας κλικ Αλλά πώς ακριβώς ξεχωρίζει το ανοσιακό σύστημα τα παθογόνα μεταξύ τους; τέλεια δεν ταιριάζει άνοιγμα αντιγονικός υποδοχέας Β λεμφοκύτταρο Η δουλειά της διάκρισης των διαφορετικών παθογόνων ανήκει στα λεμφοκύτταρα. Τόσο τα Τ, όσο και τα Β λεμφοκύτταρα έχουν σε όλη την επιφάνειά τους ειδικές δομές για να ξεχωρίζουν τα παθογόνα μεταξύ τους. Αυτές οι δομές ονομάζονται αντιγονικοί υποδοχείς και μοιάζουν με μικροσκοπικά μπαστουνάκια με μικρά ανοίγματα στην άκρη. Μερικά από τα ανοίγματα είναι διαμορφωμένα έτσι ώστε να ταιριάζουν ακριβώς με τον ιό της ιλαράς, ενώ άλλα είναι διαμορφωμένα έτσι ώστε να ταιριάζουν με τον ιό της παρωτίτιδας ή με κάποιο άλλο διαφορετικό παθογόνο. Το Ανοσιακό Σύστημα θα καταλάβει αν το παθογόνο έχει μπει ξανά στο σώμα και θα μπορέσει να το ταυτοποιήσει βασιζόμενο στα κύτταρά του που έχουν υποδοχείς που ταιριάζουν σ αυτό. Τι λες για αυτό; Ταιριάζει τέλεια

13 Τόσο τα Τ όσο και τα Β Λεμφοκύτταρα έχουν αντιγονικούς υποδοχείς που αναγνωρίζουν διάφορα παθογόνα, αλλά τα σχήματα και οι λειτουργίες τους είναι λίγο διαφορετικές. Οι αντιγονικοί υποδοχείς των Β λεμφοκυττάρων μοιάζουν με το γράμμα Υ και έχουν μια υποδοχή στο άκρο του κάθε βραχίονά τους. Αντίθετα με τα αντισώματα, οι Τ αντιγονικοί υποδοχείς δεν μπορούν να προσκολληθούν από μόνοι τους στα παθογόνα χωρίς βοήθεια. Εδώ έχουν σημαντικό ρόλο τα Δενδριτικά Κύτταρα, τα οποία αναφέραμε προηγουμένως. Τα Δενδριτικά Κύτταρα καθαρίζουν το σώμα από τα παθογόνα καταβροχθίζοντάς τα. Στη συνέχεια, βγάζουν προσεκτικά πάνω σε ειδικές πλατφόρμες που έχουν στην επιφάνειά τους κομμάτια από τα παθογόνα και τα επιδεικνύουν. Παρουσιασμένα με αυτόν τον τρόπο, τα κομμάτια των παθογόνων λειτουργούν σαν σήματα για τα Τ λεμφοκύτταρα που λένε «Ε, κοιτάξτε, έχουμε μολυνθεί με αυτό το μικρόβιο». Οι υποδοχείς των Τ Λεμφοκυττάρων μοιάζουν με μπαστουνάκια και έχουν μόνο μια υποδοχή στην άκρη. Προηγουμένως είπαμε ότι τα Β Λεμφοκύτταρα απαλλάσσουν τον οργανισμό από τα παθογόνα καλύπτοντάς τα με τα αντισώματα που παράγουν. Στην πραγματικότητα, τα αντισώματα αυτά μοιάζουν ακριβώς με τους αντιγονικούς υποδοχείς που έχουν κοπεί από το κύτταρο στην βάση του κορμού. Και έχουν ακριβώς ίδιου σχήματος ανοίγματα όπως και οι υποδοχείς των Β λεμφοκυττάρων. Αν κολλήσουμε παρωτίτιδα, μόνον τα Β λεμφοκύτταρα που έχουν αντιγονικούς υποδοχείς για τον ιό της παρωτίτιδας θα παράγουν αντισώματα καθώς μόνον αυτά τα αντισώματα μπορούν να προσδεθούν στον ιό. Δεν θα είχε νόημα σε αυτήν την περίπτωση για τα Β λεμφοκύτταρα να παράγουν αντισώματα που θα μπορούσαν να προσδεθούν π.χ. στον ιό της ιλαράς. Βλέπουμε λοιπόν μέσα από αυτή τη διαδικασία πόσο έξυπνο είναι το Ανοσιακό Σύστημα. Αυτός ο τρόπος μετάδοσης μηνύματος για το ποιο μικρόβιο προκάλεσε μια λοίμωξη είναι γνωστός ως παρουσίαση του αντιγόνου. Και επειδή τα κομμάτια κάθε ιού, όπως της παρωτίτιδας και της ιλαράς, είναι διαφορετικά σε σχήμα, ένα Τ λεμφοκύτταρο μπορεί να ξεχωρίσει ακριβώς ποιός ιός έχει μολύνει το σώμα. Μόλις τα Δενδριτικά κύτταρα παρουσιάσουν ένα αντιγόνο, τα Τ λεμφοκύτταρα μπορούν να το αναγνωρίσουν και να ξεκινήσουν τη δράση τους. Βάζουν σε ετοιμότητα τα άλλα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος λέγοντάς τους με ποιό παθογόνο έχουν να κάνουν. Το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί τώρα να ξεκινήσει την επίθεση στα μικρόβια που έχουν εισβάλει και πολλαπλασιάζονται μέσα στα κύτταρα του σώματος. Βοηθητικό Τ λεμφοκύτταρο Δενδριτικό κύτταρο Β Λεμφοκύτταρο Η πλατφόρμα που έχει περιγραφεί εδώ ονομάζεται Μείζον Σύμπλεγμα Ιστοσυμβατότητος ή Major Histocompatibility Complex (MHC). Έχει πάρει το όνομά του, επειδή καθορίζει πόσο καλά ένας ιστός ή όργανο μεταμόσχευσης γίνεται δεκτός από το σώμα: Histo= ιστός, Compatibility= συμβατότητα ταίριασμα». Η βελτίωση της κατανόησης για το πώς λειτουργεί το MHC είναι ζωτικής σημασίας για την πρόοδο της ιατρικής στην μεταμόσχευση ή τις θεραπείες εκφυλιστικών παθήσεων με αρχέγονα κύτταρα.

14 Πώς το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί να αναγνωρίσει διάφορα μικρόβια Είδαμε ότι κάθε λεμφοκύτταρο έχει μόνο έναν τύπο αντιγονικών υποδοχέων. Έτσι, αν κολλήσουμε παρωτίτιδα, μόνον τα λεμφοκύτταρα με αντιγονικούς υποδοχείς για τον ιό της παρωτίτιδας θα τον αναγνωρίσουν. Τα κύτταρα που αναγνωρίζουν άλλα παθογόνα θα τον αγνοήσουν. Όμως γύρω μας υπάρχουν πολλά εκατομμύρια διαφορετικών μικροβίων. Είναι λοιπόν σαφές ότι το σώμα χρειάζεται να έχει έναν τεράστιο αριθμό από διαφορετικά λεμφοκύτταρα για να προστατευθεί. Συνήθως λέμε ότι τις πληροφορίες για ένα στοιχείο του σώματος τις έχει ένα γονίδιο, όμως αυτό δεν ισχύει για τους αντιγονικούς υποδοχείς, οι οποίοι κωδικοποιούνται από πολλά γονίδια. Τα γονίδια αυτά είναι διαχωρισμένα σε τμήματα σαν τα κομμάτια ενός παζλ. Μόνον μέσα στα λεμφοκύτταρα μπορούν αυτά τα κομμάτια των γονιδίων να συνδυαστούν με διαφορετικούς τρόπους, ώστε να δημιουργηθούν τα πρότυπα των αντιγονικών υποδοχέων. Ευτυχώς έχει. Αν έπρεπε να ψάξουμε πόσους αντιγονικούς υποδοχείς έχουν οι άνθρωποι, θα βρίσκαμε ότι υπάρχουν πάνω από 10 δισεκατομμύρια ( ) διαφορετικά είδη! Με τόσους πολλούς διαφορετικούς υποδοχείς, δηλαδή διαφορετικής ειδικότητας λεμφοκύτταρα, είναι βέβαιο ότι θα υπάρχουν στον οργανισμό λεμφοκύτταρα που μπορούν να αναγνωρίζουν κάθε μικρόβιο που μπαίνει μέσα του. Και με όλα αυτά τα λεμφοκύτταρα να συνεργάζονται, το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί να προστατεύσει τον οργανισμό από μια τεράστια ποικιλία παθογόνων. μπαμπάς Γονίδια μαμά Πώς λοιπόν μπορεί το σώμα μας να κάνει τόσα πολλά είδη αντιγονικών υποδοχέων; Το γένωμα σας βρίσκεται παντού στο σώμα σας Οι γονείς μας κληροδοτούν περίπου έως γονίδια και όλα αυτά μαζί είναι γνωστά ως γένωμα. Μέσα στο γένωμά μας υπάρχουν γονίδια με καταγραμμένες τις πληροφορίες πώς θα φτιαχτούν διάφορα μέρη του σώματός μας, όπως οι μύες, το δέρμα, τα οστά και άλλοι ιστοί και όργανα. Υπάρχουν επίσης γονίδια για τους αντιγονικούς υποδοχείς. Πα Από τα εκατοντάδες διαθέσιμα κομμάτια του παζλ, κάθε λεμφοκύτταρο διαλέγει δύο ή τρία για να συνδυάσει. Ένα λεμφοκύτταρο μπορεί να συνδυάσει αυτά τα κομμάτια με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και, επειδή υπάρχει η τάση να προκύπτουν και ανακρίβειες όταν αυτά τα κομμάτια συνδέονται, μπορεί να παραχθεί ένας εξαιρετικά μεγάλος αριθμός αντιγονικών υποδοχέων. ζ λ εγώ

15 Πώς το Ανοσιακό Σύστημα θυμάται παθογόνα που έχει ξανασυναντήσει ιός Γεια σου... Β λεμφοκύτταρο κανονικό αντίσωμα απάνω του! Τα λεμφοκύτταρα μπορούν να θυμηθούν παθογόνα που έχουν συναντήσει παλαιότερα. 1 η φορά Νομίζω ότι θα πάρει άλλη μια βδομάδα Την πρώτη φορά που ένα Β λεμφοκύτταρο θα συναντήσει ένα παθογόνο, χρειάζεται παραπάνω από μια βδομάδα για να κάνει αντισώματα εναντίον του. Σε αυτό το χρονικό διάστημα, το Β λεμφοκύτταρο αλλάζει σε κύτταρο που μπορεί να παράγει τεράστιες ποσότητες αντισώματος. Ωστόσο, δεν μετατρέπονται όλα τα Β λεμφοκύτταρα σε κύτταρα που παράγουν αντίσωμα (πλασματοκύτταρα). Μερικά Β λεμφοκύτταρα έχουν σαν δουλειά τους να θυμούνται το καινούργιο παθογόνο. Αυτά τα Β λεμφοκύτταρα είναι γνωστά ως μνημονικά Β λεμφοκύτταρα. 2 η φορά Μνημονικό Β λεμφοκύτταρο Κάνα δυο μέρες το πολύ. Αυτό είναι γρήγορα! «σούπερ» αντίσωμα Μνημονικά υπάρχουν επίσης και Τ λεμφοκύτταρα. Κανονικά, τα Βοηθητικά και τα Κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα ταξιδεύουν στο σώμα κάνοντας περιπολία. Όταν συναντήσουν ένα παθογόνο, τα λεμφοκύτταρα που έχουν υποδοχείς που ταιριάζουν στα αντιγόνα του αρχίζουν να διαιρούνται γρήγορα και ετοιμάζονται για δουλειά. Χρειάζεται περίπου μια βδομάδα για να συμβεί αυτό. Σε αυτό το χρονικό διάστημα μερικά από τα βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα μετατρέπονται σε μνημονικά. Όταν συναντήσουν και πάλι το ίδιο παθογόνο, είναι προετοιμασμένα να πιάσουν δουλειά αμέσως. Όταν ένα μνημονικό Β λεμφοκύτταρο συναντήσει ξανά το παθογόνο που έχει αναλάβει να θυμάται, πιάνει αμέσως δουλειά και παράγει τεράστιες ποσότητες αντισωμάτων σε λίγες μόνο μέρες. Τα μνημονικά όμως κύτταρα δεν είναι μόνον γρηγορότερα στην παραγωγή αντισωμάτων. Παράγουν επίσης καλύτερης ποιότητας αντισώματα από τα Β λεμφοκύτταρα που συναντούν ένα παθογόνο για πρώτη φορά. Αυτά τα «σούπερ» αντισώματα μπορούν να προσκολληθούν στις βακτηριακές τοξίνες πιο σταθερά και μαρκάρουν καλύτερα τα βακτήρια για να τα βρουν τα Μακροφάγα και να τα καταβροχθίσουν. Με αυτόν τον τρόπο, οι άνθρωποι που έχουν αναρρώσει από την παρωτίτιδα έχουν ένα μεγάλο αριθμό από μνημονικά Τ και Β λεμφοκύτταρα που μπορούν να αναγνωρίσουν μόνον αυτόν τον ιό. Με παρόμοιο τρόπο, άνθρωποι που έχουν αναρρώσει από οποιαδήποτε άλλη λοίμωξη, θα έχουν μεγάλους αριθμούς από εκείνα ακριβώς τα μνημονικά κύτταρα που μπορούν να αναγνωρίσουν τα ειδικά παθογόνα που εμπλέκονται.

16 3. Πού παράγονται τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος και πού δρουν οστό Μυελός των οστών Πού παράγονται τα ανοσοκύτταρα ; Δενδριτικό Κύτταρο Πώπω! Όλα τα ανοσοκύτταρα είναι λευκά αιμοσφαίρια και παράγονται στα οστά. Τα οστά είναι πολύ σκληρά, αλλά έχουν έναν μαλακό πορώδη πυρήνα που ονομάζεται Μυελός των Οστών. Τα κύτταρα του αίματος φτιάχνονται από ειδικά κύτταρα στον μυελό των οστών που λέγονται αιμοποιητικά κύτταρα ή αρχέγονα κύτταρα του αίματος. Αρκεί μόνο ένα από αυτά τα κύτταρα για να φτιαχτεί σε οποιοδήποτε αριθμό οποιοδήποτε είδος κυττάρου του Ανοσιακού Συστήματος. Ουδετρόφιλο Μακροφάγο Όπως τα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια, έτσι και τα περισσότερα ανοσοκύτταρα, όπως τα Ουδετερόφιλα, τα Β Λεμφοκύτταρα και τα Μακροφάγα, παράγονται και ωριμάζουν στον μυελό των οστών. Τα Τ Λεμφοκύτταρα είναι διαφορετικά. Φτιάχνονται σε ένα ειδικό όργανο κοντά στην καρδιά που λέγεται Θύμος Αδένας. Τα αρχέγονα κύτταρα του αίματος που προορίζονται να γίνουν Τ λεμφοκύτταρα, μεταναστεύουν σε αυτό το όργανο για να ωριμάσουν. Θύμος Από το Μυελό των Οστών και το Θύμο, τα ανοσοκύτταρα μπαίνουν στα αιμοφόρα αγγεία και μεταναστεύουν στους λεμφαδένες και τον σπλήνα -τα σημεία στα οποία αρχίζει η ανοσολογική αντίδραση- για να ξεκινήσουν τη δράση τους. Β Λεμφοκύτταρο Βοηθητικό Τ λεμφοκύτταρο Κυτταροτοξικό Τ λεμφοκύτταρο Φονικό Τ κύτταρο Πώς πήρε ο Θύμος το όνομά του; Μερικοί πιστεύουν ότι ονομάσθηκε έτσι επειδή ο θύμος της αγελάδας, που καμιά φορά χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα, μυρίζει όπως το θυμάρι.

17 Πού δρούν τα ανοσοκύτταρα και πώς πηγαίνουν εκεί; Τα ανοσοκύτταρα που παράγονται και εκπαιδεύονται στον Μυελό των Οστών και στο Θύμο ταξιδεύουν σε όλο το σώμα και το περιπολούν. Από την κορυφή του κεφαλιού μέχρι τα νύχια των ποδιών μας, οπουδήποτε υπάρχει κάποια λοίμωξη, τα ανοσοκύτταρα τρέχουν στο σημείο, εξουδετερώνουν τα παθογόνα και έτσι προστατεύουν το σώμα. Λεμφαδένας Λεμφαγγείο Κοίταξε πόσοι λεμφαδένες υπάρχουν! Αυτός είναι ο Σπλήνας Ο σπλήνας και οι λεμφαδένες είναι τα σημεία συνάντησης των ανοσοκυττάρων. Νωρίτερα είδαμε ότι κάθε ανοσοκύτταρο έχει μια πολύ ειδική λειτουργία. Αλλά επειδή το σώμα έχει μεγάλο αριθμό από ανοσοκύτταρα και αυτά ανταλλάσσουν πληροφορίες και συνεργάζονται στενά, το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί να προστατεύσει το σώμα από όλα τα μικρόβια. Οι λεμφαδένες και ο σπλήνας παρέχουν στα ανοσοκύτταρα τις θέσεις όπου μπορούν να συναντηθούν και να ανταλλάξουν μηνύματα. Είναι επίσης τα σημεία όπου παράγονται τα αντισώματα και ενεργοποιούνται τα Κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα. Την τελευταία φορά που πάθατε κρυολόγημα, σας πονούσε ο λαιμός και πιάνατε μικρά οζίδια στον λαιμό σας; Αυτά τα οζίδια ήταν οι λεμφαδένες σας και διογκώθηκαν επειδή μέσα τους τα ανοσοκύτταρά σας πολεμούσαν τον ιό του κρυολογήματος, κοντά στην μύτη και το στόμα, από όπου μπήκε ο ιός. Τα ανοσοκύτταρα ταξιδεύουν σε όλο το σώμα χρησιμοποιώντας τα αιμοφόρα αγγεία και άλλους δρόμους αποκλειστικά για δική τους χρήση, που ονομάζονται λεμφικά αγγεία. Όπως και τα αιμοφόρα αγγεία, έτσι και τα λεμφικά αγγεία απλώνονται σε όλο το σώμα σχηματίζοντας ένα δίκτυο. Σε διάφορα σημεία κατά μήκος των λεμφικών αγγείων βρίσκονται οργανωμένες θέσεις, που ονομάζονται λεμφαδένες. Αυτοί οι αδένες είναι τα σημεία όπου μπορούν να συγκεντρωθούν σε μεγάλους αριθμούς τα ανοσοκύτταρα που ταξιδεύουν στα λεμφικά και τα αιμοφόρα αγγεία. Ανοσοκύτταρα που ταξιδεύουν στο αίμα συγκεντρώνονται στον Σπλήνα, που βρίσκεται στην κοιλιά. Λεμφαγγείο Λεμφαδένας Αν και αυτό συμβαίνει σπάνια, μερικοί άνθρωποι γεννιούνται χωρίς σπλήνα. Όταν αυτοί οι άνθρωποι μολυνθούν από το στόμα ή τη μύτη, μπορούν να αρχίσουν μια σωστή ανοσολογική αντίδραση εναντίον του μικροβίου. Εντούτοις, αν κοπούν και μολυνθούν μέσω του αίματος, δεν μπορούν να αρχίσουν μια αποτελεσματική ανοσιακή αντίδραση. Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι αυτοί υποφέρουν περισσότερο από τέτοιου είδους λοιμώξεις.

18 Αναφέραμε ότι τα ανοσοκύτταρα χρησιμοποιούν τα αιμοφόρα και λεμφικά αγγεία για να περιπολούν στο σώμα. Αλλά πώς καταφέρνουν τα ανοσοκύτταρα να βρίσκουν τον δρόμο τους προς τους λεμφαδένες; Και όταν υπάρχει μια λοίμωξη, πώς καταφέρνουν να βρουν ακριβώς από ποιό σημείο έχουν εισβάλλει τα παθογόνα; Πώς τα ανοσοκύτταρα βρίσκουν τον δρόμο τους λεμφαδένας Κατά την διάρκεια μιας λοίμωξης, τα Δενδριτικά Κύτταρα δεν λένε απλώς στα Τ λεμφοκύτταρα ποιό μικρόβιο την προκάλεσε. Στέλνουν επίσης μηνύματα στα γειτονικά κύτταρα για την λοίμωξη. Τα ανοσοκύτταρα που περνούν μέσα από κοντινά αιμοφόρα και λεμφικά αγγεία αντιδρούν σε αυτά τα μηνύματα με το να μεταναστεύουν στο σημείο της μόλυνσης και να αντιμετωπίζουν το μικρόβιο. Μόρια σηματοδότησης που βρίσκονται σε κυτταρικές επιφάνειες ονομάζονται μόρια προσκόλλησης και, κολλώντας στα ανοσοκύτταρα, τους δείχνουν ότι πλησιάζουν ακριβώς εκεί που πρέπει. Άλλα μόρια σηματοδότησης που ονομάζονται χημειοτακτικά, απελευθερώνονται από τα κύτταρα και μπορούν να ταξιδέψουν κάποια απόσταση για να προσκαλέσουν άλλα ανοσοκύτταρα που συναντούν στο ταξίδι τους. Είναι σαν ένα κατάστημα που προσπαθεί να μας τραβήξει την προσοχή βάζοντας μεγάλες πινακίδες (μόρια προσκόλλησης) πάνω από την πόρτα και μετά βάζει ανθρώπους (χημειοτακτικά μόρια) στην είσοδο να μας προσκαλούν μέσα. Καλώς ήρθατε! Τα ανοσοκύτταρα μπορούν να εντοπίζουν τους λεμφαδένες επειδή αυτοί διαθέτουν μόρια που λειτουργούν σαν σήματα που λένε «Αυτός είναι ένας λεμφαδένας». Τα ανοσοκύτταρα που περιπολούν στο σώμα αντιδρούν σε αυτά τα σήματα και μπαίνουν στους λεμφαδένες. μόριο προσκόλλησης ΕΙΣΟΔΟΣ ΑΠΟ ΕΔΩ Περάστε μέσα! χημειοτακτικό μόριο άτομα μόριο * Τα μόρια είναι ομάδες ατόμων. Είναι οι μικρότερες μονάδες στις οποίες όταν διασπαστεί μια ουσία δεν χάνει τις φυσικές και χημικές ιδιότητές της. Οι χημειοκίνες είναι μια πολύ γνωστή ομάδα χημειοτακτικών παραγόντων. Άνθρωποι που δεν μπορούν να παράγουν μόρια προσκόλλησης, δεν μπορούν να αρχίσουν μια σωστή ανοσολογική αντίδραση επειδή τα λεμφοκύτταρά τους δυσκολεύονται να μπουν μέσα στους λεμφαδένες.

19 Πώς τα ανοσοκύτταρα αλληλοβοηθούνται Στους λεμφαδένες και οπουδήποτε αλλού συναντιούνται τα ανοσοκύτταρα, χρησιμοποιούν μια ολόκληρη σειρά από μόρια για να ανταλλάξουν πληροφορίες. Νομίζω ότι παίρνουν το μήνυμα Μερικές κυτταροκίνες μεταφέρουν στα κύτταρα διαταγές όπως «Ξύπνα» ή «Διαιρέσου». Αλλες κυτταροκίνες λένε στα κύτταρα να επιβραδύνουν την λειτουργία τους και να ξεκουρασθούν ή να αυτοκαταστραφούν. Όταν τα κύτταρα διαβάσουν το μήνυμα που τα διατάζει να πιάσουν δουλειά, μερικά απομακρύνονται βιαστικά. Μερικά όμως, και ανάλογα με τις συνθήκες, αντιδρούν πεθαίνοντας επιτόπου. Τα μόρια που χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία των ανοσοκυττάρων ονομάζονται κυτταροκίνες. Οι κυτταροκίνες επιτρέπουν στα ανοσοκύτταρα να μεταδίδουν πληροφορίες το ένα στο άλλο, αν και βρίσκονται πολύ μακριά, λειτουργώντας όπως η αποστολή επιστολών. Βοηθητικό Τ λεμφοκύτταρο Με τη χρησιμοποίηση των κυτταροκινών για την αποστολή μηνυμάτων, τα ανοσοκύτταρα είναι ικανά να σχηματίζουν έξυπνα δίκτυα πληροφοριών. Όπως και οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν κινητά τηλέφωνα και για να συνδεθούν με αυτούς που βρίσκονται μακριά από το άμεσο περιβάλλον τους, έτσι και τα ανοσοκύτταρα συνεχίζουν να επικοινωνούν το ένα με το άλλο μέσω του δικτύου των κυτταροκινών, ενώ περιπολούν στο σώμα για να το προστατεύσουν. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις επιστολές, οι κυτταροκίνες δεν είναι ανάγκη να έχουν διεύθυνση για να παραδοθούν στον σωστό προορισμό. Οι κυτταροκίνες έχουν διάφορα σχήματα και μόνον αυτά τα ανοσοκύτταρα που έχουν ένα γραμματοκιβώτιο με το αντίστοιχο σχήμα μπορούν να τις δεχθούν (όπως ένα τετράγωνο ραβδί χωράει σε μια τετράγωνη τρύπα). Αυτό το γραμματοκιβώτιο ονομάζεται υποδοχέας κυτταροκινών και διαφέρει από τον αντιγονικό υποδοχέα. Κυτταροτοξικό Τ λεμφοκύτταρο Β λεμφοκύτταρο Γεια! Είναι το αντίσωμα εκεί ; Δίκτυο Ναι, σε ακούμε Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει διάφορα είδη κυτταροκινών. Ένα είδος, η ιντερφερόνη, έγινε γνωστή αφού οι γιατροί άρχισαν να τη χρησιμοποιούν για την θεραπεία του καρκίνου και της Ηπατίτιδας C. Η Ιντερφερόνη βοηθάει τα ανοσοκύτταρα να επικοινωνήσουν μεταξύ τους.

20 Πώς το Ανοσιακό Σύστημα ρυθμίζει τον εαυτό του Το Ανοσιακό Σύστημα όχι μόνον μπορεί να σταματήσει μια αντίδραση που βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά μπορεί και να προλάβει μια ανεπιθύμητη αντίδραση στο ξεκίνημά της. Οι αντιγονικοί υποδοχείς στα λεμφοκύτταρα είναι υπερευαίσθητοι και μπορούν να ανιχνεύσουν πολύ ασθενή ερεθίσματα. Ωστόσο, όταν τα κύτταρα λάβουν ένα ασθενές σήμα, αντιδρούν παραμένοντας σε αναμονή. Μόνον όταν λάβουν ένα ισχυρό σήμα, που προκαλείται από μια λοίμωξη, δραστηριοποιούνται. Το Ανοσιακό Σύστημα παρέχει στο σώμα ένα εξαιρετικά αξιόπιστο αμυντικό σύστημα. Είναι στελεχωμένο με εξειδικευμένα κύτταρα εφοδιασμένα με έξυπνα συστήματα επικοινωνίας και εξοπλισμένα με όπλα όπως τα αντισώματα. Τώρα ξέρουμε ότι το σύστημα έχει επίσης ένα σωρό από μέτρα ασφαλείας που φροντίζουν να μην ξεκινούν άσκοπες μάχες, ούτε να βλάπτεται το σώμα από την άσκηση περισσότερης δράσης από όση είναι απαραίτητη. Ρυθμιστικό Τ λεμφοκύτταρο Η επίθεση που εξαπολύουν τα ανοσοκύτταρα, για να απαλλάξουν το σώμα από τα παθογόνα, ονομάζεται ανοσιακή απάντηση. Μέχρι τώρα, έχει γίνει κατανοητό ότι θα είχαμε πρόβλημα αν το Ανοσιακό Σύστημα δεν εξαπέλυε επίθεση όταν την χρειαζόμαστε. Ωστόσο, θα ήταν εξίσου κακό, αν αντιδρούσε σε κάθε είδος ερεθισμάτων. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μια ανοσιακή απόκριση που εξαπολύεται όταν και όπως είναι αναγκαίο. Ο πυρετός που ανεβάζουμε όταν έχουμε κρυώσει, προκαλείται από την ανοσιακή απάντηση, αλλά ας σκεφθούμε τι θα συνέβαινε στο σώμα αν η θερμοκρασία δεν έπεφτε ακόμα και όταν ο ιός είχε ήδη κατατροπωθεί. Το Ανοσιακό Σύστημα έχει διάφορους τρόπους να σταματά το ξέσπασμα μιας υπερβολικής αντίδρασης. Διαθέτει μόρια και κύτταρα που έχουν ως ρόλο να καταστέλλουν την ανοσιακή αντίδραση. Ένα κύτταρο που ειδικεύεται σε αυτό τον ρόλο είναι το Ρυθμιστικό Τ λεμφοκύτταρο.

21 Γιατί το Ανοσιακό Σύστημα δεν επιτίθεται στο σώμα ή την τροφή Τα μικρόβια δεν είναι τα μόνα που μπαίνουν κάθε μέρα στο σώμα μας. Η τροφή που τρώμε ή τα εκατομμύρια των μικροβίων που βρίσκονται στο έντερό μας θα μπορούσαν να θεωρηθούν εισβολείς, αλλά το Ανοσιακό Σύστημα δεν ασχολείται με το να τους εξαπολύσει επίθεση γιατί δεν είναι επικίνδυνοι. Επίσης, δεν εξαπολύει επίθεση εναντίον στοιχείων του ίδιου του οργανισμού. Αντίθετα, αποδέχεται τα στοιχεία του ίδιου του σώματος γιατί το Ανοσιακό Σύστημα έχει την ικανότητα Ανοχής στο ίδιο (Αυτοανοχή). ΕΞΟΔΟΣ Καλώς ήρθατε! Ας δούμε λοιπόν πρώτα γιατί το σώμα δεν επιτίθεται στον εαυτό του. Θυμάστε που είπαμε ότι τα Β και Τ λεμφοκύτταρα έχουν πάνω από 10 δισεκατομμύρια διαφορετικούς υποδοχείς αντιγόνων; Με τόσα πολλά είδη θα μπορούσε να υπάρχει ανάμεσά τους ένας αντιγονικός υποδοχέας που να ταιριάζει με κάποιο από τα αντιγόνα του ίδιου του σώματος. Αν ένα λεμφοκύτταρο που έχει έναν τέτοιο υποδοχέα έμπαινε στο αίμα, θα ξεκινούσε την επίθεση στο σώμα και αυτό θα προκαλούσε καταστροφή. Πέθανε... κλικ Θύμος κλικ Ωχ, πέθανε Για να προληφθεί αυτό, τα λεμφοκύτταρα ελέγχονται πριν απελευθερωθούν στο αίμα για να βρεθεί αν οι αντιγονικοί υποδοχείς τους ταιριάζουν με τα ίδια αντιγόνα του σώματος. Για τα Β λεμφοκύτταρα η δοκιμασία αυτή γίνεται στον Μυελό των Οστών. Για τα Τ λεμφοκύτταρα γίνεται το ίδιο στον Θύμο αδένα. Τα κύτταρα που έχουν επικίνδυνους υποδοχείς καταστρέφονται επιτόπου. Ακόμα και αν κάποια από αυτά τα επικίνδυνα λεμφοκύτταρα κατάφερναν να βγουν από τα «κέντρα ελέγχου» και να κυκλοφορήσουν μέσα στο υπόλοιπο σώμα, αυτό δεν θα ήταν καταστροφικό. Οι μηχανισμοί, για τους οποίους μιλήσαμε νωρίτερα -αυτοί που σταματούν τις άσκοπες ανοσολογικές αντιδράσεις θα φροντίσουν γι αυτά τα κύτταρα. Όσον αφορά στην τροφή και όλα εκείνα τα ευεργετικά μικρόβια που ζουν στο στομάχι και το έντερό, το Ανοσιακό Σύστημα έχει ειδικούς μηχανισμούς για να τα ανέχεται. Ναι, υποθέτω ότι περιμένουν όλοι να εξετασθούν Κοίταξε αυτή την ουρά! Τ λεμφοκύτταρο

22 Μέρος Ι Ι Τα πάντα για τις ασθένειες

23 1. Πολεμώντας τα λοιμώδη νοσήματα Τα πάντα για τα παθογόνα τοξίνη βακτήριο ιός Έξω από το σώμα Τα λοιμώδη νοσήματα προκαλούνται από αόρατους με το γυμνό μάτι μικροοργανισμούς που εισέρχονται στο σώμα και πολλαπλασιάζονται εκεί. Η ιστορία της Ανοσολογίας, που ξεκίνησε τον 18 ο αιώνα με την ανακάλυψη των εμβολίων από τον Jenner, είναι επίσης η ιστορία της μάχης εναντίον των λοιμωδών νοσημάτων. Χάρη στην παγκόσμια χρήση του εμβολίου που ανακαλύφθηκε από τον Jenner, εξαφανίστηκε η ευλογιά. Και χάρη στα πολλά εξαιρετικά εμβόλια που ανακαλύφθηκαν από τότε, είμαστε ασφαλείς από μια μεγάλη ποικιλία λοιμωδών νοσημάτων. Τους μικροοργανισμούς που προκαλούν τα λοιμώδη νοσήματα τους ονομάζουμε παθογόνα ή, πιο συχνά, μικρόβια. Στα παθογόνα περιλαμβάνονται τα βακτήρια και οι ιοί. Τα βακτήρια είναι μονοκυττάριοι μικροοργανισμοί και έχουν μέγεθος λίγων μικρών (1 μικρό είναι 1/1000 του χιλιοστού). βλεννογόνος Ώστε ένα ιός είναι το 1/1000 του μεγέθους ενός βακτηρίου κύτταρο βακτήριο ιός κυτταρικός θάνατος Καρκίνος Μέσα στο σώμα Αυτό είναι μικροσκοπικό! Πώς τα βακτήρια που εισβάλλουν στο σώμα προκαλούν νόσο ; Η Ευλογιά είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από τον ιό της ευλογιάς και εκδηλώνεται με υψηλό πυρετό, φλύκταινες και φυσαλίδες σε ολόκληρο το σώμα. Πολλοί άνθρωποι πέθαιναν από αυτήν την ασθένεια, αλλά χάρη στο εμβόλιο του Jenner, δεν έχει πεθάνει κανείς μετά το Ιός είναι η λατινική λέξη για το δηλητήριο. Στην αρχαία Ελλάδα, ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε την λέξη ιός για να εννοήσει το δηλητήριο που προκαλεί νόσο. Τα βακτήρια παράγουν τοξίνες που καταστρέφουν τα κύτταρα ή τα παραλύουν. Επίσης, έχουν τοξίνες ενσωματωμένες στο κυτταρικό τους τοίχωμα που μπορούν να προκαλέσουν πυρετό, διάρροια ή να ρίξουν την πίεση του αίματος. Εκτός από τις τοξίνες, τα βακτήρια έχουν ένα ολόκληρο οπλοστάσιο που μπορεί να μας βλάψει. Οι ιοί είναι 100 έως 1000 φορές μικρότεροι από τα βακτήρια και μπορούν να εισβάλουν σε μια ολόκληρη σειρά από κύτταρα. Μόλις μπουν στο κύτταρο αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται γρήγορα. Η ιογενής λοίμωξη μπορεί είτε να εκτροχιάσει την φυσιολογική λειτουργία του κυττάρου προκαλώντας τον θάνατό του, είτε μπορεί να κάνει ένα κύτταρο να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα, ώστε να το μετατρέψει σε καρκινικό. Μετά από μια λοίμωξη, μερικοί τύποι ιών παραμένουν στο σώμα και είτε πολλαπλασιάζονται αργά και προκαλούν επιμένουσες λοιμώξεις, είτε σταματούν εντελώς να πολλαπλασιάζονται και προκαλούν αυτό που είναι γνωστό ως λανθάνουσα λοίμωξη.

24 Ποιά είδη λοιμώξεων υπάρχουν; κουνούπι πρόβατο άνθρακας Ελονοσία Σε όλον τον κόσμο, υπάρχουν πολλά νοσήματα που ακόμη είναι δύσκολο να ελεγχθούν. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι ζωονόσοι που προκαλούνται από παθογόνα, τα οποία μπορούν να μολύνουν τόσο τα ζώα όσο και τους ανθρώπους, και νέες αναδυόμενες ασθένειες που περιγράφηκαν για πρώτη φορά την δεκαετία του ψύλλοι αρουραίοι πανώλης Σαλμονέλα μολυσμένη τροφή Στις ζωονόσους που προκαλούνται από βακτήρια, περιλαμβάνονται ο Άνθρακας από τα κατσίκια και τα πρόβατα, η Πανώλης από τους ψύλλους που ζουν στους αρουραίους, η Φυματίωση από τον αέρα γύρω μας όταν οι ασθενείς βήχουν και η Σαλμονέλλωση από τα μολυσμένα τρόφιμα. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνουν νοσήματα που προκαλούνται από ιούς όπως η Γρίπη που είναι συνηθισμένη τον χειμώνα, η Λύσσα που την κολλάμε όταν μας δαγκώσει ένα ζώο που νοσεί. Άλλες ζωονόσοι προκαλούνται από παράσιτα, όπως η Ελονοσία που τη μεταδίδουν με τα τσιμπίματά τους ορισμένα είδη κουνουπιών. σκύλοι λύσσα Τρομερό... Γρίπη ιός της Γρίπης Τα αναδυόμενα νοσήματα περιλαμβάνουν το Σοβαρό Οξύ Αναπνευστικό Σύνδρομο (SARS), που προκαλείται από έναν νέο κορόνα ιό, την νόσο Ebola, που είναι ένας αιμορραγικός πυρετός που προκαλεί αιμορραγίες από το έντερο και σκοτώνει το 50 έως 90% των ανθρώπων που την κολλάνε, το AIDS που σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από κάθε άλλο λοιμώδες νόσημα, τη Γρίπη των Πτηνών, μια νόσο που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πανδημία, δηλαδή σε μια νόσο που προσβάλλει πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο (όπως η Ισπανική Γρίπη στις αρχές του αιώνα).

25 Τι είναι το AIDS; AIDS; Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο ιός HIV αναπτύχθηκε από έναν ιό ανοσοανεπάρκειας του χιμπατζή, ο οποίος μεταλλάχθηκε πριν από μερικές εκατοντάδες χρόνια και μπόρεσε να μολύνει ανθρώπους. Μέχρι το τέλος του 2007, ο αριθμός των ατόμων που είχαν μολυνθεί από τον HIV σε όλο τον κόσμο είχαν φθάσει τα 30 εκατομμύρια. Εξήντα τοις εκατό των μολυσμένων ανθρώπων ζουν στην υποσαχάρια Αφρική. Τ λεμφοκύτταρο Αν έχετε μολυνθεί από τον HIV εξέλιξη σε AIDS ιός HIV κυτταρικός θάνατος Ο Ιός της Ανοσοανεπάρκειας του ανθρώπου (HIV) είναι ένας ιός που προσβάλλει τα Βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα και τα καταστρέφει. Με λιγότερα Τ λεμφοκύτταρα το Ανοσιακό Σύστημα εξασθενεί και όσοι προσβάλλονται μπορεί να αρρωστήσουν από μικρόβια που συνήθως δεν μπορούν να προκαλέσουν ασθένεια σε υγιείς ανθρώπους. Όταν συμβαίνει αυτό, το άτομο παθαίνει αυτό που ονομάζεται AIDS ή Σύνδρομο της Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας. Το αίμα του και τα σωματικά υγρά θα περιέχουν τον ιό HIV και μπορεί να τον μεταδώσει σε άλλους με σεξουαλική επαφή, ενώ αν είναι γυναίκα μπορεί να τον μεταδώσει στα παιδιά της κατά την γέννηση. λοιμώξεις από όλων των ειδών τα παθογόνα Μπορεί να θεραπευθεί το AIDS; Δυστυχώς δεν υπάρχει ακόμα φάρμακο που να μπορεί να θεραπεύσει τελείως την ασθένεια. Για την ώρα, οι πάσχοντες αντιμετωπίζονται με τον συνδυασμό τριών ή τεσσάρων φαρμάκων. Αυτή η θεραπεία ελαττώνει δραστικά τα αντίγραφα του ιού στο σώμα του αρρώστου και έχει βοηθήσει ώστε να ελαττωθεί σημαντικά ο αριθμός των ατόμων που πεθαίνουν από AIDS. Παρ όλα αυτά, μεγάλο ποσοστό ανθρώπων με HIV λοίμωξη που ζουν στις αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν τα οικονομικά μέσα για να αγοράσουν αυτά τα φάρματα.

26 Μπορείτε να αποφύγετε να κολλήσετε την Γρίπη των πτηνών ; Κυτταροκίνη (Γράμμα) Η Γρίπη των Πτηνών (Avian influenza) είναι μια αρρώστια που μολύνει τα πτηνά και προκαλείται από τον ιό της Γρίπης των Πτηνών τύπου Α. Ο ιός αυτός μεταδιδόταν μόνον από πτηνό σε πτηνό, όμως το 1997 ανακοινώθηκε η πρώτη περίπτωση λοίμωξης που μεταδόθηκε από πτηνό σε άνθρωπο. Είχε προκληθεί από το στέλεχος H5N1 του ιού. Μέχρι το 2007, πάνω από 300 άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είχαν νοσήσει και από αυτούς πάνω από τα 2/3πέθαναν. Οι άνθρωποι που δουλεύουν στην δημόσια υγεία ανησυχούν ότι ο ιός μπορεί να μεταλλαχθεί πάλι και να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αν συμβεί αυτό, ο ιός θα μπορούσε να προκαλέσει πανδημία. Ωχ, όχι! Μακροφάγο Βοηθητικό Τ λεμφοκύτταρο Β λεμφοκύτταρο Δενδριτικό κύτταρο Γρίπη των Πτηνών Η Γρίπη των Πτηνών είναι επικίνδυνη γιατί σκοτώνει ένα μεγάλο ποσοστό νέων ανθρώπων που έχουν Ανοσιακό Σύστημα που λειτουργεί σωστά. Δεν καταλαβαίνουμε για ποιό λόγο συμβαίνει αυτό, αλλά ξέρουμε ότι όταν ένα άτομο κολλήσει την Γρίπη των Πτηνών, το σώμα του παράγει ένα τεράστιο ποσό κυτταροκινών και τα κύτταρα του Ανοσιακού του Συστήματος «αφηνιάζουν». Πώς λοιπόν μπορούμε να προφυλαχθούμε από τη Γρίπη των Πτηνών; Αυτήν την στιγμή οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο καλύτερος τρόπος θα ήταν να αναπτυχθεί ένα εμβόλιο. Προφανώς το εμβόλιο δεν μπορεί να αποτελείται από ζωντανούς ιούς της Γρίπης των Πτηνών. Έτσι, οι ερευνητές εργάζονται τώρα σε προγράμματα που χρησιμοποιούν μέρη του ιού για να φτιάξουν ένα εμβόλιο. Με αυτόν τον τρόπο το ανοσιακό σύστημα μπορεί να γνωριστεί με τον ιό, χωρίς να κινδυνέψουμε να αρρωστήσουμε. Φυσικά, το εμβόλιο πρέπει προηγουμένως να έχει δοκιμασθεί για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά του. * * Σημείωση της Ελληνικής έκδοσης: Εμβόλια για τον ιό της Γρίπης των Πτηνών έχουν πλέον κυκλοφορήσει

27 Πόσα μπορούν να κάνουν τα εμβόλια; πίνω Στο πρώτο μέρος αυτού του βιβλίου είδαμε ότι τα εμβόλια έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για να μας προστατεύσουν από πολλά λοιμώδη νοσήματα. Προς το παρόν, το είδος του εμβολίου που ανέπτυξε ο Jenner είναι ακόμη ο πιο αποτελεσματικός τρόπος ελέγχου των νοσημάτων αυτών. Οι επιστήμονες όμως κάνουν προόδους στην ανάπτυξη νέων τύπων εμβολίων, τα οποία μπορούν να προλάβουν ή ακόμα και να θεραπεύσουν τα λοιμώδη νοσήματα. Πώς μπορούμε να κάνουμε τα εμβόλια πιο αποτελεσματικά ; Τα περισσότερα βακτήρια και οι ιοί που προκαλούν λοιμώδη νοσήματα εισέρχονται μέσω των βλεννογόνων και μετά εξαπλώνονται στο υπόλοιπο σώμα. Οι βλεννογόνοι είναι ένα λεπτό στρώμα κυττάρων που καλύπτουν την εσωτερική επιφάνεια όλων των κοιλοτήτων του σώματος που έρχονται σε επαφή με τον έξω κόσμο. Καλύπτουν την εσωτερική πλευρά του στόματος, τα ρουθούνια, τον οισοφάγο, τους πνεύμονες, το στομάχι, το έντερο και τον πρωκτό. Αν μπορούσαμε να διεγείρουμε μια καλή, ισχυρή ανοσοαπάντηση στους βλεννογόνους, θα μπορούσαμε να προλάβουμε την είσοδο των μικροβίων στο σώμα. Βλεννογόνοι τρώω ιός εμβόλιο εισπνέω Πώς θα είναι αυτά τα νέα εμβόλια; Αυτήν την στιγμή, οι ερευνητές αναπτύσσουν εμβόλια που μπορεί να πάρουμε με την τροφή, να πιούμε είτε ή να εισπνεύσουμε. Το να εμβολιασθεί κάποιος με αυτόν τον τρόπο είναι λιγότερο τρομακτικό από το να αντιμετωπίσει μια βελόνα και βελτιώνει την ανοσοαπάντηση των βλεννογόνων του. Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Ήδη εισπνεόμενο εμβόλιο για την γρίπη είναι διαθέσιμο και πολλά εμβόλια των βλεννογόνων αναπτύσσονται. Δενδριτικό κύτταρο κύτταρα του βλεννογόνου Τ λεμφοκύτταρο Τα εμβόλια που χρησιμοποιούμε για την ώρα βοηθούν το Ανοσιακό Σύστημα να κλιμακώσει μια αντίδραση μετά την είσοδο του παθογόνου μέσα στο σώμα, δεν μπορούν όμως να εμποδίσουν τα παθογόνα να περάσουν δια μέσου των βλεννογόνων. αντίσωμα Β λεμφοκύτταρο

28 2. Αυτοάνοσα νοσήματα Τι είναι αυτοάνοσο νόσημα; Ξέρουμε πια ότι τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος είναι αξιόπιστοι σύμμαχοι, πάντα έτοιμοι να υπερασπιστούν το σώμα από τα μικρόβια που προσπαθούν να εισβάλουν σ αυτό. Πριν τα κύτταρα πιάσουν δουλειά ελέγχονται στο Μυελό των Οστών και στο Θύμο, όπου παράγονται και εξελίσσονται. Τα κύτταρα, αν πρόκειται να είναι οι πραγματικοί φίλοι μας, πρέπει να διακρίνουν μεταξύ του σώματος (ίδιο) και των πιθανών εισβολέων, Ένα ανοσοκύτταρο που μπορεί να επιτεθεί στο σώμα είναι επικίνδυνο και πρέπει να καταστραφεί. Καμιά φορά όμως επικίνδυνα κύτταρα καταφέρνουν να επιβιώσουν. Σημεία ελέγχου στο Μυελό των Οστών και στο Θύμο Ωστόσο, δεν έχουν χαθεί τα πάντα, λόγω των μηχανισμών αυτοανοχής του Ανοσιακού Συστήματος τους οποίους είδαμε στο πρώτο μέρος. Αυτοί οι σωματοφύλακες σταματούν τα κύτταρα του Ανοσιακού Συστήματος από το να επιτίθενται στο σώμα ή σε άλλα ερεθίσματα που δεν μας βλάπτουν όπως οι τροφές. Φυσιολογικά, αυτοί οι μηχανισμοί ελέγχουν επίσης κάθε επικίνδυνο κύτταρο που έχει ξεφύγει και μας διατηρούν ασφαλείς. Εντούτοις, αν αυτή η ικανότητα να ανεχόμαστε το «ίδιο» διακοπεί, το σώμα προσβάλλεται από την επίθεση των κυττάρων του Ανοσιακού Συστήματος που μπερδεύουν τα ίδια κύτταρα με τους εχθρούς. Αυτή η κατάσταση λέγεται αυτοανοσία ή αυτοάνοσο νόσημα. Δεν είναι ακριβώς κατανοητό για ποιόν λόγο συμβαίνει αυτό. Τέλεια! Θα απειληθεί ο εχθρός, αλλά δεν θα βλάψει εμάς Λεμφοκύτταρο Δεν ταιριάζει κύτταρο από το σώμα μας επιβιώνει Ωχ, όχι! Κοίταξε! Επιτίθενται στα κύτταρα του ίδιου του σώματος Ταιριάζει Ωχ, όχι! Πρέπει να το σκοτώσουμε κύτταρο από το σώμα μας πεθαίνει Αν επιβιώσουν κακοποιά κύτταρα

29 Ποια είδη αυτοανόσων νοσημάτων υπάρχουν; καταστροφή του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (Σκλήρυνση κατά πλάκας) βλάβη του οφθαλμού καταστροφή άρθρωσης (Ρευματοειδής Αρθρίτις) καταστροφή αιμοφόρου αγγείου καταστροφή μυός Βλάβη του Θυρεοειδούς δακρυϊκοί αδένες παρωτίδες σιελογόνος αδένας Καταστροφή των αδένων που παράγουν υγρασία Βλάβη πολλαπλών οργάνων Κοίταξε πόσα νοσήματα υπάρχουν... θυρεοειδής αρθρώσεις αιμοφόρα αγγεία δέρμα μυς φουσκάλες στο δέρμα μυϊκή αδυναμία καρδιά πνεύμονες βλάβη στο συκώτι ήπαρ Υπάρχει μεγάλος αριθμός αυτοανόσων νοσημάτων, τα οποία μπορεί να εμφανισθούν σε διάφορα μέρη του σώματος. Ας δούμε μερικά. Κάθε κύτταρο στο σώμα περιέχει μια δομή που ονομάζεται πυρήνας στον οποίο είναι συσκευασμένα όλα τα γονίδια μας. Αν κάποιος πάθει μια ασθένεια που ονομάζεται Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ), τα κύτταρα του Ανοσιακού του Συστήματος φτιάχνουν αντισώματα που επιτίθενται στον πυρήνα και προκαλούν βλάβες στον οργανισμό. Άλλα αυτοάνοσα νοσήματα επιτίθενται στις αρθρώσεις, όπως η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα, ή στον εγκέφαλο και στο νωτιαίο μυελό, όπως η Σκλήρυνση κατά Πλάκας. Τα συμπτώματα κάθε αυτοανόσου νοσήματος και ο τρόπος που εξελίσσεται διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Δεν καταλαβαίνουμε ξεκάθαρα γιατί το σώμα αρχίζει να επιτίθεται στον εαυτό του. καταστροφή των νησιδίων του παγκρέατος (Διαβήτης τύπου Ι) νεφρική ανεπάρκεια νεφροί σπλήνας Με αυτά τα δεδομένα, επί του παρόντος θεραπεύουμε τα αυτοάνοσα νοσήματα με φάρμακα που καταστέλλουν εντελώς τις λειτουργίες του Ανοσιακού Συστήματος, ενώ βοηθούν τις λειτουργίες των αρθρώσεων και των οργάνων τα οποία εξασθένησαν από την επίθεση. Εντούτοις, υπάρχουν άνθρωποι στους οποίους αυτή η θεραπεία δεν αποδίδει ή για τους οποίους οι παρενέργειες, όπως ένα εξασθενημένο Ανοσιακό Σύστημα, αυξάνουν τον κίνδυνο της λοίμωξης. Είναι σαφές, ότι η ανάπτυξη νέων θεραπειών είναι σίγουρα σημαντική.

30 οστό χόνδρος αρθρικός υμένας Προκαλέστε φλεγμονή! Χρειάζεται να είμαστε περισσότεροι! Με βάση την κατανόηση των μηχανισμών πίσω από την αρθρίτιδα, οι επιστήμονες έχουν αναπτύξει μια νέα θεραπεία που ονομάζεται θεραπεία εναντίον των κυτταροκινών, η οποία σταματά την λειτουργία των κυτταροκινών που προκαλούν φλεγμονή. Στην πραγματικότητα, η θεραπεία κατά των κυτταροκινών χρησιμοποιείται ήδη και έχει αποδειχτεί περισσότερο αποτελεσματική από κάθε άλλη θεραπευτική μέθοδο που έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι τώρα. Ρευματοειδής Αρθρίτις και η θεραπεία της Τι τρέχει; Η Ρευματοειδής Αρθρίτις είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα που προκαλεί πόνο στις αρθρώσεις και χωρίς θεραπεία καταλήγει να τις καταστρέψει. Αν μια άρθρωση προσβληθεί, τα ανοσοκύτταρα συγκεντρώνονται γύρω της και παράγουν πληθώρα από κυτταροκίνες που δίνουν την διαταγή «Προκαλέστε φλεγμονή!». Η διογκωμένη, κόκκινη και παλλόμενη άρθρωση που προκύπτει είναι επώδυνη, αλλά αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας απαραίτητης αντίδρασης. Ωστόσο, εάν αυτή η επίθεση κατευθύνεται εναντίον της ίδιας της άρθρωσης, η κατάσταση γίνεται σοβαρή. Ο αρθρικός υμένας είναι μια μεμβράνη που προστατεύει τις αρθρώσεις. Αν τα κύτταρα πάρουν μηνύματα από τις κυτταροκίνες να προκαλέσουν φλεγμονή, μπαίνουν σε δράση και αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται. Καθώς ο πολλαπλασιαμός συνεχίζεται, ο αρθρικός υμένας αρχίζει να αυξάνεται και, αντί να προστατεύει, αρχίζει να καταστρέφει το οστό και το χόνδρο προκαλώντας βλάβη στην άρθρωση. Χρειάζεται να είμαστε περισσότεροι! Έχει καλό αποτέλεσμα, ε; Θεραπεία εναντίον των κυτταροκινών

31 3. Οι Αλλεργίες είναι επίσης Ανοσολογικές αντιδράσεις φαγούρα... Τι είναι η αλλεργία ; Είναι ακόμα και οι γάτες αλλεργικές; Μήπως όταν έρχεται η άνοιξη αρχίζετε να φταρνίζεστε χωρίς σταματημό; Παθαίνετε φαγούρα στα μάτια; Όταν φάτε ένα αβγό βγάζετε εξάνθημα; γύρη Σιτευτικά κύτταρα Όταν πάτε για πεζοπορία, μήπως σας πιάνει φαγούρα στα χέρια μόλις αγγίξετε τα χόρτα ή τα δένδρα; Κατά το μεγαλύτερο ποσοστό οι αντιδράσεις αυτές είναι ανοσοαντιδράσεις και είναι γνωστές ως αλλεργίες. Πράγματα που προκαλούν αλλεργία, όπως η γύρη, τα ακάρεα της σκόνης και οι τροφές, είναι γνωστά ως αλλεργιογόνα. Όταν τα ανοσοκύτταρά μας ξεκινούν μια επίθεση εναντίον ερεθισμάτων που δεν είναι γενικά βλαπτικά, έχουμε αλλεργία. Οι περισσότερες αλλεργίες προκαλούνται από μια ομάδα κυττάρων που λέγονται Σιτευτικά κύτταρα. Τα Σιτευτικά κύτταρα περιέχουν πολλές χημικές ουσίες που προκαλούν φτάρνισμα και φλεγμονή. Οι άνθρωποι που έχουν αλλεργίες έχουν ένα αντίσωμα που λέγετε IgE κολλημένο στην επιφάνεια των Σιτευτικών κυττάρων τους. Όταν η IgE συναντήσει ένα αλλεργιογόνο, το Σιτευτικό κύτταρο νομίζει ότι έχει συναντήσει έναν εχθρό και αστραπιαία εκλύει όλες τις χημικές ουσίες που περιέχει. Η φλεγμονή που προκαλεί αυτή η ενέργεια, κάνει το δέρμα κόκκινο και δημιουργεί φαγούρα. αλλεργιογόνα ακάρεα Ουάου, ακόμα και οι γάτες μπορεί να είναι αλλεργικές... Απίστευτο! Σιτευτικό κύτταρο Άλλα ανοσοκύτταρα έρχονται γρήγορα στην περιοχή και επειδή χρησιμοποιούν όπλα που συνήθως είναι προορισμένα για τα μικρόβια τελικά πληγώνουν το σώμα. Αυτό το ονομάζουμε Αλλεργία. Χημικές ουσίες IgE Έτσι είναι!

32 γύρη οστρακόδερμα ψάρια τρίχες ζώων μέταλλα μέλισσες Ακόμα και αυτά τα είδη μπορούν να προκαλέσουν αλλεργίες σπόροι φιστίκια αβγά Ακάρεα Πενικιλλίνη φακοί επαφής σημύδα Σε τι είναι αλλεργικοί οι άνθρωποι; Η πιο κοινή αλλεργία είναι ίσως το Αλλεργικό Συνάχι που προκαλείται από την γύρη ορισμένων δένδρων, όπως η σημύδα. Άλλες κοινές αλλεργίες είναι το έκζεμα που κάνει το δέρμα να έχει κοκκινίλα και φαγούρα, το άσθμα που προκαλεί συνεχή βήχα και οι τροφικές αλλεργίες. Οι άνθρωποι μπορεί επίσης να είναι αλλεργικοί στις τρίχες των ζώων, στα ακάρεα (έντομα) της σκόνης, στο κεντρί της μέλισσας ή στα μέταλλα από τα οποία κατασκευάζονται τα κοσμήματα. Ακόμα και οι φακοί επαφής ή φάρμακα όπως η πενικιλλίνη μπορεί να προκαλέσουν αλλεργία. Πρέπει να είναι κανείς ιδιαίτερα προσεκτικός με: τα καρύδια, τα τσιμπήματα της μέλισσας και την πενικιλίνη, γιατί μπορεί να προκαλέσουν ισχυρή αλλεργική αντίδραση που αφορά όλο το σώμα. Αυτή η αντίδραση είναι γνωστή ως Αναφυλακτικό Σοκ. Ο καλύτερος τρόπος για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από αλλεργικές αντιδράσεις όπως αυτή, είναι να εμποδίσουμε αυτά τα αλλεργιογόνα να μπουν στο σώμα μας. Οι Αλλεργίες μπορεί να εμφανιστούν αμέσως μόλις τα αλλεργιογόνα μπουν στο σώμα (αμέσου τύπου αντιδράσεις), είτε λίγο αργότερα (επιβραδυνόμενου τύπου αντιδράσεις). Για κάθε τύπο αντίδρασης, διαφέρει το ανοσοκύτταρο που παίζει τον κύριο ρόλο καθώς και ο μηχανισμός που ενεργοποιείται. Το να μάθουμε περισσότερα σχετικά με τις διαφορές αυτών των μηχανισμών είναι ζωτικής σημασίας, προκειμένου να αναπτυχθούν θεραπείες για τις αλλεργίες.

33 Πώς αναπτύσσεται το άσθμα συριγμός Ας ρίξουμε μια πιο κοντινή ματιά στην κοινή αλλεργία των παιδιών, το Άσθμα. καλάθι γάτας Το Άσθμα έχει πολλές αιτίες, αλλά η πιο κοινή είναι η αντίδραση στα ακάρεα της σκόνης. Αμφιβάλλουμε αν έχετε ποτέ δει ένα άκαρι, αλλά αν χρησιμοποιούσατε μικροσκόπιο και ρίχνατε μια καλή ματιά στο στρώμα σας ή στο χαλί του σπιτιού Ζήτω! Θα βρίσκατε χιλιάδες από αυτά. Πράγματι, παντού γύρω μας υπάρχουν αλλεργιογόνα. αλλεργιογόνο Περίμενε... Πρέπει να καθαρίσω αυτή τη βρώμικη κουβέρτα που έχει σχήμα ψαριού! Αν είχατε μια αλλεργική αντίδραση, επειδή εισπνεύσατε ακάρεα, όλα θα ήταν πάλι καλά μόλις θα παίρνατε μια εισπνοή καθαρού αέρα χωρίς αυτά. Αλλά τι θα συνέβαινε, αν συνεχίζατε να αναπνέετε αέρα γεμάτο ακάρεα; Λοιπόν, οι αεραγωγοί σας θα έμεναν ερεθισμένοι, μιας και τα ανοσοκύτταρα, που προκάλεσαν την φλεγμονή θα εξακολουθούσαν να παραμένουν. Με τον καιρό, το σχήμα των αεραγωγών θα άρχιζε να αλλάζει και τα περάσματα μέσα από τα οποία ρέει ο αέρας θα γίνονταν όλο και στενότερα. Ο τεχνικός όρος αυτής της αλλαγής σχήματος είναι αναδιαμόρφωση αεραγωγών. Αν οι αεραγωγοί αναδιαμορφωθούν, είναι πολύ δύσκολο να επιστρέψουν στο φυσιολογικό τους σχήμα. Για τον λόγο αυτό η θεραπεία είναι πολύ περίπλοκη. διατομή ενός βρόγχου ή ενός αεραγωγού Γι αυτό, είναι σημαντικό να εμποδίσουμε την εμφάνιση της αναδιαμόρφωσης. Υπάρχουν άριστα φάρμακα για την θεραπεία των αλλεργιών που λέγονται στεροειδή (Κορτιζόνη). Αν είστε αλλεργικοί στα ακάρεα της σκόνης, ο γιατρός σας μπορεί να σας δώσει αυτά τα φάρμακα. Συγχρόνως, μπορεί ίσως να σας συμβουλεύσει να απαλλαγείτε από οποιοδήποτε χαλί ή να πάρετε ένα υποαλλεργικό στρώμα, ώστε να ελαττώσετε την έκθεσή σας στα ακάρεα. Πώς αλλάζουν σχήμα οι αεραγωγοί

34 Μπορείτε να θεραπευθείτε από το Αλλεργικό Συνάχι; Την άνοιξη τα λουλούδια αρχίζουν να ανθίζουν, η διάθεσή σας αρχίζει να ανεβαίνει και αισθάνεστε την ανάγκη να βγείτε και να τριγυρίζετε έξω. Παρ όλα αυτά, μόλις ξεκινήσετε, δεν μπορείτε να σταματήσετε να φταρνιζόσαστε και η μύτη σας τρέχει χωρίς σταματημό Δενδριτικό κύτταρο Καθόλου διασκεδαστικό, έτσι δεν είναι; Μπορεί πράγματι να γίνει κάτι για τις αλλεργίες που προκαλούνται από την γύρη; Ρυθμιστικό Τ λεμφοκύτταρο Στον κόσμο της Ανοσολογίας πολλοί ερευνητές εργάζονται προσπαθώντας να βοηθήσουν τους ανθρώπους που υποφέρουν από Αλλεργικό Συνάχι. εμβόλιο Μέχρι τώρα, τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία της αλλεργικής ρινίτιδας εστιάζουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων με το να σταματούν τα Σιτευτικά κύτταρα από το να απελευθερώνουν χημικές ουσίες. Αλλά ας σκεφτούμε για ένα λεπτό τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό. Καθώς αλλάζουν οι εποχές, αλλάζει και το είδος της γύρης στον αέρα. Γενικά, οι άνθρωποι που είναι αλλεργικοί σε ένα είδος γύρης, γίνονται αλλεργικοί και σε άλλα καθώς περνά ο χρόνος. Έτσι, η θεραπεία μόνον των συμπτωμάτων θα σήμαινε απλώς ότι θα κατέληγε αυτός που έχει αλλεργικό συνάχι να παίρνει θεραπεία για σχεδόν το μισό χρόνο. Μπορεί να γίνει κάτι άλλο αντί γι αυτό ; Β λεμφοκύτταρο Βοηθητικό Τ λεμφοκύτταρο Οι αλλεργίες λοιπόν είναι στην πραγματικότητα ανοσοαντιδράσεις. Και είδαμε από το πρώτο μέρος του βιβλίου ότι το Ανοσιακό Σύστημα έχει κύτταρα που δρουν καταστέλλοντας την κλίμακα μιας αντίδρασης ή σταματώντας την εντελώς. Αντί να αντιμετωπίζονται απλώς τα συμπτώματα του Αλλεργικού Συναχιού, οι επιστήμονες ελπίζουν να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους, όσον αφορά στην ικανότητα του Ανοσιακού Συστήματος να ελέγχει τον εαυτό του, ώστε να αναπτύξουν έξυπνα νέα εμβόλια και φάρμακα που σταματούν εξαρχής τον οργανισμό να αντιδρά στα αλλεργιογόνα όπως κυρίως η γύρη.

35 4. Μπορεί η Ανοσολογία να χρησιμοποιηθεί για την θεραπεία του καρκίνου; Τι είναι ο καρκίνος; Φυσιολογικά, κάθε κύτταρο του σώματος επικοινωνεί με τους γείτονές του για το πότε θα ξεκουραστεί, θα πολλαπλασιαστεί, θα εργαστεί, ή θα πεθάνει, και με αυτόν τον τρόπο τα κύτταρα συλλογικά σχηματίζουν υγιείς ιστούς. φυσιολογικός ιστός 4. Καρκίνος του ήπατος 1. Καρκίνος του πνεύμονος 2. Καρκίνος του στομάχου Καρκίνος μπορεί να εμφανισθεί σε κάθε ιστό. Ο πιο συχνός καρκίνος στον άνθρωπο παγκοσμίως είναι ο καρκίνος του πνεύμονα, που ακολουθείται από τον καρκίνο του στομάχου, του παχέως εντέρου, του ήπατος και τον καρκίνο του μαστού. Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ελπίζουν ότι οι ερευνητές θα μπορέσουν να αναπτύξουν θεραπεία για τον καρκίνο. Μερικές φορές εντούτοις, τα γονίδια ενός κυττάρου καταστρέφονται και δεν μπορεί πια να παράγει φυσιολογικές πρωτεΐνες. Ως αποτέλεσμα, το κύτταρο δεν είναι πια ικανό να επικοινωνήσει σωστά με τους γείτονές του. Αν αυτό το κύτταρο αρχίσει να πολλαπλασιάζεται, γίνεται αιτία αυτό το μέρος του ιστού να εξελιχθεί σε αυτό που ονομάζεται όγκος. Σε αυτό το στάδιο ο όγκος είναι καλοήθης και δεν θα προκαλέσει κακό. καλοήθης όγκος 3. Καρκίνος του παχέως εντέρου 5. Καρκίνος του παγκρέατος Τι είδους καρκίνοι υπάρχουν ; Εντούτοις, μη φυσιολογικά κύτταρα όγκων μπορεί να συμπεριφερθούν με πιο καταστροφικό τρόπο. Αυτά τα επικίνδυνα κύτταρα, όχι μόνον σχηματίζουν όγκους όπου βρίσκονται, αλλά επίσης εισβάλλουν σε παρακείμενους ιστούς ή χρησιμοποιούν τα σωματικά υγρά για να μεταναστεύσουν σε άλλα μέρη του σώματος, όπου πολλαπλασιάζονται για να σχηματίσουν νέους όγκους (μεταστάσεις).αυτοί οι όγκοι ονομάζονται καρκίνος και τα κύτταρα που τους δημιουργούν είναι επικίνδυνα για τη ζωή. καρκίνος Επιφάνεια Περιεχόμενο Το σώμα μας μπορεί να χωριστεί σε ό,τι θεωρείται επιφάνεια και ό,τι θεωρείται περιεχόμενο. Αν και τα όργανα της πέψης, όπως το στομάχι και το έντερο βρίσκονται μέσα στο σώμα, παρ όλα αυτά θεωρούνται επιφάνεια. Καρκίνοι που σχηματίζονται από τέτοιους «επιφανειακούς» ιστούς ονομάζονται καρκινώματα. Άλλοι καρκίνοι έχουν διάφορα ονόματα που εξαρτώνται από το σημείο που αναπτύσσονται στο σώμα. Για παράδειγμα, ο καρκίνος των οστών και των μυών ονομάζεται σάρκωμα και ο καρκίνος των λεμφοκυττάρων ονομάζεται λέμφωμα. Όλοι αυτοί οι καρκίνοι εισβάλλουν σε ιστούς ή εξαπλώνονται στο σώμα με παρόμοιους τρόπους, αλλά οι καρκίνοι που σχηματίζονται από επιφανειακό ιστό (καρκινώματα) είναι πιο συχνοί και εμφανίζονται συχνότερα σε ηλικιωμένα άτομα.

36 Πώς το Ανοσιακό Σύστημα εργάζεται εναντίον του καρκίνου Ξέρουμε ότι το σώμα χρησιμοποιεί το Ανοσιακό Σύστημα για να αναγνωρίσει ό,τι του είναι ξένο και να το αποβάλλει. Αλλά όπως είδαμε εδώ, οι καρκίνοι είναι μέρος του σώματος. Άρα πώς το Ανοσιακό Σύστημα αντιμετωπίζει τον καρκίνο; Αν ξεκινάει ένας καρκίνος, το Ανοσιακό Σύστημα μπορεί να τον αντιμετωπίσει. Αυτό το κάνει μέσω της ανοσοεπίβλεψης. Ας ρίξουμε μια ματιά στο πώς δουλεύει το Ανοσιακό Σύστημα και ας μάθουμε γιατί δεν μπορεί να προφυλάξει εντελώς τους ανθρώπους από το να εμφανίσουν τη νόσο. Δενδριτικό κύτταρο λεμφαδένας Τ κυτταροτοξικό κύτταρο Β λεμφοκύτταρο Μόλις το Ανοσιακό Σύστημα ανιχνεύσει καρκινικά αντιγόνα, τα κύτταρά του εξαπολύουν επίθεση. Βοηθητικό Τ λεμφοκύτταρο Ώστε έτσι τα καταστρέφει Αυτή η διαδικασία είναι η ίδια όπως και η φυσιολογική ανοσοαπάντηση. Τα Δενδριτικά κύτταρα καταβροχθίζουν τα καρκινικά αντιγόνα και μεταφέρουν πληροφορίες γι αυτά στα Τ λεμφοκύτταρα. Τότε τα Κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα τα οποία φέρουν αυτά τα αντιγόνα, ενώ τα βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα καθοδηγούν τα Β λεμφοκύτταρα να αρχίσουν την παραγωγή αντισωμάτων. Τα αντισώματα προσκολλώνται σε κάθε καρκινικό κύτταρο που συναντούν δίνοντας την ικανότητα σε ένα σύστημα μορίων του αίματος που ονομάζεται συμπλήρωμα, να επιτεθούν στα καρκινικά κύτταρα και να τα σκοτώσουν. Επιπρόσθετα, ένας άλλος τύπος ανοσοκυττάρων που ονομάζονται Φυσικά Κυτταροκτόνα Κύτταρα (Φυσικά κύτταρα Φονείς), χρησιμοποιούν το γεγονός ότι τα καρκινικά κύτταρα παράγουν ανώμαλες πρωτεΐνες ως δείκτη για να τα αναγνωρίσουν και να τα σκοτώσουν. Με αυτόν τον τρόπο, το σώμα ξεφορτώνεται τα καρκινικά κύτταρα. Όπως εξηγήσαμε πριν λίγο, τα καρκινικά κύτταρα είναι μέρος του εαυτού μας, αλλά συμπεριφέρονται διαφορετικά από τα άλλα κύτταρα. Συχνά, παράγουν αλλοιωμένες πρωτεΐνες ή πρωτεΐνες που δεν παράγονται από άλλα κύτταρα. αντίσωμα Αυτές οι πρωτεΐνες, που συχνά τις ονομάζουμε σχετιζόμενα με τους όγκους ή καρκινικά αντιγόνα, αποτελούν τους στόχους του Ανοσιακού Συστήματος. καρκινικό αντιγόνο καρκινικό κύτταρο χωρίς καρκινικά αντιγόνα Παρ όλα αυτά, δεν υπάρχει εγγύηση ότι το σώμα θα μπορέσει να απαλλαγεί τελείως από τα καρκινικά κύτταρα. Παραδείγματος χάριν, καρκινικά κύτταρα που δεν παράγουν αντιγόνα ή αυτά που πολλαπλασιάζονται παίρνοντας μηνύματα από κυτταροκίνες που παράγονται από κύτταρα που ρυθμίζουν τη λειτουργία του Ανοσιακού Συστήματος, θα μπορούσαν να αποφύγουν την ανοσοεπίβλεψη και να πολλαπλασιασθούν καταλήγοντας τελικά στην ανάπτυξη καρκίνου. καρκινικό κύτταρο

37 Θεραπεύοντας τον καρκίνο με Ανοσοθεραπεία Ζήτω! Ζήτω! Ακόμα και τα καρκινικά κύτταρα που καταφέρνουν να αποφύγουν την ανοσοεπίβλεψη του σώματος και να πολλαπλασιασθούν, έχουν κάποιο είδος αντιγόνων. Το να προκαλέσουμε μια ανοσοαντίδραση εναντίον αυτών των αντιγόνων, θα μπορούσε να δώσει ένα μέσο θεραπείας του καρκίνου. Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος διάφορων κλινικών δοκιμών που γίνονται τώρα. πρωτοπαθής καρκίνος μικρά κομμάτια μεταστάσεων χειρουργική αφαίρεση Δενδριτικά κύτταρα που περιέχουν καρκινικά αντιγόνα, κλπ ανοσοθεραπεία όχι υποτροπή (κάθαρση του καρκίνου) Θεραπεία του καρκίνου με εμβόλια Η θεραπεία με έναν συνδυασμό καρκινικών αντιγόνων και παραγόντων που διεγείρουν το Ανοσιακό Σύστημα, δίνει κάποιες ελπίδες για εμβόλια κατά του καρκίνου. Θεραπεία με Δενδριτικά κύτταρα Αυτή η μέθοδος περιλαμβάνει λήψη των Δενδριτικών κυττάρων από τον ασθενή, ενσωμάτωση αντιγόνων σε αυτά και επαναχορήγησή τους μέσα στο σώμα για να πολεμήσουν τον καρκίνο. καρκινικό αντιγόνο ανοσοενισχυτικό (ως ανοσοδιεγερτικό) Δενδριτικό κύτταρο Κυτταροτοξικό Τ κύτταρο Η ανοσοθεραπεία από μόνη της δεν είναι ικανή να καταστρέψει μεγάλους καρκίνους. Αυτοί οι καρκίνοι πρέπει να αφαιρεθούν πρώτα χειρουργικά και μετά η ανοσοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καθαρίσει τα μικρά κομμάτια των μεταστάσεων που έχουν παραμείνει. Όταν χρησιμοποιηθεί με αυτόν τον τρόπο, η θεραπεία υπόσχεται να είναι αποτελεσματική για να προληφθεί η υποτροπή των καρκίνων. αντισώματα εναντίον των καρκινικών αντιγόνων Θεραπεία με Αντισώματα Η θεραπεία με αντισώματα έχει να κάνει με αντιμετώπιση που στοχεύει στα καρκινικά αντιγόνα. Θεραπεία με Τ λεμφοκύτταρα Δενδριτικό κύτταρο που έχει καταπιεί καρκινικά αντιγόνα Κυτταροτοξικό Τ λεμφοκύτταρο Οι περισσότερες ανοσοθεραπείες βρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο. Μερικοί τύποι, παρ όλα αυτά, όπως οι θεραπείες με αντισώματα για ειδικούς τύπους καρκίνων, χρησιμοποιούνται ήδη. Κυτταροτοξικά λεμφοκύττρα και Δενδριτικά κύτταρα αφαιρούνται από το σώμα και ενεργοποιούνται με καρκινικά αντιγόνα. Τα ενεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα επαναφέρονται στον ασθενή, έτσι ώστε να επιτεθούν στον καρκίνο. Στο παρελθόν τίποτε δεν μπορούσε να γίνει για ασθενείς των οποίων ο καρκίνος είχε εξαπλωθεί σε όλο το σώμα. Εντούτοις, η ανοσοθεραπεία έχει την δυνατότητα να βοηθήσει. Κυτταροτοξικό Τ λεμφοκύτταρο που καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα Κυτταροτοξικό Τ λεμφοκύτταρο καρκινικό κύτταρο Πιστεύουμε ότι το μέλλον υπόσχεται πολλά.

38 Επίλογος Ιαπωνικής έκδοσης Αυτό το βιβλίο αποτελεί μέρος των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων της Ιαπωνικής Εταιρείας Ανοσολογίας. Το δημιουργήσαμε γιατί πιστεύουμε ότι η Εταιρεία μας μπορεί να προσφέρει στον καθένα, από τα παιδιά του δημοτικού μέχρι τους ενήλικες, ένα βιβλίο που θα τους δώσει εύκολη πρόσβαση στον κόσμο της Ανοσολογίας. Προσφέροντας ένα πολύπλοκο περιεχόμενο σε εύκολα προσπελάσιμη μορφή, ο σκοπός μας ήταν να σας δώσουμε μια μικρή γεύση του θέματος με την ελπίδα ότι αυτό θα κεντρίσει το ενδιαφέρον σας για παραπέρα εξερεύνηση. Το έργο ξεκίνησε με την δημιουργία υλικού για εκθέσεις και ενημερωτικών φυλλαδίων για την εκδήλωση Meneki Fushigi Mirai που οργανώθηκε από την Εταιρεία μας πέρυσι. Η σύνθεση ενός τέτοιου βιβλίου για το Κοινό ήταν μια νέα προσπάθεια για μας, αλλά καθώς τώρα έχουμε γίνει ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, η οικοδόμηση κατανόησης και η διασπορά πληροφοριών έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία. Με αυτήν την έννοια, η έκδοση αυτού του βιβλίου θα μπορούσε να θεωρηθεί ως δοκιμή για το πώς οργανισμοί όπως ο δικός μας, μπορούν να βρουν έναν κατάλληλο ρόλο στον σημερινό κόσμο. Πιστεύουμε ότι τέτοιες πρωτοποριακές δραστηριότητες προσφέρουν επίσης στους ερευνητές μια καλή ευκαιρία να επανεξετάσουν τον δημόσιο ρόλο τους. Θα μου προξενούσε μεγάλη χαρά αν η έκδοση του βιβλίου αυτού ωφελήσει τα μέλη της Εταιρείας μας και το Κοινό και κατ επέκταση βοηθήσει στην πρόοδο της Ανοσολογίας. Θα ήθελα να προσφέρω τις εγκάρδιες ευχαριστίες μου σε όλα τα μέλη της Ιαπωνικής Εταιρείας Ανοσολογίας, ξεκινώντας από τον πρόεδρο Dr Masayuki Miyasaka για την ευγενική καθοδήγηση και υποστήριξη από την αρχή του εγχειρήματος. Επίσης στον Dr Hirosi Kiyono για την σκληρή δουλειά στο ξεκίνημα αυτού του έργου. Στους συγγραφείς που συνεργάστηκαν σε αυτό το βιβλίο Dr Hirosi Kawamoto, πρόεδρο της επιτροπής προώθησης της εκπαίδευσης και Dr Toshiaki Ohteki, Dr Noriko Sorimachi, Dr Shinsuke Taki και Dr Shichiko Miyake, της επιτροπής δημοσίων σχέσεων, για την ολόψυχη συμβολή τους ώστε να παρθούν αποφάσεις για το περιεχόμενο, την μορφή και το κείμενο αυτού του βιβλίου. Επιπλέον, είμαι πολύ ευγνώμων στην κα Shinobu Yamashita του τμήματος εκδόσεων Yodosha για την υπομονή της κατά τη διάρκεια των συνεχών διαπραγματεύσεων που κάναμε και την κα Tomoko Ishikawa, την εικονογράφο μας, για τον ευγενικό τρόπο με τον οποίο ανταποκρίθηκε στις πολλές μας απαιτήσεις. Απρίλιος 2008 Ιαπωνική Εταιρεία Ανοσολογίας Dr Yousuke Takahama

39 Συντάχθηκε από την Ιαπωνική Εταιρεία Ανοσολογίας (JSI) Εικονογραφήθηκε από την Tomoko Ishikawa Η Αγγλική μετάφραση έγινε από την Anjali Patel και η έκδοση έγινε δυνατή χάρη στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ανοσολογικών Εταιρειών (EFIS) Ελληνική Μετάφραση: Νικολίτσα Καφάση Ελληνική Έκδοση: Ελληνική Εταιρεία Ανοσολογίας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικοί Στόχοι. Ολοι οι μαθητές: Να γνωρίζουν ότι μερικές φορές οι μικροοργανισμοί μπορούν να μας αρρωστήσουν

Διδακτικοί Στόχοι. Ολοι οι μαθητές: Να γνωρίζουν ότι μερικές φορές οι μικροοργανισμοί μπορούν να μας αρρωστήσουν Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 1.3. Η ενότητα, Βλαβεροί Μικροοργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η πήξη του αίματος συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού 2. Η φαγοκυττάρωση είναι αποτελεσματική μόνο έναντι των βακτηρίων 3. Οι ιντερφερόνες δρουν άμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η φυματίωση; Η φυματίωση είναι νόσημα που προκαλείται από ένα μικρόβιο που λέγεται μυκοβακτηρίδιο της

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

- Θεωρία- Δρ. ΠέτρουΚαρκαλούσου

- Θεωρία- Δρ. ΠέτρουΚαρκαλούσου - Θεωρία- Έκδοση2008 Πρόλογος Αγαπητοίσπουδαστέςοισημειώσειςπουκρατάτεσταχέριασαςέχουνσκοπόνασας εισαγάγουνστιςβασικέςγνώσειςμιαςαπότιςσημαντικότερεςβιοιατρικέςεπιστήμες, της ανοσολογίας. Η ανοσολογίαείναιμιασχετικάνέαεπιστήμηηοποίαεμφανίστηκεστοτέλοςτου

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 4. Εμβολιασμοί, διερευνά το πώς και το ποιος ανακάλυψε τα εμβόλια.

Ενότητα 4. Εμβολιασμοί, διερευνά το πώς και το ποιος ανακάλυψε τα εμβόλια. Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 4. Εμβολιασμοί, διερευνά το πώς και το ποιος

Διαβάστε περισσότερα

Ανακαλύπτοντας τον μικρόκοσμο των ζωντανών οργανισμών

Ανακαλύπτοντας τον μικρόκοσμο των ζωντανών οργανισμών ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 4.3: Ποιοι μικροοργανισμοί είναι υπεύθυνοι για τις ασθένειες των μαθητών/τριών; 40 Ωραία είναι όλα αυτά που μάθαμε για τους μικροοργανισμούς, μέχρι τώρα. Αλλά ποια συγκεκριμένα μικρόβια είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 0 Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να επιλέξετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1. Τα βακτήρια διαθέτουν: α. Μιτοχόνδρια β. Ριβοσώματα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: Γιάννης Αργύρης Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου Γεν. Λυκ. Ηλιούπολης Κεφάλαιο 1ο Άνθρωπος και υγεία 2. Μηχανισμοί Άμυνας του Ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙ ΚΟΙ. Ιοί ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΜΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΧ ΟΙ. Η ενότητα 3.2 καλύπτει το θέμα της πρόληψης των λοιμώξεων μέσω του εμβολιασμού.

ΔΙΔΑΚΤΙ ΚΟΙ. Ιοί ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΜΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΧ ΟΙ. Η ενότητα 3.2 καλύπτει το θέμα της πρόληψης των λοιμώξεων μέσω του εμβολιασμού. Η ενότητα 3.2 καλύπτει το θέμα της πρόληψης των λοιμώξεων μέσω του εμβολιασμού. Σ αυτή την δραστηριότητα οι μαθητές συμμετέχουν σε μια προσομοίωση, ώστε να δουν πως τα εμβόλια χρησιμοποιούνται στην πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια AIDS 25 εκατ. Θάνατοι από το 1981 έως σήμερα Το AIDS

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Χρειάζεται η µελέτη της ανοσολογία; Εµβόλια Άµυνα κατά µικροοργανισµών Ανοσολογικές ασθένειες Αλλεργίες - υπερευαισθησίες, αυτοανοσίες, ανοσοανεπάρκειες,

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Τί είναι εμβόλια; Ο Εμβολιασμός είναι ένας τρόπος προστασίας από σοβαρές μεταδοτικές ασθένειες. Το «αμυντικό» σύστημα του ανθρώπου που έχει εμβολιαστεί, μπορεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας 20-5-2015

Βιολογία Γενικής Παιδείας 20-5-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Βιολογία Γενικής Παιδείας 20-5-2015 Β1. 1 Β, 2 Α, 3 Α, 4 Β,5 Β, 6 Α, 7 Α, 8 Β Β2. Σχολικό βιβλίο σελ. 18 «Το γενετικό υλικό ενός ιού τον πολλαπλασιασμό του»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενότητα 4. Θεραπεία των Λοιμώξεων. Aφορά στη χρήση αντιβιοτικών και φαρμάκων για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών.

Η Ενότητα 4. Θεραπεία των Λοιμώξεων. Aφορά στη χρήση αντιβιοτικών και φαρμάκων για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών. Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Φυσικές Επιστήμες και Αγωγή Υγείας (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Η Ενότητα 4. Θεραπεία των Λοιμώξεων. Aφορά στη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα πρέπει να γνωρίζετε για την πανδημία γρίπης (flu pandemic).

Τι θα πρέπει να γνωρίζετε για την πανδημία γρίπης (flu pandemic). Τι θα πρέπει να γνωρίζετε για την πανδημία γρίπης (flu pandemic). Η πανδημία γρίπης μεταδίδεται εύκολα και γρήγορα σε πολλές χώρες και περιοχές του κόσμου. Οι συζητήσεις για μια πανδημία γρίπης έχουν απασχολήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ 1 ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΑ ΠΙΟ ΒΑΣΙΚΑ 2 Μικρόβια ή μικροοργανισμοί λέγονται οι οργανισμοί που δεν είναι διακριτοί με γυμνό μάτι. Διακρίνονται μόνο με το μικροσκόπιο. Έχουν μέγεθος μικρότερο από 0,1mm.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 01-02-2015 ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΘΕΜΑ 1Ο Α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: (Μονάδες 10) 1. Το ινώδες είναι ένα πλέγµα πρωτεϊνικής σύστασης που: α. Η δηµιουργία του σταµατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί.

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί. ΘΕΜΑ Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές πως η υγιεινή του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση μικροοργανισμών και ασθενειών.

Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές πως η υγιεινή του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση μικροοργανισμών και ασθενειών. Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Για το νέο ιό της γρίπης

Για το νέο ιό της γρίπης Για το νέο ιό της γρίπης Μετά την ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ότι ανεβάζει τοσυναγερμό στο 6, για τον κίνδυνο πανδημίας από τη γρίπη των χοίρων (H1N1), η ανησυχία μας κορυφώνεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια;

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Για τους μικρούς μας φίλους Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Σε ύ Είµαι το µικρόβιο. Μου αρέσει να κάνω τα µικρά παιδιά να αρρωσταίνουν. Εγώ και η οικογένειά µου βρισκόµαστε παντού στο περιβάλλον που ζεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Ebola Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Οκτώβριος 2014 Πρόλογος Μια από τις τελευταίες απειλές που γέμισε έντονη ανησυχία ολόκληρο τον πλανήτη είναι η εξάπλωση του ιού Έμπολα. Μια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση (immune response)

Ανοσιακή απάντηση (immune response) Ανοσιακή απάντηση (immune response) Το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν τον οργανισμό ικανό να αναγνωρίζει,να εξουδετερώνει και να απομακρύνει κάθε ξένη ουσία προς αυτόν χαρακτηρίζεται ως ανοσία. Αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ÏÅÖÅ. 3. Ποιοι από τους παρακάτω οργανισµούς δεν παράγουν αντιβιοτικά: α. τα πρωτόζωα β. οι µύκητες γ τα φυτά δ. τα βακτήρια Μονάδες 5

ÏÅÖÅ. 3. Ποιοι από τους παρακάτω οργανισµούς δεν παράγουν αντιβιοτικά: α. τα πρωτόζωα β. οι µύκητες γ τα φυτά δ. τα βακτήρια Μονάδες 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συµπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

«Άνθρωπος και Υγεία»

«Άνθρωπος και Υγεία» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Άνθρωπος και Υγεία» Ημερομηνία:. Ονοματεπώνυμο:. Βαθμός: ΘΕΜΑ Α Α1. Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση στις επόμενες προτάσεις: 1. Προκαρυωτικοί οργανισμοί είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κ αθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Ποιες είναι οι διαφορές μιας πρωτογενούς από μια δευτερογενή χυμική ανοσολογική απόκριση; Περιγράψετε τους μηχανισμούς ενεργοποίησης στις δυο περιπτώσεις. ΘΕΜΑ 2 (1 μονάδα) Περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

1.1 & 1.2 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ & ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

1.1 & 1.2 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ & ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 1.1 & 1.2 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ & ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεθοδολογία Ασκήσεων Ασκήσεις µε διαγράµµατα που απεικονίζουν τη µεταβολή του αριθµού µικροβίων Συνήθως: Ζητείται να σχολιάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας Πανδηµία γρίπης προβλέπεται τώρα από τους ειδικούς στον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας. Αυτό το φυλλάδιο περιγράφει την πανδηµική

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα νιτροποιητικά βακτήρια α. δεσμεύουν

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

f (x) g(x) f(x) g(x) g(x) α) Ισχύει g(x) lim f(x) f(x ) β) Μια συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α λέγεται συνεχής στο x0 γ) Ισχύει συνx

f (x) g(x) f(x) g(x) g(x) α) Ισχύει g(x) lim f(x) f(x ) β) Μια συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α λέγεται συνεχής στο x0 γ) Ισχύει συνx ΘΕΜΑΤΑ : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΥΛΗ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 18-11-2012 ΘΕΜΑ 1ο Α. Να αποδείξετε ότι: c f(x) c f (x) (Μονάδες 10) Β. Πότε μια συνάρτηση f λέγεται γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1 γ Α2 α Α3 α Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1) Το οικοσύστηµα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1-δ, Α2-δ, Α3-γ, Α4-β, Α5-δ ΘΕΜΑ B Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Οι µεταβολές της θερµοκρασίας του εξωτερικού περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Ευκαρυωτικοί μικροοργανισμοί; α.

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑ.Λ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΑΙΜΑΤΟ ΟΣΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑ.Λ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΑΙΜΑΤΟ ΟΣΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑ.Λ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΑΙΜΑΤΟ ΟΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Σελ.65, Αιµατολογία Αιµοδοσία Ι ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Τα µεγάλα µονοκύτταρα ή µονοπύρηνα αποτελούν τα φαγοκύτταρα του οργανισµού,

Διαβάστε περισσότερα