Συστατικά του σώματος των ζώων και των ζωοτροφών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Συστατικά του σώματος των ζώων και των ζωοτροφών"

Transcript

1 Κεφάλαιο 2 Γ. ΖΕΡΒΑΣ Συστατικά του σώματος των ζώων και των ζωοτροφών 2.1 Εισαγωγή Τα φυτά μπορούν και συνθέτουν συστατικά από απλές ενώσεις, όπως είναι το CO 2 του αέρα, καθώς επίσης το νερό και τα ανόργανα στοιχεία του εδάφους. Μέσω της φωτοσύνθεσης η ηλιακή ενέργεια δεσμεύεται και χρησιμοποιείται στις διαδικασίες σύνθεσης. Το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας αυτής αποταμιεύεται ως χημική ενέργεια στο φυτό και με τη μορφή αυτή χρησιμοποιείται από το ζωικό οργανισμό για την κάλυψη των αναγκών συντήρησής του στη ζωή και τη σύνθεση των ιστών του σώματός του. Τα φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα στους ζωικούς οργανισμούς και, γενικά, χαρακτηρίζουν τη ζωή, είναι το αποτέλεσμα μιας διαρκούς μεταβολής της δομής και της κατάστασης της ύλης. Η ζώσα ύλη που φθείρεται κατά τις μεταβολές αυτές αντικαθίσταται με την τροφή, τα συστατικά της οποίας ανήκουν από χημικής άποψης στις ίδιες κατηγορίες ενώσεων στις οποίες ανήκουν και τα συστατικά του σώματος των ζώων. Συνεπώς, για την κατανόηση των φαινομένων που λαμβάνουν χώρα εντός του ζωικού οργανισμού και διευκρίνιση του ρόλου που διαδραματίζει η τροφή κατά τη διεξαγωγή αυτών, είναι αναγκαία η γνώση της

2 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 χημικής φύσης των ουσιών οι οποίες μετέχουν στα φαινόμενα αυτά. Το γεγονός ότι μεταξύ της σύστασης του σώματος των ζώων και εκείνης των φυτών, από τα οποία κατά κύριο λόγο προέρχονται οι ζωοτροφές, δεν υπάρχουν αξιόλογες ποιοτικής φύσης διαφορές, αλλά κυρίως ποσοτικές, επιτρέπει την από κοινού εξέταση των συστατικών του σώματος των ζώων και των ζωοτροφών. Τα συστατικά αυτά μπορούν να ταξινομηθούν σε κατηγορίες ανάλογα με τη σύνθεση, τις ιδιότητες και τον λειτουργικό τους ρόλο. Τα κυριότερα συστατικά των τροφών, των φυτών και των ζώων φαίνονται στο σχήμα Νερό Το νερό είναι από τα πιο βασικά συστατικά του σώματος τόσο από ποσοτική, όσο και από φυσιολογική άποψη. Χρησιμεύει ως διαλυτικό μέσο των ανόργανων καθώς και των περισσότερων μικρομοριακών οργανικών ενώσεων και ως μέσο διασποράς διάφορων κολλοειδών συστατικών του σώματος. Σχήμα 2.1 Κυριότερα συστατικά των τροφών, των φυτών και του σώματος των ζώων Το νερό λειτουργεί στο σώμα ως διαλύτης μέσω του οποίου τα συστατικά μεταφέρονται σε όλους τους ιστούς του και δια του οποίου αποβάλλονται τα προς απέκκριση «άχρηστα» συστατικά. Λόγω της υψηλής θερμοχωρητικότητας του νερού, οι αλλαγές στη θερμοκρασία του σώματος είναι μικρές, ακόμα και σε περιπτώσεις που λαμβάνουν χώρα μεγάλες αλλαγές στην παραγωγή θερμότητας μέσα στο ζωικό

3 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ 29 οργανισμό. Η εξάτμιση του νερού από τους πνεύμονες και το δέρμα συμβάλλει επίσης στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Ο ζωικός οργανισμός εφοδιάζεται με νερό από τρεις κυρίως πηγές: το πόσιμο, το νερό των τροφών και το μεταβολικό. Το τελευταίο σχηματίζεται κατά το μεταβολισμό από την οξείδωση του υδρογόνου που περιέχουν τα οργανικά συστατικά. Η περιεκτικότητα του σώματος των αγροτικών ζώων σε νερό κυμαίνεται μεταξύ 40 και 80%, είναι μεγαλύτερη στα νεογέννητα ζώα (75-85%) και μειώνεται με την ηλικία και την παχυντική κατάσταση του ζώου. Η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε νερό κυμαίνεται μεταξύ 3 και 94%. Ο χυμός που περιέχεται στα χλωρά φυτά και τους υδαρείς καρπούς ονομάζεται στη ιατροφή των Ζώων βλαστικό ύδωρ. Λόγω της μεγάλης παραλλακτικότητας των ζωοτροφών σε νερό, η σύνθεσή τους εκφράζεται συνήθως σε ξηρή βάση που επιτρέπει καλύτερη σύγκριση μεταξύ τους, ως προς την περιεκτικότητά τους σε συστατικά. 2.3 Ξηρή ουσία Η ξηρή ουσία των ζωοτροφών διακρίνεται σε οργανική ουσία και ολική τέφρα (ανόργανη ύλη) παρά το γεγονός ότι στους ζώντες οργανισμούς δεν υπάρχει τέτοια σαφής διάκριση, δεδομένου ότι πολλές οργανικές ενώσεις περιέχουν ανόργανα στοιχεία ως δομικά συστατικά. Οι πρωτεΐνες, για παράδειγμα, περιέχουν θείο (S) και πολλά λιπίδια και υδατάνθρακες περιέχουν φωσφόρο (Ρ). Το κυριότερο συστατικό της ξηρής ουσίας των φυτικής προέλευσης ζωοτροφών (με εξαίρεση τα ελαιούχα σπέρματα) είναι οι υδατάνθρακες, η περιεκτικότητα των οποίων στο σώμα των ζώων είναι πολύ χαμηλή. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους γι αυτή τη διαφορά μεταξύ φυτών και ζώων είναι ότι τα μεν κυτταρικά τοιχώματα των φυτών αποτελούνται από υδατάνθρακες (κυρίως κυτταρίνη), τα δε των ζώων από λιπίδια και πρωτεΐνες. Επιπλέον, τα φυτά αποταμιεύουν ενέργεια υπό μορφή κυρίως υδατανθράκων (άμυλο και φρουκτοζάνες), ενώ τα ζώα κυρίως υπό μορφή λίπους. Η περιεκτικότητα του σώματος των ζώων σε λίπος παραλλάσσει ευρέως και είναι συνάρτηση της ηλικίας, με τα ενήλικα να έχουν υψηλότερο ποσοστό λίπους απ ό,τι τα νεαρά. Αντίθετα, η περιεκτικότητα των φυτών σε λίπος είναι σχετικά χαμηλή. Οι πρωτεΐνες, τόσο στα φυτά όσο και στα ζώα, αποτελούν το σημαντικότερο τμήμα των αζωτούχων ουσιών. Στα φυτά, όπου το μεγαλύτερο μέρος των πρωτεϊνών βρίσκεται υπό μορφή ενζύμων η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες είναι υψηλή στα νεαρά αναπτυσσόμενα φυτά και μειώ-

4 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 νεται, καθώς τα φυτά ωριμάζουν. Στα ζώα οι μύες, το δέρμα και τα δερματικά παράγωγα (τρίχες, νύχια, πτερά κ.λπ.) αποτελούνται κυρίως από πρωτεΐνες. Τα νουκλεϊνικά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, ανήκουν στην κατηγορία των αζωτούχων ενώσεων και παίζουν βασικό ρόλο στη σύνθεση των πρωτεϊνών όλων των ζώντων οργανισμών. Τα οργανικά οξέα που απαντώνται στα φυτά και τα ζώα (π.χ. κιτρικό, μηλικό, φουμαρικό κ.λπ.), αν και βρίσκονται σε πολύ μικρές ποσότητες, παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο ως ενδιάμεσοι μεταβολίτες στον γενικό μεταβολισμό του κυττάρου. Άλλα οργανικά οξέα, όπως το οξικό, προπιονικό, βουτυρικό, γαλακτικό κ.λπ., ανευρίσκονται ως προϊόντα ζύμωσης τόσο στη μεγάλη κοιλία όσο και στο ενσίρωμα. Οι βιταμίνες βρίσκονται στα φυτά και τα ζώα σε πολύ μικρές ποσότητες και πολλές απ αυτές είναι σημαντικές ως συστατικά ενζυμικών συστημάτων. Μια σημαντική διαφορά μεταξύ φυτών και ζώων είναι ότι τα μεν φυτά μπορούν και συνθέτουν όλες τις βιταμίνες που χρειάζονται για το μεταβολισμό τους, τα δε ζώα ή δεν μπορούν ή έχουν περιορισμένη δυνατότητα σύνθεσης και ως εκ τούτου εξαρτώνται από εξωτερική χορήγηση. Η ολική τέφρα περιέχει όλα τα ανόργανα στοιχεία που περιέχονται στα φυτά και τα ζώα, με τη διαφορά ότι το Ca και ο Ρ είναι τα κυριότερα ανόργανα συστατικά της τέφρας των ζώων, ενώ το Κ και το Si τα κυριότερα συστατικά της τέφρας των φυτών. 2.4 Χημική ανάλυση του σώματος των ζώων και των ζωοτροφών Η χημική ανάλυση αποτελεί αναγκαία μέθοδο τόσο για τη μελέτη του φαινομένου της θρέψης όσο και για την εκτίμηση της θρεπτικής αξίας των ζωοτροφών. Ο μεγάλος αριθμός των χημικών ενώσεων που περιέχονται στο σώμα των ζώων και στις ζωοτροφές, ο οποίος καθιστά αδύνατο τον προσδιορισμό καθεμιάς από αυτές με ένα ταχύ και πρακτικά εφαρμόσιμο αναλυτικό σύστημα, οδήγησε σε κατάταξη των ενώσεων αυτών σε λίγες αλλά μεγάλες (συμβατικά καθορισμένες) κατηγορίες. Με τον τρόπο αυτό γίνεται ποσοτικός προσδιορισμός κάθε κατηγορίας ενώσεων, αντί του πρακτικά αδύνατου προσδιορισμού καθεμιάς από τις άπειρες χημικές ενώσεις του σώματος των ζώων και των ζωοτροφών.

5 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ Αναλυτική τακτική Weende Τα περισσότερα στοιχεία που υπάρχουν για τη σύσταση των τροφών στηρίζονται στην αναλυτική τακτική που αναπτύχθηκε από τους Henneberg και Stohmann το 1884 στο Weende της Γερμανίας. Ο διαχωρισμός των χημικών ενώσεων κατά τη μέθοδο αυτή δίνεται στο σχήμα 2.2. Αν και οι πρόοδοι στην Αναλυτική Χημεία και τη Φυσιολογία, αποδεικνύουν σήμερα την αναλυτική αυτή τακτική ως μη ακριβή ως προς το χαρακτηρισμό των ινωδών και των ελεύθερων αζώτου εκχυλισματικών ουσιών, η μέθοδος αυτή εξακολουθεί να εφαρμόζεται και σήμερα λόγω της απλότητάς της. Η αναλυτική αυτή τακτική συμπληρώνεται σήμερα με τον προσδιορισμό των βιταμινών, ανόργανων στοιχείων, αμινοξέων και λιπαρών οξέων, καθώς επίσης με περαιτέρω κλασματοποίηση της κατηγορίας των ινωδών ουσιών και των ελεύθερων Ν εκχυλισματικών ουσιών. Κατά την αναλυτική τακτική Weende: Η υγρασία (Υ) και η ξηρή ουσία (ΞΟ) προσδιορίζονται στο ίδιο δείγμα με ξήρανση στους ο C για 24 τουλάχιστον ώρες. Σχήμα 2.2 ιαχωρισμός χημικών ενώσεων σύμφωνα με την αναλυτική τακτική Weende Η τέφρα (Τ) προσδιορίζεται σε άλλο δείγμα μετά από αποτέφρωση στους 550 ο C για 6 περίπου ώρες. Οι αζωτούχες ουσίες (ΑΟ) προσδιορίζονται με τη μέθοδο Kjeldahl σε ιδιαίτερο δείγμα και υπολογίζονται με τον τύπο Νx6.25, όπου Ν τα g αζώτου του δείγματος.

6 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Oι λιπαρές ουσίες (ΛΟ) προσδιορίζονται με την μέθοδο Soxhlet σε ιδιαίτερο επίσης δείγμα, μετά από εκχύλιση με αιθέρα. Το αιθερικό εκχύλισμα μετά από ξήρανση αποτελεί το ολικό λίπος. Oι ινώδεις ουσίες (ΙΟ) προσδιορίζονται με τη μέθοδο των Henneberg- Stohmann ή βελτιώσεων αυτής, μετά από βρασμό του δείγματος με αραιό H 2 SO 4 αρχικά, αραιό ΚΟΗ κατόπιν και τέλος εκχύλιση με θερμό νερό, αλκοόλη και αιθέρα και ξήρανση του υπολείμματος. Τέλος, οι ελεύθερες αζώτου εκχυλισματικές ουσίες (ΕΝΕΟ) προκύπτουν κατά τη μέθοδο αυτή εκ διαφοράς, με αφαίρεση από το βάρος του δείγματος του αθροίσματος Υ+Τ+ΑO+ΛΟ+ΙΟ. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης εκφράζονται σε g.kg 1 ΞΟ Σύγχρονες αναλυτικές μέθοδοι Τα τελευταία χρόνια η αναλυτική τακτική Weende έχει υποστεί έντονη κριτική για την ακρίβειά της και σε πολλά εργαστήρια έχει αντικατασταθεί από άλλες αναλυτικές τεχνικές. Περισσότερη κριτική έχει ασκηθεί όμως για τις μεθόδους προσδιορισμού των ινωδών ουσιών, της τέφρας και των ελεύθερων Ν εκχυλισματικών ουσιών. Εναλλακτικές μέθοδοι προσδιορισμού των ινωδών ουσιών αναπτύχθηκαν από τον Van Soest, με τις οποίες προσδιορίζονται τα κλάσματα NDF (neutral-detergent fibre), ADF (acid-detergent fibre) και ADL(λιγνίνη). Το NDF περιλαμβάνει κυρίως την κυτταρίνη, τις ημικυτταρίνες και τη λιγνίνη και μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύει το υλικό των κυτταρικών τοιχωμάτων των φυτών το οποίο χρησιμοποιείται σε διαφορετικό βαθμό από τα ζώα, ανάλογα με το είδος, το τμήμα και το βαθμό ωριμότητας του φυτού από το οποίο προέρχεται η ζωοτροφή, καθώς και από το είδος και την ηλικία του ζώου στο οποίο χορηγείται. Το ADF ουσιαστικά περιλαμβάνει κλάσματα κυτταρίνης, λιγνίνης και Si. Ο προσδιορισμός του ADF είναι ιδιαίτερα χρήσιμος για τις χονδροειδείς ζωοτροφές, γιατί συσχετίζεται σε ικανοποιητικό βαθμό με την πεπτικότητα των ζωοτροφών αυτών. Στη Μ. Βρετανία προσδιορίζεται το ΜΑDF (modified ADF) που γίνεται με παράταση του χρόνου βρασμού και αύξηση της πυκνότητας των χρησιμοποιούμενων οξέων σε σχέση με τη συμβατική μέθοδο προσδιορισμού του ADF. Στη διατροφή των μονογαστρικών ζώων, αλλά κυρίως του ανθρώπου, χρησιμοποιείται συχνά ο όρος διαιτητικές ίνες (dietary fibre). Με τον όρο αυτό χαρακτηρίζεται το κλάσμα που αποτελείται από λιγνίνη και τους πολυσακχαρίτες εκείνους που δεν μπορούν να πεφθούν από τα ενδογενούς προέλευσης ένζυμα των μονογαστρικών ζώων.

7 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ 33 Επειδή ο εργαστηριακός προσδιορισμός του κλάσματος αυτού είναι δύσκολος, έχει προταθεί, εναλλακτικά, ο όρος μη αμυλώδεις πολυσακχαρίτες (non-starch polysaccharides-nsp). Οι μη αμυλώδεις πολυσακχαρίτες (ΜΑΠ) στις περισσότερες τροφές, μαζί με τη λιγνίνη, θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν τα κυριότερα συστατικά των κυτταρικών τοιχωμάτων. Ο προσδιορισμός των ΜΑΠ γίνεται είτε με ενζυμικές μεθόδους, οι οποίες όμως δεν δίνουν στοιχεία για τον τύπο των πολυσακχαριτών, είτε με ενζυμικές-χημικές, οι οποίες αναγνωρίζουν κάθε ξεχωριστό τύπο πολυσακχαριτών. Οι ΜΑΠ διακρίνονται σε διαλυτούς και αδιάλυτους. Οι διαλυτοί περιλαμβάνουν κυρίως πηκτίνες και μερικές από τις ημικυτταρίνες, ενώ οι αδιάλυτοι κυρίως κυτταρίνη και τις περισσότερες από τις ημικυτταρίνες. Οι υδατοδιαλυτοί ΜΑΠ προκαλούν μείωση της συγκέντρωσης της χοληστερόλης στο αίμα και οι αδιάλυτοι αυξάνουν τον όγκο του έρματος και επιταχύνουν το ρυθμό διόδου του έρματος κατά μήκος του πεπτικού σωλήνα, με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι συμβάλλουν στην πρόληψη ορισμένων ασθενειών, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του εντέρου. Ο προσδιορισμός της τέφρας παρέχει περιορισμένης χρησιμότητας στοιχεία και η ανάλυση της δε δίνει την ακριβή σύνθεση για όλα τουλάχιστον τα ανόργανα στοιχεία. Γι αυτό χρησιμοποιείται σήμερα η υγρή αποτέφρωση και ο προσδιορισμός των στοιχείων γίνεται με φασματοφωτόμετρο ατομικής απορρόφησης ή φλογοφωτόμετρο. Ο προσδιορισμός των σακχάρων, αμινοξέων και λιπαρών οξέων σήμερα γίνεται με ικανοποιητική ακρίβεια και ταχύτητα με την υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης (High performance liquid chromatography-hplc). Τέλος, με τη συσκευή ΝΙRS (near infrared reflectance spectroscopy) μπορούν να εκτιμηθούν πολλές παράμετροι, όπως πλήρης χημική σύσταση ζωοτροφών, η πεπτικότητα αυτών κ.ά., με πολύ υψηλό βαθμό αξιοπιστίας, μετά βέβαια από κατάλληλη βαθμονόμηση του οργάνου. 2.5 Υδατάνθρακες Οι υδατάνθρακες διακρίνονται σε σάκχαρα και μη σάκχαρα. Στα σάκχαρα περιλαμβάνονται οι μονοσακχαρίτες (τριόζες, τετρόζες, πεντόζες, εξόζες, επτόζες) και οι ολιγοσακχαρίτες (δισακχαρίτες, τρισακχαρίτες, τετρασακχαρίτες), ενώ στα μη-σάκχαρα οι πολυσακχαρίτες (ομογλυκάνες και ετερογλυκάνες) και οι σύνθετοι υδατάνθρακες (γλυκολιπίδια και γλυκοπρωτεϊνες).

8 34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το πιο διαδεδομένο σάκχαρο στο σώμα των ζώων και σπουδαιότερο από φυσιολογικής άποψης είναι η γλυκόζη που αποτελεί πηγή ενέργειας άμεσα χρησιμοποιήσιμη. Η γλυκόζη βρίσκεται στο αίμα, τη λέμφο, το υγρό των ιστών και όλα τα κύτταρα. Η συγκέντρωσή της στο αίμα (γλυκαιμία) διατηρείται εντός στενών ορίων σε σταθερό επίπεδο, που διαφέρει όμως ανάλογα με το είδος του ζώου (βλ ). Στο σώμα των ζώων, εκτός από τη γλυκόζη, βρίσκονται και άλλες εξόζες, αλλά σε μικρά ποσά. Η γαλακτόζη παράγεται στα κύτταρα του μαστού, ενώνεται σ αυτά με τη γλυκόζη και σχηματίζει τη λακτόζη, που αποτελεί μόνιμο συστατικό του γάλακτος. Συναντάται επίσης ως συστατικό των εγκεφαλίδων (γαλακτοζίδια) στα κύτταρα του νευρικού συστήματος. Η γαλακτόζη και η μαννόζη βρίσκονται, επίσης, ενωμένες με τη γλυκοζαμίνη σε πολλές πρωτεΐνες. Η φρουκτόζη βρίσκεται σε μικρά ποσά στο υγρό του σπέρματος και το αίμα των εμβρύων. Η ριβόζη και η δεσοξυριβόζη βρίσκονται σε όλα τα κύτταρα. Οι υδατάνθρακες αποταμιεύονται στον οργανισμό του ζώου με τη μορφή γλυκογόνου, το οποίο βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα, αλλά ιδιαίτερα σ εκείνα του ήπατος (2-8%) και των μυών (0,5-1%). Το γλυκογόνο του ήπατος χρησιμεύει ως αποταμιευτική ουσία και είναι ενωμένο με πρωτεΐνες (κυρίως γλοβουλίνες). Η περιεκτικότητα του ήπατος σε γλυκογόνο αυξάνεται με άφθονη διατροφή και σχεδόν μηδενίζεται μετά από ασιτία 24 ωρών. Το γλυκογόνο των μυών χρησιμεύει ως πηγή ενέργειας κατά τη μυϊκή συστολή, η περιεκτικότητα του οποίου αυξάνεται με την άσκηση των μυών. Άλλοι πολυσακχαρίτες που βρίσκονται στο σώμα των ζώων είναι οι μουκοπολυσακχαρίτες που περιέχουν στο μόριό τους ένα αμινοσάκχαρο, απλά σάκχαρα και ουρονικά οξέα. Βρίσκονται κυρίως στη θεμελιώδη ουσία του συνδετικού ιστού καθώς και στη βλέννα που επικαλύπτει τους βλεννογόνους του σώματος και τους προστατεύει από μηχανικές ή χημικές επιδράσεις ή μικροβιακές διεισδύσεις. Στις ζωοτροφές οι υδατάνθρακες είναι ευρέως διαδεδομένοι και αποτελούν σημαντικό ποσοστό της ξηράς τους ουσίας. Όλα σχεδόν τα απλά σάκχαρα συναντώνται στις φυτικές ζωοτροφές, η περιεκτικότητα των οποίων σε ορισμένα σάκχαρα είναι υψηλή. Εκτός όμως από τις εξόζες (γλυκόζη, μαννόζη, φρουκτόζη) στις φυτικές ζωοτροφές βρίσκεται η ξυλόζη και η αραβινόζη, ενώ από τους ολιγοσακχαρίτες οι πλέον διαδεδομένοι είναι η σακχαρόζη και η ραφφινόζη και ακολουθούν η μαλτόζη, κελλοβιόζη, βικιανόζη και στα γαλακτοκομικά προϊόντα η λακτόζη. Από τους πολυσακχαρίτες στις φυτικές ζωοτροφές συναντώνται η κυτταρίνη, οι ημικυτταρίνες, οι πηκτινικές ύλες, το άμυλο και μερικές φορές η ινουλίνη. Στα κρεατάλευρα συναντάται το γλυκογόνο και σε

9 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ 35 μερικά προϊόντα από θαλάσσια ζώα η χιτίνη. Οι πεντοζάνες εκπροσωπούνται από την ξυλάνη και την αραβάνη και οι εξοζάνες συνήθως από τις γαλακτάνες. Η κυτταρίνη, οι ημικυτταρίνες και οι πηκτινικές ύλες έχουν μεγάλη σημασία για το φαινόμενο της θρέψης των ζώων, γιατί αποτελούν συστατικά του τοιχώματος των φυτικών κυττάρων και συνεπώς περιέχονται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο ποσοστό σε όλες τις φυτικής προέλευσης ζωοτροφές. Για να παραλάβει το ζώο τα θρεπτικά συστατικά που εγκλείονται μέσα στα κύτταρα των ζωοτροφών οφείλει να καταστρέψει το κυτταρικό τοίχωμα, η ταχύτητα όμως και ο βαθμός αποσάρθρωσής του εξαρτώνται από το είδος και το ποσό των πολυσακχαριτών που μετέχουν στη δομή του. Επειδή η περιεκτικότητα των νεαρών βλαστών, των φύλλων, των ενδοκαρπίων και των ενδοσπερμίων είναι μικρή σε κυτταρίνη και μεγαλύτερη σε ημικυτταρίνες και πηκτινικές ύλες, η αποσάρθρωση του κυτταρικού τοιχώματος των φυτικών αυτών τμημάτων είναι εύκολη και η πεπτικότητά τους σχετικά υψηλή. Ζωοτροφές, όμως, οι οποίες προέρχονται από φυτικά τμήματα, όπου λόγοι στερεότητας επιβάλλουν την ενίσχυση του κυτταρικού τοιχώματος με λιγνίνη, έχουν περισσότερο ξυλοποιημένα κυτταρικά τοιχώματα των οποίων περιορίζεται η διογκωτική ικανότητα. Έτσι, αυξανομένης της περιεκτικότητας του κυτταρικού τοιχώματος σε λιγνίνη (η οποία δεν έχει καμία θρεπτική αξία), περιορίζεται η δυνατότητα αποσάρθρωσής του κατά την πέψη και, κατά συνέπεια, η απόληψη των θρεπτικών συστατικών που εγκλείονται μέσα στα κύτταρα. Οι ζωοτροφές αυτές χαρακτηρίζονται συνήθως από χαμηλή πεπτικότητά. Στις φυτικής προέλευσης ζωοτροφές, όμως, εκτός από τους πολυσακχαρίτες που αναφέρθηκαν, συναντάται άφθονα το άμυλο που βρίσκεται στα κύτταρα των σπερμάτων, των ριζών, των κονδύλων και των δημητριακών καρπών. Το άμυλο αποτελείται από δυο επιμέρους πολυσακχαρίτες, την αμυλόζη και την αμυλοπηκτίνη. Η διόγκωση του αμύλου, που αποτελεί το πρώτο βήμα για την αποδόμησή του, γίνεται σε θερμοκρασία o C, ενώ σε υψηλότερη θερμοκρασία (65 o -80 o C) οι αμυλόκοκκοι θραύονται και το άμυλο ζελατινοποιείται. Η διόγκωση και η ζελατινοποίηοη του αμύλου βελτιώνουν την πεπτικότητά του. Τέλος, η ινουλίνη βρίσκεται στους κονδύλους ως αποθησαυριστική ουσία.

10 36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Οργανικά οξέα Τα πλέον σημαντικά από τα οργανικά οξέα που βρίσκονται στο σώμα των ζώων, λόγω της ποσοτικής τους υπεροχής και της βιολογικής τους σημασίας, είναι το γαλακτικό, το πυροσταφυλικό, το κιτρικό και το α-κετογλουταρικό οξύ που συναντώνται σε όλα τα είδη των ζώων, καθώς και το οξικό, προπιονικό και βουτυρικό οξύ που παράγονται κατά κύριο λόγο στους προστομάχους των μηρυκαστικών ζώων και πολύ περιορισμένα στους ζυμωτικούς χώρους των μονογαστρικών ζώων. Από τις φυτικές τροφές, πλούσιες σε γαλακτικό, οξικό και ενδεχομένως βουτυρικό οξύ είναι οι χλωρές ζωοτροφές που συντηρούνται με ενσίρωση, ενώ πλούσιες σε οξαλικό οξύ είναι κυρίως τα φύλλα των τεύτλων και της μηδικής. 2.7 Λίπη και λιποειδή Τα λίπη και τα λιποειδή παίζουν σπουδαιότατο ρόλο στον οργανισμό συναντώμενα σε όλα τα κύτταρα του. Από λειτουργικής πλευράς διακρίνονται σε αποταμιευτικό και οργανωτικό λίπος. Το αποταμιευτικό λίπος αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από ουδέτερα λίπη και εκπροσωπεί την κινητή μορφή λίπους εντός του οργανισμού. Αυξάνεται, όταν το ζώο διατρέφεται πλούσια και ιδιαίτερα από την ενηλικίωση του και πέρα και ελαττώνεται, όταν το ζώο διατρέφεται ανεπαρκώς. Γι αυτό η περιεκτικότητα του σώματος σε λίπος, η οποία ανέρχεται σε 5% στα πολύ ισχνά ζώα και σε 10-15% στα καλώς διατρεφόμενα, μπορεί να φθάσει στο 50-60% στα παχύσαρκα. Η σύσταση του αποταμιευτικού λίπους δεν είναι σταθερή, αλλά επηρεάζεται από τη σύσταση του λίπους της τροφής. Ευρίσκεται σε όλα τα κύτταρα, αλλά ιδιαίτερα στον υποδόριο συνδετικό ιστό, την κοιλιακή κοιλότητα, στον μεταξύ των μυών συνδετικό ιστό και τον μυελό των οστών, τα κύτταρα του οποίου περιέχουν 65% λίπος. Το οργανωτικό λίπος αντίθετα, αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από λιποειδή και εκπροσωπεί τη μη κινητή μορφή λίπους στον οργανισμό. Έχει σταθερή σύσταση που διαφέρει, όμως, μεταξύ των ειδών των ζώων και μεταξύ των οργάνων, χωρίς να επηρεάζεται σοβαρά από τη σύσταση του λίπους της τροφής. Μετέχει στη δομή των κυτταρικών μεμβρανών και η ποσότητά του είναι σταθερή. Τα ουδέτερα λίπη είναι μείγματα τριακυλγλυκερολών και συναντώνται στο σώμα των ζώων και τις τροφές. Στα ουδέτερα λίπη που συναντώ-

11 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ 37 νται στο σώμα των ζώων πλεονάζουν τριακυλγλυκερόλες πλούσιες σε παλμιτικό, στεατικό και ελαϊκό οξύ. Το λίπος των μηρυκαστικών είναι πλουσιότερο του σωματικού λίπους των μονογαστρικών ζώων σε παλμιτικό και στεατικό οξύ και πτωχότερο σε ελαϊκό. Γι αυτό το σημείο τήξης του είναι υψηλότερο εκείνου των άλλων ειδών ζώων. Γενικά, το σημείο τήξης του σωματικού λίπους είναι λίγο υψηλότερο της θερμοκρασίας της θέσης του σώματος στην οποία έχει αποταμιευθεί. Από τις ζωοτροφές πλούσια σε λίπος είναι τα ελαιούχα σπέρματα, τα έμβρυα των δημητριακών καρπών, τα ιχθυάλευρα, τα ηπατάλευρα, μερικά κρεατάλευρα και βέβαια τα αυτούσια λίπη και έλαια, φυτικής ή ζωικής προέλευσης, που χρησιμοποιούνται στη διατροφή των ζώων. Τα έλαια είναι πλούσια σε λινελαϊκό και ελαϊκό οξύ και μάλλον πτωχά σε κεκορεσμένα λιπαρά οξέα, ενώ τα λίπη που περιέχονται στα κρεατάλευρα ή τους καρπούς ορισμένων φοινικοειδών έχουν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ακόρεστα λιπαρά οξέα. Η μακρά ή κακή συντήρηση των πλουσίων σε λίπη ή έλαια ζωοτροφών, και ιδιαίτερα των αυτούσιων λιπών και ελαίων, έχει ως αποτέλεσμα την οξειδωτική τους τάγγιση που οφείλεται στην απλή ή συνδυασμένη δράση του αέρα, του φωτός, της θερμότητας, της υγρασίας ή των ιόντων των βαρέων μετάλλων (Fe, Cu, κ.τ.λ.). Την οξειδωτική τάγγιση του λίπους παρεμποδίζουν οι αντιοξειδωτικές ουσίες. 2.8 Αζωτούχες ουσίες Οι αζωτούχες ουσίες περιλαμβάνουν τις πρωτεΐνες και τις μη πρωτεϊνικής φύσεως αζωτούχες ουσίες Οι πρωτεΐνες Οι πρωτεΐνες αποτελούν σπουδαιότατο συστατικό της ζώσας ύλης, συναντώνται σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού και στο αίμα και αποτελούν ποσοτικά το μεγαλύτερο μέρος της οργανικής του ουσίας. ιακρίνονται σε ινοπρωτεΐνες (κερατίνες, κολλαγόνο, ελαστίνη κ.λπ.) και σφαιροπρωτεΐνες, οι οποίες διακρίνονται στη συνέχεια σε απλές (αλβουμίνες, ιστόνες, πρωταμίνες, γλοβουλίνες, προλαμίνες, γλουτελίνες) και σύνθετες (χρωμοπρωτεΐνες, λιποπρωτεΐνες, γλυκοπρωτεΐνες, νουκλεοπρωτεΐνες, μεταλλοπρωτεΐνες). Το μόριο των πρωτεϊνών αποτελείται από αμινοξέα, τα οποία συνενούνται μεταξύ τους με ορισμένη αλληλουχία με πεπτιδικούς δεσμούς.

12 38 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ανάλογα με τον αριθμό των ενούμενων αμινοξέων σχηματίζονται δι, -τρι, -τετρα και πολυπεπτίδια. Οι πεπτιδικοί δεσμοί και η αλληλουχία των αμινοξέων στο πολυπεπτιδικό μόριο συνιστούν την πρωτοταγή δομή των πρωτεϊνών, η πτύχωση του πολυπεπτιδίου τη δευτεροταγή και η παράπλευρη τοποθέτηση των πτυχωτών ή ελικοειδών πεπτιδικών αλύσων, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τα μονομερή αυτά μόρια σχηματίζουν μορφές ανώτερης τάξης, συνιστούν την τριτοταγή δομή των πρωτεϊνών. Η διαλυτότητα των πρωτεϊνών επηρεάζεται από τη θερμοκρασία, το ρη, τη διηλεκτρική σταθερά του διαλυτικού μέσου, την ιοντική ισχύ του διαλύματος και τη συγκέντρωση της πρωτεΐνης και είναι κατά μεγάλο ποσοστό συνάρτηση της τριτοταγούς δομής του μορίου της πρωτεΐνης. Γι αυτό κάθε μεταβολή στην τριτοταγή δομή επηρεάζει τη διαλυτότητα της πρωτεΐνης. Η επίδραση ορισμένων δυσμενών παραγόντων μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη διαταραχή της τριτοταγούς δομής των πρωτεϊνών με αποτέλεσμα τη μετουσίωσή τους που χαρακτηρίζεται από την εξαφάνιση της ειδικότητας και της μορφής του πρωτεϊνικού μορίου. Από τα αίτια που προκαλούν μετουσίωση ιδιαίτερη σημασία για τη διατροφή των ζώων έχει η θερμότητα. Γι αυτό ο βαθμός και ο τρόπος θερμικής κατεργασίας των ζωοτροφών κατά τη βιομηχανική τους παραγωγή, αποτελεί χειρισμό που μπορεί να επηρεάσει (μέχρι και μηδενισμού) την πεπτικότητα των πρωτεϊνών των ζωοτροφών αυτών. Η υγρή και ήπια θέρμανση των πρωτεϊνών, όμως, προκαλεί μετουσίωση, που κάνει τις πρωτεΐνες περισσότερο εύκολες στην υδρόλυση. Ενδιαφέρουσα από διαιτητικής πλευράς είναι η ιδιότητα μερικών αμινοξέων των πρωτεϊνών να αντιδρούν με αναγωγικά σάκχαρα. Έτσι, κατά τη βιομηχανική θερμική κατεργασία των ζωοτροφών ή κατά τη μακρά αποθήκευση των γαλακτοκομικών υποπροϊόντων η ε-αμινική ομάδα της λυσίνης αντιδρά με εξόζες της τροφής και μετά από σειρά αντιδράσεων (αντιδράσεις Maillard) σχηματίζεται ε-εξοζολυσίνη. Επειδή, όμως, η ένωση αυτή δε διασπάται από τα ένζυμα των πεπτικών υγρών αλλά μόνο από τους μικροοργανισμούς, ένα μέρος της λυσίνης της τροφής δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από το ζώο και η διαιτητική αξία της τροφής υποβιβάζεται. Το ίδιο συμβαίνει και με την αργινίνη, τη θρεονίνη, την ιστιδίνη, τη βαλίνη και τη μεθειονίνη, όταν η θερμοκρασία είναι υψηλότερη της επιτρεπτής. Από τις ζωοτροφές, πλούσιες σε πρωτεΐνες θεωρούνται οι ζωικής προέλευσης (ιχθυάλευρα, κρεατάλευρα, αιματάλευρο και δευτερευόντως γαλακτοκομικά υποπροϊόντα), από τις φυτικής προέλευσης τα ελαιούχα σπέρματα και ιδιαίτερα τα υποπροϊόντα της βιομηχανικής επεξεργασίας αυτών, τα σπέρματα των ψυχανθών, οι ζύμες, τα έμβρυα των δημητριακών καρπών κ.ά.

13 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ Αζωτούχες μη πρωτεïνικής φύσης ενώσεις Στην κατηγορία αυτή υπάγονται οι βεταΐνες, τα όξινα αμίδια (ασπαραγίνη, γλουταμίνη), διάφορες οργανικές βάσεις (πουρίνες, πυριμιδίνες, αλκαλοειδή, αζωτούχοι γλυκοζίτες κ.λπ.), αμμωνιακά άλατα κ.λπ. Όλες αυτές οι ενώσεις βρίσκονται στους ζωικούς οργανισμούς, αλλά σε πολύ μικρά ποσά. Από τις φυτικές τροφές πτωχά σ αυτές είναι τα σπέρματα και οι καρποί. Αντίθετα, η νεαρή χλόη και τα ενσιρώματα περιέχουν μεγαλύτερη ποσότητα. Γενικά οι φυτικές ζωοτροφές περιέχουν τις ενώσεις αυτές σε ποσοστό 15-25%. 2.9 Ανόργανα στοιχεία Με τον όρο ανόργανα στοιχεία νοούνται τα στοιχεία εκείνα τα οποία βρίσκονται στον οργανισμό με τη μορφή ανόργανων αλάτων ή λαμβάνονται με τη μορφή αυτή κατά την αποτέφρωση του υπό ανάλυση δείγματος. Αν και ο αριθμός των ανόργανων στοιχείων είναι μεγάλος, πολλά από αυτά που έχουν επισημανθεί θεωρούνται από φυσιολογικής πλευράς ως μη απαραίτητα. Απαραίτητα για τη ζωή θεωρούνται σήμερα τα Ca, Μg, Ρ, Κ, Νa, Cl και S, τα οποία βρίσκονται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον οργανισμό και καλούνται πλαστικά στοιχεία, καθώς και τα Fe, Cu, Zn, Μn, Se, Cο, Ι, F, Cr, Νi, V και Μο, τα οποία βρίσκονται σε ίχνη στον οργανισμό και γι αυτό καλούνται ιχνοστοιχεία. Η περιεκτικότητα του σώματος των ζώων σε τέφρα κυμαίνεται μεταξύ 2 και 5% και ποικίλλει ανάλογα με το είδος, τη φυλή, την ατομικότητα, την ηλικία και την παχυντική κατάσταση του ζώου. Σε ορισμένα όργανα του σώματος η συγκέντρωση ορισμένων στοιχείων είναι σχετικά υψηλή. Η διάκριση των ανόργανων στοιχείων σε πλαστικά και ιχνοστοιχεία εξαρτάται από τη συγκέντρωσή τους τόσο στο σώμα των ζώων όσο και στα σιτηρέσιά τους. Συνήθως, η συγκέντρωση των ιχνοστοιχείων στο σώμα των ζώων δεν ξεπερνά τα 50 mg. kg 1 και οι ανάγκες των ζώων είναι μικρότερες από 100 mg. kg 1 ΞΟ σιτηρεσίου. Από τις ζωοτροφές, οι χονδροειδείς είναι πλούσιες σε Ca, Mg και Κ, ενώ οι συμπυκνωμένες είναι πλούσιες σε Ρ. Η περιεκτικότητά τους σε ιχνοστοιχεία παρουσιάζει μεγάλη παραλλακτικότητα, επειδή επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Σχεδόν όλα τα απαραίτητα ανόργανα στοιχεία έχουν μία ή περισσότερες καταλυτικές λειτουργίες στα κύτταρα. Μερικά από αυτά έχουν στενούς δεσμούς με τις πρωτεΐνες των ενζύμων, ενώ άλλα βρίσκονται

14 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 στις προσθετικές ομάδες υπό χηλική μορφή. Παραδείγματα χηλικών μορφών που βρίσκονται στη φύση είναι οι χλωροφύλλες, τα κυττοχρώματα, η αιμοσφαιρίνη και η βιταμίνη Β 12. Στοιχεία, όπως το Κ, Νa και Cl, έχουν αρχικά μια ηλεκτροχημική λειτουργία που αφορά στη διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας και τον ωσμωτικό έλεγχο της κατανομής του ύδατος στο ζωικό οργανισμό. Μερικά στοιχεία έχουν δομικό ρόλο, όπως για παράδειγμα το Ca και ο Ρ είναι απαραίτητα για το σκελετό (οστά) και το S για τη σύνθεση των δομικών πρωτεϊνών. Κάποια από τα στοιχεία έχουν περισσότερους ρόλους, όπως το Μg, που λειτουργεί καταλυτικά, δομικά και ηλεκτροχημικά. Ένας άλλος αριθμός στοιχείων έχει μια και μοναδική λειτουργία, όπως, για παράδειγμα, το Cο που είναι συστατικό της βιταμίνης Β 12 και το Ι που μετέχει στο μόριο της ορμόνης θυροξίνη. Τέλος, μερικά στοιχεία, όπως το Ca και το Μο, επηρεάζουν την απορρόφηση και ενεργότητα άλλων στοιχείων. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανόργανων στοιχείων αποτελούν σημαντικό στοιχείο στη διατροφή των ζώων και προκαλούν «δευτερογενείς πενίες» σε διάκριση από τις πρωτογενείς πενίες που είναι υπεύθυνες για έναν αριθμό μεταβολικών νόσων που εκδηλώνονται στα ζώα. Παρά το γεγονός ότι πολλά από τα ανόργανα στοιχεία θεωρούνται απαραίτητα στη διατροφή των ζώων, κάποια από αυτά είναι τοξικά, (προκαλούντα από τοξικά φαινόμενα μέχρι θάνατο, ανάλογα με τη χορηγηθείσα δόση), αν η συγκέντρωσή τους στο σιτηρέσιο υπερβεί κάποια όρια. Στα τοξικά στοιχεία, από τα απαραίτητα, συμπεριλαμβάνονται: Cu, Se, Μο, Αs, F και V. Τα σιτηρέσια των ζώων, συνήθως, συμπληρώνονται με ένα ισορροπιστή ανόργανων στοιχείων και βιταμινών. Οι κυριότερες πηγές ανόργανων στοιχείων για τους ισορροπιστές αυτούς είναι η μαρμαρόσκονη για το Ca, το φωσφορικό διασβέστιο για το Ρ, το αλάτι για το Νa και Cl και διάφορα ανθρακικά, θειικά ή νιτρικά άλατα για τα περισσότερα ιχνοστοιχεία. υο σημαντικά στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη είναι η καθαρότητα του άλατος που χρησιμοποιείται και η βιοδιαθεσιμότητα του στοιχείου (βλέπε ) Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι σπουδαιότατοι παράγοντες της ζωής και γι αυτό συναντώνται σε όλους τους οργανισμούς, από τους κατώτερους μέχρι τους ανώτερους. Γενικά, περιέχονται σε πολύ μικρά ποσά, με εξαίρεση μερικά όργανα και ιστούς, όπου η συγκέντρωση μερικών βιταμινών είναι υψηλή.

15 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ & ΤΩΝ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ 41 Οι βιταμίνες ορίζονται, συνήθως, ως οργανικές ενώσεις οι οποίες είναι απαραίτητες για κανονική ανάπτυξη και συντήρηση των ζωικών οργανισμών. Με τον ορισμό αυτό, όμως, αγνοείται ο σημαντικός ρόλος των ουσιών αυτών στους φυτικούς οργανισμούς και γενικότερα στον μεταβολισμό όλων των ζώντων οργανισμών. Από χημικής άποψης ανήκουν σε διάφορες κατηγορίες οργανικών ενώσεων, η διάκριση, όμως, των βιταμινών ανάλογα με τη χημική τους δομή δεν είναι δυνατή. Ο βιταμινικός χαρακτήρας μιας ένωσης οφείλεται σε λεπτές διαφορές της μοριακής δομής, εις τρόπον ώστε από πολλές ενώσεις μιας τάξης ή κατηγορίας χημικών ενώσεων μια μόνο χαρακτηρίζεται ως βιταμίνη. Για το λόγο αυτό οι βιταμίνες διακρίνονται, με βάση το είδος του διαλύτη στον οποίο διαλύονται, σε δυο μεγάλες κατηγορίες: τις λιποδιαλυτές και τις υδατοδιαλυτές. Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες διαλύονται στα λίπη και τους διαλύτες τους (αιθέρα, χλωροφόρμιο, ακετόνη κ.λπ.) και περιλαμβάνουν τις: Α (ρετινόλη), D 2 (εργοκαλκιφερόλη), D 3 (χολοκαλκιφερόλη), Ε (τοκοφερόλη) και Κ (φυλλοκινόνες), ενώ οι υδατοδιαλυτές περιλαμβάνουν τις Β 1 (θειαμίνη), Β 2 (ριβοφλαβίνη), νικοτιναμίδη, Β 6 (πυριδοξίνη), παντοθενικό οξύ, βιοτίνη, φυλλικό οξύ, χολίνη, Β 12 (κυανοκοβαλαμίνες) και C (ασκορβικό οξύ). Οι ανάγκες των ζώων σε βιταμίνες είναι πολύ μικρές συγκριτικά με άλλα θρεπτικά συστατικά. Η πενία, όμως, μιας ή περισσότερων βιταμινών προκαλεί διαταραχές στον μεταβολισμό, ανορεξία, μείωση αναπαραγωγικής λειτουργίας και παραγωγικότητας και μείωση της αντοχής στις ασθένειες. Από τις βιταμίνες οι Α, C, D, Ε και Κ είναι απαραίτητες σε ζώα ορισμένης εξελικτικής βαθμίδας και άνω, γιατί εξασφαλίζουν κυρίως την ειδική δομή και λειτουργία ορισμένων ιστών του σώματος. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β συναντώνται σε όλους τους οργανισμούς, από τους κατώτερους μέχρι τους ανώτερους, συντίθενται από τους μικροοργανισμούς των ζυμωτικών χώρων του πεπτικού συστήματος και είναι απαραίτητες για τη διεξαγωγή του μεταβολισμού στον οργανισμό. εν αποταμιεύονται σε αξιόλογα ποσά στο σώμα των ζώων και αποβάλλονται με τα ούρα και τα κτηνοτροφικά προϊόντα. Από τις ζωοτροφές, πλουσιότερες σε βιταμίνες είναι η χλωρή νομή, τα καλώς συντηρημένα χόρτα και οι σανοί, τα ελαιούχα σπέρματα και οι πλακούντες αυτών, τα έμβρυα των δημητριακών καρπών, οι ζύμες και τα ιχθυάλευρα. Από τα κτηνοτροφικά προϊόντα, τα πλουσιότερα σε βιταμίνες είναι τα αυγά (ιδιαίτερα ο κρόκος), το ήπαρ και το γάλα.

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32 Πρόλογος...7 Αρκτικόλεξα και σύμβολα...21 1 Συστατικά του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά) 2.2 ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΑΣΙΑ, 9 14 (απλή αναφορά), 2.4 ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ, σελ. 20 36 Οργανικές Ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Σημασία Μέσο συντήρησης, αύξησης, κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγής Άμυνα οργανισμού Το σημαντικότερο στοιχείο της εκτροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη Δημητριακά Δημητριακά ή σιτηρά είναι αποξηραμένοι ώριμοι καρποί φυτών. Τα πιο σημαντικά δημητριακά είναι το σιτάρι ή σίτος, το ρύζι, το καλαμπόκι ή αραβόσιτος, το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Ο κόκκος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Γεώργιος I. Αρσένος Επίκουρος Καθηγητής Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιατί είναι σημαντική η Διατροφή... Καθορίζει την παραγωγικότητα 50

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ E. M. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ Κ. Τζιά, Π. Ταούκης, Β. Ωραιοπούλου ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Διατροφή. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Διατροφή. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Διατροφή Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Γνώση διαιτολογικών στοιχείων με σκοπό την: Πρόληψη διατροφικών διαταραχών: (παχυσαρκία, υποσιτισμός, δυστροφία,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΒΑΣΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Έκδοση 2 η Σωτήριος Κανδρέλης Καθηγητής ΤΕΙ Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Νερό Η παρουσία του νερού στα τρόφιμα και η μορφή με την οποία βρίσκεται σε αυτά επηρεάζουν τις ιδιότητές τους όπως και την ικανότητα συντήρησής τους. Το μόριο του νερού αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες 1. Γενικά Ενώσεις που απαντούν σε κάθε ζωντανό οργανισμό Άμυλο και ζάχαρη στις τροφές και κυτταρίνη στο ξύλο, χαρτί και βαμβάκι είναι καθαροί υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση του κυττάρου

Χημική σύσταση του κυττάρου 1 Χημική σύσταση του κυττάρου Τα χημικά στοιχεία, που συμμετέχουν στη δομή των βιολογικών μορίων, συγκαταλέγονται στα στοιχεία που συνθέτουν τον φλοιό της γης. Όλοι οι οργανισμοί από τον πιο απλό μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Περιβαλλοντικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Νερό Ολοι οι οργανισμοί αποτελούνται κατά μεγάλο ποσοστό από νερό ανεξάρτητα από το εάν ζουν σε χερσαία ή υδατικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ-ΒΙΟΛ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ 2010 2 ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ-ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ-ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ Βιολογία είναι η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc Η ΓΥΡΗ Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών 1 H ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ σε κηρήθρες με γυρεοπαγίδες εποχή συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

Η αποβολή άνθρακα στη ριζόσφαιρα. 30 60% του καθαρού φωτοσυνθετικού άνθρακα κατανέµεται στη ρίζα

Η αποβολή άνθρακα στη ριζόσφαιρα. 30 60% του καθαρού φωτοσυνθετικού άνθρακα κατανέµεται στη ρίζα Ριζοαπόθεση Η αποβολή άνθρακα στη ριζόσφαιρα 30 60% του καθαρού φωτοσυνθετικού άνθρακα κατανέµεται στη ρίζα 5 70% τουκατανεµηθέντοςστηρίζα αποβάλλεται στη ριζόσφαιρα αποβολή γίνεται από τα αυξανόµενα µέρη

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ A

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακτήθηκε από την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

Ανακτήθηκε από την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Πρωτεΐνες Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Αποτελούνται από αμινοξέα ενωμένα με πεπτιδικούς δεσμούς. Μέση σύσταση: Ν: 16 % C: 50 % H: 7 % O: 22 % S: 0,5-3%

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ευγενία Μπεζιρτζόγλου Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ διαίρεση διχοτόμηση. της αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ 1 κεφάλαιο 1.1 Γενικά Τα μηρυκαστικά (Σχήμα 1.1), σε αντίθεση με τα μονογαστρικά ζώα (Σχήματα 1.2 και 1.3), έχουν τη δυνατότητα διεξαγωγής της μικροβιακής ζύμωσης εντός του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά 13 Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ, ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Τα υποδεικνυόμενα ανώτατα

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Χυµού Φρούτων Εισαγωγή Αναφερόµαστε κυρίως σε εσπεριδοειδή (πορτοκάλια, λεµόνια, κίτρο), σε πυρηνόκαρπα (βερίκοκα, ροδάκινα, δαµάσκηνα, αχλάδια) και µήλα.

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επειδή στο σχολικό βιβλίο Βιολογία Β Γενικού Λυκείου Γενικής παιδείας πρόσφατα προστέθηκαν ερωτήσεις και άλλαξε η αρίθμηση των προϋπαρχουσών ασκήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

Aπό το βιβλίο µε τίτλο: Food Chemistry (H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle), 4 th Edition, 2009, Springer, New York ΟΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ

Aπό το βιβλίο µε τίτλο: Food Chemistry (H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle), 4 th Edition, 2009, Springer, New York ΟΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ Aπό το βιβλίο µε τίτλο: Food Chemistry (H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle), 4 th Edition, 2009, Springer, New York ΟΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ οµή της D-γλυκόζης (προβολή κατά Fischer) και των δυο ανωµερών της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα