Αλληλογραφία: Δρ. Δημήτριος Χανιώτης, Τηλ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αλληλογραφία: Δρ. Δημήτριος Χανιώτης, Τηλ. 6973049444 E-mail: chaniotisdimitris@gmail.com"

Transcript

1 49 Διατροφικές συνήθειες και αξιολόγηση του βαθμού παχυσαρκίας σε μαθητές Δημοτικών Σχολείων του λεκανοπεδίου Αττικής την περίοδο στα πλαίσια προγράμματος Σχολικής Υγείας Δημήτριος Ι. Χανιώτης 1,2, Σύλβια Μπότσαρη, Παναγιώτα Μικελοπούλου, Φραγκίσκος Χανιώτης 1 1. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (ΤΕΙ) Αθήνας, Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) 2. Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ), Κέντρο Κλινικής Έρευνας, Τομέας Καρδιάς Αγγείων Περίληψη Αλληλογραφία: Δρ. Δημήτριος Χανιώτης, Τηλ Στις χώρες του δυτικού κόσμου καθώς και στην Ελλάδα, η παχυσαρκία αποτελεί ένα αναγνωρισμένο πρόβλημα, μια χρόνια και νοσογόνο κατάσταση, η οποία έχει τάση αύξησης με την πάροδο των χρόνων. Αιτίες της δημιουργίας παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία είναι οι ακόλουθες: η επίδραση του κοινωνικού και οικογενειακού περιβάλλοντος, η επίδραση της τηλεόρασης, της καθιστικής ζωής και της μειωμένης φυσικής δραστηριότητας, η αυξημένη κατανάλωση λίπους, αναψυκτικών και «fast-food», η επίδραση της κληρονομικότητας καθώς και οι ορμονικοί, ψυχολογικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες. Η παχυσαρκία είναι ισχυρός προδιαθεσικός παράγοντας για παχυσαρκία και στην ενήλικη ζωή. Τα παχύσαρκα και υπέρβαρα παιδιά καθώς και ενήλικες παρουσιάζουν το Μεταβολικό Σύνδρομο, καρδιακές επιπλοκές και άλλες παθήσεις. Το πρόβλημα της παχυσαρκίας καθιστά επιτακτική την ανάγκη της αντιμετώπισης του αλλά και της πρόληψης του. Η παιδική παχυσαρκία μπορεί να αντιμετωπιστεί πρωτίστως με τη βοήθεια της οικογένειας, αφού ο ρόλος των γονέων είναι σημαντικότατος. Θεραπευτικά μέσα αποτελούν ο διαιτητικός έλεγχος, η φυσική δραστηριότητα, η τροποποίηση της συμπεριφοράς και τα μη συμβατικά θεραπευτικά μέσα για περιστατικά με ακραίο βαθμό παχυσαρκίας. Βέβαια, η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη μέσω της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να υπάρξουν προληπτικές παρεμβάσεις στο σύστημα υγείας, στην εκπαίδευση του παιδιού και της οικογένειας, στην επιλογή μιας ισορροπημένης δίαιτας και στην προώθηση της σωματικής άσκησης. Επιπλέον, η πολιτεία οφείλει να παρέμβει στο πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας παίρνοντας μέτρα για την πρόληψη του. Σημαντικός επίσης αποτελεί και ο ρόλος του Επισκέπτη Υγείας στα σχολεία με την εφαρμογή προγραμμάτων διατροφικής αγωγής. Από τη μελέτη που κάναμε σε μαθητές δημοτικών σχολείων της ευρύτερης περιοχής των Αθηναίων στηριζόμενη σε ερωτηματολόγια, το ποσοστό των υπέρβαρων (24,2%) ή παχύσαρκων (11,1%) παιδιών είναι υψηλό (συνολικά 35,3%). Χαμηλή φυσική δραστηριότητα και παθητικός τρόπος ζωής με καθήλωση στην οθόνη καταγράφεται στο 61,2%, ενώ σε αθλητικές δραστηριότητες συμμετέχει μόνο το 33,8% Τα περισσότερα παιδιά έχουν 4 ή 5 γεύματα καθημερινά αλλά πλήρες πρωϊνό γεύμα λαμβάνει μόνο το 53,3%. Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι 68,3% των 49

2 50 παιδιών δεν προσθέτει επιπλέον αλάτι στα γεύματα, 64,9% συνηθίζει να τρώει 1-2 φορές την εβδομάδα όσπρια, το 58,8% κι 45,9% καταναλώνει τουλάχιστον 1 φρούτο και μία μερίδα λαχανικών αντίστοιχα, ενώ το 50,4% αποφεύγει να καταναλώνει επεξεργασμένα τρόφιμα τύπου junk food. Από τα πορίσματα της μελέτης αποδεικνύεται πως τα αίτια της παχυσαρκίας είναι κοινωνικά και η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα ενός περιβάλλοντος που ευνοεί την περιορισμένη φυσική δραστηριότητα και την αυξημένη κατανάλωση θερμίδων. Η λύση στο πρόβλημα της παχυσαρκίας είναι σύνθετη αφού απαιτείται η παρέμβαση όλων μας. Στόχος επομένως της μελέτης μας ήταν να ευαισθητοποιήσουμε τα παιδιά και τους γονείς τους με παροχή γνώσεων, να ενεργοποιήσουμε την κριτική σκέψη των παιδιών και να αφυπνίσουμε όλους τους παράγοντες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη τους. Τέλος, ελπίδα μας είναι η αλλαγή στάσης όλων μας σε θέματα υγείας και κυρίως στην υγιεινή διατροφή και σωματική δραστηριότητα των παιδιών. Λέξεις κλειδιά: Σχολική Υγεία, Διατροφικές συνήθειες, Παιδική Παχυσαρκία, Έλληνες μαθητές. Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία είναι μία χρόνια, νοσογόνος κατάσταση, η οποία αυξάνεται με ταχύς ρυθμούς σε όλες τις χώρες του κόσμου και η εμφάνισή της παίρνει επιδημικές διαστάσεις. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO, 2010) περιγράφει την παχυσαρκία σήμερα «ως ένα κραυγαλέο, οφθαλμοφανές και παραμελημένο παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας», με τον όρο «globesity». Στα δεδομένα του Childhood Obesity Report (IOTF, 2004), φαίνεται ότι το 2000 το 31% των ελληνοπαίδων ηλικίας 6-10 ετών ήταν υπέρβαρα και παχύσαρκα, αντίστοιχα στην Ιταλία 36%, στη Μάλτα 35%, στην Ισπανία 30%, στο Ην. Βασίλειο 22%, ενώ στη Γαλλία από 3% το 1963, 6% το 1977 και 10% το 1990 έφτασε το 2000 στο 16%. Στα υψηλότερα ποσοστά μαζί με την Ευρώπη συγκαταλέγεται και η Αμερική όπου ο επιπολασμός σε υπέρβαρα ή παχύσαρκα παιδιά 6-11 ετών από το 1980 έως και το 2003 διπλασιάστηκε. (Kaare R et al, 2003). Ενδεικτικά, στις Μεσογειακές Χώρες το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών είναι 10-15% μεγαλύτερο από τις Σκανδιναβικές. (Dehghan M et al, 2005). Ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι, η παχυσαρκία προκαλεί στα παιδιάμειωμένη λειτουργική ικανότητα και αρνητικές συνέπειες στον ψυχολογικό τους τομέα και παράλληλα είναι παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου (EUFIC, 2003). Επομένως, η διερεύνηση των διατροφικών συνήθειών και γενικότερα του τρόπου ζωής που οδηγεί στην παιδική παχυσαρκία ανάγεται σε προτεραιότητα της δημόσιας υγείας, όχι μόνο για την αποφυγή προβλημάτων υγείας που συνδέονται άμεσα με τη παχυσαρκία, αλλά επίσης και για την πρόληψη μεταγενέστερων επιπλοκών κατά την ενηλικίωση. Στον περιορισμό όμως του προβλήματος σημαντικός είναι ο ρόλος κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων και ιδιαίτερα η εφαρμογή στρατηγικών πρόληψης, κυρίως στα σχολεία και στην οικογένεια.(τζαμτζής Γ, κ.ά, 2005). Σκοπός, λοιπόν, της παρούσας εργασίας ήταν να καταγραφούν οι διατροφικές συνήθειες και να αξιολογηθεί ο βαθμός παχυσαρκίας σε παιδιά από διάφορα δημοτικά σχολεία του λεκανοπεδίου Αττικής στα πλαίσια προγράμματος Σχολικής Υγείας. (3), 5,, May

3 51 Μεθοδολογία Δείγμα: Στην παρούσα επιδημιολογική μελέτη συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες δημοτικών σχολείων του λεκανοπεδίου Αττικής. Συνολικά συμμετείχαν 2065 παιδιά (αγόρια 49% n= 1001, κορίτσια 51% n=1064), ηλικίας 6-12 ετών και χρησιμοποιήθηκε κατάλληλα δομημένο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης συχνότητας διατροφικών συνηθειών, ενσωματωμένο στην κάρτα υγείας του μαθητή για τις ανάγκες της έρευνας. Η συμπλήρωση έγινε από μαθητές με εθελοντική συμμετοχή και με τη σύμφωνη γνώμη γονέων και δασκάλων και κυρίως με τη βοήθεια και υποστήριξη φοιτητών Επισκεπτών Υγείας στα πλαίσια άσκησης του εργαστηρίου Σχολικής Υγείας, εγκεκριμένου από το ΥΠΕΠΘ, τα ακαδημαϊκά έτη Για την ταξινόμηση των παιδιών σε «φυσιολογικά», «υπέρβαρα» και «παχύσαρκα» χρησιμοποιήθηκαν οι καμπύλες ανάπτυξης για παιδιά και εφήβους (Cole et al, 2000), όπως αυτές υιοθετήθηκαν από την IOTF (International Obesity Task Force). Διαδικασία μετρήσεων: Οι μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν αφορούσαν την αξιολόγηση των σωματομετρικών χαρακτηριστικών (σωματική μάζα και ύψος από όρθια θέση). Από τα σωματομετρικά χαρακτηριστικά υπολογίστηκε ο Δείκτης Μάζας Σώματος ανά φύλο και ηλικία, σύμφωνα με την εξίσωση του IOTF, η οποία είναι το πηλίκο του βάρους διά του ύψους στο τετράγωνο [ΔΜΣ= Βάρος (kg) / Ύψος από όρθια θέση 2 (m)]. (Cole et al, 2000) Όργανα μέτρησης: Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν φορητός ζυγός και αναστημόμετρο SECA με πολύ καλή αξιοπιστία και ακρίβεια στις μετρήσεις. Στατιστική ανάλυση: Για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων περιγραφικής στατιστικής έγινε χρήση Η/Υ με ανάλυση και επεξεργασία σε πακέτο φύλλων υπολογισμών (Excel) και στο στατιστικό πακέτο SPSS v.16. Αποτελέσματα Πίνακας 1: Συγκεντρωτική κατανομή συχνοτήτων του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) των αγοριών ηλικίας 6-12 ετών Ηλικία σε έτη. Μέση Μικρότερη Μέγιστη Ν ΔΤ SD τιμή. τιμή. τιμή. Q25 Q50 Q ,77 16,51 2,67 9,74 24,10 15,06 16,51 18, ,09 16,76 2,74 7,39 25,62 15,20 16,76 18, ,10 17,58 3,16 9,56 28,15 16,09 17,58 19, ,82 19,22 4,07 12,80 37,20 16,32 19,22 22, ,43 19,17 3,57 12,72 34,13 16,72 19,17 21, ,51 19,47 6,10 12,84 67,40 17,11 19,47 22, ,07 19,74 5,15 16,23 32,79 16,58 19,74 25,10 Ν: Συχνότητα ΔΤ: Διάμεση τιμή SD: Σταθερά απόκλιση, Q: τεταρτημόρια 25,50,75 51

4 52 Πίνακας 2: Συγκεντρωτική κατανομή συχνοτήτων του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) των κοριτσιών ηλικίας 6-12 ετών Ηλικία Μέση Μικρότερη Μέγιστη σε έτη. Ν ΔΤ SD τιμή. τιμή. τιμή. Q25 Q50 Q ,67 16,39 2,38 9,38 24,85 15,05 16,39 18, ,28 16,7 2,71 9,16 25,83 15,46 16,79 18, ,01 17,53 3,23 8,33 27,85 15,82 17,53 20, ,56 18,10 3,39 10,58 26,94 15,92 18,10 20, ,72 19,14 3,88 13,20 37,90 16,87 19,14 21, ,22 19,81 4,03 12,57 32,39 17,35 19,81 20, ,20 18,08 3,85 15,15 26,90 15,76 18,08 22,13 Ν: Συχνότητα ΕΤ: Διάμεση τιμή SD: Σταθερά απόκλιση Q: τεταρτημόρια 25,50,75 Αναφορικά λοιπόν με το παράγοντα φύλο, όπως παρατηρούμε στο παρακάτω γράφημα, τα αγόρια του δείγματός μας, εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά παχυσαρκίας της τάξης του 5,83% συγκριτικά με τα κορίτσια που αγγίζουν το 5,31%. Γράφημα 1,2: Κατανομή συχνοτήτων φυσιολογικών, υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών ανά φύλο Αναλυτικά και μετά από ηλικιακή κατηγοριοποίηση των παιδιών του δείγματός μας σε φυσιολογικά, υπέρβαρα και παχύσαρκα, παρατηρούμε ότι στην ηλικία των 9 ετών τα αγόρια παρουσιάζουν μια απότομη αύξηση της τιμής του Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) και συγκεντρώνουν ποσοστό 9,12% στη κατηγορία «παχύσαρκα». Παράλληλα τα κορίτσια της ίδιας ηλικιακής ομάδας συγκεντρώνουν ποσοστό παχυσαρκίας 5,97%, το οποίο είναι το υψηλότερο σημείο σε ολόκληρο το ηλικιακό φάσμα της ομάδας των κοριτσιών. 40,0% 30,0% 34,06% 20,0% 10,0% 12,49% 5,31% ΚΟΡΙΤΣΙΑ Π Ο Σ Ο Σ Τ Ο 0,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% 30,6% ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ 11,71% ΥΠΕΡΒΑΡΑ BMI 5,83% ΠΑΧΥΣΑΡΚΑ ΑΓΟΡΙΑ Αξίζει να σημειωθεί ότι από την ηλικία των 6 ετών έως και την ηλικία των 9 ετών τα κορίτσια υπερτερούν στη κατηγορία «υπέρβαρα» δίνοντας όμως τη θέση τους στα αγόρια που στην ηλικία των 10 ετών συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό υπέρβαρου 17,11% σε όλο το ηλικιακό φάσμα 6-12 ετών αγοριών και κοριτσιών. Παράλληλα στη κατηγορία «παχύσαρκα» τα πρωτεία έχουν και πάλι τα αγόρια που από την ηλικία των 6 ετών εμφανίζουν μία σταδιακή σημαντική αύξηση, που κορυφώνεται στην ηλικία των 9 ετών όπως προαναφέραμε. ΦΥΛΟ (3), 5,, May

5 53 ΝΑΙ 80,40% Γράφημα 3: Κατανομή συχνοτήτων ημερήσιας κατανάλωσης πρωινού γεύματος ΟΧΙ 19,60% ΠΟΤΕ 68,30% Γράφημα 4: Κατανομή συχνοτήτων για την αξιολόγηση κατανάλωσης αλατιού ΠΑΝΤΑ 2,10% ΣΥΧΝΑ 8,50% ΣΠΑΝΙΑ 21,10% Συνεχίζοντας, καταγράψαμε τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών στη διάρκεια της ημέρας. Ενδεικτικά, το γράφημα που ακολουθεί αντικατοπτρίζει την εικόνα της ημερήσιας κατανάλωσης πρωινού. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι μαθητές, με ποσοστό 80,4%, δηλαδή οι 1638 από τους 2065, παίρνουν ανελλιπώς το πρωινό τους καθημερινά, είναι αρκετά σημαντικό για τη διατροφή τους. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι το 53,3% δεν καταναλώνει επαρκές πρωινό. Και λέγοντας «επαρκές πρωινό» εννοούμε κάτι περισσότερο από ένα ποτήρι γάλα ή χυμό, δηλαδή ο συνδυασμός τους με κάποια στερεά τροφή. Όσο αφορά, τα υπόλοιπα γεύματα της ημέρας, οι μαθητές αρέσκονται στο να καταναλώνουν δεκατιανό, μεσημεριανό, απογευματινό και βραδινό με ποσοστά 78,9%, 96,1%, 56%, 82,8% αντίστοιχα. Αναλύοντας περισσότερο τα παραπάνω κύρια γεύματα αναδείχτηκαν οι εβδομαδιαίες τροφικές προτιμήσεις των παιδιών. Γράφημα 5: Κατανομή συχνοτήτων για την αξιολόγηση κατανάλωσης τροφής σε σταθερές ώρες ΣΥΧΝΑ 36,40% ΣΠΑΝΙΑ 18,90% ΠΑΝΤΑ ΠΟΤΕ 8% 36,70% Οι πληροφορίες λοιπόν που αντλούμε αφορούν τη συχνότητα κατανάλωσης κόκκινου κρέατος, πουλερικών και ψαριών με πολύ υψηλά ποσοστά που αγγίζουν το 66,8%, το 77,6% και το 69,8% αντίστοιχα 1-2 φορές την εβδομάδα. Ένα ευχάριστο γεγονός είναι ότι το 58,8% των μαθητών καταναλώνει τουλάχιστον ένα φρούτο καθημερινά και περίπου οι μισοί 45,9% προσθέτουν τα λαχανικά στα κύρια γεύματα της ημέρας τους. Ενώ καταναλώνουν όσπρια σε ποσοστό 64,9%, 1-2 φορές την εβδομάδα. Επισημαίνουμε, ότι το δείγμα μας δεν έχει καταναλώνει ποτέ επεξεργασμένα μικρογεύματα με ανθυγιεινό προφίλ όπως γαριδάκια σε ποσοστό 50,4% ενώ μόλις το 4,6% ανέφερε καθημερινή κατανάλωση. Σημαντικό είναι να προσθέσουμε ότι τα παιδιά του δείγματός μας σε ποσοστό 68,3% δεν χρησιμοποιούν ποτέ επιπλέον αλάτι στις τροφές τους, κάτι που είναι θεμιτό, ενώ μόλις το 2,1% που αντιστοιχεί σε 42 μαθητές προσθέτουν πάντα αλάτι στο φαγητό τους. Επιπροσθέτως, όπως προκύπτει και από το γράφημα το μεγαλύτερο ποσοστό του δείγματός μας, δηλαδή το 36,7% των μαθητών δηλώνει ότι τρώει πάντα τις ίδιες ώρες. Και όπως παρατηρήσαμε το 54,8% επιλέγουν να τρώνε συντροφιά με τα μέλη της οικογένειας τους, ενώ μόλις το 5,5% των μαθητών τρώνε μόνοι μπροστά στη τηλεόραση ή στον ηλεκτρονικό 53

6 54 υπολογιστή. Στην ερώτηση του ερωτηματολογίου, που αντιστοιχούν οι παρακάτω πίνακες, οι μαθητές είχαν την επιλογή για περισσότερες από μία ή και καθόλου απαντήσεις. Τα υψηλότερα ποσοστά συγκεντρώνονται στη κατηγορία των παθητικών δραστηριοτήτων, με πρώτη επιλογή την παρακολούθηση τηλεόρασης 61,20% ενώ ακολουθεί με μικρή διαφορά το διάβασμα με 51,50%. Στον αντίποδα αυτών, βρίσκουμε ότι το 60% αρέσκεται στις βόλτες 1-2 φορές εβδομαδιαίως και το 33,8% δραστηριοποιείται στον αθλητισμό, δραστηριότητες οι οποίες κατατάσσονται στις ενεργητικές. Πίνακας 3: Κατανομή συχνοτήτων των δραστηριοτήτων των μαθητών στον ελεύθερο χρόνο τους. «Παθητικές δραστηριότητες» ΔΙΑΒΑΣΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΗΛ.ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ 51,50% 27,80% 61,20% 15,10% 5-6 ΦΟΡΕΣ ΕΒΔ/ΑΙΩΣ 8,40% 9,50% 11,10% 5,00% 3-4 ΦΟΡΕΣ ΕΒΔ/ΑΙΩΣ 8,30% 20,20% 13,20% 11,20% 1-2 ΦΟΡΕΣ ΕΒΔ/ΑΙΩΣ 20,10% 31,00% 13,50% 26,60% ΠΟΤΕ 11,80% 11,50% 1,00% 42,10% «Ενεργητικές δραστηριότητες» ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΒΟΛΤΕΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ 50,00% 13,90% 11,30% 5-6 ΦΟΡΕΣ ΕΒΔ/ΑΙΩΣ 11,60% 6,50% 5,60% 3-4 ΦΟΡΕΣ ΕΒΔ/ΑΙΩΣ 15,50% 21,30% 17,50% 1-2 ΦΟΡΕΣ ΕΒΔ/ΑΙΩΣ 18,90% 33,80% 60,00% ΠΟΤΕ 3,90% 24,60% 5,50% Τέλος, άξιο προσοχής είναι το γεγονός ότι ποσοστό 42,1% των παιδιών του δείγματός μας, δήλωσαν ότι δεν σπαταλούν τον ελεύθερο τους χρόνο, παίζοντας κάθε είδους ηλεκτρονικά παιχνίδια. Από τη συγκριτική αξιολόγηση των διατροφικών συνηθειών με το Δείκτη Μάζας Σώματος (Δ.Μ.Σ.) αγοριών και κοριτσιών του συνόλου του δείγματός μας, διαπιστώνεται σε βαθμό στατιστικής σημαντικότητας ότι ο Δ.Μ.Σ συσχετίζεται με κατηγορίες τροφίμων όπως αναλύονται παρακάτω Σε ένα μοντέλο γραμμικής πολυπαραγοντικής ανάλυσης, (multiple regression model), διαφαίνεται ότι τα τρόφιμα που παίζουν καθοριστικό ρόλο στο Δ.Μ.Σ ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας είναι τα αυγά, τα ψάρια, τα δημητριακά, τα όσπρια και τα ανθυγιεινά σνακ (γαριδάκια, πατατάκια και άλλες νόστιμες λιχουδιές). Συγκεκριμένα, θετικά συσχετίζονται, (αυξανομένης της συχνότητας κατανάλωσης αυξάνεται ο Δ.Μ.Σ), το αυγό, τα δημητριακά και τα ανθυγιεινά σνακ ενώ αρνητικά, (αυξανομένης της συχνότητας κατανάλωσης μειώνεται ο Δ.Μ.Σ), τα ψάρια και τα όσπρια. Γεγονός που συνηγορεί υπέρ μιας ισορροπημένης και υγιεινής δίαιτας με βάση το μεσογειακό πρότυπο διατροφής. (3), 5,, May

7 55 Συζήτηση -Συμπεράσματα Η παχυσαρκία αποτελεί μία από τις συχνότερες διαταραχές διατροφής και υπάρχει μια παγκόσμια τάση για αύξηση της συχνότητας και ιδιαίτερα της παιδικής παχυσαρκίας, η οποία αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό πρόβλημα υγείας.( Kimm SY, Obarzanek E., 2002). Όσον αφορά στον ορισμό της παιδικής παχυσαρκίας, δεν υπάρχει διεθνής συμφωνία. Η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία (American Academy of Pediatrics) προτείνει τα παιδιά με Δείκτη Μάζας Σώματος (Δ.Μ.Σ.) υψηλότερο από την 85 η Εκατοστιαία Θέση (Ε.Θ.) να θεωρούνται υπέρβαρα ή σε κίνδυνο για παχυσαρκία και τα παιδιά με Δ.Μ.Σ. υψηλότερο από την 95 η Ε.Θ. να θεωρούνται παχύσαρκα.( Barlow SE, Dietz WH., 1988). Όμως, οι εκατοστιαίες αυτές θέσεις δεν συσχετίζονται αποδεδειγμένα με αυξημένο κίνδυνο νοσηρότητας, ούτε μπορούν να εφαρμοστούν για όλες τις χώρες. Η Διεθνής Ομάδα Έρευνας Παχυσαρκίας (International Obesity Task Force) συνέδεσε τα όρια που σχετίζονται στους ενήλικες με γνωστό κίνδυνο υγείας (Δ.Μ.Σ. 25kg/m 2 και 30kg/m 2 ) με όρια για τα παιδιά που βασίζονται σε στοιχεία από έξι μεγάλες εθνικές αντιπροσωπευτικές διαστρωματικές μελέτες.( Cole TJ, et al, 2000).Ο πληθυσμός της μελέτης μας, δεν έχει επιλεγεί έτσι ώστε να είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα του παιδικού πληθυσμού της περιοχής της Αττικής. Επιχειρήσαμε να κάνουμε μια επιδημιολογική, περιγραφική μελέτη στηριζόμενη σε ερωτηματολόγια πού συμπληρώθηκαν στα πλαίσια της εκπόνησης του εργαστηριακού μαθήματος «Σχολική Υγεία» του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Αθήνας, του τμήματος Επισκεπτών- τριων Υγείας, κατά το χρονικό διάστημα 2002 έως Σκοπός μας ήταν η αξιολόγηση των διατροφικών και διαιτητικών συνηθειών των μαθητών της δημοτικής εκπαίδευσης καθώς και η καταγραφή της συχνότητας της παιδικής παχυσαρκίας μέσω της σύγκρισης με το Δ.Μ.Σ των παιδιών, τουλάχιστον για τις περιοχές του νομού Αττικής που περιλαμβάνονται στο δείγμα μας. Το ποσοστό των παιδιών που βρέθηκαν υπέρβαρα ή παχύσαρκα είναι υψηλό. Μόνο το 64,66% των παιδιών είχαν βάρος μέσα στα φυσιολογικά όρια. Η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων όσο αφορά το φυσιολογικό βάρος κυμαίνεται στο 4,06% με υπεροχή στα κορίτσια. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι τα υψηλότερα ποσοστά υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών παρατηρούνται στην ηλικιακή ομάδα από 8 έως 10 ετών, με ανώτατες τιμές το ποσοστό 9,12% και 17,11% που αντιστοιχούν στη κατηγορία «παχύσαρκα» και «υπέρβαρα» αγόρια ηλικίας 9 και 10 ετών αντίστοιχα. Πιθανότατα στη διαμόρφωση των παραπάνω ποσοστών να συμβάλλει το γεγονός ότι τα κορίτσια ενδιαφέρονται περισσότερο για την εξωτερική τους εμφάνιση, ιδιαίτερα στην προεφηβική και εφηβική ηλικία. Κάνοντας μία σύντομη αναδρομή στο παρελθόν, ήδη, από το 1979 σε μελέτη της Δάκου-Βουτεκάκη και των συνεργατών της, είχε επισημανθεί ότι τα παιδιά και οι έφηβοι του αστικού πληθυσμού της χώρας μας παρουσιάζουν σημαντικό ποσοστό παχυσαρκίας και γενικά αυξημένη λιπώδη μάζα σε σχέση με ανάλογες πληθυσμιακές ομάδες προηγμένων χωρών.( Δάκου-Βουτεκάκη Αικ., Ματσανιώτης Ν., 1979). Στη συνέχεια, σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 1982 στην Ελλάδα, αναφέρεται ότι ο μέσος Δ.Μ.Σ. των αγοριών και κοριτσιών ξεπερνούσε την 90 η Ε.Θ. των συνομηλίκων τους των Η.Π.Α., καθώς και ότι ποσοστό περίπου 50% των παιδιών της Κρήτης μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως υπέρβαρα με βάση τα αμερικανικά πρότυπα (standards). (Mamalakis G, Kafatos A.,1996). Εάν συγκρίνουμε τα ευρήματα της παρούσας μελέτης με ανάλογες νεώτερες έρευνες που έχουν γίνει, όπως αυτή της Θεσσαλονίκης, το , εκτιμούμε ότι το ποσοστό των παχύσαρκων παιδιών είναι σχεδόν τριπλάσιο ενώ των υπέρβαρων κυμαίνεται περίπου στο ίδιο ποσοστό.(krassas GE, et al, 2001). Ακόμα μία έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε μαθητές δημοτικών σχολείων της Αττικής, εκτίμησε τον επιπολασμό της 55

8 56 παχυσαρκίας στην Ελλάδα. Μελετήθηκαν παιδιά ηλικίας 5,8 έως 12,5 ετών και διαπιστώθηκε υψηλό ποσοστό υπέρβαρων και παχύσαρκων αφού μόνο το 67% είχαν βάρος μέσα στα φυσιολογικά όρια. Τα συγκεκριμένα ευρήματα, συμφωνούν με της δικής μας μελέτης και είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά, καθώς είναι γνωστό ότι το υπερβολικό βάρος κατά την παιδική ηλικία οδηγεί σε παχυσαρκία στην ενήλικη ζωή. (Vlachopapadopoulou E, et al, 2006). Σχετική μελέτη, στη περιοχή της Θεσσαλονίκης, που πραγματοποιήθηκε το 2000, σε πληθυσμό 6 έως 10 ετών, έδειξε, στο σύνολο των εξετασθέντων (2458), ποσοστό παχύσαρκων 5,6% και υπέρβαρων 25,3%. (Krassas GE, et al, 2001), (Aivazis V, 1990). Στη Κύπρο, σε πληθυσμό ηλικίας 6 έως 17 ετών, κατά τη χρονική περίοδο , έρευνα έδειξε ποσοστό παχυσαρκίας σε κορίτσια και αγόρια 5,7% και 6,9% αντίστοιχα και ποσοστό υπέρβαρων ατόμων 17% και 18,8% αντίστοιχα.( Mamalakis G, Kafatos A., 1996), (Savvas SC, et al, 2002). Ενώ πρόσφατη μελέτη αξιολόγησης στοιχείων από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες με χρήση ενιαίου κριτηρίου ορισμού του υπερβολικού βάρους (IOTF), κατέδειξε αρκετά υψηλό ποσοστό υπερβάλλοντος βάρους στα παιδιά με τάση ανόδου από βορρά προς νότο. Το ποσοστό υπέρβαρων ατόμων κυμάνθηκε από 12% έως 36% στην ηλικιακή ομάδα 7 έως 11 ετών.(lobstein T, Frelut ML., 2003). Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών έχει ποσοστά παχυσαρκίας άνω του 10% για τα αγόρια και τα κορίτσια ηλικίας 10 ετών. Είναι σαφές ότι υπάρχουν βέβαια σημαντικές διακυμάνσεις από περιοχή σε περιοχή, με το ποσοστό παχυσαρκίας να αγγίζει ιδιαιτέρως υψηλά επίπεδα στις χώρες της ανατολικής και της νότιας Ευρώπης. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σε πολλές χώρες, όπως στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Μάλτα το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 30%.(Livingstone MBE.,2000). Από την άλλη πλευρά, τα δεδομένα της παρούσης μελέτης καταδεικνύουν ότι στο φάσμα της ηλικιακής ομάδας 6 έως 12 ετών το ποσοστό των παχύσαρκων και υπέρβαρων κοριτσιών ήταν 5,31% και 12,49% ενώ των αγοριών 5,83% και 11,71% αντίστοιχα. Από την ανάλυση των ερωτηματολογίων συμπεραίνουμε ότι ένας από τους λόγους που οδηγεί τους μαθητές στην επιλογή ανθυγιεινών τροφών είναι η μη λήψη επαρκούς πρωινού. Παρόλο που εκ πρώτης όψεως βλέπουμε ότι ένα 80,4% του δείγματός μας λαμβάνει πρωινό, αυτό δεν είναι επαρκές σε ποσοστό 53,3%. Λέγοντας επαρκές πρωινό, εννοούμε κάτι περισσότερο από ένα ποτήρι γάλα ή χυμό, δηλαδή ο συνδυασμός τους με κάποια στερεά τροφή. Τα αποτελέσματα της πανελλήνιας ποσοτικής έρευνας διατροφικών συνηθειών παιδιών και εφήβων του Ιδρύματος Αρ. Δασκαλόπουλου το 2007, ενδυναμώνουν τη παραπάνω άποψη, παρατηρώντας ότι ενώ το 86% του δείγματος τους παίρνουν πρωινό, μόλις το 45% είναι επαρκές.(ίδρυμα Αριστείδης Δασκαλόπουλος., 2007). Άλλος ένα παράγοντας της παχυσαρκίας, που αποδεικνύεται από τα πορίσματα της μελέτης μας, είναι ότι τα παιδιά δεν τρώνε πέντε κύρια γεύματα στη διάρκεια της ημέρας αλλά δίνεται μεγαλύτερη βαρύτητα στο μεσημεριανό και στο βραδινό με 96,1% και 82,8% αντίστοιχα. Ενώ η ποσότητα της τροφής που λαμβάνουν τα παιδιά σε ποσοστό 61,4%, χαρακτηρίζεται ως «μέτρια». Το «σπιτικό φαγητό» αποτελεί για πολλές οικογένειες μια συνήθεια όχι καθημερινή ή ακόμα και πολυτέλεια. Οι γονείς δουλεύουν και η εύκολη λύση του φαγητού από έξω (fast food) γίνεται όλο και περισσότερο συνήθεια για την σύγχρονη, ελληνική οικογένεια. Έρευνες δείχνουν ότι το 77% των παιδιών δεν τρώει σχεδόν ποτέ μαζί με τους γονείς του και έτσι συχνά το φαγητό που τρώνε δεν ελέγχεται ως προς τη ποσότητα και τη ποιότητα του. Σύμφωνα όμως, με τη δική μας έρευνα, το 42,6% των παιδιών επιλέγει φαγητά τύπου fast-food μόνο 1 φορά το μήνα ενώ πολύ μικρότερο είναι το ποσοστό (0,4%) που καταναλώνουν τέτοιου είδους φαγητά 6-7 φορές την εβδομάδα. Από το σύνολο των μαθητών του δείγματός μας, μόνο το 54,8% φαίνεται να τρώει τα κύρια γεύματα στο (3), 5,, May

9 57 τραπέζι με την οικογένεια του, το 36,7% τρώει συνήθως τις ίδιες ώρες ενώ μόλις το 6% δηλώνει ότι τρώει πάντα βιαστικά. Ακόμα, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι δεν διαπιστώσαμε διαφοροποίηση της κατανάλωσης τροφής των παιδιών ανάλογα με τη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκονται (στεναχώρια, άγχος, μοναξιά ή νευρικότητα), όπως θα ήταν αναμενόμενο. Μία πιθανή εξήγηση θα μπορούσε να είναι η λανθασμένη αντίληψη της ερώτησης από τα παιδιά. Τα ουσιαστικά αίτια της παχυσαρκίας είναι κοινωνικά και η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα ενός περιβάλλοντος που ευνοεί τη περιορισμένη φυσική δραστηριότητα και την αυξημένη κατανάλωση θερμίδων. Η διατροφή του ανθρώπου άλλαξε τα τελευταία πενήντα χρόνια περισσότερο από ότι άλλαξε τους τελευταίους 5 αιώνες. Διατροφή πλούσια σε αμυλούχους υδατάνθρακες, φυτικές ίνες, πρωτεΐνες έδωσε τη θέση της στη ζάχαρη, στα παράγωγά της και στα λίπη. Αυτό θεωρείται πως συνεισφέρει στους αυξανόμενους ρυθμούς εμφάνισης της παχυσαρκίας, γεγονός το οποίο έχει αρχίσει να προκαλεί ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα. Σύμφωνα με την έρευνα από το Ίδρυμα του Αρ. Δασκαλόπουλου, το 2007, θετικό είναι ότι ένα μικρό ποσοστό του δείγματος καταναλώνει κόκκινο κρέας ενώ περίπου οι μισοί καταναλώνουν πουλερικά και αυγά 2 φορές την εβδομάδα. Η κατανάλωση ψαριών βέβαια περιορίζεται στη 1 φορά την εβδομάδα.(ίδρυμα Αριστείδης Δασκαλόπουλος., 2007). Συγκρίνοντας όμως με τη δική μας έρευνα βλέπουμε ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος, πουλερικών και ψαριών είναι πολύ υψηλή με ποσοστά που αγγίζουν το 66,8%, 77,60% και 69,8% αντίστοιχα 1-2 φορές την εβδομάδα. Όλα τα παραπάνω έρχονται σε αντιπαράθεση με τις συστάσεις της μεσογειακής διατροφής, στις οποίες το κόκκινο κρέας θα πρέπει να καταναλώνεται 1-2 φορές τον μήνα και όχι σε μεγάλη ποσότητα. Η προτίμηση των παιδιών θα πρέπει να εστιάζεται στα ψάρια 1-2 φορές την εβδομάδα και στα πουλερικά ή σε άλλα άπαχα κρέατα, τα οποία καλό θα ήταν να καταναλώνονται 1 φορά εβδομαδιαίως. Ενώ ο αριθμός των αυγών που μπορούν να καταναλωθούν δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 3 ανά εβδομάδα γιατί όπως διαπιστώνεται και από την έρευνα μας, η αυξημένη κατανάλωση αυγού συσχετίζεται με αυξημένο Δ.Μ.Σ. Σίγουρα η συχνή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών είναι κάτι που θα έπρεπε να διακρίνει τα ελληνόπουλα. Με τον όρο συχνή κατανάλωση εννοούμε 2 με 3 φρούτα την ημέρα και λαχανικά (κυρίως με τη μορφή της σαλάτας αλλά και μαγειρεμένων χόρτων) σε κάθε κύριο γεύμα. Η χαμηλή θερμιδική πυκνότητα των τροφίμων αυτών αλλά ιδιαίτερα ο πλούτος τους σε βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία και αντιοξειδωτικές ενώσεις τα καθιστά συμμάχους ανεκτίμητης αξίας ενάντια στη παχυσαρκία.(μόρτογλου Τ, Μόρτογλου Κ., 2002). Επομένως, ευχάριστο είναι το γεγονός ότι από το δείγμα της μελέτης μας το 58,8% των μαθητών καταναλώνουν τουλάχιστον ένα φρούτο καθημερινά και περίπου οι μισοί (45,9%) προσθέτουν τα λαχανικά στα κύρια γεύματα, της ημέρας τους. Όσο αφορά τη μελέτη του Ιδρύματος Αρ. Δασκαλόπουλου, λιγότεροι από τους μισούς καταναλώνουν λαχανικά μία φορά την ημέρα ενώ μόλις το 38% τρώει ένα φρούτο κάθε μέρα.(ίδρυμα Αριστείδης Δασκαλόπουλος., 2007). Μία άλλη έρευνα που απευθύνεται στην καθημερινή κατανάλωση φρούτων, από παιδιά ηλικίας 11 έως 13 ετών και έλαβε χώρα στη Δανία από το 1988 έως το 2006, αναδεικνύει ότι με τη πάροδο των χρόνων η κατανάλωση φρούτων παραμένει σε χαμηλά ποσοστά με μικρές διακυμάνσεις.( Rasmussen M, et al, 2008). Συνεχίζοντας, η καθημερινή κατανάλωση δημητριακών αποτελεί βασικό στοιχείο του παραδοσιακού τρόπου διατροφής μας. Όμως οι διατροφικές οδηγίες για παιδιά στην Ελλάδα υπαγορεύουν 8 μικρομερίδες δημητριακών καθημερινά, με κάθε μικρομερίδα να ισοδυναμεί είτε με μια φέτα ψωμιού, είτε με μισό φλιτζάνι τσαγιού μαγειρεμένου ρυζιού ή ζυμαρικών. Και αυτο γιατί, όπως διαφαίνεται και από την έρευνά μας, η αυξημένη κατανάλωση 57

10 58 ψωμιού σχετίζεται θετικά με αυξημένο Δ.Μ.Σ. Ακόμα ένα από τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά των ελλήνων είναι η κατανάλωση των οσπρίων, η οποία με βάση τις μεσογειακές οδηγίες θα πρέπει να λαμβάνει χώρα τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Μια άριστη πηγή χαμηλού θερμιδικού περιεχομένου αποτελεί η παραδοσιακή κατανάλωση συνδυασμένου μείγματος οσπρίου και δημητριακών. Σύμφωνα λοιπόν, με την μελέτη μας, τα παιδιά αρέσκονται στο να καταναλώνουν όσπρια σε ποσοστό 64,9%, 1-2 φορές την εβδομάδα. Γεγονός που συσχετίζεται με μειωμένες τιμές του Δ.Μ.Σ. Επομένως, θα ήταν καλό, όσο αφορά την ομάδα των οσπρίων, οι γονείς να παροτρύνουν περισσότερο τα παιδιά σε μεγαλύτερη κατανάλωση εβδομαδιαίως. Σημαντικό είναι να προσθέσουμε ότι τα παιδιά του δείγματός μας σε ποσοστό 63,3% δεν χρησιμοποιούν ποτέ επιπλέον αλάτι στις τροφές τους, κάτι που είναι θεμιτό γιατί οι περισσότερες επεξεργασμένες τροφές περιέχουν ήδη περισσότερο αλάτι από αυτό που χρειάζεται για τις φυσιολογικές διεργασίες του οργανισμού. Επομένως, η κατανάλωση αλατιού θα πρέπει να μειώνεται στο ελάχιστο δυνατό.(μόρτογλου Τ, Μόρτογλου Κ., 2002). Εκτός όμως από τον ευεργετικό ρόλο της ελληνικής μεσογειακής διατροφής, το χαμηλό βάρος και η καλή υγεία των παιδιών είναι συνάρτηση και των υψηλών επιπέδων φυσικής δραστηριότητας. Η άποψη αυτή έρχεται δυστυχώς σε αντίθεση με τα ευρήματα της μελέτης μας, αφού μόλις το 33,8% των παιδιών ασχολούνται με τον αθλητισμό 1-2 φορές την εβδομάδα και μόνο το 13,9% ανέφεραν ενασχόληση σε αθλητικές δραστηριότητες καθημερινά.στον αντίποδα αυτών, η καθημερινή παρακολούθηση τηλεόρασης καταλαμβάνει το ποσοστό 61,2% των παιδιών. Ακόμα μία έρευνα της Α Παιδιατρικής κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών το 2006, έρχεται να προστεθεί, με ποσοστά 49,8% ενασχόλησης σε αθλητικές δραστηριότητες σε αντίθεση με 72% ποσοστό παρακολούθησης τηλεόρασης για τουλάχιστον 1 ώρα την εβδομάδα καθημερινά.(vlachopapadopoulou E, et al., 2006). Στο σημείο αυτό, κρίθηκε απαραίτητη η αναφορά ορισμένων περιορισμών της παρούσας μελέτης, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι εξής: (α) τα δεδομένα συλλέχθηκαν με ερωτηματολόγια και πιθανόν να υπάρχει μια μικρή ανακρίβεια στην αξιολόγηση των εξεταζόμενων μεταβλητών, (β) η κατανάλωση των τροφίμων δεν αξιολογήθηκε σε ποσότητα και σε συγκεκριμένες μερίδες αλλά σε συχνότητα και (γ) το δείγμα δεν έχει επιλεγεί έτσι ώστε να είναι αντιπροσωπευτικό του παιδικού πληθυσμού της Ελλάδας, γεγονός που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στη γενίκευση των αποτελεσμάτων. Επίλογος Συμπερασματικά λοιπόν, εκτιμούμε ότι η λύση στο πρόβλημα της παχυσαρκίας τόσο για τα παιδιά όσο και για τους ενήλικες είναι ένα δύσκολο και σύνθετο εγχείρημα που για να πετύχει απαιτείται η παρέμβαση της πολιτείας, του σχολείου και των γονέων. Οι γονείς θα πρέπει να ενδιαφερθούν περισσότερο για το τι τρώνε τα παιδιά τους στο σπίτι αλλά και στο σχολείο. Πρέπει από μικρά να τα εκπαιδεύσουν σε όλες τις γεύσεις και σε όλα τα τρόφιμα ώστε να είναι αποδεκτά από αυτά, όταν το φαγητό γίνει συνειδητή και αυτόνομη διαδικασία. Το μαγειρεμένο φαγητό με τη σαλάτα θα πρέπει να υπάρχει καθημερινά στο τραπέζι και η λύση του έτοιμου φαγητού θα πρέπει να περιορίζεται σε ελάχιστες ειδικές μέρες, όταν οι υποχρεώσεις δεν αφήνουν χρονικά περιθώρια για τη μαγειρική παρασκευή. Ακόμα, θα πρέπει να ενδιαφέρονται για το τι τρώνε στο σχολείο ή στις εξόδους τους, ώστε να μην μάθουν τα παιδιά στην εύκολη επιλογή του fast-food και της υποκατάστασης του σπιτικού φαγητού από χαμηλής θρεπτικής αξίας τρόφιμα και σνακ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένα παχύσαρκο παιδί έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνει παχύσαρκος ενήλικας και (3), 5,, May

11 59 για αυτό θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τη «μάστιγα» αυτή έγκαιρα και δυναμικά. Θα πρέπει λοιπόν οι γονείς να προσπαθούν να αλλάξουν τις συνήθειες ολόκληρης της οικογένειας, όσον αφορά τη σωματική δραστηριότητα και τη διατροφή και όχι μόνο του παιδιού. Όλοι στην οικογένεια πρέπει να μάθουν να τρώνε υγιεινά και να είναι σωματικά δραστήριοι, όχι μόνο το υπέρβαρο παιδί. Οι γονείς θα πρέπει να είναι πρότυπο για τα παιδιά τους. Στόχος είναι η δημιουργία όσο γίνεται περισσότερων ευκαιριών για σωματική δραστηριότητα και υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών κατά την παιδική περίοδο που είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι ο οργανισμός τους αναπτύσσεται και έχει ανάγκη από ποικιλία θρεπτικών συστατικών. Τέλος, ας μεριμνήσουμε όλοι για την υγεία τους στη τρέχουσα φάση της ζωής τους αλλά και μακροπρόθεσμα, ευαισθητοποιώντας τα για τη σημασία της υγιεινής διατροφής και της σωματικής δραστηριότητας. Βιβλιογραφία 1. Aivazis V., (1990). The Normal Child (in Greek). University Press.Thessaloniki, Barlow SE, Dietz WH. (1988). Obesity evaluation and treatment: Expert Committee Recommendations Pediatrics, 102: Cole TJ, Bellizzi MC, Flegal KM, Dietz WH. (2000). Establishing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: international survey. BMJ. 320: Dehghan M, Akhtar-Danesh N, Merchant AT. (2005). Childhood obesity, prevalence and prevention. Nutr J. 4:24 5. Δάκου-Βουτεκάκη Αικ., Ματσανιώτης Ν. (1979). Η πρόληψη των νοσημάτων φθοράς και ο παιδίατρος. Δελτίο Α Παιδιατρικής κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών 6. EUFIC., FOODTODAY.(2003). Υπερβάλλον σωματικό βάρος σε παιδιά και εφήβους: αύξηση της συχνότητας εμφάνισης της παχυσαρκίας και προβλήματα που σχετίζονται με αυτή. (Ίδρυμα Αριστείδης Δασκαλόπουλος, Μετάφρ.). 7. Hardy LR, Harrell JS, Bell RA.(2004). Overweight in children: definitions, measurements, confounding factors, and health consequences. J Pediatr Nurs. 19(6): IOTF.(2004.)Obesity in Europe Childhood section -Appendix 1: IOTF collated data for children aged around 10 years. Available on Accessed April Ίδρυμα Αριστείδης Δασκαλόπουλος. (2007). Πανελλήνια ποσοτική έρευνα διατροφικών συνηθειών παιδιών και εφήβων. Ανακτημένο στις 23/11/2008 από το δικτυακό τόπο 10. Kaare R. Norum. (2003). Obesity and overweight. Global strategy on diet, physical activity and health. World Health Organization. 11. Kimm SY, Obarzanek E. (2002). Childhood obesity: a new pandemic of a new millennium. Pediatrics, 110: Krassas GE, Tzotzas J, Tsametis C, Konstantinidis T. (2001). Determinants of body mass index in Greek children and adolescents. J Pediatr Endocrinol Metab, 14(5): Krassas GE, Tzotzas TH, Tsametis CH, Konstantinidis TH. (2001). Prevalence and Trends in Overweight and Obesity among Children and Adolescents in Thessaloniki (Greece). J Pediatr Endocrinol Metab.14:

12 Livingstone MBE. (2000). Epidemiology of childhood obesity in Europe. European Journal of Pediatrics, 159(1): Lobstein T, Frelut ML. (2003). Prevalence of overweight among children in Europe. Obes Rev. 4: Μόρτογλου Τ, Μόρτογλου Κ. (2002). Διατροφή από το σήμερα για το αύριο.(1 ος τόμος).αθήνα:γιαλλέλη 17. Mamalakis G, Kafatos A. (1996). Prevalence of obesity in Greece. Int J Obes Relat Metab Disord, 20: Mamalakis G, Kafatos A, Manios Y, Anagnostopoulou T, Apostolaki I. (2000). Obesity indices in a cohort of primary School children in Crete: a six year prospective study. Int J Obes. 24: Ogden CL, Carroll MD, Curtin LA, McDowell MA, Tabak CJ, Flegal KM. (2006). Prevalence of overweight and obesity in the United States, JAMA Aprl 5;295(13): Rasmussen M, Krolner R, Svastisalec VM, Due P, Holstein BE. (2008). Secular trends in fruit intake among Danish schoolchildren, 1988 to 2006: Changing habits or methological artefacts? International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Avtivity.5: Savva SC, Kourindes Y, Tornaritis M, Epiphaniou-Savva M, Chadjigeorgiou C, Kafatos A. (2002). Obesity in children and adolescents in Cyprus. Prevalence and predisposing factors. Int J Obes, 26: Τζαμτζής Γ., Κακομοίρας Β., Γούδας Μ., Τσομπαρτζούδης Χ. (2005). Σύγκριση της φυσικής δραστηριότητας και της σωματικής αυτοαντίληψης παχύσαρκων και μη παχύσαρκων παιδιών. Αναζητήσεις στη Φυσική και τον Αθλητισμό. 3(1) : Vlachopapadopoulou E, Karachaliou F, Papadopoulou N, Tsarmaklis G, Michalacos S. (2006). Obesity prevalence in children of elementary schools of the district of Attica, Greece. Ann Clin Paetr. 53(1): WHO_World Health Organization. (2000). Obesity: Preventing and managing the global epidemic. Report of a WHO consulation. WHO Technical Report Series. No 894. WHO, Geneva. 25. WHO_World Health Organization. (2010) Accessed April (3), 5,, May

13 61 Eating habits and obesity indices assessment in School Health based survey in the Attica basin Greek pupils: Dimitrios I. Chaniotis 1,2, Sylvia Botsari, Panagiota Mikelopoulou, Frangiskos Chaniotis 1 1. Technological Educational Institution (TEI) of Athens, Faculty of Health and Caring Professions 2. Foundation of Biomedical Research, Cardiovascular Division, Academy of Athens Address for correspondence: Dimitrios Chaniotis MD, PhD, FESC, Tel , Summary In the season of modern culture and the abundance of material goods, the correct diet of person has suffered hurt. The alimentary habits changed, the natural activity were decreased and the obesity in the children's and adolescent age constitute henceforth also in Greece most important problem. The purpose of our study was to evaluate the prevalence of overweight and obesity and contributing factors related to their eating habits in the Attica basin Greek pupils during School health examinations in school years. In this study 2065 Greek children (49%:1001 boys and 51%:1064 girls) aged 6-12 years were included. All children filled out a simple questionnaire and data on demographic, anthropometric and behavioural (nutrition, physical activity, screen time) characteristics were analysed. Body mass index (BMI) were examined in all children and childhood overweight and obesity was defined according to sex- and age-specific BMI cut-off points, recommended by the International Obesity Task Force. Results: 35,3% of participants were overweight/obesity (24,2% overweight and 11,1% obesity, equally in both genders). Meal frequency: Early morning breakfast with milk and/or fruit juice consumption was 80,4% but in combination with regular breakfast was 53,3%, mid day (morning snack) 78,9%, lunch 96,1%, evening (afternoon snack) 56% and dinner 82,8%. One or more servings consumption of fruits and vegetables was 58,8% and 45,9% respectively and free junk foods meals was 50,4%. No salt addition in their meals was 68,3% and legumes/beans meals consumption 1-2 servings per week was 64,9%. Sedentary behaviors with TV screen time and low level physical activity was 61,2% and athletic activities had 33,8%. In multiple regression models, after adjustment for sex and aged, lower BMI were found in increasingly consumption of fish and legumes. In conclusion of our study it is proved an alarmangly high prevalence overweight/obesity problem among school children. Intervention and prevention measures should be targeted at the promotion of the healthier eating habits and physical activity. Keywords: School Health, Eating habits, childhood obesity, Greek pupils. 61

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής

Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 47 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής Ε. Βλαχοπαπαδοπούλου 1 Φ. Καραχάλιου 1 Ν. Παπαδοπούλου 2 Γ. Τσαρμακλής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%)

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%) Αποτελέσματα από «Επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος βάρους στην Κύπρο και διαπίστωση των διατροφικών συνηθειών του Κύπριου πολίτη" του Συνδέσμου ιαιτολόγων και ιατροφολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Αποτελέσματα σωματομετρικών μετρήσεων Ελένη Πέππα, Διατροφολόγος Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος Υγείας 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο)

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο) Θέμα Οι διατροφικές συνήθειες των μαθητών του Γυμνασίου (ερωτηματολόγιο) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή: Διατροφική πυραμίδα (Λαμπρινουδάκη Μαρία, Βαλενστάιν Μαρία) 2. Κυρίως θέμα (ερωτηματολόγιο) (Μουτζούρη

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Συχνότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως Έχει πάρει χαρακτήρα «επιδημίας» Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία (Manios Y. et al,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Ebbeling, C. B., Pawlak, D. B., & Ludwig, D. S. (2002). Childhood obesity: public-health crisis, common sense cure. Lancet, 360(9331): 473-482.

Ebbeling, C. B., Pawlak, D. B., & Ludwig, D. S. (2002). Childhood obesity: public-health crisis, common sense cure. Lancet, 360(9331): 473-482. Εισαγωγή Η φυσική δραστηριότητα, ο αθλητισμός, η σωστή διατροφή αποτελούν προϋποθέσεις για μια καλή υγεία φυσική και ψυχολογική -όχι μόνον στη διάρκεια της εφηβείας αλλά και στην μετέπειτα ενήλικη ζωή.

Διαβάστε περισσότερα

Φωτεινή Ραζάκου, MSc Τεχνολόγος Διατροφής, ΠΕ 1836

Φωτεινή Ραζάκου, MSc Τεχνολόγος Διατροφής, ΠΕ 1836 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΔΕΙΚΤΗ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ. Πρόταση για ορθές διατροφικές επιλογές με δημιουργία ολιγοθερμιδικών γευμάτων Τεχνολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν: Οι αιτίες που κάνουν ένα πρόγραµµα αγωγής υγείας µε θέµα τη διατροφή αναγκαίο Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 ιστοσελίδα GENDER: 2 Female 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 Mean of TV 3,0 2,5 2,0 elementary graduate high school graduate university or colleg mother's educational background Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Participating

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΣΚΛΗΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΣΚΛΗΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΣΚΛΗΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Σπυρίδωνας Μαντζανίκας 1, Μαρία Αγαπίου 1, Ελένη Τριανταφυλλίδη 2, Χαρίλαος Κούτης 3, Ιωάννης Λεκάκης 4 1 RN, Γ.Ν. Αθηνών «Ιπποκράτειο» 2

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Έρευνα Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου. Αποτελέσματα από επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Το προφίλ των καταναλωτών που επιλέγουν προϊόντα της Μεσογειακής διατροφής

Το προφίλ των καταναλωτών που επιλέγουν προϊόντα της Μεσογειακής διατροφής Το προφίλ των καταναλωτών που επιλέγουν προϊόντα της Μεσογειακής διατροφής Δρ. Πωλ Φαρατζιάν MSc, PhD Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ

Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ Στις 17 Οκτωβρίου 2008, οι µαθητές του δηµοτικού σχολείου Παναγίας Τριχερούσας στη Λεµεσό θα φιλοξενήσουν την έναρξη της νέας εκστρατείας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Ενότητα: Διατροφή Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

Θεματική Ενότητα: Διατροφή Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Θεματική Ενότητα: Διατροφή Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Section: Nutrition Oral Presentations of the 18 th International Congress of Physical Education &

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΙΝΟΣ. Υπεύθυνες Εκπόνησης Εργασίας ΟΝΟΜΑ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΟΣΗ Α.

Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΙΝΟΣ. Υπεύθυνες Εκπόνησης Εργασίας ΟΝΟΜΑ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΟΣΗ Α. Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ι Δ Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο Τ Μ Η Μ Α Δ Η Μ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η Σ Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ (Β06Σ03) ΤΙΤΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ &

ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ & ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ & ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ (Νοέµβριος 2007) ιάγραµµα Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τύπος και µέθοδος: Ποσοτική έρευνα, µε τηλεφωνικές συνεντεύξεις, στα νοικοκυριά των ερωτώµενων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Β: ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΡΟΘΟΔΩΡΟΣ, ΔΗΤΡΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, ΙΖΑΜΠΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens Pre-adolescents obesity in Cyprus CYKIDS Study Intervention programs for the prevention of childhood obesity at the community level Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΔ ΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Πτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμη και Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφή του Ανθρώπου» Κατεύθυνση: «Διατροφή, Δημόσια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 12-19

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος:

Τίτλος προγράμματος: ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Τίτλος προγράμματος: «Ισορροπημένη διατροφή Η αξία του πρωινού» Τάξη: Ε Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2012-13

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες εφήβων

Διατροφικές συνήθειες εφήβων Διατροφικές συνήθειες εφήβων Καραγιάννη Ελευθερία, Μόνα Θεοδώρα, Μπογιατζή Μαρία, Παπασωτηρίου Σπυριδούλα, Παπατζιάμου Δήμητρα, Χατζηδίμπας Βασίλης 1 Λύκειο Αριστοτελείου Κολλεγίου lykeio@aristotelio.edu.gr

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας

Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας Πρόσφατα υλοποιήθηκε µία σειρά ενηµερωτικών εκδηλώσεων στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Βιολογία

Διατροφή και Βιολογία Διατροφή και Βιολογία Παπαδοπούλου Δέσποινα, Πεκρίδης Νίκος, Πινακά Ιωάννα, Πούφλης Κλέων, Ραντοσάβλιεβιτς Γιέλενα, Σπυριδοπούλου Φανή. Γενικό Λύκειο Αριστοτελείου Κολλεγίου Θεσσαλονίκης lykeio@aristotelio.edu.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ενημερωτική εκστρατεία του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου για την προώθηση της Υγιεινής Διατροφής έως προληπτικό μέσο κατά των συγχρόνων προβλημάτων υγείας και της υιοθέτησης υγιεινών διατροφικών τρόπων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Φορέας Υποδοχής και Εκπαίδευσης : 9 ος Παιδικός Σταθμός Δ.Βύρωνα Διεύθυνση : Βορείου Ηπείρου 7 Τηλέφωνο επικοινωνίας : 2107665016 Ονοματεπώνυμο: Xhafa Rovena ΑΜ: 20845 9

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Α Τ Ρ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Η ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας ΤΣΑΚΙΡΙΔΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ

ΑΡΘΡΟ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΑΡΘΡΟ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ 2 Διατροφικές επιλογές μαθητών Δημοτικού σχολείου: ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα παιδιά με φυσιολογικό

Διαβάστε περισσότερα