Nέες τάσεις στην εκθεσιακή πρακτική και επικοινωνιακή πολιτική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Nέες τάσεις στην εκθεσιακή πρακτική και επικοινωνιακή πολιτική"

Transcript

1 Ανθρώπινα κατάλοιπα ως μουσειακά εκθέματα Nέες τάσεις στην εκθεσιακή πρακτική και επικοινωνιακή πολιτική καλή τζώρτζη Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος, Υπουργείο Πολιτισμού Ενημερωτικές πινακίδες στο Βρετανικό Μουσείο προβάλλουν τη συμβολή των νέων, μη καταστρεπτικών, τεχνικών έρευνας και μελέτης ανθρώπινων καταλοίπων, τονίζοντας παράλληλα τη σημασία τους ως πολύτιμης πηγής γνώσης του παρελθόντος. Κυρίαρχο εικονογραφικό στοιχείο των πινακίδων αποτελούν οι αξονικές τομογραφίες σε Η/Υ. Η διαχείριση και κυρίως η έκθεση ανθρώπινων καταλοίπων στα μουσεία, ένα θέμα που μέχρι τώρα δεν ήταν αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής, αποτελεί τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο πολυσυζητημένα και αμφιλεγόμενα ζητήματα στο χώρο της μουσειολογίας διεθνώς. Είναι επιτρεπτό τα μουσεία να συλλέγουν ανθρώπινα κατάλοιπα; Είναι τα ανθρώπινα κατάλοιπα νεκροί ή αντικείμενα; Θα πρέπει να εκτίθενται και πώς; τευχοσ

2 ανθρωπινα καταλοιπα aυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που ήρθαν στο προσκήνιο, κυρίως με την πολιτική ενδυνάμωση των αυτόχθονων της Αυστραλίας και της Αμερικής και τα αιτήματα επιστροφής των προγονικών λειψάνων τους από δυτικοευρωπαϊκά και αμερικανικά μουσεία, και οδήγησαν σε έναν γενικότερο προβληματισμό σχετικά με το ρόλο των ανθρώπινων καταλοίπων στα μουσεία και την αναγνώριση ότι δεν αποτελούν μια ακόμη κατηγορία μουσειακών εκθεμάτων αλλά απαιτούν ξεχωριστή αντιμετώπιση. Με το άρθρο αυτό υποστηρίζουμε ότι το ζήτημα του επαναπατρισμού προγονικών καταλοίπων έχει αποφασιστικές συνέπειες που ξεπερνούν τη μουσειακή διαχείριση των συγκεκριμένων συλλογών και επηρεάζουν τη συλλογή και την έκθεση των ανθρώπινων καταλοίπων στα μουσεία γενικότερα. Προτού όμως συζητήσουμε τα συγκεκριμένα ζητήματα, θα προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε το ρόλο και τη σημασία που είχαν τα ανθρώπινα κατάλοιπα μέσα στο χρόνο ως υπόβαθρο για να εξετάσουμε στη συνέχεια τη σημερινή μουσειακή πραγματικότητα, να διερευνήσουμε τις αλλαγές και, βασιζόμενοι σε συγκεκριμένα παραδείγματα, να ερμηνεύσουμε τις νέες τάσεις και πρακτικές. 02α Τα ανθρώπινα κατάλοιπα ως αντικείμενα συλλογής, μελέτης και έκθεσης: μια σύντομη ιστορική αναδρομή Από πρώτη άποψη ίσως μας φαίνεται παράδοξο να προκαλεί αντιδράσεις η έκθεση στο κοινό ανθρώπινων καταλοίπων, καθώς κατά τη δυτική αντίληψη, τα ανθρώπινα κατάλοιπα δεν είναι εγγενώς ιερά, αλλά αποκτούν την ιδιότητα αυτή μέσω συσχετισμού (με στενό συγγενή, έναν πολιτικό ή θρησκευτικό ηγέτη, κ.λπ.) χωρίς αυτό το συσχετισμό θεωρούνται πολύτιμα επιστημονικά τεκμήρια και πιθανόν ένα σημαντικό μέσο ερμηνείας στα μουσεία (εικ. 2). Βέβαια η σχέση μας με τα ανθρώπινα κατάλοιπα ως αντικείμενα συλλογής, μελέτης και έκθεσης έχει μακρά ιστορία, διαφορετικές εκφάνσεις και σημασίες. 1 Λατρεία λειψάνων ηρώων αναφέρεται ήδη από την αρχαιότητα. Συγκεκριμένα, ο Ηρόδοτος και ο Πλούταρχος παραδίδουν ιστορίες όπου οι κάτοικοι της πόλης αναζητούν τα λείψανα του τοπικού ήρωα. Ωστόσο, μόνο κατά τον Μεσαίωνα τα ιερά λείψανα αγίων και σημαντικών προσώπων της Εκκλησίας γίνονται πραγματικά αντικείμενα λατρείας και περιβάλλονται, ήδη από τον 4ο αιώνα, με θαυματουργές ιδιότητες, με αποτέλεσμα προσκυνητές να ταξιδεύουν από τόπο σε τόπο όπου φυλάσσονται για να τα προσκυνήσουν και να εξασφαλίσουν την εύνοια του ιερού προσώπου. Όμως συχνά ιδιαίτερα κατά την περίοδο μεταξύ 9ου και 11ου αιώνα, η πρακτική αυτή μεταβάλλεται σε ξέφρενη αναζήτηση λειψάνων και σε εμπόριο, και η θρησκευτική σημασία δίνει τη θέση της στην οικονομική αξία. Ένα διαφορετικό ενδιαφέρον για τα ανθρώπινα κατάλοιπα εμφανίζεται με την Αναγέννηση, που χαρακτηρίζεται από την έμφαση στην έρευνα και την παρατήρηση. Τα ανθρώπινα κατάλοιπα γίνονται αντικείμενο μελέτης και πηγή 02β 02 Η αναπαράσταση ταφής στα αρχαιολογικά μουσεία μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας με το κοινό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αίθουσα ταφικών εθίμων στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βόλου (α) όπου παρουσιάζονται με λιτό και εύληπτο τρόπο οι βασικοί τύποι ταφής κατά την αρχαιότητα καύση νεκρού (β), τεφροδόχο αγγείο με κτερίσματα (γ), ενταφιασμός (δ). γνώσης, η οποία μάλιστα ξεπερνά τα όρια της μελέτης για την πρόοδο της ανατομικής, καθώς καλλιτέχνες όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και ο Μιχαήλ Άγγελος, ένα είδος «καλλιτεχνών-ανατόμων», αφοσιώνονται στη μελέτη της ανατομίας του ανθρώπινου σώματος. Συλλογές ανθρώπινων κατάλοιπων περιλαμβάνονται στα «Δωμάτια με τα αξιοπερίεργα» του 16ου-17ου αιώνα που αποτελούν συλλογές συνολικές, εγκυκλοπαιδικές, ένα είδος μικρόκοσμου του σύμπαντος, αλλά ουσιαστικά η ιστορία τους συνδέεται στενά με την πρόοδο στη διδασκαλία της ιατρικής. Η γενίκευση της μελέτης της ανατομίας και η καθιέρωσή της ως πανεπιστημιακού μαθήματος, από τον 16ο-17ο αιώνα και μετά, οδηγεί σταδιακά στην ανάπτυξη σημαντικών συλλογών και, το πιο ενδιαφέρον, στη δημιουργία μουσείων με ανατομικές συλλογές. Σταθμό αποτελεί η ίδρυση δύο μουσείων ανατομίας τον 18ο αιώνα στο 070 τευχοσ 117

3 02γ Λονδίνο από δύο αδέλφια από τη Σκωτία, τους William και John Hunter, που θα αποτελέσουν το υπόβαθρο για τη δημιουργία δύο σύγχρονων μουσείων, του Hunterian Museum του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης και ομώνυμου μουσείου στο Λονδίνο υπό την αιγίδα του Royal College of Surgeons (εικ. 3). Πρόκειται για συλλογές ανατομικών παρασκευασμάτων (ανθρώπων αλλά και ζώων), πολύτιμων εργαλείων διδασκαλίας της ανατομίας στις σχολές που ιδρύουν τα δυο αδέλφια στο Λονδίνο. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η θεματική οργάνωση της συλλογής του J. Hunter με βάση τις λειτουργίες του σώματος σε ζώντες οργανισμούς που διαφέρουν σε πολυπλοκότητα από ανθρώπους μέχρι έντομα, η οποία παρέχει μια ενιαία οπτική εικόνα της τάξης της φύσης. Αποτελεί μια εύληπτη μέθοδο ανάγνωσης της έκθεσης, ακόμη και για το μη ειδικό κοινό, και κυρίως λειτουργεί ως πηγή γνώσης που προσδίδει ένα βαθμό επιστημολογικής νομιμότητας στην πρακτική των ανατομών και στην έκθεση ανθρώπινων καταλοίπων σε κοινό. Το 19o αιώνα το ενδιαφέρον για τη συλλογή ανθρώπινων καταλοίπων διευρύνεται συμπεριλαμβάνοντας αιγυπτιακές αρχαιότητες συνέπεια των εκτεταμένων ανασκαφικών ερευνών στο τέλος του 19ου-αρχές του 20ού αιώνα και σκελετικά κατάλοιπα (κυρίως κρανία) μη ευρωπαϊκών φυλών. Τα τελευταία, από απλά αντικείμενα περιέργειας μετατρέπονται σύντομα σε επιστημονικά desiderata. Αμερικανικά και ευρωπαϊκά μουσεία και πανεπιστήμια επιδίδονται 02δ στη συγκρότηση μεγάλων συλλογών σκελετικού αλλά και ιστολογικού υλικού διαφορετικών «φυλών» του κόσμου (όπως αυτόχθονων της Αυστραλίας και της Ν. Αφρικής), υλικό που συνήθως αποκτούν χωρίς τη συγκατάθεση των ίδιων των φυλών, με στόχο μέσα από τη μελέτη τους να αναλύσουν φυλετικές διαφορές και να εντοπίσουν «πρωτόγονα» χαρακτηριστικά. Έτσι από το μουσείο του 18ου αιώνα που δίνει έμφαση στις ανατομικές ιδιαιτερότητες ως τεκμήρια της πλούσιας ανθρώπινης ποικιλομορφίας περνάμε στο μουσείο του τέλους του 19ου αιώνα, το οποίο λειτουργεί ως μέσο εικονογράφησης της φυλετικής ιεραρχίας, που παρουσιάζεται σαν η αυθεντική αλήθεια (με βάση την επιστημονική ερμηνεία της φυσικής ανθρωπολογίας), και κατασκευάζει φυλές ιθαγενών ως «διαφορετικές» και «κατώτερες» από τους «φυσιολογικούς» και «ανώτερους» λευκούς. Και ακριβώς αυτές οι συλλογές οδηγούν τα τελευταία 30 περίπου χρόνια στην αμφισβήτηση της νομιμότητας της κατοχής τους από μουσεία και οργανισμούς και στα αιτήματα επαναπατρισμού τους. 2 Και σήμερα όμως οι νεκροί βρίσκονται ανάμεσά μας και μάλιστα περισσότερο απ ό,τι φανταζόμαστε. Αποτελούν όχι μόνο αντικείμενα μελέτης σε μουσεία ή αντικείμενα λατρείας σε εκκλησίες, αλλά και σύμβολα πολιτικής δύναμης μια και η θρησκευτική παράδοση έχει δώσει τη θέση της στην πολιτική εξουσία και είναι τα σώματα των ισχυρών που διατηρούνται και εκτίθενται (βλ. Μαυσωλείο Λένιν), αλλά και σύμβολα ματαιοδοξίας, ως μέρος έργων σύγχρονων καλλιτεχνών (όπως των Βρετανών Damien Hirst και Mark Quinn). Νέες τάσεις και πρακτικές στην εκθεσιακή και επικοινωνιακή πολιτική Από τη σύντομη αυτή αναδρομή γίνεται εμφανές πώς προέκυψε το ζήτημα του επαναπατρισμού που απασχολεί σήμερα πολλά αμερικανικά και βορειοευρωπαϊκά μουσεία αλλά και πόσο διαφορετικές σημασίες μπορούν να έχουν τα ανθρώπινα κατάλοιπα. Είναι, πιστεύουμε, η συνειδητοποίηση αυτής της σημασιολογικής ετερογένειας και η ευρύτερη αναγνώριση ότι τα ανθρώπινα κατάλοιπα για άλλους είναι δεδομένα και για άλλους νεκροί, που συνέβαλαν στις αποφασιστικές αλλαγές στο μουσειακό τοπίο. Οι γενικοί κανόνες που ορίζονται από τους κώδικες επαγγελματικής δεοντολογίας 3 μοιάζουν να μην επαρκούν και δημιουργείται η ανάγκη για νομοθετικές ρυθμίσεις 4 και ειδικές οδηγίες 5 που επιχειρούν να καθορίσουν αν και όχι πάντα με σαφήνεια κριτήρια επαναπατρισμού, ανοίγοντας το δρόμο στην ικανοποίηση αιτημάτων επιστροφής. Είναι ευνόητο ότι οι νέοι κανόνες επιφέρουν με τη σειρά τους σημαντικές αλλαγές στην απόκτηση, επιμέλεια, έρευνα και έκθεση ανθρώπινων καταλοίπων στα μουσεία, αλλαγές τις οποίες δεν θα συζητήσουμε εδώ για λόγους οικονομίας. 6 Το ζήτημα που μας απασχολεί είναι πως αυτός ο προβληματισμός έχει καθοριστικές συνέπειες για τα μουσεία με συλλογές ανθρώπινων καταλοίπων συνέπειες τευχοσ

