ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ: Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΕΓΕΛΙΑΝΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ: Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΕΓΕΛΙΑΝΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ"

Transcript

1 ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ: Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΕΓΕΛΙΑΝΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ Στην προσπάθεια επανεκτίμησης του έργου του Φώυερμπαχ, η κριτική σκέψη οφείλει να αναδείξει τη σημασία του όχι μόνο για την ιστορία της φιλοσοφίας αλλά και για τη νεωτερικότητα, στο σύνολο των πολιτισμικών εκφάνσεών της. Μολονότι ένα μικρό μόλις μέρος της φιλοσοφίας του Φώυερμπαχ αξιοποιήθηκε εντέλει από τους μεταγενέστερους στοχαστές, η δε υπόλοιπη κρίθηκε ανεπαρκής ως προς τις θεωρητικές της θεμελιώσεις, κεντρικές έννοιες της διασώθηκαν και θεματοποιήθηκαν γόνιμα στο εσωτερικό μιας άλλης ουσιώδους δραστηριότητας του πνεύματος, της τέχνης. Μάλιστα, σε μια εποχή όπου η τελευταία, με πρωτοστάτη τον Βάγκνερ, άρχισε, εις πείσμα της εγελιανής λογοκρατίας, να διεκδικεί τα πρωτεία όχι μόνο ως προς την έκφραση των περιεχομένων της νεωτερικής αυτοσυνείδησης, αλλά και ως προς την αποκατάσταση της κοινωνικής συνοχής διαμέσου των ρομαντικών ιδεών του «λαού» και του «έθνους». 1 Η υπερβολική έμφαση που δόθηκε από την έρευνα στη σοπενχαουερική στροφή του Βάγκνερ, μετά τα γεγονότα του , δυσχέρανε και εξακολουθεί να δυσχεραίνει την επίγνωση της ακόμα πιο ουσιαστικής επιρροής που άσκησε ο Φώυερμπαχ στο θεωρητικό και μουσικοσυνθετικό έργο του συνθέτη. 2 Προσέτι, η σχέση Βάγκνερ- Φώυερμπαχ έγινε αντικείμενο έρευνας κυρίως από μουσικολόγους, των οποίων η δυνατότητα αναγνώρισης αθεματοποίητων επιρροών και διαπραγμάτευσης ουσιωδών φιλοσοφικοαισθητικών ζητημάτων δεν υπήρξε πάντοτε επαρκής. 3 Προς την κατεύθυνση λοιπόν μιας βαθύτερης κατανόησης αυτής της εξαιρετικά ενδιαφέρουσας σχέσης θα κινηθούν οι παρακάτω αναπτύξεις. Αρχικά θα εξεταστούν επιρροές του Φώυερμπαχ στη βαγκνερική αισθητική θεωρία, κατόπιν θα αναζητηθούν φωυερμπαχιανά θεματικά στοιχεία στις όπερες του Βάγκνερ και τέλος θα επιχειρηθεί ένας σύντομος σχολιασμός βασικών απόψεων των δύο προσωπικοτήτων.

2 160 ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ I Μιλώντας για «φωυερμπαχιανές» ή «σοπενχαουερικές» επιρροές στον Βάγκνερ, δεν πρέπει κανείς να ξεχνά ότι, στην πραγματικότητα, ο συνθέτης ανέτρεχε εκ των υστέρων σε φιλοσοφικές θεωρίες και μόνο, προκειμένου να προσδώσει πειστικό θεωρητικό κύρος στις καλλιτεχνικές του αποφάσεις. Η φιλοσοφία δεν αποτελούσε για τον Βάγκνερ τόσο πηγή έμπνευσης όσο πηγή αυτοκατανόησης. Ο Βάγκνερ ανέτρεξε στον Φώυερμπαχ σε μια εποχή οξείας κριτικής στο κατεστημένο καλλιτεχνικό σύστημα και τις καλλιτεχνικές μορφές που συνδέονταν μαζί του. Επικαλούμενη την εξάρτηση της καλλιτεχνικής ζωής από τους κοινωνικούς της όρους, η καλλιτεχνική κριτική του Βάγκνερ σύντομα απέκτησε κοινωνική χροιά. Συνειδητοποιώντας ότι η κατάσταση της τέχνης αντανακλά την κατάσταση της κοινωνίας, ο Βάγκνερ συνέδεσε τη νεωτερική αλληλoαποξένωση των τεχνών με την αλληλοαποξένωση των κοινωνικών ομάδων ή εν γένει των ανθρώπων. Έτσι, το σύστοιχο του μελλοντικού συνολικού έργου τέχνης, στο οποίο οι τέχνες θα εγκατέλειπαν τον εγωιστικό ατομισμό τους, προκειμένου να επανενωθούν υπό μία κοινή και ουσιώδη έννοια δράματος, θα έπρεπε να είναι ένα κοινό χωρίς κοινωνικές διακρίσεις και αντιθέσεις. Ο Βάγκνερ, παρακολουθώντας στενά την προεπαναστατική φιλοσοφική συζήτηση, είδε στη φωυερμπαχιανή ιδέα της «ανθρωπότητας» ή του «ανθρώπινου είδους» το ιδεολογικό πρόπλασμα του φανταστικού ακροατηρίου του «συνολικού έργου τέχνης». Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Παραφράζοντας τον φωυερμπαχιανό όρο «φιλοσοφία του μέλλοντος», ο Βάγκνερ δίνει σε ένα από τα βασικά θεωρητικά του γραπτά της ελβετικής εξορίας τον τίτλο Το έργο τέχνης του μέλλοντος. Και όχι μόνον αυτό, αλλά και το αφιερώνει στον Φώυερμπαχ. Ήδη στο κείμενο της αφιέρωσης ο Βάγκνερ αποκαλύπτει τις προθέσεις του: «έπρεπε να αναγνωρίσω ότι τα καλλιτεχνικά εγχειρήματα μπορεί να τα ολοκληρώσει όχι το άτομο, αλλά η κοινότητα. Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος [ ] σημαίνει ούτε λίγο ούτε πολύ ότι πρέπει να εξεγερθούμε ενάντια στη συνολική κατάσταση της σημερινής τέχνης και ζωής». 4 Και ξεκινά ευθύς αμέσως με απόπειρες θεωρητικής διαπραγμάτευσης ζητημάτων που αφορούν τη σχέση τέχνης, ζωής και επιστήμης. Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι ο Βάγκνερ οικειοποιείται εδώ φωυερμπαχιανές ιδέες όχι μόνο από την Ουσία του χριστιανισμού και τη Φιλοσοφία του μέλλοντος, όπως συνήθως πιστεύεται, αλλά και από το μεταγενέστερο Η ουσία της θρησκείας, όπου ο φιλόσοφος επιχειρεί μιαν επανερμηνεία του θρησκευτικού φαινομένου στη βάση της σχέσης του ανθρώπου προς τη φύση. Ο Βάγκνερ περιγράφει την ιστορία του προνεωτερικού ανθρώπου φωυερμπαχιανά, ως μία κίνηση από την άγνοια των πραγματικών φυσικών αιτιών και την θρησκευτική υποκατάστασή τους από «υπερφυσικές, ανθρωπομορφικές και

3 ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ 161 αυθαίρετες αιτίες», όπως λέει, στην πλήρη γνώση της φύσης και στη συγκρότηση της επιστήμης ως αυτοσυνείδησης της φύσης. Και θεμελιώνει την αναγκαιότητα της τέχνης ως εξής: όπως η φύση συνειδητοποιείται στην επιστήμη, έτσι και ο άνθρωπος συνειδητοποιείται στην τέχνη. Για τον Βάγκνερ, η επιστήμη είναι πεπερασμένη: «το τέλος της είναι το δικαιωμένο ασυνείδητο, η συνειδητοποιημένη ζωή, η ως αισθητή εγνωσμένη αισθητότητα, ο αφανισμός της αυθαιρεσίας στη βούληση του αναγκαίου. Η επιστήμη είναι συνεπώς μέσο της γνώσης, η μέθοδός της έμμεση, ο σκοπός της διαμεσολαβημένος_ όπου αντίθετα η ζωή είναι το άμεσο, το αυτοπροσδιοριζόμενο. Όπως η επιστήμη καταλύεται στην αναγνώριση της άμεσης και αυτοπροσδιοριζόμενης, άρα της πραγματικής ζωής, έτσι και αυτή η αναγνώριση κερδίζει την πιο ειλικρινή, την πιο άμεση έκφρασή της στην τέχνη, ή καλύτερα στο έργο τέχνης». 5 Στις Αρχές της Φιλοσοφίας του μέλλοντος και από την 31 και μετά, 6 ο Φώυερμπαχ είχε επιχειρήσει, αντιστοίχως, αφενός την κατάδειξη της αναλήθειας της διαμεσολάβησης (Vermittlung), αφετέρου τη στροφή προς το αισθητό και την αποκατάστασή του ως οργάνου της αλήθειας. Για τον Φώυερμπαχ, η νέα φιλοσοφία «αναγνωρίζει και καθιστά αρχή και αντικείμενό της το πραγματικό στην πραγματικότητά του», κατανοεί ότι «πραγματοποίηση της σκέψης σημαίνει το να καθίσταται αυτή αντικείμενο της αίσθησης και ότι η πραγματικότητα της ιδέας είναι η αισθητικότητα και η πραγματικότητα η αλήθεια της ιδέας που σημαίνει ότι μόνον η αισθητικότητα είναι η αλήθεια της» ( 31), 7 διατρανώνοντας εντέλει ότι «αλήθεια, πραγματικότητα και αισθητικότητα είναι έννοιες ταυτόσημες» ( 32). 8 Στο εσωτερικό του φωυερμπαχιανού επιχειρήματος υπέρ της υποβαθμισμένης από την ορθολογιστική και θεωρησιακή σκέψη αισθητικότητας, βρίσκει φυσικά θέση και η τέχνη. Στην 40 από τις Αρχές της Φιλοσοφίας του μέλλοντος ο Φώυερμπαχ αναφέρει: «Η παλιά απόλυτη φιλοσοφία απέπεμψε τις αισθήσεις στην περιοχή και μόνο του φαινομένου, του πεπερασμένου, κι όμως, σε αντίφαση με αυτό, όρισε το απόλυτο, το θείο ως αντικείμενο της τέχνης. Το αντικείμενο όμως της τέχνης είναι έμμεσα στη ρητορική και άμεσα στην εικαστική τέχνη αντικείμενο της όρασης, της ακοής, του συναισθήματος. Συνεπώς, δεν είναι μόνο το πεπερασμένο, το φαινόμενο, αλλά και το αληθές, το θείο ον αντικείμενο των αισθήσεων και η αίσθηση όργανο του απόλυτου. Η τέχνη εκθέτει την αλήθεια στο αισθητό που σημαίνει, ορθά διατυπωμένα: Η τέχνη εκθέτει την αλήθεια του αισθητού» ( 40). 9 Η φωυερμπαχιανή αναβάθμιση της αισθητικότητας προϋπέθεσε ωστόσο έναν επανακαθορισμό της έννοιας της: «Όχι μόνον το εξωτερικό, αλλά και το εσωτερικό, όχι μόνον η σάρκα, αλλά και το πνεύμα, όχι μόνο το πράγμα, αλλά και το εγώ είναι αντικείμενο των αισθήσεων» ( 42). 10 Και αντιστρέφοντας την ιδεαλιστική σχέση εποπτείας και παράστασης, ο Φώυερμπαχ καθιστά την παράσταση και την «φαντασία», όπως

4 162 ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ λέει, πρότερον, τη δε εποπτεία ύστερον: «Η παράσταση βρίσκεται εγγύτερα στον αμόρφωτο, υποκειμενικό άνθρωπο από ό,τι η εποπτεία, γιατί στην εποπτεία αυτός εξέρχεται από τον εαυτό του_ στην παράσταση παραμένει στον εαυτό του» ( 44). 11 Ο βαγκνερικός ισχυρισμός περί συμφιλίωσης στο έργο τέχνης της γνώσης με τη ζωή, βρίσκεται σε συμφωνία με τον φωυερμπαχιανό ισχυρισμό περί συμφιλίωσης της νόησης (ή του «κεφαλιού») με την αίσθηση (ή την «καρδιά»): «Η νέα φιλοσοφία, που κάνει το ουσιαστικό και ύψιστο αντικείμενο της καρδιάς, τον άνθρωπο, ουσιαστικό και ύψιστο αντικείμενο και της διάνοιας, θεμελιώνει ως εκ τούτου μια έλλογη ενότητα κεφαλιού και καρδιάς, σκέψης και ζωής» ( 59). 12 Ως ακόμα πιο σημαντική ωστόσο συμβολή του Φώυερμπαχ, από ιστορικοφιλοσοφική άποψη, θα μπορούσε να θεωρηθεί η κοινωνική θεμελίωση της γνώσης και της ηθικής, όπως αυτή εκφράστηκε ήδη στην Ουσία του χριστιανισμού. Στην 61 της Φιλοσοφίας του μέλλοντος τούτο διατυπώνεται ως εξής: «Ο μεμονωμένος άνθρωπος για τον εαυτό του δεν έχει την ουσία του ανθρώπου στον εαυτό του, ούτε στον εαυτό του ως ηθικού, ούτε στον εαυτό του ως σκεϖτόμενου όντος. Η ουσία του ανθρώπου περιέχεται μόνο στην κοινότητα, στην ενότητα του ανθρώπου με τον άνθρωπο». 13 Όλες οι βασικές γραμμές τις φιλοσοφίας του Φώυερμπαχ, όπως αυτές σκιαγραφήθηκαν παραπάνω, εντοπίζονται άμεσα ή έμμεσα στο Έργο τέχνης του μέλλοντος του Βάγκνερ. Η φωυερμπαχιανή κριτική στη θεωρησιακή φιλοσοφία και ευρύτερα στη μονομέρεια του διασκεπτικού νοείν, βρήκε, όπως είδαμε, ανταπόκριση στη βαγκνερική κριτική της επιστήμης. Με λόγια που παραπέμπουν στον Φώυερμπαχ, ο Βάγκνερ στο 4 ο κεφ. από το πρώτο μέρος του Έργου τέχνης του μέλλοντος, γράφει: «Μόλις η σκέψη αφαιρεθεί από την πραγματικότητα [ ] αδυνατεί πλέον να παράγει γνώση και εκδηλώνεται ως εικασία που χωρίζεται βίαια από το ασυνείδητο». 14 Και στο επόμενο κεφάλαιο ο συνθέτης δανείζεται μια ιδέα από την κριτική του Φώυερμπαχ στον ιδεαλισμό, ότι, δηλαδή, σε αυτόν το πρότερο, η πραγματικότητα, γίνεται ύστερο, το δε ύστερο, η ιδέα, πρότερο. Γράφει ο Βάγκνερ: «Αν ο νους δημιούργησε τη φύση, αν η σκέψη έφτιαξε το πραγματικό, αν ο φιλόσοφος προηγείται του ανθρώπου, τότε φύση, πραγματικότητα και άνθρωπος δεν είναι πια αναγκαία και η ύπαρξή τους είναι όχι μόνον περιττή, αλλά και επιζήμια». 15 Η βαγκνερική πρόκριση της αίσθησης και του συναισθήματος έναντι της διάνοιας και του Λόγου αφενός εξυπηρετούσε τη θεμελίωση του ισχυρισμού περί ανωτερότητας της τέχνης έναντι της φιλοσοφίας και της θρησκείας, αφετέρου συνδέθηκε ευθύς εξαρχής από τον Βάγκνερ με την ιδέα του «καθαρά ανθρώπινου», 16 στην ουσία του οποίου μπορεί κανείς να φτάσει αφαιρώντας ακριβώς από τη διαμεσολάβηση των ορθολογιστικών και θεωρησιακών φαντασμάτων. Ο Βάγκνερ συνηγορεί υπέρ μιας ανθρώπινης φύσης «καθαρμένης» από τις επιστρωματώσεις και τις στρεβλώσεις του «πολιτισμού» και της «χλιδής της μόδας», όπως λέει,

5 ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ 163 αρκετά ωστόσο σύνθετης και πολύπλοκης για να μπορέσει η ουσία της να αρθρωθεί αποκλειστικά και μόνο από την επιστημονική γλώσσα. Και τούτο αναδεικνύει ένα παράδοξο που δεν γίνεται πάντοτε δεόντως αντιληπτό, ότι, δηλαδή, τη θέση της πολυπλοκότητας του θεωρησιακού σκέπτεσθαι άρχισε να καταλαμβάνει, στον Βάγκνερ, η προϊούσα επίγνωση της πολυπλοκότητας της ανθρώπινης και κοινωνικής πραγματικότητας, 17 όπως αυτή αντικατοπτρίζεται άλλωστε με όρους τέχνης στο πολύπλοκο και πολυεπίπεδο λιμπρέτο της Τετραλογίας. Δύο ακόμα από τις κεντρικές έννοιες της φωυερμπαχιανής φιλοσοφίας που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα θεωρητικά γραπτά της μετεπαναστατικής αυτοεξορίας του Βάγκνερ, είναι οι έννοιες της «αγάπης» και του «εγωισμού». Να τονισθεί εδώ πώς η έννοια «αγάπη» στον Φώυερμπαχ δεν έχει μόνο ερωτική και, πρωτίστως, κοινωνική, αλλά και μεταφυσική / οντολογική σημασία. Ο φιλόσοφος μεταχειρίζεται τις λέξεις «εποπτεία» (Anschauung), «αίσθημα» (Empfindung) και «αγάπη» (Liebe) ως συνώνυμες αναφέροντας: «Μόνο στο αίσθημα, μόνο στην αγάπη έχει αυτό αυτό το πρόσωπο, αυτό το πράγμα δηλ. το καθέκαστο, απόλυτη αξία, το ϖεϖερασμένο είναι το άϖειρο. [ ] Η αγάπη είναι πάθος και μόνο το πάθος είναι το γνώρισμα της ύπαρξης. Μόνον ότι είναι αντικείμενο του πάθους κι ας είναι πραγματικό ή δυνατό υπάρχει. [ ] Έτσι η αγάπη είναι η αληθινή οντολογική απόδειξη περί της ύπαρξης ενός αντικειμένου έξω από το κεφάλι μου, και δεν υπάρχει άλλη απόδειξη για το είναι από την αγάπη, το αίσθημα εν γένει» ( 34). 18 Στο Έργο τέχνης του μέλλοντος ο Βάγκνερ υιοθετεί μεταφορικά την έννοια της αγάπης, προκειμένου να καταδείξει ότι στο στοιχείο της μπορούν να επανενωθούν οι επιμέρους τέχνες του συνολικού έργου τέχνης. Καταβυθίζοντας την αγάπη στο φυσικό και ανθρώπινο είναι ως το στοιχείο συγκερασμού των φυσικών νόμων και, παραπέμποντας στον Φώυερμπαχ, της σύστασης του ανθρώπινου είδους, της ανθρωπότητας, ο Βάγκνερ καθιστά την αγάπη όρο τόσο της ανθρώπινης ελευθερίας, όσο και των επιμέρους τεχνών. Οι τέχνες γίνονται ελεύθερες και ολοκληρώνονται στην αμοιβαία τους αναγνώριση που αποτελεί προϋπόθεση και της δικής τους αυτογνωσίας. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Βάγκνερ: «Γνώση από αγάπη σημαίνει ελευθερία». 19 Στον αντίθετο εννοιακό πόλο, βρίσκεται ο εγωισμός, που όσο χωρίζει τους ανθρώπους, μετατοπίζοντας το στοιχείο της ενότητάς τους έξω απ αυτούς υπό τις μορφές του πολιτισμού της μόδας, της θρησκείας ή του κρατικού δικαίου, άλλο τόσο χωρίζει τις τέχνες μεταξύ τους, οδηγώντας τους στην αλλοτρίωση, τη συρρίκνωση, την παρακμή. Ο Βάγκνερ αφιερώνει σελίδες ολόκληρες στην απόδειξη του ισχυρισμού του, οι οποίες δεν χρειάζεται να εξετασθούν εδώ. Πριν προχωρήσουμε στον εντοπισμό φωυερμπαχιανών μοτίβων στις όπερες του Βάγκνερ, καλό θα ήταν να θίξουμε στο σημείο αυτό το ζήτημα του βαγκνερικού αντισημιτισμού. Η μουσικολογική έρευνα έχει υπερτονίσει τις πιθανές κοινωνιολογικές,

6 164 ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ φιλολογικές ή ψυχολογικές εξηγήσεις των αντισημιτικών αναφορών του Βάγκνερ, 20 αγνοώντας εν πολλοίς την τότε επίκαιρη φιλοσοφικοϊδεολογική συζήτηση. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Βάγκνερ συνδέει τις έννοιες «εβραίος» και «εγωισμός». Στην Ουσία του χριστιανισμού ο Φώυερμπαχ είχε αφιερώσει ένα ολόκληρο κεφάλαιο, το 12 ο, ακριβώς σε μια φιλοσοφικοθρησκειολογική ερμηνεία του ιουδαϊσμού. 21 Ευθύς στην αρχή του κεφαλαίου ο Φώυερμπαχ καταθέτει την προκείμενη των περαιτέρω συλλογισμών του: «Η θεωρία της δημιουργίας κατάγεται από τον ιουδαϊσμό_ είναι η χαρακτηριστική θεωρία, η θεμελιακή θεωρία της εβραϊκής θρησκείας. Η εδώ βασική αρχή δεν είναι τόσο η αρχή της υποκειμενικότητας, όσο η αρχή του εγωισμού». 22 Ο εβραϊκός εγωισμός εκφράζεται, σύμφωνα με τον Φώυερμπαχ, στον εκμηδενισμό της φύσης διαμέσου μιας αμιγώς πρακτικής, αντιθεωρητικής και αντιαισθητικής σχέσης απέναντί της που υποστηρίζεται από την παράσταση ότι η φύση αποτελεί προϊόν δημιουργού αυθαιρεσίας ενός ανεξάρτητου από τον κόσμο και τον άνθρωπο θεού: «Η θεωρητική έκφραση αυτής της εγωιστικής, πρακτικής εποπτείας, για την οποία η φύση καθ εαυτήν και δι εαυτήν είναι ένα τίποτα, έχει ως εξής: η φύση ή ο κόσμος είναι φτιαγμένος, δημιουργημένος, προϊόν εντολής». 23 Αντιδιαστέλλοντας, όχι χωρίς δόση υπερβολής, τον αντιεπιστημονικό και αντικαλλιτεχνικό χαρακτήρα του μονοθεϊσμού στην ουσία του πολυθεϊσμού ο οποίος, όπως υποστηρίζει, καθιστά δυνατή την επιστήμη και την τέχνη, ο Φώυερμπαχ εξαιρεί τους Εβραίους από τις πιο σημαντικές περιοχές της ανθρώπινης δραστηριότητας: «Ο μονοθεϊστικός εγωισμός στέρησε από τους Ισραηλίτες την ελεύθερη θεωρητική ορμή και αίσθηση». 24 Ακριβώς για τα ίδια πράγματα κατηγόρησε ο Βάγκνερ τους Εβραίους στα σημεία από τα αισθητικοκριτικά του γραπτά όπου αναφέρεται σε αυτούς: ο εβραϊκός μονοθεϊστικός σποντανεϊσμός ερχόταν σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του περί προέλευσης της αληθινής τέχνης από τον φύσει πολυθεϊστικό «λαό». Ωστόσο, όπως και ο Φώυερμπαχ, ο Βάγκνερ δεν έμεινε εκεί. Προχώρησε σε κριτική και του χριστιανισμού, τον οποίο ο Φώυερμπαχ είχε ορίσει ως «πνευματικό ιουδαϊσμό» έχοντας πρώτα χαρακτηρίσει τον ιουδαϊσμό ως «εκκοσμικευμένο χριστιανισμό». 25 Η φωυερμπαχιανής προέλευσης παράσταση της χριστιανικής αλλοτρίωσης από τη φύση στεκόταν εμπόδιο στο βαγκνερικό ιδανικό του «καθαρά ανθρώπινου» που κατ ιδέαν τουλάχιστον προϋπέθετε και ενσωμάτωνε τη φύση, αναγνωρίζοντάς της την αυτόνομη ύπαρξη. ΙΙ Η φωυερμπαχιανή επιρροή γίνεται αισθητή και στις όπερες του Βάγκνερ. Επιλέγουμε δύο από τις γραμμένες προ της επανάστασης του 1848 όπερες, τον Τανχώυζερ και

7 ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ 165 τον Λόενγκριν. Η έννοια της αγάπης και η κριτική στην ηθικοπρακτική ακαμψία της νομοθετούσας διάνοιας, αλλά και η αντιπαράθεση της πίστης στην αγάπη, αποτελούν κεντρικά ζητήματα των αναλύσεων του Φώυερμπαχ στην Ουσία του χριστιανισμού, αλλά και συνθέτουν τα εννοιακά δίπολα μεταξύ των οποίων αναπτύσσεται η δραματουργία στον Τανχώυζερ του Βάγκνερ. Η φωυερμπαχιανή αγάπη βρίσκει την ενσάρκωσή της στο πρόσωπο της Ελισάβετ, ο νόμος στον άρχοντα της Θουριγγίας, η πίστη στο πρόσωπο του Πάπα της Ρώμης. Τη στιγμή που ο άρχοντας της Θουριγγίας και θείος της Ελισάβετ διώχνει από το Βάρτμπουργκ και ο Πάπας από τη Ρώμη τον υμνητή του σαρκικού έρωτα Τανχώυζερ, που τόλμησε να περάσει χρόνια ακόλαστης απόλαυσης στο όρος της Αφροδίτης, η Ελισάβετ, γεμάτη από αγνή ανιδιοτελή αγάπη τον συγχωρεί, τον προστατεύει όταν οι ιππότες, προσβεβλημένοι, κινούνται απειλητικά προς το μέρος του και τον περιμένει να επιστρέψει από το ταξίδι μετανοίας στη Ρώμη. Ο φιλοσοφικός πυρήνας τώρα του περιεχομένου της όπερας βρίσκεται σε μια χαρακτηριστική παράγραφο από το 4 ο κεφάλαιο της Ουσίας του χριστιανισμού του Φώυερμπαχ: «Η διάνοια κρίνει μόνο με την αυστηρότητα του νόμου_ η καρδιά προσαρμόζεται, είναι λογική, επιεικής, συνετή, κατ άνθρωπον. Το νόμο, που μας προτείνει μόνο την ηθική τελειότητα, ουδείς τον ικανοποιεί_ για τον ίδιο όμως λόγο ο νόμος δεν ικανοποιεί τον άνθρωπο, την καρδιά. Ο νόμος αναθεματίζει_ η καρδιά συγχωρεί ακόμα και τον αμαρτωλό. Ο νόμος με καταφάσκει μόνο ως αφηρημένο, η καρδιά ως ϖραγματικό ον. Η καρδιά μου δίνει την επίγνωση πως είμαι άνθρωπος, ο νόμος μόνο την επίγνωση πως είμαι αμαρτωλός, τιποτένιος. Ο νόμος υϖοτάσσει τον άνθρωπο, η αγάπη τον απελευθερώνει». 26 Ακόμα πιο αυστηρή γίνεται η διάκριση αγάπης και πίστης στο προτελευταίο κεφάλαιο της Ουσίας, διάκριση η οποία μας δίνει ερμηνευτική πρόσβαση στη στάση του Πάπα προς τον Τανχώυζερ: «Η αγάπη ταυτίζει τον άνθρωπο με το θεό, το θεό με τον άνθρωπο και γι αυτό τον άνθρωπο με τον άνθρωπο_ η πίστη χωρίζει τον θεό από τον άνθρωπο και γι αυτό τον άνθρωπο από τον άνθρωπο_ γιατί ο θεός δεν είναι άλλο από την μυστική έννοια του ανθρώπινου είδους, ο χωρισμός του θεού από τον άνθρωπο ως εκ τούτου ο χωρισμός του ανθρώπου από τον άνθρωπο, η λύση του κοινού δεσμού». 27 Στην ένσταση ότι κηρύττει τη χριστιανική αγάπη, ο Φώυερμπαχ απαντά ότι η χριστιανική αγάπη είναι αγάπη μερική_ ισχύει μόνο για τους χριστιανούς και αναθεματίζει τους αλλόθρησκους. Η αγάπη της Ελισάβετ προς τον Τανχώυζερ δεν είναι ούτε σαρκική ούτε αφηρημένη-πνευματική, ούτε υποκριτικά χριστιανική. Ο Τανχώυζερ θα μπορούσε χωρίς υπερβολή να χαρακτηριστεί «φωυερμπαχιανή αλληγορία». Τις φωυερμπαχιανές επιρροές πίσω από τη σύλληψη του Λόενγκριν αποκαλύπτει ο ίδιος ο Βάγκνερ στο κείμενο Ανακοίνωση στους φίλους μου του 1851: «Όταν τον είδα καθαρά σαν ένα ευγενές ποίημα του ανθρώπινου πόθου, που ο πυρήνας του δεν βρί-

8 166 ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ σκεται μόνο στη χριστιανική ροπή προς το υπερφυσικό, αλλά γενικότερα στην πιο αληθινή ανθρώπινη φύση, αυτή η μορφή μου γινόταν όλο και πιο γνώριμη και η επιθυμία μου να καταπιαστώ μαζί της, εκφράζοντας έτσι έναν δικό μου εσώτατο πόθο, όλο και πιο έντονη [ ]. Δεν είναι λοιπόν ο Λόενγκριν ένα ποίημα που βλάστησε απλώς από τη χριστιανική αντίληψη, αλλά ένα πανάρχαιο ανθρώπινο ποίημα_ όπως άλλωστε αποτελεί θεμελιώδη πλάνη του επιπόλαιου τρόπου να εξετάζουμε τα πράγματα, όταν θεωρούμε την ειδικά χριστιανική αντίληψη αρχέγονα δημιουργική στις παραστάσεις της. Κανένας από τους χαρακτηριστικούς και συγκλονιστικούς χριστιανικούς μύθους δεν ανήκει εξυπαρχής στο χριστιανικό πνεύμα, όπως συνήθως το καταλαβαίνουμε: τους έχει παραλάβει όλους από τις καθαρά ανθρώπινες παραστάσεις της προϊστορίας, τροποποιώντας τις σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητές του». 28 Η αναγωγή των περιεχομένων της χριστιανικής θρησκείας στους ανθρωπολογικούς της όρους, αποτελεί τον πυρήνα της φωυερμπαχιανής κριτικής στο χριστιανισμό. Ο Βάγκνερ απλά κατανοεί την ανθρωπολογία ως μυθολογία, ιστορικοποιώντας την προέλευση του χριστιανισμού. ΙΙΙ Ολοκληρώνοντας τη σύντομη αυτή αναφορά στη σχέση Φώυερμπαχ-Βάγκνερ, θα επιχειρήσουμε έναν επίσης σύντομο σχολιασμό. Μαζί με τη μαρξική κριτική στον Φώυερμπαχ, το βαγκνερικό μουσικό έργο αποτελεί ίσως την πιο πειστική έμπρακτη κατάδειξη των αδυναμιών της θεωρίας του. Ο Βάγκνερ συνειδητοποιούσε, τόσο στη θεωρία, όσο και στην πράξη, ότι για την πλήρη «πραγματοποίηση των προθέσεων του συνθέτη-ποιητή» δεν αρκούσε η σκηνική δράση και ο μουσικός συγκινησιακός σχολιασμός της. Η πολυπλοκότητα των καταστάσεων στη βαγκνερική Τετραλογία, που, όπως επισημάναμε, αντανακλούσε την πολυπλοκότητα της νεωτερικής πραγματικότητας, επέβαλε την ενδυνάμωση της παρουσίας του ποιητή-σχολιαστή. Ένα πλήθος διαλόγων και αναφορών στο παρελθόν και το μέλλον της δράσης έρχεται να αποκαταστήσει την ενότητά της, αλλά και να συγκροτήσει ένα πλαίσιο αναστοχασμού (Reflexion) για την κατανόηση του ακροατή, στην οποία στόχευε ρητά ο θεωρητικός τουλάχιστον Βάγκνερ. Επιπλέον, ο συνθέτης επιστράτευσε απέναντι σε αυτό το στόχο ακόμα και την ίδια τη μουσική, δημιουργώντας ένα σύστημα «καθοδηγητικών μοτίβων» (Leitmotive), όπως ονομάστηκαν, που απέβλεπαν στην ισχυροποίηση του αναστοχαστικού σχολιασμού της σκηνικής δράσης. Τα πάντα μέσα στο «συνολικό έργο τέχνης» έπρεπε να μιλούν, με τρόπο ορθολογικά προϋπολογισμένο. 29 Ακόμα όμως και τότε, συνειδητοποιώντας ο συνθέτης την αδυνατότητα πλήρους και άμεσης επι-

9 ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ 167 κοινώνησης των αληθινών συμβολικών περιεχομένων του έργου, επιδίδεται στη συγγραφή πληθώρας κειμένων, σχολίων, επιστολών. Στην εποχή του αναστοχασμού, όπως έλεγε ο Χέγκελ, η τέχνη είναι αδιανόητη χωρίς το φιλοσοφικό της συμπλήρωμα. 30 Η έννοια κυριάρχησε οριστικά στην εποπτεία και την παράσταση. Και ο Βάγκνερ αυτό το γνώριζε καλά, έστω κι αν δεν επιθυμούσε να το ομολογήσει. Ένα ακόμα αδύναμο σημείο της θεωρίας αμφότερων του Φώυερμπαχ και του Βάγκνερ αποτελεί η ανθρωπολογία τους. Το φωυερμπαχιανό πρόταγμα ενεργοποίησης και επανένωσης του συνόλου των ανθρωπολογικών παραμέτρων ως προς την αληθινή τους ουσία, έτεινε να αφαιρεί από το γεγονός της παρελθούσας και παρούσας ιστορικοκοινωνικής τους συγκρότησης και να μην αναστοχάζεται πλήρως τους κανονιστικούς όρους αυτής της ενεργοποίησης και επανένωσης. 31 Με ανάλογο τρόπο ο Βάγκνερ, προσπαθώντας να εκφράσει καλλιτεχνικά το «καθαρά ανθρώπινο», όπως έλεγε, ανέτρεξε σε μύθους, σε μύθους όμως που δεν είναι αλληγορικές αναπαραστάσεις ενός «κόσμου εν γένει», αλλά ενός συγκεκριμένου ιστορικού κόσμου, του σημερινού. Η υλιστική σκέψη του Φώυερμπαχ και του Βάγκνερ βρισκόταν ακόμα αγκυροβολημένη σε έναν ιδιότυπο ιδεαλισμό, διχασμένη μεταξύ του ιδανικού και του πραγματικού. Η περιπέτεια της βαγκνερικής συλλογικότητας, της «αισθητικής κοινότητας», 32 που πάντοτε, και εκ των πραγμάτων, επικάλυπτε λανθάνουσες ηγεμονίες, έδειξε με τον καλύτερο τρόπο πώς για την αυτοσυνειδητοποίηση της ανθρωπότητας ως αγαπητικής και αλληλέγγυας ανθρωπότητας δεν αρκεί μόνο το γκρέμισμα των θρησκευτικών προκαταλήψεων, αλλά και ο αναστοχασμός επί των κανονιστικών όρων μιας τέτοιας αλληλεγγύης. 33 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Πρβλ. Γιώργος Μανιάτης, Ρίχαρντ Βάγκνερ. Το «Καθαρά Ανθρώϖινο», Αθήνα 2004, σ. 102 κ.ε. 2 Για παράδειγμα, στο πρόσφατο βιβλίο του Bryan Magge με τίτλο Wagner and Philosophy, Λονδίνο 2000, ο συγγραφέας αφιερώνει λίγες μόνο σελίδες στο ζήτημα Βάγκνερ-Φώυερμπαχ. Η περιγραφή της φωυερμπαχιανής φιλοσοφίας είναι σχηματική και η επιρροή στον Βάγκνερ περιορίζεται κυρίως στην κεντρική ιδέα της τετραλογίας Το δαχτυλίδι του Νίμϖελουγκ. Στο σημαντικό Richard Wagner Handbuch που εξέδωσαν οι Ulrich Müller και Peter Wapnewski (Στουτγάρδη 1986) υπάρχουν ξεχωριστά κεφάλαια αποκλειστικά για τα ζητήματα Βάγκνερ-Σοπενχάουερ και Βάγκνερ-Νίτσε. Ο Φώυερμπαχ αναφέρεται μόνο εν παρόδω. 3 Ο μεγάλος Γερμανός μουσικολόγος Carl Dahlhaus επιχείρησε να καταδείξει τις επιρροές της φιλοσοφίας του Σοπενχάουερ όχι μόνο, όπως συνήθως, στη θεματική των μουσικών δραμάτων του Βάγκνερ, αλλά και στην αισθητική του (βλ. Wagners Konzeption des musikalischen Dramas, Μόναχο 1990, σ. 146 κ.ε.). Δυστυχώς, ο Φώυερμπαχ έμεινε για μια ακόμη φορά εκτός της σημαντικής αυτής διαπραγμά-

10 168 ΜΑΡΚΟΣ ΤΣΕΤΣΟΣ τευσης. Πρβλ. επίσης R. Lamberger, Nietsche contra Wagner: Der alte Zauberer, Βιέννη 2001, σ _ A. White, «Towards an understanding of Wagnerian music-drama: An examination of Tristan und Isolde», στο Music research forum, 14, σ _ G. Gruber, Nietzsches Begriff des _südländischen in der Musik, Φραγκφούρτη 1999, σ _ G. Pöltner, H. Vetter (επ.), Nietzsche und die Musik, Φραγκφούρτη 1997_ W. W. Richards, Nature as a symbolic element in R. Wagner s treatment of Myth, διατρ., Florida State University 1997_ B. Hoeckner, Music as a metaphor of metaphysics: Tropes of transcendence in 19th-century music from Schumann to Mahler, διατρ., Cornell University 1994_ R. Knoll, Die Wiedergeburt der Triebe aus der Musik, Βερολίνο 1992_ T. Steiert, Der Fall Wagner: Ursprünge und Folgen von Nietzsches Wagner-Kritik, Laaber 1991_ R. Franke, R. Wagners Züricher Kunstschriften. Politische und ästhetische Entwürfe auf seinem Weg zum Ring des Nibelungen, διατρ., Αμβούργο 1983_ W. Wolf, «R. Wagners geistige und künstlerische Entwicklung nach 1848», στο Musik und Gesellschaft, XXXVIII/3, 1978, σ Richard Wagner, Gesammelte Schriften, επ. Julius Kapp, Λειψία 1914, τ. 10, σ. 48. Εφεξής GS. 5 Ό.ϖ., σ Βλ. Ludwig Feuerbach, «Grundsätze der Philosophie der Zukunft», στο του ιδίου Werke in sechs Bänden, Φραγκφούρτη 1975, τ. 3, σ. 247 κ.ε. 7 Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ GS, τ. 10, σ Ό.ϖ., σ Πρβλ. Γ. Μανιάτης, ό.ϖ., σ. 113 κ.ε. 17 Πρβλ. Μάρκος Τσέτσος, Μυστικοϖοίηση και χρονικότητα στο ύστερο έργο του R. Wagner και του G. Mahler, διατρ. 1999, Πανεπιστήμιο Αθηνών 2003, σ L. Feuerbach, ό.ϖ., σ GS, τ. 10, σ Βλ. Dieter Borchmeyer, «Richard Wagner und der Antisemitismus», στο Richard Wagner Handbuch, ό.π., σ Χρησιμοποιούμε την έκδοση Ludwig Feuerbach, Das Wesen des Christentums, Στουτγάρδη Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ Ό.ϖ., σ GS, τ. 1, σ Πρβλ. C. Dahlhaus, ό.ϖ., κυρίως σ. 29 κ.ε. 30 Βλ. κυρίως το κεφάλαιο «Το τέλος της ρομαντικής καλλιτεχνικής μορφής» στο G. W. F. Hegel, Vorlesungen über die Ästhetik ΙΙ, στο του ιδίου Werke, Φραγκφούρτη 41995, τ. 14, σ ). 31 Πρβλ. Karl Löwith, Αϖό τον Χέγκελ στον Νίτσε, μτφρ. Γ. Αποστολοπούλου, Αθήνα 1987, τόμος β, σ. 130: «Αλλά τι κάνει αυτόν τον άνθρωπο να είναι άνθρωπος, τι αποτελεί ουσιαστικά το περιεχόμενο αυτής της χειραφετημένης και αυτονομημένης ανθρωπινότητας, αυτό δεν μπόρεσε να το αναπτύξει ο Φώυερμπαχ με την αφηρημένη αρχή του για τον συγκεκριμένο άνθρωπο και να προχωρήσει πέρα από συναισθηματικές εκφράσεις».

11 ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΚΑΙ ΒΑΓΚΝΕΡ Βλ. Γ. Μανιάτης, ό.ϖ., σ. 305 κ.ε. 33 Πρβλ. Κ. Λέβιτ, ό.ϖ., τόμος α, σ. 138: «Με αυτήν την αναδρομή στην αγάπη που συνδέει τους ανθρώπους πλησιάζει με παράδοξο τρόπο ο κριτικός του Χέγκελ, ο Φώυερμπαχ, τις απόψεις του νεαρού Χέγκελ, του οποίου η έννοια του πνεύματος είχε ως αφετηρία την άρση των διαφορών μέσα στη ζωντανή σχέση της αγάπης. Αλλά ενώ ο Χέγκελ συγκρότησε αργότερα, με όλη τη δύναμη της νόησής του, φιλοσοφικά-συγκεκριμένα την έννοιά του για το πνεύμα στους διαφορετικούς προσδιορισμούς της (ως αισθητή και στοχαστική, ως δουλική και κυριαρχική, ως πνευματική και έλλογη αυτοσυνειδησία), η αγάπη του Φώυερμπαχ παραμένει μια αισθαντική φράση χωρίς οποιαδήποτε προσδιοριστικότητα, έστω κι αν είναι η ενιαία διπλή αρχή της φιλοσοφίας του, της αισθητικότητας και του Συ».

12

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο. Διδ. Εν. 3

Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο. Διδ. Εν. 3 Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο Διδ. Εν. 3 Η έννοια της θρησκείας Ο όρος «θρησκεία» συνδέεται με το φαινόμενο της θρησκείας γενικά και με τις επιμέρους θρησκείες ειδικότερα Με το πολυδιάστατο και

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΑΘΕΪΑ (5 ο δίωρο)

1.5 ΑΘΕΪΑ (5 ο δίωρο) 1.5 ΑΘΕΪΑ (5 ο δίωρο) Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές/μαθήτριες να: - εξετάζουν το φαινόμενο της αθεΐας ως άρνηση/απόρριψη του Θεού, διακρίνουν την επίδραση της αθεΐας σε διαμόρφωση πεποιθήσε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Αλέξης Καρπούζος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η περιπέτεια της ανθρώπινης χειραφέτησης Εγχειρίδιο έρευνας και διδασκαλίας Εργαστήριο Σκέψης - Αθήνα 2011 Τίτλος: Εισαγωγή στην κατανοητική φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling )

Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling ) FRIEDRICH W. SCELLING ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ 1 Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling 1775-1854) (ΜΕΡΙΚΑ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ*) Από το φιλοσοφικό έργο του Σέλλινγκ "Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ"

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

"ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου

ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Παρουσίαση βιβλίου από τον Κ. Γ. Νικολουδάκη, Δεκ. 2015 Ιαν. 2016 "ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Υπότιτλος στο εξώφυλλο: -ΤΟ ΚΥΡΟΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ -Ο ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΘΙΚΗ. ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΑΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΘΙΚΗ. ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΑΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΘΙΚΗ. ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΑΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ > ΣΤΟ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: 1) Η σκέψη γίνεται εμπόδιο στη γνώση και αντιστρόφως, η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 11: ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 11: ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 11: ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012 Α. Το κείμενο αναφέρεται στη σχέση του τύπου με τη δημοκρατία. Κατά το συγγραφέα, ο τύπος πρέπει να είναι αμερόληπτος,

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης.

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης. 1 Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Σχεδιάγραμμα Ένα σχεδιάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ένα από τα ζητήματα τα οποία έχει θεωρηθεί από τα πιο δύσκολα για την ανθρώπινη σκέψη (αυτό για την αρχή του κόσμου), έχει μια από τις παρακάτω απλοποιημένες απαντήσεις: 1) Ο κόσμος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 2 η : Μεταφυσική ή Οντολογία Ι: Θεός Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Ανθρωπολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Ανθρωπολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Ανθρωπολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τα εργαλεία του ιστορικού. Από τις αιτίες στα αποτελέσματα ή από τα αποτελέσματα στις αιτίες; Γνωσιοθεωρητικές

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών Εισαγωγή Βασική αντίληψη που διαποτίζει αυτή την εργασία είναι ότι η βαθύτερη παιδαγωγική διάσταση της εικαστικής εκπαίδευσης αναδύεται μέσα από τη συμμετοχή σε μια διεργασία στην οποία συνδέονται άρρηκτα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ. 1. «Ορίζοντας τον ορισµό»

ΟΡΙΣΜΟΣ. 1. «Ορίζοντας τον ορισµό» ΟΡΙΣΜΟΣ 1. «Ορίζοντας τον ορισµό» ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ α). K.Marx: Θρησκεία είναι:! «η αλλοτριωµένη αυτοσυνείδηση και αυτογνωσία του ανθρώπου» «αντεστραµµένη κοσµοθεώρηση» «γενική

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621)

Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621) Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621) Καθώς τα παιδιά μπαίνουν στην εφηβεία, οι σχέσεις με τους συνομηλίκους τους μεταβάλλονται. Στις σύγχρονες κοινωνίες τέσσερις είναι οι βασικές αλλαγές που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1 J. Locke, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, [An Essay Concerning Human Understanding], μτφρ. Γρ. Λιονή, επιμ. Κ. Μετρινού, Αθήνα: Αναγνωστίδης, χ.χ. 2 1. [Η εμπειρική καταγωγή της γνώσης.] «Ας

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ: ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΑΡΞ-ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ: ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΑΡΞ-ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ: ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΑΡΞ-ΦΩΥΕΡΜΠΑΧ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ Σχεδόν κάθε μελέτη για τον νεαρό Μαρξ εξετάζει και σχολιάζει την επιρροή των ιδεών του Φώυερμπαχ

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Συμμαθητές, συμμαθήτριες, Στα πλαίσια της συζήτησής μας για την τέχνη, θα παρουσιαστούν περιληπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΛΑΙΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ηθική Φορτισμένος και πολυσήμαντος όρος Εικόνα μιας «βαθύτερης εσωστρεφούς πραγματικότητας»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση:

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ & Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ & ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογοι Σελίδα.1

Διάλογοι Σελίδα.1 Διάλογοι 2012-2013 Σελίδα.1 Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο Η ουσία της έννοιας Νοημοσύνη Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πράγματα τα ρυθμίζουν οι Αρχές και όχι οι επιθυμίες και οι στόχοι μας. Τα γεγονότα με σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Ενότητα: 1 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Ενότητα 1 η Το ερώτημα της γνώσης 1. Τι γνωριζουμε, δηλαδη ποια ειναι τα αντικειμενα της γνωσης

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική. Eduard Hanslick (1825-1904)

Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική. Eduard Hanslick (1825-1904) Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική Eduard Hanslick (1825-1904) Για το ωραίο στη μουσική Ο Hanslick δεν ήταν φιλόσοφος, αλλά μουσικοκριτικός και μάλιστα ο πιο επιφανής της εποχής του. Παρόλα αυτά, το

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Παιδεία και Ανθρώπινα Δικαιώματα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Παιδεία και Ανθρώπινα Δικαιώματα 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Παιδεία και Ανθρώπινα Δικαιώματα Από τη μελέτη πρόσφατων δηλώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα αποκαλύπτεται το παράδοξο, ότι η προϋπόθεση η πιο σπουδαία για την πραγμάτωση και τη σωστή τους

Διαβάστε περισσότερα

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ 10 Ον\ μο :.. Α Λυκείου 18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Διδάσκων: Επίκ. Καθ. Aθανάσιος Σακελλαριάδης Σημειώσεις 4 ης θεματικής ενότητας (Μάθημα 9 Μάθημα 10) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΝΟΥ Ο κλάδος της φιλοσοφίας που περιλαμβάνει τη φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1 ο Immanuel Kant. Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού

Μάθημα 1 ο Immanuel Kant. Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού Μάθημα 1 ο Immanuel Kant Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού Η απάντηση του Kant στο ερώτημα: «τι είναι διαφωτισμός;» «ιαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1 Γ1 1 Επίπεδο Γ1 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη για τη σημασία της τέχνης στη ζωή μας. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη, όταν γράφει, και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17. ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17. ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Θεωρητική προσέγγιση & κεντρικές έννοιες ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια και τις

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας Δογματικά θέματα Γνώση εν προσώπω και Ελευθερία // Γνώση εν προσώπω και Αγάπη Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Β. Μπακούρος Η Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Παραπλανημένος άνθρωπος

Παραπλανημένος άνθρωπος Παντελής Γαβρίλης Αιγινήτης Παραπλανημένος άνθρωπος...προσπάθεια για επαναυτοπροσδιορισμό Publibook http://www.publibook.gr Αυτό το κείμενο, που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις Publibook, προστατεύεται από

Διαβάστε περισσότερα