4 ανθρωπινα καταλοιπα 03 Άποψη του Hunterian Museum, Λονδίνο, (α) στις αρχές του 19ου αι. (MacGregor, 2007) και σήμερα (β). Στο κέντρο διακρίνεται ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της συλλογής, ο σκελετός του Ιρλανδού γίγαντα Charles Byrne (πέθανε το 1783), τον οποίο ο J. Hunter απέκτησε παράνομα. που μπορούν να αναζητηθούν σε όλες τις βασικές λειτουργίες τους, από τη διαχείριση και την καταγραφή μέχρι τη συντήρηση και την αποθήκευση, και πιο συγκεκριμένα, το ενδιαφέρον μας επικεντρώνεται στην έκθεση των ανθρώπινων καταλοίπων στα μουσεία. Μας ενδιαφέρει να διερευνήσουμε βασικές αλλαγές που αφορούν τη θεματολογία των εκθέσεων, τη χωρική οργάνωση του εκθεσιακού χώρου, τη διάταξη των προθηκών, την αμεσότητα της επαφής με το έκθεμα, αλλαγές που μπορεί με την πρώτη ματιά να μοιάζουν μεμονωμένες πρωτοβουλίες κάποιων μουσείων, η συστηματική όμως διερεύνησή τους και η προσπάθεια ερμηνείας τους αποκαλύπτει, πιστεύουμε, έναν κοινό θεωρητικό προβληματισμό και παρόμοιες πρακτικές εκθεσιακές επιλογές. Τα παραδείγματά μας τα αντλούμε από τις μουσειακές παρουσιάσεις αιγυπτιακών ταφών, με το σκεπτικό ότι: πρώτον, εικονογραφούν με τον καλύτερο τρόπο τα επιχειρήματά μας δεύτερον, αποτελούν τα ανθρώπινα κατάλοιπα με τα οποία οι περισσότεροι επισκέπτες είναι εξοικειωμένοι και περιμένουν να δουν στα μεγάλα μουσεία και, τρίτον, συνδέονται με συγκεκριμένες ταφικές πεποιθήσεις. Ας ξεκινήσουμε από τη μεγάλη κλίμακα της οργάνωσης του εκθεσιακού χώρου και της κίνησης των επισκεπτών: ένα θέμα που επανέρχεται στους κανόνες δεοντολογίας που υιοθετούν τα μουσεία, όπως το Μουσείο του Λονδίνου 03α 03β και το Μουσείο του Μάντσεστερ, είναι η σχέση εκθέματος και κυκλοφορίας. Συγκεκριμένα προτείνονται η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών που επιτρέπουν στον επισκέπτη να προσπεράσει τις αίθουσες με ανθρώπινα κατάλοιπα, και ο σχεδιασμός εκθεσιακών ενοτήτων σε μη κεντρικά σημεία της κάτοψης αλλά σε απομονωμένα και οπτικά προφυλαγμένα. Αυτή η ανάγκη για διακριτικότητα μπορεί να γίνει αντιληπτή μέσα από την αντιπαραβολή δύο εκθεσιακών λύσεων, στο Βρετανικό Μουσείο και το Αιγυπτιακό Μουσείο του Τορίνο, για την παρουσίαση ταφών της Προδυναστικής εποχής ( π.χ) 7 (εικ. 4). Στην πρώτη περίπτωση, η διαφανής προθήκη με το φυσικά διατηρημένο σώμα σε συνεσταλμένη στάση είναι τοποθετημένη κατά μήκος του κεντρικού άξονα, ο οποίος διέρχεται από τις αίθουσες, σε γραμμική αλληλουχία, που είναι αφιερωμένες στα αιγυπτιακά ταφικά έθιμα. Πρόκειται για ένα στρατηγικό σημείο, υποχρεωτικό πέρασμα στη διαδρομή, που εκθέτει το νεκρό σώμα στα «τυχαία» βλέμματα των διερχόμενων επισκεπτών. Στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Τορίνο, αντίθετα, που πρόσφατα επανασχεδίασε την έκθεση 072 τευχοσ 117

5 με την αντίστοιχη χρονολογικά ταφή (Lohman/Goodnow, 2006), η προθήκη διαμορφώνεται σε χαμηλότερο επίπεδο, στο δάπεδο, δημιουργώντας ένα είδος «ιδιωτικού» χώρου που εκφράζει διακριτικότητα και σεβασμό, και ταυτόχρονα προτρέπει τον επισκέπτη να αναζητήσει σκόπιμα το έκθεμα, να πλησιάσει συνειδητά για να δει τι κρύβει η αδιαφανής προθήκη. Από τη χωρική διάταξη των προθηκών θα περάσουμε στη συνέχεια στη μορφολογία της ίδιας της προθήκης και τις εναλλακτικές λύσεις συσχέτισης μούμιας και σαρκοφάγου που δεν συνανήκουν χρονολογικά. Η συνήθης μέχρι σήμερα πρακτική να συντίθενται, για διδακτικούς σκοπούς, ακόμη κι αν προέρχονται από διαφορετικές ταφές και περιόδους, δεν μοιάζει πια αποδεκτή. Η περίπτωση του Burke Museum of Natural History and Culture, της Ουάσιγκτον, εικονογραφεί τη νέα πρακτική με τον σαφέστερο τρόπο. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990, μια μούμια πτολεμαϊκής εποχής ( π.χ.) και μια σαρκοφάγος του τέλους της 21ης Δυναστείας ( π.χ.) εκτίθονταν η μια μέσα στην άλλη (Cassman κ.ά., 2007). Η ανάγκη συντήρησης της σαρκοφάγου έγινε όμως η αφορμή για έναν προβληματισμό των επιμελητών του μουσείου γύρω από ζητήματα ερμηνείας (πρόκειται για εκθέματα που απέχουν χρονολογικά πολλούς αιώνες μεταξύ τους), επιστημονικά (η συσχέτιση μούμιας και σαρκοφάγου που δεν συνανήκουν μοιάζει να βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τις αιγυπτιακές ταφικές πεποιθήσεις), 8 συντήρησης (διαφορετικό περιβάλλον είναι κατάλληλο για το κάθε έκθεμα), αλλά και προσβασιμότητας (έχουμε να κάνουμε με δύο διαφορετικού χαρακτήρα μουσειακά εκθέματα, ένα έργο τέχνης και ένα ανθρώπινο κατάλοιπο). Τα παραπάνω ζητήματα επιλύονται με τον πρωτοποριακό σχεδιασμό μιας νέας προθήκης με δύο τμήματα, το ανώτερο διαφανές τμήμα για τη θέαση της πλούσια διακοσμημένης σαρκοφάγου και το υποκείμενο συρτάρι με διαφανή την άνω επιφάνεια, που εξασφαλίζει οπτική προστασία και διακριτικότητα για το νεκρό σώμα. Αντίστοιχα παραδείγματα πιο απλών λύσεων συναντούμε στο Αιγυπτιακό 04 Παρουσίαση ταφής Προδυναστικής εποχής: (α, β) στο Βρετανικό Μουσείο και (γ, δ) στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Τορίνο. 04α 04β 04γ 04δ τευχοσ

6 ανθρωπινα καταλοιπα 05 (α) Στο Honiman Museum του Λονδίνου, η άγνωστη χρονολόγηση της μούμιας και της σαρκοφάγου επιβάλλει το διαχωρισμό τους μέσα στην ίδια προθήκη. (β) Στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Μιλάνου συνεκτίθενται μια μούμια πτολεμαϊκής εποχής με τα δύο τμήματα σαρκοφάγου διαφορετικών περιόδων, καθένα σε χωριστή προθήκη. Η χωρικήοπτική συσχέτισή τους υποδηλώνει ότι ανήκουν στο ίδιο πολιτισμικό περιβάλλον. 05α Μουσείο του Μιλάνου, στο Castello Sforzesco και το Honiman Museum, στο Λονδίνο (εικ. 5). Ένα τρίτο ζήτημα αφορά τη μικροκλίμακα της προθήκης. Όπως και στην περίπτωση των προγονικών λειψάνων αυτόχθονων της Αμερικής και της Αυστραλίας, τίθεται και εδώ το ερώτημα: είναι ηθικά αποδεκτό μουμιοποιημένα σώματα, που παρουσιάζονται εκτός σαρκοφάγου και δεν καλύπτονται με υφασμάτινες ταινίες, να εκτίθενται στο κοινό; Αποκαλυπτικό το πρόσφατο παράδειγμα του Μουσείου του Μάντσεστερ, το οποίο αποφάσισε, εν όψει του εκθεσιακού επανασχεδιασμού του και για διάστημα ενός χρόνου, να πειραματιστεί εξερευνώντας εναλλακτικούς τρόπους παρουσίασης και διερευνώντας τις αντιδράσεις του κοινού. Σε πρώτη φάση, τον Μάιο του 2008, καλύφθηκαν προσωρινά με ύφασμα τα σώματα σε τρεις μούμιες, σε μια προσπάθεια έκφρασης διακριτικότητας και σεβασμού. Η προσέγγιση αυτή φέρνει στο νου την αντίστοιχη προγενέστερη πρωτοβουλία του Petrie Museum of Egyptian Archaeology του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (UCL), το οποίο, στο πλαίσιο της περιοδικής έκθεσης «Ancient Egypt: Digging for Dreams» (2001), αποφάσισε να καλύψει τις μούμιες της έκθεσης με σάβανο το οποίο οι επισκέπτες είχαν την επιλογή να σηκώσουν και, κατά συνέπεια, να αποφασίσουν για το βαθμό αμεσότητας της επαφής, ενώ παράλληλα, όπως και στην έκθεση του Μάντσεστερ, ενθαρρύνονταν να καταγράψουν τις απόψεις τους σχετικά με την παρουσίαση ανθρώπινων καταλοίπων στα μουσεία (MacDonald, 2001 Montserrat, 2001). 9 Όμως, πιστεύουμε ότι η πιο σημαντική νέα τάση συνίσταται στην προσπάθεια συμβιβασμού των δύο αντίθετων οπτικών που βρίσκονται ακριβώς στη βάση του προβλήματος: τα ανθρώπινα κατάλοιπα είναι και άνθρωποι και δεδομένα. Σε ένα πρώτο επίπεδο, έκφραση αυτής της προσπάθειας είναι οι ενημερωτικές πινακίδες που συναντούμε σε μουσεία όπως το Αιγυπτιακό Μουσείο του Μιλάνου, και κυρίως το Βρετανικό Μουσείο (εικ. 1). Παρουσιάζουν τις μούμιες μέσα από προσωπικά στοιχεία για τη ζωή τους (απασχόληση, ηλικία, κατάσταση υγείας) που μας είναι σήμερα γνωστά χάρη στην έρευνα με τη χρήση νέων τεχνολογιών. Το μήνυμα που μεταδίδεται στον επισκέπτη είναι αφενός το μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα ανθρώπινα κατάλοιπα ως πηγές γνώσης και αφετέρου ο απόλυτος σεβασμός του ανθρώπινου στοιχείου που εξασφαλίζουν οι νέες μη καταστρεπτικές μέθοδοι έρευνας που όχι μόνο δεν προκαλούν φθορά, αλλά επιτρέπουν τη σε βάθος έρευνα του νεκρού σώματος χωρίς καν να ανοιχτεί η σαρκοφάγος. 10 Το μήνυμα αυτό, όμως ότι η επιστημονική και η ανθρώπινη πλευρά των σκελετικών καταλοίπων μπορούν να συνυπάρχουν πετυχαίνουν να μεταδώσουν καλύτερα οι περιοδικές εκθέσεις που έχουν θέμα ανθρώπους του παρελθόντος και τη σχέση τους με τον σύγχρονο άνθρωπο. 11 Ξεχωρίζουμε δύο εκθέσεις που οργανώθηκαν στο Λονδίνο μέσα στην τελευταία δεκαετία. Η πρώτη, με τίτλο «London Bodies: the changing shape of Londoners 074 τευχοσ 117

7 05β from prehistoric times to the present day», που παρουσιάστηκε το στο Μουσείο του Λονδίνου, είχε στόχο να δείξει πώς η φυσική μορφολογία των κατοίκων του Λονδίνου άλλαξε στη διάρκεια των αιώνων και, μέσα από αυτό, να ξαναζωντανέψει το άδειο σκηνικό της ιστορίας τα κτίρια και τους δρόμους της πόλης με τις προηγούμενες γενιές κατοίκων που συνεχίζουν να βρίσκονται ανάμεσα στους σύγχρονους Λονδρέζους (Werner, 1998). Στο ίδιο σκεπτικό βασίζεται και η πρόσφατη έκθεση «Skeletons» στην Wellcome Collection (2008), που επιχειρεί να δείξει πώς η επιστημονική μελέτη σκελετικού υλικού συμβάλλει μάλλον παρά απομακρύνει από μια πιο συναισθηματική σχέση με αυτό (εικ. 6). Παρουσιάζει 26 σκελετικά κατάλοιπα κατοίκων του Λονδίνου από τους ρωμαϊκούς χρόνους μέχρι σήμερα που συνοδεύονται από πρόσφατες φωτογραφίες από τη θέση εύρεσής τους (από μια εκκλησία μέχρι ένα εμπορικό κέντρο ή ένα MacDonald s) και πληροφορίες σχετικά με στοιχεία από τη ζωή τους που αποκαλύπτονται χάρη στη συστηματική επιστημονική έρευνά τους (Sergent, 2008). Τα οστά των προγόνων αφηγούνται τις ιστορίες της ζωής τους και, μέσα από αυτές, μιλούν για την πόλη και την κοινωνική γεωγραφία της. Έτσι, η έκθεση προβάλλει τις γοητευτικές και ταυτόχρονα προκλητικές σχέσεις μεταξύ ιατρικής και ιστορίας, ζωής και θανάτου και λειτουργεί ως το μέσο που συνδέει τους νεκρούς με τους ζωντανούς, το παρελθόν με το παρόν. Κλείνοντας θα πρέπει να σημειωθεί ότι κάνει μεγάλη εντύπωση το γεγονός ότι αυτή η διάθεση αλλαγής προέρχεται κυρίως μέσα από τους ίδιους τους ανθρώπους του επαγγέλματος και όχι από τους επισκέπτες των μουσείων (Swain, 2007). Οι συστηματικές μελέτες κοινού δείχνουν ότι το κοινό του δυτικού κόσμου δεν είναι αντίθετο στη μουσειακή παρουσίαση ανθρώπινων καταλοίπων εφόσον εκτίθενται με τον κατάλληλο τρόπο, διαπίστωση που επιβεβαιώνουν και τα υψηλά ποσοστά επισκεψιμότητας εκθέσεων με ανθρώπινα κατάλοιπα. Εξάλλου, το γεγονός ότι οι εκθέσεις αποτελούν συχνά αφορμή για εμπορική εκμετάλλευση (εικ. 7) μπορεί να ιδωθεί σαν μία ακόμη ένδειξη ότι στον δυτικό κόσμο, σε αντίθεση με άλλους πολιτισμούς, τα ανθρώπινα κατάλοιπα έχουν χάσει τον εγγενώς ιερό, συμβολικό τους χαρακτήρα. Επίλογος Παρά την αναμφισβήτητα μακρά και πολυδιάστατη σχέση μας με τα ανθρώπινα κατάλοιπα, το ζήτημα της μουσειακής διαχείρισης και παρουσίασής τους προκαλεί αντιδράσεις. Ανεξάρτητα όμως από τις απόψεις και τα συναισθήματα που δημιουργεί η εκθετική χρήση των ανθρώπινων καταλοίπων ή αντίθετα, η αυξημένη ευαισθητοποίηση από την πλευρά των μουσείων ως προς τον τρόπο παρουσίασής τους, ο σημερινός κριτικός προβληματισμός εκφράζει με τον σαφέστερο τρόπο τη στενή σχέση του θεσμού του μουσείου με την κοινωνία και τον πο- τευχοσ

8 ανθρωπινα καταλοιπα λιτισμό ένα από τα σταθερά χαρακτηριστικά του μουσείου στη διάρκεια της μακράς ιστορίας του και επιβεβαιώνει τη συμβολική του δύναμη, την ιδέα του μουσείου ως ιερού χώρου που «εξαγνίζει» το ανθρώπινο σώμα-έκθεμα και καθιστά πολιτιστικά αποδεκτή την εμπειρία της θέασής του, μια εμπειρία που σε άλλη περίπτωση θα ήταν ανεπίτρεπτη (Μ.Douglas, αναφορά στο Brooks/ Rumsey, 2007). Τέλος, αν και μοιάζει ότι έχουμε να κάνουμε με μια έμμονη ενασχόληση με το έκθεμα-ανθρώπινο σώμα, ουσιαστικά ο προβληματισμός ενισχύει τον σημερινό έντονα ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα του μουσείου, προβάλλοντας ως επίκεντρο τον άνθρωπο-επισκέπτη, του οποίου η σχέση με το μουσείο επηρεάζει αποφασιστικά τις βασικές πτυχές της λειτουργίας του Άποψη της έκθεσης «Skeletons» στην Wellcome Collection, Λονδίνο. Σε μια αίθουσα με χαμηλό φωτισμό και σκούρο χρώμα στους τοίχους εκτίθενται απέριττα 26 σκελετοί κατοίκων του Λονδίνου από τους ρωμαϊκούς χρόνους μέχρι σήμερα. Συνοδεύονται από ισάριθμες φωτεινές οθόνες με σύγχρονες φωτογραφίες των θέσεων εύρεσής τους. Τα οστά των προηγούμενων κατοίκων επιτρέπουν μια μοναδική και προσωπική ματιά στην ιστορία της πόλης. Το παρελθόν επανακατοικείται από τα άτομα εκείνα που ξαναζωντανεύουν χάρη στις ιστορίες που αφηγούνται τα σκελετικά τους κατάλοιπα. 07 Άποψη του πωλητηρίου στην Wellcome Collection, στο πλαίσιο της έκθεσης «Skeletons». 076 τευχοσ

9 Σημειώσεις 1 Η ιστορική αναδρομή αντλεί στοιχεία από: T. Bennett, «The exhibitionary complex», στο D. Boswell/J. Evans (επιμ.), Representing a Nation: A Reader, Routledge, Λονδίνο B. Fontanel, L Odyssée des musées, Editions de la Martinière, Παρίσι A. MacGregor, Curiosity and Enlightenment, Yale University Press, New Haven/Λονδίνο M. Kemp/M. Wallace, Spectacular Bodies: the Art and Science of the Human Body from Leonardo to Now, Hayward Gallery, Λονδίνο C. Quigley, Skulls and Skeletons: Human Bone Collections and Accumulations, McFarland, Λονδίνο Η κατοχή και έκθεσή τους θεωρείται ότι εκφράζουν μια πνευματική παραβίαση (για πολλούς πολιτισμούς είναι εγγενώς ιερά και συνδέονται με νεκρικές δοξασίες και τελετουργίες), μια κοινωνική κατάχρηση και μια πολιτική αδικία. 3 Internal Council of Museums, Museums Association, American Association of Museums. 4 Νative American Graves Protection and Repatriation Act (NAGRA), Department for Culture, Media and Sport, Guidance in the Care of Human Remains in Museums, Για μια διεξοδική και ευρύτερη συζήτηση του ζητήματος του επαναπατρισμού, βλ. M. Brooks /C. Rumsey, «Who knows the fate of his bones? Rethinking the body on display: object, art or human remains», στο S.J. Knell/S. MacLeodd/S. Watson (επιμ.), Museum Revolutions: How Museums Change and Are Changed, Routledge, London V. Cassman κ.ά. (επιμ.), Human Remains: Guide for Museums and Academic Institutions, AltaMira Press, Lanham Md/Οξφόρδη C. Fforde, Collecting the Dead: Archaeology and the Reburial Issue, Duckworth, Λονδίνο C. Fforde κ.ά. (επιμ.), The Dead and their Possessions: Repatriation in Principle, Policy and Practice, Routledge, Λονδίνο P. Gerstenblith, «Museum practice: Legal issues», στο Sh. Macdonald (επιμ.), A Companion to Museum Studies, Blackwell Publishing, Maiden/Λονδίνο 2006, σ J. Lohman /C. Goodnow (επιμ.), Human Remains and Museum Practice, Museum of London, Λονδίνο H. Swain, An Introduction to Museum Archaeology, Cambridge University Press, Cambridge Εποχή κατά την οποία οι ταφές γίνονταν μέσα σε αβαθείς λάκκους στην καυτή έρημο που αφυδάτωνε το σώμα (βλ. σχετικά ΥΠΠΟ-ICOM, Ελληνικό Τμήμα, Ο κόσμος της Αιγύπτου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα C. Andrews, Egyptian Mummies, The British Museum Press, Λονδίνο Η συχνή αναφορά του ονόματος του νεκρού στη σαρκοφάγο καθιστά μούμια και σαρκοφάγο ένα αναπόσπαστο σύνολο. 9 Παρενθετικά θα μπορούσαμε στο σημείο αυτό να επισημάνουμε τον σημαντικό ρόλο του διαδικτύου ως εργαλείου επικοινωνίας του μουσείου με το κοινό ιδιαίτερα στην περίπτωση ενός τόσο αμφιλεγόμενου ζητήματος. Στις ιστοσελίδες τους τα μουσεία ενημερώνουν τον επισκέπτη για την πολιτική τους στο ζήτημα των ανθρώπινων καταλοίπων, δημοσιοποιούν καταλόγους των συγκεκριμένων συλλογών, πληροφορούν το κοινό πριν από την επίσκεψη για τις συγκεκριμένες αίθουσες όπου εκτίθενται ανθρώπινα κατάλοιπα και το ενθαρρύνουν να εμπλακεί ενεργά και να εκφράσει τις απόψεις του για τις επιλογές του μουσείου στο σχετικό blog. 10 Από τη σκοπιά αυτή είναι σημαντικό να αναφέρουμε και την πρόσφατη έκθεση του Βρετανικού Μουσείου (2004) «Mummy: The Inside Story» που εστίαζε σε μια συγκεκριμένη μούμια της συλλογής του μουσείου, του ιερέα Nesperennub από τις Θήβες (22η και 23η Δυναστεία, π.χ.). Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έκθεσης ήταν η προβολή ταινίας 3D, ένα εικονικό «ξετύλιγμα» της μούμιας της οποίας η σαρκοφάγος δεν ανοίχτηκε ποτέ από τότε που τη σφράγισαν οι ταριχευτές (J.H. Taylor, Mummy: The Inside Story, The British Museum Press, Λονδίνο 2004). 11 Τον Απρίλιο του 2008 το Μουσείο του Μάντσεστερ παρουσίασε έκθεση αφιερωμένη στον Άνθρωπο του Lindow (το ανώτερο φυσικά διατηρημένο τμήμα του σώματος ενός ανθρώπου της Εποχής του Σιδήρου, μέσα 1ου αι. π.χ.), η οποία οργανωνόταν γύρω από τις αφηγήσεις σύγχρονων ανθρώπων που με κάποιο τρόπο η ζωή τους συνδέθηκε μαζί του. Βιβλιογραφία Andrews C., Egyptian Mummies, The British Museum Press, Λονδίνο Bennett T., «The exhibitionary complex», στο D. Boswell/J. Evans (επιμ.), Representing a Nation: A Reader, Routledge, Λονδίνο Brooks M./C. Rumsey, «Who knows the fate of his bones? Rethinking the body on display: object, art or human remains», στο S.J. Knell/S. MacLeodd/S. Watson (επιμ.), Museum Revolutions: How Museums Change and Are Changed, Routledge, London Cassman V./N. Odegaard/J. Powell (επιμ.), Human Remains: Guide for Museums and Academic Institutions, AltaMira Press, Lanham Md/Οξφόρδη Fforde C., Collecting the Dead: Archaeology and the Reburial Issue, Duckworth, Λονδίνο Fforde C./J. Hubert/P. Turnbull (επιμ.), The Dead and their Possessions: Repatriation in Principle, Policy and Practice, Routledge, Λονδίνο Fontanel B., L Odyssée des musées, Editions de la Martinière, Παρίσι Gerstenblith P., «Museum practice: Legal issues», στο Sh. Macdonald (επιμ.), A Companion to Museum Studies, Blackwell Publishing, Maiden/Λονδίνο 2006, σ Kemp M./M. Wallace, Spectacular Bodies: the Art and Science of the Human Body from Leonardo to Now, Hayward Gallery, Λονδίνο Lohman J. /C. Goodnow (επιμ.), Human Remains and Museum Practice, Museum of London, Λονδίνο MacDonald S., An Experiment in Access, ICOM International Conference, Βαρκελώνη On-line στη διεύθυνση publicus.culture.hu-berlin.de/ umac/2001/macdonald.html (τελευταία επίσκεψη ) MacGregor A., Curiosity and Enlightenment, Yale University Press, New Haven/ Λονδίνο Montserrat D., Ancient Egypt. Digging for Dreams, Glasgow City Council, Cultural and Leisure Services, Glasgow Quigley C., Skulls and Skeletons: Human Bone Collections and Accumulations, McFarland, Λονδίνο Schnapp A., Η κατάκτηση του παρελθόντος. Οι απαρχές της αρχαιολογίας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο Sergent E.J., Skeletons: London s Buried Bones, Wellcome Trust, Λονδίνο Swain H., An Introduction to Museum Archaeology, Cambridge University Press, Cambridge Taylor J.H., Mummy: The Inside Story, The British Museum Press, Λονδίνο Werner A. (επιμ.), London Bodies: the Changing Shape of Londoners from Prehistoric Times to the Present Day, Museum of London, Λονδίνο ΥΠΠΟ-ICOM, Ελληνικό Τμήμα, Ο κόσμος της Αιγύπτου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα τευχοσ

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι περιγραφή της δράσης Χρήστος Γκοτζαρίδης Φυσικός ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Μικρή Περιγραφή: Οι μαθητές θα παρακολουθήσουν μία ιστορία, για την εξέλιξη των

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία

Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία Κωδικός Μαθήματος: ΚΤ1390 Διδάσκων: Νίκη Νικονάνου, niknik@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 5ο Μονάδες ECTS: 5 Περιγραφή του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )»

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Διοργάνωση Συνδιοργάνωση Συνεργαζόμενοι φορείς Σχολικοί Σύμβουλοι Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ

ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ Μαρία Οικονόμου (Πανεπιστήμιο Γλασκώβης & Πανεπιστήμιο Αιγαίου) Λευκωσία, 14 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

http://kdl.kyvl.org/cgi/b/bib/bib-idx?c=eadimages;cc=eadimages;page=simple

http://kdl.kyvl.org/cgi/b/bib/bib-idx?c=eadimages;cc=eadimages;page=simple ΚΕΙΜΕΝΑ ΣΕ ΜΟΡΦΗ pdf/doc http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/ http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/chrkonstantinidou/ http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/media/ http://www.soc.uoc.gr/socmedia/socmedia/chrkonstantinidou/pms

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μουσειολογία και Εκπαίδευση Ενότητα 3η: Επιστημονική Μουσειολογία και Μουσεία ΦΕΤ

Μουσειολογία και Εκπαίδευση Ενότητα 3η: Επιστημονική Μουσειολογία και Μουσεία ΦΕΤ Μουσειολογία και Εκπαίδευση Ενότητα 3η: Επιστημονική Μουσειολογία και Μουσεία ΦΕΤ Δημήτρης Κολιόπουλος Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Μαθήματος - Διάγραμμα Μαθημάτων

Περιεχόμενα Μαθήματος - Διάγραμμα Μαθημάτων Μουσειολογία Ι 1ΜΟ 209 Μάθημα Υποχρεωτικό 3 ου έτους, 5 ου εξαμήνου, κατεύθυνσης Μουσειολογίας Ιστοσελίδα μαθήματος: http://www.aegean.gr/culturaltec/meconomou/ Διδάσκουσα: Μαρία Οικονόμου E-mail: m.economou@aegean.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μορφή μαθήματος. Ερωτήσεις «γνωριμίας» Οι σελίδες του μαθήματος. Θεματικοί άξονες. Ατζέντα μαθήματος. Πληροφορική, Νέες Tεχνολογίες και Μουσεία

Μορφή μαθήματος. Ερωτήσεις «γνωριμίας» Οι σελίδες του μαθήματος. Θεματικοί άξονες. Ατζέντα μαθήματος. Πληροφορική, Νέες Tεχνολογίες και Μουσεία Μορφή μαθήματος Πληροφορική, Νέες Tεχνολογίες και Μουσεία ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣA: ΜΑΡΙΑ ΡΟΥΣΣΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

DaVinci Σχολικό Έτος: 2012-2013 Ανατομία και Ιατρική

DaVinci Σχολικό Έτος: 2012-2013 Ανατομία και Ιατρική DaVinci Σχολικό Έτος: 2012-2013 Ανατομία και Ιατρική Υπεύθυνοι καθηγητές: Ζούλας Δημ. Αδαμάρα Αθαν. { Εργασία των μαθητών: Psyco Killers Πεταλωτή Χρήστου Σέρβου Αθανάσιου Χατζηγκόντζιου Χάρη Χατζηπαυλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ που επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη στην περιοχή την προσδιορίσουμε από τον ερχομό των προσφύγων. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ.Παραδόσεις, έθιμα λαϊκή και θρησκευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Εθνογραφία: Διαμορφώνοντας το σύγχρονο πεδίο. Ενότητα 10: Η εθνογραφία έξω από το πανεπιστήμιο ΙΙ: Το μουσείο Ελένη Μπουμπάρη

Εθνογραφία: Διαμορφώνοντας το σύγχρονο πεδίο. Ενότητα 10: Η εθνογραφία έξω από το πανεπιστήμιο ΙΙ: Το μουσείο Ελένη Μπουμπάρη Εθνογραφία: Διαμορφώνοντας το σύγχρονο πεδίο Ενότητα 10: Η εθνογραφία έξω από το πανεπιστήμιο ΙΙ: Το μουσείο Ελένη Μπουμπάρη TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

«Οι καθημερινές δραστηριότητες στην πόλη» Β. Καρβουντζή, Μ. Παπαβασιλείου

«Οι καθημερινές δραστηριότητες στην πόλη» Β. Καρβουντζή, Μ. Παπαβασιλείου Η ανάμειξη των δραστηριοτήτων στην πόλη επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες. Το περιβάλλον (φυσικό και ανθρωπογενές) είναι ένας από τους παράγοντες που επηρεάζει τις δραστηριότητες. Β. Καρβουντζή, Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Σχολείο: ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ, ΛΕΜΕΣΟΣ Τάξη: Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Μύθοι μέσα από Ψηφιδωτά»

«Μύθοι μέσα από Ψηφιδωτά» «Μύθοι μέσα από Ψηφιδωτά» ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΤΑΞΕΙΣ: Δ - Στ ΟΜΑΔΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2014 Τάξεις: Δ - Στ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μύθοι μέσα από Ψηφιδωτά Διάρκεια: 8 12 Μαθήματα Χ 40 λεπτά (ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών.

Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών. Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών. Εισαγωγικός τομέας και προκαταρτική φάση Μικρή Περιγραφή: Το παρόν σχέδιο μαθήματος σχεδιάστηκε με σκοπό την αναδόμηση των ιδεών των μαθητών γύρω από τις αποστάσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας:

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας: «ΘΑΛΗΣ: Ενίσχυση της Διεπιστημονικής ή και Διιδρυματικής έρευνας και καινοτομίας με δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό μέσω της διενέργειας βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό 1 Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό Τα δύο τεύχη Ιστορίας-Γεωγραφίας αποτελούν δειγματικές διδακτικές ενότητες οι οποίες μπορούν να μυήσουν αποτελεσματικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας Οδηγός Συµµετοχής Το «Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας» είναι πρωτοβουλία και δράση της Κίνησης «ΔΙΑ-ΛΟΓΟΣ-ΔΡΑΣΗ», µε την υποστήριξη του Τµήµατος Δηµοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Συνθεση πινακίδας παρουσίασης συνθετικά και γεωμετρικά στοιχεία Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγήτρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Χαίρε και Πίει ή αλλιώς στην υγειά μας!»

1. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Χαίρε και Πίει ή αλλιώς στην υγειά μας!» ΑΘΗΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται Εκπαιδευτικά Προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ 31/01/2014 ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΕΡΟΥΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Α/ΘΜΙΑΣ 4 Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΧΑΝΙΩΝ Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ & ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εισαγωγή Σχολείο και Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ο μικρόκοσμος μας Βαθμίδα: 3 Τάξη: Στ Διάρκεια: 3 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον κόσμο γύρω τους.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του, για τη σχολική χρονιά 2014-2015 (διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Νίκης 33, 105 57, Αθήνα Τηλ.: 210 3314837, Fax: 210 3212785, E-mail: mail@ipem-doe.gr

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Νίκης 33, 105 57, Αθήνα Τηλ.: 210 3314837, Fax: 210 3212785, E-mail: mail@ipem-doe.gr Αθήνα, 24.03.2015 Αριθ. Πρωτ.:894 Πληροφορίες: Γ. Γιούρντας, Ν. Υφαντόπουλος Τηλ. 210 3314837 e-mail: mail@ipem-doe.gr Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος Συμμετοχής στις Επιμορφωτικές Πρωτοβουλίες του ΙΠΕΜ/ΔΟΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βεργίνα. digitalarchive

Βεργίνα. digitalarchive digitalarchive Βεργίνα publishing by tag Πόλη του Νομού Ημαθίας στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Η Βεργίνα απέκτησε ιστορική σημασία μετά την ανακάλυψη του τάφου του Φιλίππου Β, πατέρα του Μεγάλου

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια αυτά, το 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριό μας θα απασχολήσουν ζητήματα όπως:

Στα πλαίσια αυτά, το 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριό μας θα απασχολήσουν ζητήματα όπως: 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οι Φυσικές Επιστήμες στο Νηπιαγωγείο H Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην εκπαίδευση, επιμόρφωση, μετεκπαίδευση των Νηπιαγωγών Αθήνα, 19 21 Δεκεμβρίου 2014 Οργάνωση Τμήμα Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγικά Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός. Μια πρόσκληση πρόκληση!

Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός. Μια πρόσκληση πρόκληση! Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός Μια πρόσκληση πρόκληση! Βασικές αρχές: Τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, όλα τα αρχαία ερείπια ως φορείς πανανθρώπινης μνήμης συνιστούν απόλυτη αξία a value per

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α )

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Τάξη Γ Γυμνασίου Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Διδακτική Ενότητα προς ανάπτυξη: Κεφάλαιο Α - Διδακτική Ενότητα 5: «Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1) Τα Annales. Μια «μικρή διανοητική επανάσταση» στο πεδίο της Ιστοριογραφίας Ρίκα Μπενβενίστε

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα