Sociology of work facing up to new pathologies: stress, burn out, harassment Marc Loriol, Laboratoire Georges Fridemann, Paris. 1.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Sociology of work facing up to new pathologies: stress, burn out, harassment Marc Loriol, Laboratoire Georges Fridemann, Paris. 1."

Transcript

1 Κοινωνική Συνοχή και Ανάπτυξη (1), Social Cohesion and Development (1), Η κοινωνιολογία της εργασίας αντιμέτωπη με την εμφάνιση νέων παθολογιών: Στρες, επαγγελματική εξουθένωση, παρενόχληση Mark Loriol, Ινστιτούτο Georges Friedmann, Παρίσι Sociology of work facing up to new pathologies: stress, burn out, harassment Marc Loriol, Laboratoire Georges Fridemann, Paris ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η μεταμόρφωση των οργανωτικών και παραγωγικών μοντέλων και η ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών απαιτούν νέες προσεγγίσεις στον τομέα της υγείας στην εργασία. Εξαιτίας του στρες, της επαγγελματικής εξουθένωσης, της παρενόχλησης ή των επανειλημμένων βλαβών με αιτία το στρες, η ψυχική υγεία και ευημερία στην εργασία αποτελούν αντικείμενο πολλών συνδικαλιστικών δράσεων, ακαδημαϊκών ερευνών και άρθρων σε εφημερίδες. Οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες έχουν διεξαχθεί από ψυχολόγους ή ιατρούς. Έτσι, όταν οι κοινωνιολόγοι καταπιάνονται με αυτό το θέμα, συνήθως αναφέρονται στις εργασίες ψυχολόγων ή ακόμα και ιατρών. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να υπερβεί αυτές τις προσεγγίσεις επιδιώκοντας μια κοινωνιολογική ανάλυσης της ψυχικής υγείας στον χώρο της εργασίας. ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ: Στρες, επαγγελματική εξουθένωση, κοινωνική κατασκευή, συνθήκες εργασίας, ψυχολογικοποίηση ABSTRACT The transformation of the organizational and production models, along with the development of the service sector has been accompanied by the emergence of new demands in terms of safety at the workplace. Mental health and wellbeing at the workplace constitute the centre of various trade union actions, while they have also attracted the attention of academic research and articles in the daily press focusing on stress, burn out and harassment. Research carried out thus far has been conducted mainly by psychologists or medical doctors, and sociologists more often than not make reference to the findings of that research. The aim of the paper is to provide a sociological analysis of mental health at the workplace, in an attempt to overcome the existing approaches. KEY WORDS: Stress, burn out, construction sociale, conditions de travail, psychologisation 1. Εισαγωγή Σ ύμφωνα με την 3η Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας (Third European Survey of Working Conditions) (2001), η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση όσον αφορά το επαγγελματικό στρες (Paoli and Merllié, 2001). Τι σημαίνει όμως αυτό; Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε και να εξηγήσουμε αυτού του είδους την πάθηση; Η μεταμόρφωση των οργανωτικών και παραγωγικών μοντέλων και η ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών συνοδεύονται από την εμφάνιση νέων αξιώσεων στον τομέα της υγείας στην εργασία. Λόγω

2 [80] Κοινωνικη Συνοχη και Αναπτυξη των θεμάτων του στρες, της επαγγελματικής εξουθένωσης, της παρενόχλησης ή των επανειλημμένων βλαβών με αιτία το στρες, η ψυχική υγεία και ευημερία στην εργασία αποτελούν αντικείμενο πολλών συνδικαλιστικών δράσεων, ακαδημαϊκών ερευνών και άρθρων σε εφημερίδες. Οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες έχουν διεξαχθεί από ψυχολόγους ή ιατρούς. Έτσι, όταν οι κοινωνιολόγοι καταπιάνονται με αυτό το θέμα, συνήθως αναφέρονται στις εργασίες ψυχολόγων ή ακόμα και ιατρών. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι η παρουσίαση μιας κοινωνιολογικής ανάλυσης της ψυχικής υγείας στον χώρο της εργασίας. Εν συντομία, αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να απαντήσουμε σε δύο βασικά ερωτήματα: Πρώτον, γιατί και πώς τα άτομα (μέσω της κοινωνικοποίησής τους, της σταδιοδρομίας τους, των στρατηγικών τους ), οι ομάδες (μέσω της συλλογικής ενσωμάτωσης και οικοδόμησης της σημασίας της εργασίας) και οι οργανώσεις (μέσω του μάνατζμεντ, των μέσων και των σκοπών που καθορίζονται, των περιορισμών της συλλογικής ζωής ) εμφανίζουν (ή όχι) ενοχλήσεις ή δυσκολίες στην εργασία; Δεύτερον, γιατί και πώς αυτές οι ενοχλήσεις ή οι δυσκολίες στο πλαίσιο της εργασίας εκφράζονται και αντιμετωπίζονται με όρους ατομικής ασθένειας; Το θέμα αυτό μας οδηγεί να σκεφτούμε τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνιολογία της εργασίας και την κοινωνιολογία των οργανώσεων, την κοινωνιολογία της υγείας και της ασθένειας, όπως επίσης και της ψυχολογίας της εργασίας. 2. Εξετάζοντας τις σχέσεις ανάμεσα στις συνθήκες εργασίας και στην οδύνη ή το αντιληπτό στρες στο πλαίσιο της εργασίας Π ολλές καταστάσεις στο πλαίσιο της εργασίας μπορεί να είναι διφορούμενες. Για παράδειγμα, το να έχει κάποιος υψηλά κριτήρια και απαιτήσεις σε μια δουλειά μπορεί να είναι ευχάριστο. Αλλά αν η οργάνωση δεν επιτρέπει στο άτομο να αποδώσει, τότε θα υπάρχουν οι αντίθετες συνέπειες για την ψυχική υγεία. Το ίδιο ισχύει και για πολλές άλλες περιπτώσεις. Το να φέρει κανείς εις πέρας μια κακώς προσδιορισμένη ή ασαφή αποστολή μπορεί να είναι δύσκολο (Kahn, 1964), αλλά μπορεί να αποτελέσει και ένα μέσο (Crozier, 1977) για να οργανώσει τον εαυτό του με έναν πιο κατάλληλο τρόπο. Το ίδιο ισχύει και για όλες τις σχεσιακές δραστηριότητες. Το να εργάζεται κανείς με άλλους ανθρώπους είναι κάτι που γενικά εκτιμάται, αλλά μερικές φορές είναι πολύ κουραστικό. Ένα τελευταίο παράδειγμα: Για ορισμένα άτομα (όπως για τους ερευνητές, τους δασκάλους ), η εργασία στο σπίτι είναι μια καλή ευκαιρία να δουλέψουν χωρίς διακοπές και παρενοχλήσεις και να οργανώσουν όπως εκείνα θέλουν το πρόγραμμα της εργασίας τους. Για άλλα άτομα, όταν κάτι τέτοιο καθίσταται υποχρεωτικό, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον υπερβολικό φόρτο εργασίας, μπορεί να θεωρηθεί ως ένα είδος παραβίασης της προσωπικής τους ζωής (Wainwright και Calnan, 2002). Έτσι λοιπόν είναι πολύ δύσκολο να φτιάξουμε έναν κατάλογο με εκείνες τις καταστάσεις ή τις συνθήκες στον χώρο εργασίας που μπορεί να θεωρηθούν ως αιτίες του στρες. Βεβαίως, υπάρχουν συνθήκες που πάντα θεωρούνται αρνητικές: Χαμηλόμισθη εργασία, ανασφάλεια ή παρενόχληση κ.λπ. Αλλά, ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, τα άτομα μπορεί να επηρεάζονται διαφορετικά ανάλογα με το ιστορικό τους, τις επιδιώξεις τους, την προσαρμοστικότητά τους κ.λπ. Όλα αυτά τα ζητήματα έχουν μια ατομική διάσταση, αλλά και μια συλλογική. Η εκάστοτε επαγγελματική ομάδα μπορεί να έχει τις δικές της νόρμες όσον αφορά τον βαθμό δυσκολίας της δουλειάς. Οι συλλογικές στρατηγικές μπορεί να έχουν διαμορφωθεί κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των άσχημων καταστάσεων. Για παράδειγμα, σε μια επικίνδυνη δραστηριότητα, όπως είναι οι οικοδομές, οι εργάτες μπορεί να αναπτύξουν μια φιλική ως προς τον κίνδυνο στάση, η οποία μεταμορφώνει το ρίσκο και τον κίνδυνο σε απόδειξη θάρρους και ανδρισμού (Dejours, 1993).

3 Social Cohesion and Development [81] Γενικότερα, η κουλτούρα κάθε επαγγελματικής ομάδας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτό το τι είναι δυσάρεστο ή ενδιαφέρον. Για παράδειγμα, πολλές φορές είναι πολύ σημαντικό για έναν αστυνομικό να παρεμβαίνει σε μια βίαιη πράξη (συμπλοκή, ένοπλη ληστεία, κτηνώδης παρενόχληση ), επειδή κάτι τέτοιο σημαίνει ότι κάνει πραγματικά τη δουλειά του αστυνομικού, ξεφεύγει από τη ρουτίνα και επιδεικνύει θάρρος και δύναμη. Όμως, η παροχή βοήθειας σε τραυματισμένους ανθρώπους (π.χ., σε ένα τροχαίο ατύχημα) ή σε ανθρώπους με ψυχολογικά προβλήματα δεν είναι το ίδιο σημαντική για έναν αστυνομικό, επειδή αισθάνεται ότι κάτι τέτοιο δεν αποτελεί μέρος του ρόλου του. Αντίθετα, η επαφή με έναν βίαιο ή επιθετικό ασθενή δεν είναι κάτι που οι νοσοκόμες ή οι γιατροί επιθυμούν, επειδή έρχεται σε αντίθεση με τη φύση της δουλειάς τους, που είναι να δείχνουν αφοσίωση και να βοηθούν τους ανθρώπους. Αλλά ένας πολύ άρρωστος ασθενής μπορεί να αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση, μια πολύ καλή ευκαιρία να δείξει κανείς τις ικανότητες και την επάρκειά του. Βέβαια, αυτές οι πολιτισμικά θετικές αποτιμήσεις μιας δυσμενούς κατάστασης εμφανίζονται και λειτουργούν μόνο στο πλαίσιο μιας ομάδας εργαζομένων με συνοχή. Στο πλαίσιο ατομικιστικών, συγκρουόμενων ή ανομικών ομάδων υπάρχουν διαφωνίες και αμφιβολίες σχετικά με την αξία της επένδυσης και τις προκλήσεις που τα μέλη τους αντιμετωπίζουν στη δουλειά τους. Υπάρχει άραγε χειρότερο πράγμα από το να προσπαθείς όταν κανείς δεν εκτιμάει τις προσπάθειές σου; Με βάση τις προηγούμενες παρατηρήσεις, μία κοινωνιολογική απόπειρα να κατανοήσουμε το στρες ή την οδύνη που βιώνει το άτομο στο πλαίσιο της εργασίας θα θέσει υπό αμφισβήτηση τα κριτήρια των κοινωνικοψυχολογικών προσεγγίσεων. Υπάρχουν τέσσερα σημαντικά θεωρητικά μοντέλα που προσπαθούν να εξηγήσουν το στρες και την οδύνη στο πλαίσιο της εργασίας: Το ψυχολογικό μοντέλο «Karasek» (the psychological demand-decision latitude model) Βασιζόμενη στα αποτελέσματα των ερευνών στο πεδίο της βιομηχανικής κοινωνιολογίας, η κύρια υπόθεση αυτού του θεωρητικού μοντέλου είναι ότι όταν οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν πολύ υψηλές απαιτήσεις και δεν ελέγχουν επαρκώς τη διαδικασία λήψης αποφάσεων ή τη χρήση των δεξιοτήτων τους, τότε οι συνέπειες για την υγεία τους είναι δυσμενείς. Σύμφωνα με τον Karasek, οι εργασίες που θέτουν πολύ υψηλές απαιτήσεις δημιουργούν μια κατάσταση φυσιολογικής διέγερσης (δηλαδή, αύξηση των καρδιακών ρυθμών, της αδρεναλίνης, του ρυθμού της αναπνοής), που επιτρέπει στο σώμα να αντιδράσει στη συγκεκριμένη απαίτηση. Όμως, αν υπάρχει κάποιο περιβαλλοντικό εμπόδιο, όπως είναι ο ανεπαρκής έλεγχος, τότε η διέγερση δεν μπορεί να διοχετευθεί σε έναν αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισης (π.χ., συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες και ανεπίσημες τελετές). Οι άλυτες εντάσεις μπορεί, με τη σειρά τους, να συσσωρευτούν, οδηγώντας στην εμφάνιση άγχους, κατάθλιψης, ψυχοσωματικών ασθενειών και καρδιαγγειακών παθήσεων (Dollard, 2001). Το μοντέλο της «Ανισορροπίας μεταξύ προσπάθειας και ανταμοιβής» (ERI, Siergist) Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, οι εργαζόμενοι καταβάλλουν προσπάθειες στο πλαίσιο της εργασίας τους και περιμένουν τις ανάλογες ανταμοιβές ως μέρος μιας κοινωνικά (διαπραγματευόμενης) οργανωμένης διαδικασίας ανταλλαγής της εργασίας. Ξεκινάει από την υπόθεση σύμφωνα με την οποία ο εργασιακός ρόλος στην ενήλικη ζωή παρέχει έναν σημαντικό δεσμό ανάμεσα στις αυτορρυθμιστικές λειτουργίες, όπως είναι η αυτοεκτίμηση και η αυτοαποτελεσματικότητα, και στη δομή

4 [82] Κοινωνικη Συνοχη και Αναπτυξη των κοινωνικών ευκαιριών. Η θεωρία ERI (effort-reward imbalance) δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις ανταμοιβές (όπως είναι τα χρήματα, η εκτίμηση και ο κοινωνικός έλεγχος) και όχι στον έλεγχο πάνω στην εργασία. Η ένταση δημιουργείται όταν έχουμε μια δυσαναλογία ανάμεσα στις προσπάθειες που καταβάλλει ο εργαζόμενος και στις ανταμοιβές που εισπράττει. Για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε εργασίες με υψηλές απαιτήσεις, αλλά χαμηλούς μισθούς, ή των οποίων το status ή η ασφάλεια στη δουλειά απειλείται, είναι πιθανόν εξαιτίας αυτής της δυσαναλογίας να υποφέρουν από άγχος (Dollard, 2001). Οι γνωστικές προσεγγίσεις Το στρες, σύμφωνα με τις γνωστικές προσεγγίσεις, έχει σχέση με την αντίληψη του ατόμου και με την ικανότητά του να αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις. Το στρες προκαλείται όταν ένα άτομο θεωρεί ότι τα γεγονότα και το περιβάλλον ξεπερνούν τα μέσα που έχει στη διάθεσή του προκειμένου να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις, κάτι που θέτει την ευημερία του σε κίνδυνο. Σύμφωνα με το γνωστικό μοντέλο, ο τρόπος με τον οποίο το άτομο εκτιμάει την κατάσταση, το αίσθημα ότι αυτή η κατάσταση μπορεί να το βλάψει, ενώ οι αμφιβολίες που έχει σχετικά με την ικανότητά του να την αντιμετωπίσει είναι βασικοί παράγοντες ενίσχυσης του στρες. Προσπαθώντας να αντιμετωπίσει την κατάσταση, το άτομο μπορεί να εστιάσει στην επίλυση του προβλήματος ή να προσπαθήσει να ρυθμίσει τη συναισθηματική του εξάντληση. Η κατάσταση τότε επανεκτιμάται και η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Εάν το πρόβλημα παραμένει άλυτο, τότε η ψυχολογική και φυσιολογική ένταση επιμένουν, οδηγώντας σε πολύ πιο μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία και την ευημερία του ατόμου (Dollard, 2001). Η κοινωνική υποστήριξη Τα εξωτερικά μέσα που μπορεί ένα άτομο να επιστρατεύσει από το κοινωνικό του δίκτυο (φίλοι, οικογένεια, συνάδελφοι και άλλες κοινωνικές επαφές, όπως για παράδειγμα με τους γείτονές του) είναι τόσο συναισθηματικά όσο και πρακτικά. Από τη μια, η κοινωνική υποστήριξη παρέχει ηθικά και σχεσιακά οφέλη, άσχετα από τον βαθμό του στρες που το άτομο αντιμετωπίζει, και, από την άλλη, παρέχει βοήθεια και προστασία προκειμένου το άτομο να αντιμετωπίσει τα δυσμενή γεγονότα (Wainwright and Calnan, 2002). Κάθε μία από αυτές τις τέσσερις προσεγγίσεις μάς δίνει μια μερική άποψη για το φαινόμενο: Η προσέγγιση του Karasek, όπως και η ERI είναι εν μέρει υποκειμενικές και εξαρτώνται από τις γνωστικές αποτιμήσεις. Αυτές οι αποτιμήσεις δεν προκαθορίζονται εντελώς από την προσωπικότητα του ατόμου, αλλά εξαρτώνται από την κοινωνική και οργανωτική υποστήριξη. Η γνωστική προσέγγιση είναι πολύ συλλογική. Για παράδειγμα, οι κοινωνικοί λειτουργοί αναμένουν οι πελάτες τους να συμμετέχουν ενεργά στην όλη διαδικασία. Αντίθετα, οι νοσοκόμες περιμένουν οι ασθενείς τους να είναι πιο παθητικοί. Ενώπιον ενός παθητικού πελάτη, η γνωστική αποτίμηση της δυσαναλογίας ανάμεσα στη συνεισφορά και στην ανταμοιβή θα είναι διαφορετική στις δύο αυτές περιπτώσεις (Truchot and Deregard, 2001): Αρνητική για τους κοινωνικούς λειτουργούς και ουδέτερη για τις νοσοκόμες. Έτσι, είναι προτιμότερο να εξετάζουμε κάθε πρόβλημα του στρες ως μια συγκεκριμένη κοινωνική κατασκευή (Dodier, 1985, 1986).

5 Social Cohesion and Development [83] 3. Η κοινωνική κατασκευή του στρες ως ατομική ασθένεια ή πρόβλημα Λ έγοντας ότι το «στρες» (ή η οδύνη) στην εργασία είναι κοινωνικά κατασκευασμένο, δεν εννοούμε ότι το πρόβλημα δεν υπάρχει ούτε ότι η ασθένεια δεν είναι δικαιολογημένη. Απλώς σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις δυσκολίες καθορίζει το πώς βιώνουμε και διαχειριζόμαστε τα προβλήματα. Το επάγγελμα ή ακόμα και η επαγγελματική αντίληψη του στρες (ή των σχετικών φαινομένων, όπως είναι η επαγγελματική εξουθένωση) χαρακτηρίζεται από μια ιατρική μεταφορά: Το στρες ή η οδύνη αποτελούν τις παθολογικές συνέπειες της κακής προσαρμογής του ατόμου σε ένα δυσμενές περιβάλλον. Η επεξήγηση των δυσκολιών στην εργασία με όρους στρες, ασθένειας ή ψυχολογικής οδύνης απορρίπτει τις συλλογικές ή οργανωτικές εξηγήσεις και λύσεις. Για παράδειγμα, το bullying και η παρενόχληση στον χώρο της εργασίας, που στη Γαλλία ονομάζεται «ηθική παρενόχληση», θεωρούνται ως η συνάντηση δύο παθολογικών προσωπικοτήτων: Ενός αδύναμου και τελειομανούς θύματος και ενός διεστραμμένου βασανιστή. Μήπως η πρόσφατη έκρηξη του αριθμού των περιστατικών «ηθικής παρενόχλησης» σημαίνει ότι οι παθολογικές προσωπικότητες είναι όλο και περισσότερες στις μεταμοντέρνες κοινωνίες; Μια άλλη εξήγηση θα ήταν να πούμε ότι η «ηθική παρενόχληση» αντιπροσωπεύει έναν καινούριο τρόπο διαχείρισης των δυσκολιών και των συγκρούσεων στον χώρο της εργασίας. Όμως η χρήση της θεωρίας της «ηθικής παρενόχλησης» πλαισιώνει την εργασιακή εμπειρία και προωθεί την ψυχολογικοποίηση και την εξατομίκευση των αφηγήσεων των εργασιακών δυσκολιών. Στο πλαίσιο μιας πρόσφατης ποσοτικής μελέτης, που αφορούσε εργαζόμενους από 55 νοσοκομεία της Γαλλίας, το 11% ανέφεραν ότι ήταν συχνά θύματα «ηθικής παρενόχλησης». Σε πολλές περιπτώσεις, αυτός ο όρος αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση: Όταν είχαν τελειώσει τη βάρδια τους και βρίσκονταν στο σπίτι τους και τους τηλεφωνούσαν επανειλημμένως από το νοσοκομείο για να επιστρέψουν και να καλύψουν κάποια έλλειψη προσωπικού. Ο προϊστάμενός τους έκανε συνήθως χρήση επαγγελματικού και συναισθηματικού εκβιασμού ή εκφοβισμού, για να βρει το προσωπικό που χρειαζόταν. Αρκετές νοσηλεύτριες αισθάνονταν ότι αυτή η απαίτηση παραβιάζει την προσωπική τους ζωή. Τα συχνά τηλεφωνήματα στο σπίτι θεωρούνταν ως επανειλημμένη παρενόχληση. Σύμφωνα με τις νοσοκόμες, οι προϊσταμένες νοσοκόμες που ακολουθούν αυτή την τακτική είναι απάνθρωπες ή διεστραμμένες. Όμως οι νοσοκόμες γενικά αγνοούν τα εμπόδια που συναντούν οι προϊσταμένες νοσοκόμες και τις δυσκολίες να βρουν προσωπικό. Οι δυσκολίες αυτές οφείλονται στις οργανωτικές και διοικητικές επιλογές, όπως είναι η μη αντικατάσταση των νοσοκόμων σε περίπτωση ασθένειας ή εγκυμοσύνης, οι περικοπές στο προσωπικό κ.λπ. Παρ όλα αυτά, μπορούμε να εξηγήσουμε τις δυσκολίες αυτές λαμβάνοντας υπόψη μας τις προσωπικότητες των προϊσταμένων νοσοκόμων. Η ψυχολογικοποίηση και εξατομίκευση του προβλήματος μπορεί να μην επιτρέπουν τη λήψη συλλογικών ή συνδικαλιστικών μέτρων ενάντια στην οργανωτική πηγή του στρες. Αντί να αλλάξουν τις συνθήκες εργασίας, οι εργοδότες προτιμούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με την κατάρτιση των εργαζομένων ή με την ψυχολογική υποστήριξη. Ακόμα και τα συνδικάτα μερικές φορές συμμετέχουν σε αυτή την κίνηση. Για παράδειγμα, τον Φεβρουάριο του 2004, στο πλαίσιο ενός σεμιναρίου για την «επαγγελματική εξουθένωση», η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ) παρουσίασε αρκετές προτάσεις για την πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης, εστιάζοντας στα ακόλουθα: Χορήγηση δελτίων «ελέγχου της επαγγελματικής εξουθένωσης» σε όλο το προσωπικό των επιχειρήσεων με αυτό τον τρόπο, κάθε εργαζόμενος θα ενημερωθεί για τη θεωρία της επαγγελματικής εξουθένωσης και θα μάθει πώς να βιώνει και να εξηγεί τις δυσμενείς καταστάσεις στον χώρο εργασίας.

6 [84] Κοινωνικη Συνοχη και Αναπτυξη Μείωση του επιπέδου των δεσμεύσεων που αναλαμβάνουν οι εργαζόμενοι και ενθάρρυνσή τους για υιοθέτηση ρεαλιστικών στόχων, οι οποίοι να προσφέρουν ικανοποίηση αυτό σημαίνει ότι η επαγγελματική εξουθένωση οφείλεται στην προσωπικότητα και στη στάση του εργαζόμενου: Είναι πολύ φιλόδοξος, εμπλέκεται πολύ και έτσι εύκολα απογοητεύεται. Συχνή παροχή ευκαιριών κατάρτισης, έτσι ώστε να αυξηθεί η επάρκεια του εργαζόμενου στον ρόλο του τα προβλήματα θεωρούνται ως αποτέλεσμα της έλλειψης δεξιοτήτων: Ένας καλός επαγγελματίας θα πρέπει να μπορεί να διαχειρίζεται και να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Εκπαίδευση των προϊσταμένων όταν οι προϊστάμενοι είναι πιο ικανοί και μπορούν να προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη, δεν υπάρχει στρες. Το στρες και η επαγγελματική εξουθένωση οφείλονται στην έλλειψη διοικητικής ικανότητας. Περιορισμός των ωρών εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η πηγή του στρες δεν μπορεί να αλλάξει. Το μόνο πράγμα που μπορεί να γίνει είναι να μειώσουμε τον χρόνο κατά τον οποίο ο εργαζόμενος εκτίθεται στις δυσμενείς, αλλά αναπόφευκτες καταστάσεις. Κατανομή του φόρτου της πιο δύσκολης και λιγότερο ικανοποιητικής εργασίας σε όλους τους εργαζόμενους, ώστε το βάρος να μην πέφτει σε ένα άτομο ή σε μια ομάδα και όλοι να μαθαίνουν να εκτελούν διάφορες εργασίες και να ασχολούνται με διάφορα πράγματα είναι πάντα μια μοιρολατρική καταγραφή του αναπόφευκτου των δυσμενών εργασιακών συνθηκών, που μπορούν μόνο να επιμεριστούν και όπου η αξίωση για πολυ-δεξιοσύνη των εργαζομένων επίσης συσχετίζει την επαγγελματική εξουθένωση με την έλλειψη ικανοτήτων του ατόμου. Θέσπιση νομικής ρήτρας που να απαγορεύει την απόλυση ατόμων τα οποία υποφέρουν από επαγγελματική εξουθένωση και που προτείνεται να αναγνωρίζεται ως επαγγελματική ασθένεια η επαγγελματική εξουθένωση θα πρέπει να αναγνωρίζεται επίσημα ως ο μόνος τρόπος αντίληψης των δυσκολιών. Εάν εξελιχθεί σε επαγγελματική ασθένεια, οι εργαζόμενοι θα ενθαρρύνονται να βιώνουν και να διαχειρίζονται τις δυσκολίες τους ως ατομική παθολογία. Σύμφωνα με τις έρευνές μας στη Γαλλία, δεν δέχονται όλοι οι επαγγελματικοί κλάδοι με τον ίδιο τρόπο την ψυχολογικοποίηση του στρες και της επαγγελματικής εξουθένωσης και ο τρόπος που οικοδομούν το νόημα των εργασιακών δυσκολιών είναι διαφορετικός (Loriol, 2005 και 2006). Για παράδειγμα, οι νοσοκόμες αποδέχονται πλήρως τη συζήτηση περί ψυχολογικού στρες, οι οδηγοί λεωφορείων το ερμηνεύουν με όρους συλλογικούς και συνθηκών εργασίας, ενώ οι αστυνομικοί το απορρίπτουν εντελώς. Ανάλογα με την εποχή, τη χώρα ή την επαγγελματική ομάδα, μπορεί να χρησιμοποιηθούν διαφορετικοί ιατρικοί όροι και ψυχολογικές θεωρίες. Για παράδειγμα, το mobbing στη Σκανδιναβία γίνεται bullying στη Μεγάλη Βρετανία, ηθική παρενόχληση στη Γαλλία, bossing στη Γερμανία, ψυχολογική τρομοκρατία στην Ισπανία ή στην Πορτογαλία, ψυχολογική κακοποίηση των εργαζομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής κ.λπ. Ακόμα και όταν χρησιμοποιείται ο ίδιος όρος, οι ερμηνείες μπορεί να είναι διαφορετικές. Για παράδειγμα, οι νοσοκόμες θεωρούν την επαγγελματική εξουθένωση ως ένα πρόβλημα που οφείλεται στην κακή διαχείριση των συνεπειών που ο πόνος και η ταλαιπωρία του ασθενούς έχει για αυτές, ενώ οι κοινωνικοί λειτουργοί αντιλαμβάνονται την επαγγελματική εξουθένωση ως τη συνέπεια μιας ακατόρθωτης αποστολής (να ενισχύσουν την αυτονομία των πολύ ευπαθών ατόμων και να τους επιβλέπουν με έναν αυστηρό τρόπο να βρουν δουλειά στα ευάλωτα άτομα σε μια κοινωνία όπου η ανεργία κυμαίνεται σε πολύ υψηλά επίπεδα ) και των οργανωτικών προβλημάτων (έλλειψη πόρων και μέσων) (Loriol, 2000). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο ορισμός των δυσκολιών στον χώρο εργασίας μπορεί να αποτελέσει ένα ιδεολογικό στοίχημα.

7 Social Cohesion and Development [85] 4. Ιδεολογικές επιπτώσεις και αντιλήψεις της διαχείρισης του στρες Ε άν μπορούμε να πούμε ότι οι νέες μέθοδοι του μάνατζμεντ συνεπάγονται σκληρές συνθήκες εργασίας και εν τέλει στρες και επαγγελματική εξουθένωση, τότε μπορούμε και να ισχυριστούμε ότι η ρητορική περί στρες και επαγγελματικής εξουθένωσης προωθείται από τη διοίκηση (Newton, 1995), προκειμένου να πειθαρχηθούν οι εργαζόμενοι και να προαχθούν ο εκσυγχρονισμός και οι νέες μορφές συνεργασίας στον χώρο εργασίας. Αρκετές θεωρίες στον χώρο της κοινωνιολογίας της υγείας και της ασθένειας αναδεικνύουν τον ρόλο που παίζει η ιατρική γνώση στη ρύθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς (Turner, 1995). Η πιο ενδιαφέρουσα, για το θέμα που παρουσιάζω, είναι η θεωρία του Foucault. Σύμφωνα με τον Michel Foucault, δεν μπορούμε να αντιληφθούμε την πραγματικότητα ξέχωρα από τη γλώσσα, επειδή η επιστημονική γνώση βασίζεται στις αλληγορίες. Έτσι, η ασθένεια αντικατοπτρίζει τον κυρίαρχο τρόπο σκέψης μιας δεδομένης κοινωνίας. Η σύγχρονη κοινωνία ρυθμίζεται ολοένα και περισσότερο από το κριτήριο της λογικής, γεγονός που συνεπάγεται τον ολοένα και μεγαλύτερο έλεγχο του νου και του σώματος. Στο πανοπτικό σύστημα επιτήρησης, τα άτομα ελέγχουν τον εαυτό τους συνεχώς, επειδή πιστεύουν ότι βρίσκονται πάντα υπό παρακολούθηση. Η ιατρική και η ψυχολογία ορίζουν συγκεκριμένες μορφές συμπεριφοράς στο όνομα της ευημερίας του ασθενούς. Έτσι, ο ασθενής ενθαρρύνεται να ακολουθεί τις οδηγίες του γιατρού χωρίς κανέναν εξωτερικό περιορισμό. Με αυτό τον τρόπο, τα ανθρώπινα αισθήματα και συναισθήματα υποτάσσονται στην κανονικοποίηση μέσω της ιατρικής, η οποία θέτει τα αποδεκτά κριτήρια για τα φυσιολογικά συναισθήματα. Ο φόβος της ασθένειας και η θέληση για ευημερία μπορούν να θεωρηθούν ως ένας τρόπος να πείσουμε τους ανθρώπους να πράττουν με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Ταυτόχρονα, ορίζοντας ένα πρόβλημα συνθηκών εργασίας ως μια ατομική ασθένεια που οφείλεται σε μια μη υγιή συμπεριφορά, θεωρούμε υπεύθυνο το θύμα και ενισχύουμε τις προληπτικές στάσεις. Τα προγράμματα για τη διαχείριση του στρες αποτελούν καλά παραδείγματα. «Ενώ η χαλάρωση, η άσκηση, η δίαιτα, η θετική ομιλία με τον εαυτό μας και ο δυναμισμός δεν είναι τα ίδια ανεπιθύμητα, εντούτοις παρουσιάζονται με τέτοιον τρόπο σαν η λύση για τον έλεγχο των στρεσογόνων παραγόντων στον χώρο εργασίας να έγκειται απλώς στο άτομο» (Williams, 1992: 286). Οι θεωρίες για το στρες και η διαχείρισή του το περιγράφουν ως ένα ενδοψυχικό πρόβλημα, που αντανακλά την αδυναμία του ατόμου και την ανικανότητα αντιμετώπισης. Έτσι, οι εργαζόμενοι μπορεί να αισθάνονται ένοχοι και υποχρεωμένοι να αναγνωρίσουν ότι έχουν ένα προσωπικό πρόβλημα. Μια σημαντική κριτική που θα μπορούσε κανείς να απευθύνει στη θεωρία του Foucault είναι ότι δεν εξηγεί γιατί ο λόγος μπορεί να έχει τόσο μεγάλο αντίκτυπο στις στρατηγικές των ατόμων. Έτσι, είναι σημαντικό να αναλύσουμε ξανά τη θεωρία του Foucault όσον αφορά τις αναπαραστάσεις, τις στρατηγικές και τους στόχους του κάθε δρώντα. Κατά παράδοξο τρόπο, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει με την αναφορά στο μοντέλο του Parsons σχετικά με τον ρόλο του αρρώστου. Σύμφωνα με τον Parsons, ο ρόλος του αρρώστου στη σύγχρονη κοινωνία συνεπάγεται δικαιώματα και καθήκοντα. Στα δικαιώματα περιλαμβάνεται η αναγνώριση ότι το άτομο δεν είναι υπεύθυνο για την απόσυρσή του από τις υποχρεώσεις του, όπως είναι τα επαγγελματικά ή οικογενειακά του καθήκοντα και η λήψη επαγγελματικής βοήθειας. Καθήκον του αρρώστου είναι να θεωρεί την ασθένεια ως μια ανεπιθύμητη κατάσταση και να αναζητά τη φροντίδα και βοήθεια από έναν ειδικευμένο γιατρό. Στη δουλειά, μπορεί να είναι καλύτερο για τον εργαζόμενο να θεωρείται άρρωστος και όχι τεμπέλης ή ανίκανος. Όμως, με το να θεωρούμε τα οργανωτικά προβλήματα ως προσωπικά, δίνουμε την ευκαιρία στη διοίκηση να θεωρεί υπεύθυνο το θύμα και να μην προβαίνει στην αλλαγή της οργάνωσης της εταιρείας. Το αν το προσωπικό θα δεχτεί αυτές τις εξηγήσεις για τις εργασιακές δυσκολίες εξαρτάται

8 [86] Κοινωνικη Συνοχη και Αναπτυξη από την κουλτούρα της εργασίας, την παράδοση της συλλογικής δράσης και την ύπαρξη ή μη μιας κατάστασης προστασίας. Όταν ένα ιατρικό ή ψυχολογικό πρόβλημα επιτρέπει στους εργαζόμενους να επωφεληθούν από μια συγκεκριμένη συμφωνία, όπως είναι το status ακαταλληλότητας (inaptitude status) στη RATP (Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Παρισιού), τότε είναι πιο πιθανό να αναγνωρίσουν ότι τα προβλήματά τους είναι προσωπικά. Κατά παράδοση, οι εργοδότες δεν ενθαρρύνονται να επιμείνουν στους κινδύνους της υγείας στον χώρο εργασίας, επειδή κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποτελέσει ένα επιχείρημα για την επίκριση των συνθηκών εργασίας ή για την αξίωση αποζημιώσεων. Όμως, μερικές φορές, ο εκ νέου ορισμός των προβλημάτων ως ιατρικών ή ως αποτελεσμάτων της προσωπικής αποτυχίας μπορεί να οδηγήσει σε συμβιβασμό μεταξύ αποκλινόντων συμφερόντων. Η στρατηγική αυτή μπορεί να αποτελεί μέρος της διαδικασίας που έχει ονομαστεί «παράδοξη συμπεριφορά της αλλαγής» (Desmarais, 2001: 157). Όταν μια σύγκρουση φαίνεται να είναι ανυπέρβλητη, στόχος είναι να την ορίσουμε ξανά με έναν νέο τρόπο, που θα μετασχηματίσει τις εκπροσωπήσεις των συμφερόντων του κάθε συμμετέχοντα. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση του στρες που βιώνουν το νοσηλευτικό προσωπικό και οι οδηγοί των λεωφορείων. Οι σχέσεις υπηρεσιών, όπως έχει δείξει ο Anselm Strauss, ενέχουν τη συμμετοχή και τη συνεργασία του πελάτη. Έτσι, οι επαγγελματίες αναγκάζονται να έρθουν αντιμέτωποι με τις συναισθηματικές αντιδράσεις του κοινού, προκειμένου να προσφέρουν αποτελεσματικές υπηρεσίες (Hochschild, 1983). Η εργασία τους είναι και συναισθηματική: Το να είναι χαμογελαστοί, φιλικοί, ήρεμοι ή ψύχραιμοι, να προσφέρουν παρηγοριά και να έχουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν τις συγκρούσεις είναι χαρακτηριστικά εξίσου σημαντικά με τις τεχνικές δεξιότητες που πρέπει να έχουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλές φορές η διοίκηση ενδιαφέρεται να ελέγχει εκείνο το μέρος της δουλειάς. Στη Γαλλία, η τάση για τον «εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών» βασίζεται στην ανάγκη ανάπτυξης νέων μορφών συνεργασίας με τους χρήστες των υπηρεσιών αυτών, που ορίζονται ως πελάτες (Weller, 1999). Οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν θα πρέπει πια να οχυρώνονται πίσω από τον γραφειοκρατικό τους ρόλο, αλλά να δίνουν περισσότερη προσοχή στις ανάγκες του κάθε πελάτη. Πρέπει να προσαρμόζονται στην κάθε κατάσταση και να αναλαμβάνουν τις υποχρεώσεις τους. Θα πρέπει, ιδιαίτερα, να μπορούν να διαχειρίζονται τις συγκρούσεις και να προλαμβάνουν τα προβλήματα. Οι θεωρίες για την πρόληψη του στρες και του συνδρόμου της επαγγελματικής εξουθένωσης έχουν τους ίδιους στόχους. Γι αυτό είναι τόσο δημοφιλείς σε αρκετές δημόσιες υπηρεσίες. Η περίπτωση των νοσοκόμων Οι νοσοκόμες έχουν να αντιμετωπίσουν δύο ειδών εμπόδια. Το πρώτο συνίσταται σε εμπόδια που είναι μόνιμα και έχουν σχέση με τη φύση της εργασίας πρόκειται για τη σχέση που έχει η εργασία τους με τον θάνατο ή τους αρρώστους και τη συνεργασία με τους γιατρούς. Το δεύτερο είδος των εμποδίων έχει σχέση με την παρούσα κατάσταση: Στα δημόσια νοσοκομεία, ο κύριος στόχος για 15 χρόνια ήταν η μείωση του κόστους για τον έλεγχο των δημόσιων δαπανών. Το αποτέλεσμα αυτού του στόχου είναι η εντατικοποίηση της φροντίδας σε ένα πλαίσιο μείωσης του προσωπικού. Τα προβλήματα αυτά χειροτερεύουν τα μόνιμα εμπόδια και ευθύνονται για την ανάδυση πολλών κοινωνικών κινημάτων και απεργιών (Loriol, 2000). Οι κύριες αντιδράσεις από την πλευρά των διοικήσεων των νοσοκομείων ήταν να χρηματοδοτήσουν μελέτες σχετικά με το στρες και το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης και να αναπτύξουν μεθόδους για τη διαχείρισή τους. Σύμφωνα με τις θεωρίες για το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης, μια μη επαγγελματική σχέση με τον ασθενή οδηγεί στην υπερβολική προσωπική επένδυση και στην ηθική εξάντληση. Δεν είναι δυνατόν να επωμιστεί κανείς όλα τα βάσανα των ασθενών.

9 Social Cohesion and Development [87] Όμως, την ίδια στιγμή, οι νοσοκόμες δεν μπορούν να μένουν απαθείς στην ταλαιπωρία των ασθενών και δεν θα πρέπει να αποκτηνώνουν τις σχέσεις. Η λύση είναι να δείχνουν επαγγελματική κατανόηση και να ελέγχουν τις δικές τους συναισθηματικές αντιδράσεις. Εφαρμόζοντας τα πρωτόκολλα της περίθαλψης και της νοσηλείας, μαθαίνοντας τεχνικές διαχείρισης του στρες και των συγκρούσεων και αναπτύσσοντας τη «θετική σκέψη» (δηλαδή, να μην παραπονιούνται συνεχώς), οι νοσοκόμες θα είναι σε θέση να αποφεύγουν την επαγγελματική εξουθένωση, ακόμα και όταν δουλεύουν υπό άσχημες συνθήκες. Στις νοσηλευτικές σχολές και σε πολλά νοσοκομεία, οργανώνονται εργαστήρια από ψυχολόγους, προκειμένου οι νοσοκόμες να πειστούν να υιοθετήσουν τέτοιες συμπεριφορές. Ο φόβος της επαγγελματικής εξουθένωσης χρησιμοποιείται για την εκμαίευση των επιθυμητών συναισθημάτων των εργαζομένων στη σχέση τους με τους πελάτες: Το να μάθει κανείς πώς να διαχειρίζεται το στρες που ο ίδιος βιώνει είναι ένας τρόπος να προάγει μια πιο επαγγελματική σχέση. Σύμφωνα με τους διευθύνοντες, μια καλή νοσοκόμα δεν θα πρέπει ποτέ να υποφέρει από επαγγελματική εξουθένωση. Θα πρέπει να είναι σε θέση να ελέγχει τις σχέσεις της με τους ασθενείς. Η θεωρία για το στρες ή την επαγγελματική εξουθένωση είναι τόσο ένας τρόπος να δεχτούμε τον πόνο που προέρχεται από τον κοινωνικό περιορισμό, ο οποίος δεν θεωρείται εντούτοις «φυσιολογικός», ένα μέσο που οδηγεί σε νέες νόρμες, όσο και ένας τρόπος να διακριθεί κανείς από τους άλλους: Για παράδειγμα, οι νοσοκόμες θέλουν να διακριθούν από τους γιατρούς, όπως επίσης και από τους βοηθούς νοσοκόμους. Στην πραγματικότητα, η θεωρία για την επαγγελματική εξουθένωση βασίζεται στην υπόθεση ότι η εμπλοκή με τους ασθενείς την οποία θεωρητικά οι βοηθοί νοσοκόμες πρέπει να κάνουν μπορεί να δημιουργήσει συναισθηματική εξάντληση, αλλά οι συνέπειες αυτής της εξάντλησης είναι ο απανθρωπισμός της σχέσης, ο οποίος μοιάζει με τον τρόπο με τον οποίο οι γιατροί αντιμετωπίζουν τους ασθενείς τους. Συνοψίζοντας, το παράδειγμα της επαγγελματικής εξουθένωσης των νοσοκόμων αποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η θεωρία για την κόπωση εκφράζει ένα αίτημα για αναγνώριση, ενώ παράλληλα είναι η βάση μιας επαγγελματικής στρατηγικής που υποστηρίζει η ελίτ του επαγγέλματος και μια διευθυντική στρατηγική για τη μεταμόρφωση των κοινωνικών συγκρούσεων σε ατομικά προβλήματα. Παρά το γεγονός ότι η θεωρία για το στρες και την επαγγελματική εξουθένωση απομακρύνεται από το πρόβλημα των συνθηκών εργασίας, του άνισου καταμερισμού της εργασίας και του αριθμού του προσωπικού, οι νοσοκόμες, ακόμα και εκείνες που είναι μέλη συνδικαλιστικών οργανώσεων, εκτιμούν τις συζητήσεις αυτού του είδους σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Η συζήτηση για την επαγγελματική εξουθένωση των νοσοκόμων αποτελεί μια έμμεση αναγνώριση της ανάμιξης αυτών των γυναικών στη δουλειά τους και μια δικαιολογία για να μην κάνουν τα πάντα για τον ασθενή (κάτι που είναι αδύνατο, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε συναισθήματα ενοχής). Αυτό δεν συμβαίνει σε όλα τα επαγγέλματα. Για παράδειγμα, οι Γάλλοι αστυνομικοί αρνούνται να θεωρούνται ως ένας επαγγελματικός κλάδος που πάσχει από το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (Loriol, 1999). Η καλύτερη αποδοχή από την πλευρά των νοσοκόμων ενδεχομένως να οφείλεται στο γεγονός ότι ο συγκεκριμένος επαγγελματικός κλάδος δέχεται περισσότερο απροκατάληπτα τις αρχές της ψυχολογίας. Μπορεί όμως να εξηγηθεί και από τη συγκεκριμένη θέση που κατέχουν οι νοσοκόμες στο νοσοκομείο μεταξύ των βοηθών νοσοκόμων και των γιατρών. Οι βοηθοί νοσοκόμοι δεν θεωρούνται στην πραγματικότητα από τις νοσοκόμες ως αληθινοί επαγγελματίες. Οι σχέσεις τους με τους ασθενείς παρουσιάζονται ως επιφανειακές και θεωρούνται ανίκανοι να βρουν τη «σωστή απόσταση» όσον αφορά τη συναισθηματική τους ανάμιξη. Από την άλλη μεριά, οι γιατροί επικρίνονται για τον μη ανθρώπινο και τεχνικό τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν την ασθένεια. Υπό αυτή την έννοια, η αποφυγή της επαγγελματικής εξουθένωσης και το να είναι μια νοσοκόμα καλή επαγγελματίας είναι το ίδιο πράγμα για τις νοσοκόμες και ιδιαίτερα για τους ιθύνοντες.

10 [88] Κοινωνικη Συνοχη και Αναπτυξη Η περίπτωση των οδηγών λεωφορείου Τα μόνιμα εμπόδια για τους οδηγούς λεωφορείου έχουν σχέση με τις δυσκολίες των αστικών συγκοινωνιών, τις σχέσεις με τους πελάτες και τους περιορισμούς που θέτει το χρονοδιάγραμμα. Τα προβλήματα αυτά έχουν γίνει σήμερα χειρότερα για τους οδηγούς των λεωφορείων λόγω της ανασφάλειας και των ανάρμοστων συμπεριφορών που είναι όλο και συχνότερες στις μεγάλες πόλεις. Οι κοινωνικές συγκρούσεις και οι απεργίες σχετίζονται κυρίως με αυτές τις δυσκολίες. Παρ όλα αυτά, σύμφωνα με τη διοίκηση, ένας καλός οδηγός λεωφορείου δεν θα πρέπει ποτέ να δέχεται επιθέσεις. Θα πρέπει να μπορεί να αποφεύγει τις συγκρούσεις με τους πελάτες, προσαρμόζοντας τους κανόνες σε κάθε περίσταση (π.χ. να επιτρέπει στους επιβάτες να ανέβουν στο λεωφορείο και όταν δεν βρίσκονται στη στάση, στην περίπτωση βέβαια που κάτι τέτοιο δεν είναι επικίνδυνο). Οι μεγαλύτερες εταιρείες, όπως η RATP, έχουν δημιουργήσει προγράμματα εκπαίδευσης για τις σχέσεις των εργαζομένων με τους πελάτες. Η RATP επίσης έχει δημιουργήσει χώρους όπου οι οδηγοί μπορούν να επισκεφθούν ψυχολόγους ή ψυχιάτρους, όταν το έχουν ανάγκη. Υπό μια έννοια, η περίπτωση των οδηγών μοιάζει πολύ με εκείνη των νοσοκόμων, αλλά ταυτόχρονα διαφέρει από αυτή για δύο λόγους: Ο πρώτος είναι ότι οι οδηγοί δεν δέχονται τόσο εύκολα τις αρχές της ψυχολογίας όσο οι νοσοκόμες και είναι περισσότερο συνηθισμένοι στις συλλογικές δράσεις σχετικά με τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας τους. Τα συνδικάτα χρησιμοποιούν τις σκληρές συνθήκες της εργασίας ως επιχείρημα για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων: Σύνταξη στην ηλικία των 55 ετών, ειδικές ιατρικές υπηρεσίες, νομικές προστασίες για τους οδηγούς που δεν είναι πλέον σε θέση να οδηγούν Ο δεύτερος λόγος είναι ότι τα προβλήματα των συνθηκών εργασίας και του στρες λόγω της ανασφάλειας αντιμετωπίζονται συχνά με ένα συγκεκριμένο εργαλείο: Την ακαταλληλότητα (Joseph, 1991, Macé, 1997). Η ακαταλληλότητα είναι τόσο μια κατάσταση προστασίας όσο και στιγματισμού, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως κύρωση. Ο φόβος να κηρυχθούν ακατάλληλοι και να αναγκαστούν να αποδεχτούν μια ανιαρή δουλειά ενθαρρύνει τους οδηγούς να αποκτήσουν έναν αυτοέλεγχο, προκειμένου να αποφύγουν την επιθετικότητα ή να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν το στρες σε περίπτωση που γίνουν αποδέκτες επίθεσης. Όπως και στην περίπτωση του ρόλου του αρρώστου που περιέγραψε ο Parsons, είναι υποχρεωμένοι να αναζητήσουν την επαγγελματική βοήθεια των ψυχολόγων και των ψυχιάτρων που οι μεγάλες εταιρείες έχουν προσλάβει για τη φροντίδα των επιθετικών οδηγών, προκειμένου να τους μάθουν πώς να ελέγχουν τα συναισθήματά τους. Τα συνδικάτα, ωστόσο, κρατούν μια πολύ επιφυλακτική στάση και πιστεύουν ότι η ψυχολογική βοήθεια που παρέχεται στον οδηγό δεν αποκλείει τις διαπραγματεύσεις και τις διεκδικήσεις όσον αφορά τη συλλογική και οργανωτική πηγή των προβλημάτων. Η ψυχολογική βοήθεια και η ακαταλληλότητα θεωρούνται ως ατομικές αποζημιώσεις για την ψυχολογική βλάβη που ο εργαζόμενος υφίσταται κατά την εργασία του με την ευθύνη των εργοδοτών, όχι ως πανάκεια ή ως μία λύση για το πρόβλημα του στρες. Η ακαταλληλότητα ή η διαχείριση του στρες φαίνεται να αποτελούν μια μορφή συγκεκριμένου και προσωρινού συμβιβασμού ανάμεσα στις επιχειρήσεις οι οποίες αντιμετωπίζουν τα προβλήματα προσδιορίζοντάς τα ως ατομικά, στα συνδικάτα, που προστατεύουν τα μέλη τους, και στις δημόσιες ρυθμιστικές Αρχές, που θέλουν ασφαλείς και υγιείς οδηγούς. Αλλά η πρόσφατη αύξηση του αριθμού των περιστατικών ακαταλληλότητας λόγω των επιθέσεων ανεβάζει το κόστος αυτής της μεθόδου. Ανθρώπινο κόστος για τους οδηγούς, που ζητούν την αύξηση του προσωπικού για την πρόληψη της βίας, και οικονομικό κόστος για τις επιχειρήσεις, που προσπαθούν να αποφύγουν το στοιχείο της ακαταλληλότητας μέσω της ψυχολογικής πρόληψης και της περίθαλψης. Έτσι, η ισορροπία τίθεται υπό αμφισβήτηση και οδηγούμαστε σε απεργίες λόγω των επιθέσεων που δέχονται οι οδηγοί όταν θεωρούνται υπεύθυνοι για τις επικίνδυνες συνθήκες οδήγησης.

11 Social Cohesion and Development [89] Η περίπτωση των αστυνομικών Από τα μέσα της δεκαετίας του 90, όπως και με άλλα επαγγέλματα του δημόσιου τομέα που θεωρήθηκαν ως δύσκολα, η εθνική αστυνομία εγκαινίασε σεμινάρια για τη διαχείριση του στρες και την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων, σε συνδυασμό με την ψυχολογική συμβουλευτική για αστυνομικούς που βίωσαν μια τραυματική εμπειρία. Αυτή η ψυχολογική προσέγγιση των προβλημάτων που σχετίζονται με την εργασία έρχεται συχνά σε σύγκρουση με την «αστυνομική κουλτούρα», που προτάσσει την ανεπίσημη βοήθεια από τους συναδέλφους και την ιεραρχία και τον συλλογικό χαρακτήρα της εργασίας μάλλον, παρά μια προσέγγιση βασιζόμενη στα ατομικά συναισθήματα. Από την πλευρά τους, τα συνδικάτα των αστυνομικών κράτησαν αποστάσεις από κάτι το οποίο δεν θεωρούν παρά μονάχα ως ένα ακόμα εργαλείο επίλυσης προσωπικών και επαγγελματικών προβλημάτων. Αλλά τα συνδικάτα δεν είναι πολύ επικριτικά της ψυχολογικοποίησης. Έτσι, σε αντίθεση με τους ομολόγους τους στον κλάδο των οδηγών λεωφορείων, δεν συνέβαλαν πολύ σε μια θεσμική αντιμετώπιση του στρες, σε μια ερμηνεία που θα είναι πιο οργανωτική και συλλογική (Loriol, Boussard and Caroly, 2005). Στα αστυνομικά τμήματα, οι αστυνομικοί που μιλάνε για το στρες ή για τις φοβίες τους ή ακόμα εκείνοι οι οποίοι θέλουν να επισκεφθούν έναν ψυχολόγο μπορεί να παραποιήσουν την εμπιστοσύνη που του επιδεικνύουν οι συνάδελφοι ή η ιεραρχία του. Εκείνοι οι οποίοι δεν θέλουν να μετακινηθούν από τον δρόμο σε μια δουλειά γραφείου πρέπει να εσωτερικεύσουν αυτόν τον έμμεσο κανόνα του να μη μιλάνε για το στρες τους. Τέλος, η ιατρικοποίηση και η ψυχολογικοποίηση του στρες ή της επαγγελματικής εξουθένωσης μπορεί να θεωρηθεί ως μια μορφή συμβιβασμού ανάμεσα στις διαφορετικές κατηγορίες δρώντων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ιατρική γνώση και η περίθαλψη για το στρες ή την κόπωση προέρχονται από τη διασταύρωση κάποιων εξειδικευμένων στρατηγικών των γιατρών ή των ψυχολόγων και της ανάγκης για την ύπαρξη μιας συγκεκριμένης κοινωνικής κατηγορίας, η οποία πρέπει να προσαρμοστεί σε νέες μορφές αλληλεξάρτησης και προβλημάτων συνεργασίας (με τους ασθενείς, τους γιατρούς ). Επιπλέον, αυτές οι θεωρίες αντιπροσωπεύουν ένα μέσο για τη διοίκηση, προκειμένου να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που σχετίζονται με τη μεταμόρφωση των όρων ανταλλαγής και με τις συνθήκες εργασίας σε ένα ουσιωδώς ατομικό επίπεδο: Διαχείριση του στρες, κατάρτιση στις δεξιότητες επικοινωνίας κ.λπ. Επιπροσθέτως, η διοίκηση με την εξατομίκευση και την ψυχολογικοποίηση των οργανωτικών προβλημάτων υποτιμά την παραδοσιακή συνεργασία μεταξύ συναδέλφων. Τις περισσότερες φορές, τα σχεσιακά προβλήματα που παρατηρούνται στη δουλειά των νοσοκόμων αντιμετωπίζονται από τις ίδιες τις νοσοκόμες χάρη στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται τις απαιτήσεις των ασθενών ή την αποστολή τους. Αυτές οι αναπαραστάσεις είναι συλλογικές και προϋποθέτουν ένα καλό επίπεδο συνεργασίας των μελών της ομάδας. Μια μελέτη για την κούραση και το στρες που βιώνουν οι νοσοκόμες δείχνει ότι τα ενοχλήματα είναι πιο σοβαρά όταν υπάρχουν συγκρούσεις ανάμεσα στα μέλη της ομάδας για τους στόχους του επαγγέλματός τους (όπως αναφέρει η Estryn-Behar, 1987). Όταν η συνεργασία δεν είναι επαρκής, τότε η ψυχολογική βοήθεια για την αντιμετώπιση του στρες και της επαγγελματικής εξουθένωσης καθίσταται αναγκαία. Έτσι, η διαχείριση του στρες και της επαγγελματικής εξουθένωσης είναι ένα μέσο για την αντιμετώπιση της ελλιπούς συνεργασίας που οφείλεται στην εντατικοποίηση της περίθαλψης, στη μείωση του προσωπικού και στην κινητικότητα λόγω των νέων τρόπων διοίκησης του προσωπικού. Ο εκσυγχρονισμός των δημόσιων υπηρεσιών αποδυναμώνει τις πανάρχαιες μορφές συνεργασίας και του καταμερισμού της γνώσης στον χώρο εργασίας (Hanique, 2004, Paugman, 2000), αλλά με διαφορετικό εύρος σε κάθε επάγγελμα. Όπου η ψυχολογικοποίηση είναι σημαντική, οι εργαζόμενοι εξαρτώνται όλο και λιγότερο από τους συναδέλφους τους, αλλά όλο και περισσότερο από τις ψυχολογικές θεωρίες και την περίθαλψη η ανικανότητα αντιμετώπισης του στρες και της επαγγελματικής εξουθένωσης είναι κάτι που τους φοβίζει περισσότερο.

12 [90] Κοινωνικη Συνοχη και Αναπτυξη 5. Επίμετρο Αν και το στρες, η επαγγελματική εξουθένωση ή η παρενόχληση αποτελούν συχνά προβλήματα στον χώρο εργασίας, η κοινωνιολογία της εργασίας δεν έχει δώσει την ανάλογη προσοχή σε αυτά. Τις περισσότερες φορές, γίνονται σύντομες αναφορές στις ψυχοκοινωνικές ή ψυχοδυναμικές έρευνες και δύσκολα θέματα, όπως είναι ο χαρακτηρισμός, η υποκειμενική αποτίμηση, οι διαφορετικοί τρόποι διαχείρισης των δυσκολιών δεν αναλύονται. Παρ όλα αυτά, κάποιες μελέτες στον χώρο της κοινωνιολογίας της υγείας έχουν ασχοληθεί. Όμως, οι αναλύσεις για τις συζητήσεις για το στρες στον χώρο της κοινωνιολογίας της υγείας και της ασθένειας και της κοινωνιολογίας της εργασίας μπορεί να διαφέρουν. Ο λόγος είναι ότι οι συζητήσεις για το στρες μπορεί να χρησιμοποιούνται με διαφορετικούς τρόπους. Εν συντομία, οι συζητήσεις για το στρες ή την παρενόχληση μπορεί να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να δώσουν νόημα στις δυσκολίες που τα άτομα αντιμετωπίζουν στον χώρο εργασίας ή να εξηγήσουν, εκ των υστέρων, την προέλευση σοβαρότερων προβλημάτων υγείας (όπως το έμφραγμα, η κατάθλιψη, ο καρκίνος ). Γενικά, η κοινωνιολογία της υγείας και της ασθένειας περικλείει τις αναλύσεις για το στρες σε αυτή την αφηγηματική προσέγγιση της ασθένειας, ενώ η κοινωνιολογία της εργασίας προσπαθεί να εξηγήσει την οδύνη στον χώρο εργασίας σε σχέση με τις (μακρο) μεταμορφώσεις της εργασίας. Με αυτή την έννοια, η κοινωνιολογία της εργασίας αναγνωρίζει ότι η οδύνη είναι ένα καλώς προσδιορισμένο θέμα και ότι η σχέση ανάμεσα στην οδύνη και τις μεταμορφώσεις της εργασίας θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, επειδή μπορεί κανείς να παρατηρήσει τόσο τις μεταμορφώσεις της εργασίας όσο και τα προβλήματα που οφείλονται στο στρες ή στην οδύνη. Προσωπικά, προσπάθησα να δείξω τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνιολογία της εργασίας μπορεί να επωφεληθεί από τη συλλογιστική που ακολουθεί η κοινωνιολογία της υγείας και της ασθένειας. Βιβλιογραφικές αναφορές Bakker Α., Siegrist J., (2000), Effort-Rewards Imbalance and Burn Out among Nurses, Journal of Advanced Nursing, 31: Crozier M., Friedberg E., (1977), L acteur et le système, Paris: Le Seuil. Dejours C., (1993), Travail: Usure mentale, Paris: Bayard. Desmarais C., (2001), Peut-on civiliser le management?, Paris: Le Seuil. Dollard M., (2001), Work Stress Theory and Interventions: From Evidence to Policy, NOHSC Symposium on the OHS Implications of Stress, Commonwealth of Australia. Dodier N., (1985), La construction pratique des conditions de travail, Sciences sociales et santé, III (2): Dodier N., (1986), Corps fragiles. La construction sociale des évènements év nements év nements corporels dans les activités quotidiennes de travail, Revue Française de Sociologie, XXVII: Figlio K., (1982), How does illness mediate social relations? Workmen s Compensations and medico-legal practices, , in: Wright P., (ed.), The Problem of Medical Knowledge, p.p , Edinburg: Edinburgh University Press. Foucault M., (1961), Histoire de la folie a l age classique, Paris: Plon. Foucault M., (1963), Naissance de la clinique, Paris: PUF.

13 Social Cohesion and Development [91] Foucault M., (1976), Histoire de la sexualité. La volonté de savoir, Paris: Gallimard. Friedman G., (1950), Ou va le travail humain?, Paris: Gallimard. Gollac M., (1997), Des chiffres insensés? Pourquoi et comment on donne un sens aux données statistiques, Revue Française de Sociologie, XXXVIII (1): Hochschild A., (1983), The Managed Heart. Commercialzation of human feeling, Berkeley: University of California Press. Kahn R., Wolfe D., Snoek D., Quinn R., Rosenthal R., (1964), Organizational Stress:Studies in Role Conflict and Ambiguity, New York: Wiley. Karasek R., Theorell T., (1990), Healthy Work, Stress, Productivity and the Reconstruction of Working Life, New York: Basic Books. Loriol M., (2000), Les temps de la fatigue. La gestion sociale du mal-être au travail, Paris: Anthropos. Loriol M., (2003), La construction sociale de la fatigue au travail: L exemple du burn out des infirmières hospitalières, Travail et Emploi, 94: Loriol M., Boussard V., Caroly S., (2005), Perception et gestion du stress policier. Situations difficiles et prise en charge par l institution, Les Cahiers de la Sécurité, 58: Loriol M., (2005), Les ressorts de la psychologisation des difficultés au travail. Une comparaison entre infirmières, policiers et conducteurs de bus, Cahiers de recherche sociologique («Nouveau malaise dans la civilisation. Regards sociologiques sur la santé mentale, la souffrance psychique et la psychologisation»), 41-42: Loriol M., (2006), Je stresse donc je suis. Comment bien dire son mal-être, Paris: Mango. Newton T., Handi J., Fineman S., (1995), Managing stress: Emotion and power at work, London: Sage Publications. Paoli P., Merllié D., (2001), Troisième enquête sur les conditions de travail 2000, Dublin: Fondation européenne pour l amélioration des conditions de travail. Peterson C., (1999), Stress at work: A sociological perspective, Amityville: N. Y., Baywood Pub. Pollock K., (1998), On the Nature of Social Stress: Production of a modern mythology, Social Science and Medecine, 26(3): Truchot D., Deregard M., (2001), Perceived Inequity, Communal Orientation and Burn Out, Work and Stress, 15: Turner B., (1994), Medical power and social knowledge, London: Sage. Walters V., Denton M., (1997), Stress, Depression and Tiredness Among Women: The Social Production and Social Construction of Health, The Canadian Review of Sociology and Anthropology, XXXIV (1): Wainwright D., Calnan, M., (2003), Work stress: the making of a modern epidemic, Buckingham: The Open University Press. Williams C., (1992), Beyond Industrial Sociology. The work of men and women, Sidney: Allen and Unwin.

Social Cohesion and Development

Social Cohesion and Development Social Cohesion and Development Vol. 2, 2007 Sociology of work facing up to new pathologies: stress, burn out, harassment Loriol Mark 10.12681/scad.9041 Copyright 2007 Mark Loriol To cite this article:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP Ανθεκτικότητα & Αισιοδοξία: Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP 1 Οι Άνθρωποι μας 2 Συνέπειες Οικονομικής Κρίσης σε Εργαζομένους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ

Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ ΟΡΙΣΜΟΣ «Ένας μαθητής εκφοβίζεται ή θυματοποιείται όταν υποβάλλεται κατ επανάληψη και κατ εξακολούθηση σε αρνητικές ενέργειες από έναν ή περισσότερους

Διαβάστε περισσότερα

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών»

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» ENOC 14η Ετήσια Συνδιάσκεψη 7-9 Οκτωβρίου 2010, Στρασβούργο / Γαλλία ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» Εισαγωγή Οι Συνήγοροι του Παιδιού και οι Έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Πανευρωπαϊκή έρευνα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών

Πανευρωπαϊκή έρευνα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών Πανευρωπαϊκή έρευνα 1. Γιατί έγινε η έρευνα για τη βία κατά των γυναικών; Παρά τον σημαντικό αντίκτυπο της βίας κατά των γυναικών, σε πολλά κράτη μέλη της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συμβουλευτικής. Εργασιακό άγχος

Θέματα Συμβουλευτικής. Εργασιακό άγχος Θέματα Συμβουλευτικής Εργασιακό άγχος Ιούνιος 2015 Εργασιακό άγχος της Μίτση Σχοινά, κλινικής ψυχολόγου Το εργασιακό άγχος είναι ένα ζήτημα προτεραιότητας και αυξανόμενης σημασίας για την υγεία και την

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 10: Εργασιακές σχέσεις, υγιεινή και ασφάλεια εταιρίας

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 10: Εργασιακές σχέσεις, υγιεινή και ασφάλεια εταιρίας Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 10: Εργασιακές σχέσεις, υγιεινή και ασφάλεια εταιρίας Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Η σύγχρονη αγορά εργασίας Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και διευρύνεται Η εργασία οργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Υγείας

Κοινωνιολογία της Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Κοινωνιολογία της Υγείας Ενότητα 13 : Η σχέση ασθενούς ιατρού Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Νοσηλευτικής Κοινωνιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή παρεμβατικών ενεργειών για την αντιμετώπιση του εργασιακού άγχους στο τομέα αποκομιδής απορριμμάτων του Δήμου Χαλκιδέων

Περιγραφή παρεμβατικών ενεργειών για την αντιμετώπιση του εργασιακού άγχους στο τομέα αποκομιδής απορριμμάτων του Δήμου Χαλκιδέων Περιγραφή παρεμβατικών ενεργειών για την αντιμετώπιση του εργασιακού άγχους στο τομέα αποκομιδής απορριμμάτων του Δήμου Χαλκιδέων Αθανάσιος Σιμιτζής Ειδικός Γιατρός Εργασίας, MSc Ορισμοί: Εργασιακό περιβάλλον:

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας ΑΝΕΡΓΙΑ Κατηγορίες ανεργίας Φυσική ανεργία (υπάρχει µακροχρονίως σε µια οικονοµία) το σύνηθες ποσοστό ανεργίας [δεν παραµένει σε σταθερό ύψος και επηρεάζεται από την οικονοµική πολιτική, απλά υποδηλώνει

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.;

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.; 4/22/2016 template from www.brainybetty.com copyright 2006 2 Θέματα για Συζήτηση. Όροι και Ορολογία Συμμόρφωση Προσκόλληση Συνεργατική Θεραπεία - Αυτοδιαχείριση Παράγοντες που επιδρούν Πως εκτιμάται η

Διαβάστε περισσότερα

Managers & Leaders. Managers & Leaders

Managers & Leaders. Managers & Leaders είναι διαφορετικοί? Οι ηγέτες των επιχειρήσεων έχουν περισσότερα κοινά µε τους καλλιτέχνες παρά µε τους Managers.. 1 Αντιµετώπιση της πολυπλοκότητας SHIP Αντιµετώπιση της αλλαγής Λήψηαπόφασης : τι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KAI ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KAI ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KAI ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ 1. Πρόγραμμα Κατάρτισης Κοινωνικών Επιστημόνων στην Παροχή Συμβουλευτικής Παρακίνησης για τη Διακοπή Καπνίσματος Προληπτικής Ιατρικής (Ι.Κ.Π.Ι.) σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κοινοπραξία... 1 Τι είναι το έργο TAKE CARE... 2 Βασικά αποτελέσματα... 3 Εκπαιδευτική Εργαλειοθήκη... 4 M-Game... 4 Ικανότητες των Διευθυ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κοινοπραξία... 1 Τι είναι το έργο TAKE CARE... 2 Βασικά αποτελέσματα... 3 Εκπαιδευτική Εργαλειοθήκη... 4 M-Game... 4 Ικανότητες των Διευθυ TAKE CARE BOOKLET ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κοινοπραξία... 1 Τι είναι το έργο TAKE CARE... 2 Βασικά αποτελέσματα... 3 Εκπαιδευτική Εργαλειοθήκη... 4 M-Game... 4 Ικανότητες των Διευθυντών Υγείας... 5 Δραστηριότητες...

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση , Matrix, Ελληνική έκδοση Matrix Ελληνική Έκδοση Συντάχθηκε από: LMETB Μεταφράστηκε από: CARDET , Matrix Εισαγωγικό Επίπεδο (για μαθητές ηλικίας 12 14 χρονών) Προσωπικό προφίλ ( ) (να θεωρηθούν από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΝΤΊΚΤΥΠΟς ΤΗς ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉς ΑΡΤΗΡΙΑΚΉς ΥΠΈΡΤΑΣΗς (Π.Α.Υ.) ΣΤΗ

Ο ΑΝΤΊΚΤΥΠΟς ΤΗς ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉς ΑΡΤΗΡΙΑΚΉς ΥΠΈΡΤΑΣΗς (Π.Α.Υ.) ΣΤΗ Ο ΑΝΤΊΚΤΥΠΟς ΤΗς ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉς ΑΡΤΗΡΙΑΚΉς ΥΠΈΡΤΑΣΗς (Π.Α.Υ.) ΣΤΗ ΖΩΉ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΏΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΏΝ Αποτελέσματα Παγκόσμιας Έρευνας The International PAH Patient and Carer Survey has been developed under

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Γηγενείς Ψυχολογίες.

Γηγενείς Ψυχολογίες. Γηγενείς Ψυχολογίες. Πολλές φορές χρειάζεται να εξετάζουµε διάφορες αξίες, συναισθήµατα ή συµπεριφορές τοπικά, γιατί αυτές παρατηρούνται µόνο σε συγκεκριµένα πολιτισµικά πλαίσια. Οι περισσότερες µελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου 18/11/2014

Δελτίο Τύπου 18/11/2014 Δελτίο Τύπου 18/11/2014 Ο ΟΑΕΔ / EURES και η BBi Communication ανταποκρίνονται στις ανάγκες της Φινλανδίας για απασχόληση στον τομέα της δημόσιας υγείας και περίθαλψης - Έλληνες γιατροί και νοσηλευτές

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ Ένα από τα δύσκολα καθήκοντα του γιατρού είναι και η αναγγελία δυσάρεστων ειδήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Gerards Papadakis Soccer Academy

Gerards Papadakis Soccer Academy Παιδί Τεχνική Στόχος Gerards Papadakis Soccer Academy ΤΙ ΕΊΝΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΕ ΤΙ ΩΦΕΛΕΙ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Τεχνική είναι η ικανότητα του παίκτη να μπορεί να ελέγχει την μπάλα και το σώμα του κάτω από την

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION Έχετε ποτέ αναρωτηθεί Πως λειτουργεί ο εγκέφαλός σας και αν μπορείτε να αξιοποιήσετε περισσότερες δυνατότητές του; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι «τα πάνε

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών

Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας Τομέας Κοινωνιολογίας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας 17/10/2009 Π.Μ.Σ. Δ.Υ. & Δ.Υ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Το εργασιακό άγχος αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως η μεγαλύτερη πρόκληση τόσο στην υγεία των εργαζόμενων όσο και σε εκείνη των επιχειρήσεων

Το εργασιακό άγχος αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως η μεγαλύτερη πρόκληση τόσο στην υγεία των εργαζόμενων όσο και σε εκείνη των επιχειρήσεων To Εργασιακό Άγχος Κοστίζει Το εργασιακό άγχος αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως η μεγαλύτερη πρόκληση τόσο στην υγεία των εργαζόμενων όσο και σε εκείνη των επιχειρήσεων Η υγεία και η ευεξία μπορούν να επηρεαστούν

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Ζουρμπάνος PhD. ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Νίκος Ζουρμπάνος PhD. ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα Νίκος Ζουρμπάνος PhD ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα Η σημαντικότητα της αθλητικής ψυχολογίας Εκεί [στον αγώνα], οι άλλοι, οι θεατές, οι προπονητές, οι αθλητές, παίζουν όλοι το δικό τους παιχνίδι. Εσύ πρέπει να συγκεντρωθείς

Διαβάστε περισσότερα

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Ευρωπαϊκή Εκστρατεία για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία 2014-2015 Hilton Park, Λευκωσία,10/09/2015 Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Η έρευνα διεξήχθη από

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Προληπτικά μέτρα για το άγχος στις ΜΜΕ

Πρόγραμμα_SPA. Προληπτικά μέτρα για το άγχος στις ΜΜΕ Πρόγραμμα: Προληπτικά μέτρα για το άγχος στις ΜΜΕ 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Στις

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ. 1. Περιγραφή της εταιρείας: UNIC-SERVICES LTD

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ. 1. Περιγραφή της εταιρείας: UNIC-SERVICES LTD ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ 1. Περιγραφή της εταιρείας: UNIC-SERVICES LTD Η UNIC- Services Ltd. ιδρύθηκε το 1993 από τον IT Saara Remes-Ulkunniemi. Η εταιρεία προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ

Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ATHENS UNIVERSITY OF ECONOMICS & BUSINESS Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ Καθηγητής Δημήτρης Μπουραντάς Δ/ντής Executive MBA και M.Sc. in Human Resources Management ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Σχολική βία Εκδηλώσεις βίας στη σχολική κοινότητα, εκφρασμένες με διάφορες μορφές,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ - STRESS 1 Άγχος - Απόπειρα ορισμού! Το εργασιακό άγχος και γενικά το στρες αναφέρεται στη δυσμενή αντίδραση των ανθρώπων μετά από υπερβολική πίεση ή άλλης μορφής απαίτησηστην οποία υποβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010 www.vima-asklipiou.gr Σελίδα 394 ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ανάγκες νοσηλευομένων ασθενών με στεφανιαία νόσο Κ ατά τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου της επιβίωσης των ασθενών με στεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης. Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον όρο Θετική Ανάπτυξη είναι ο παρακάτω:

Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης. Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον όρο Θετική Ανάπτυξη είναι ο παρακάτω: Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής Διάλεξη 1 Θετική Ανάπτυξη μέσω της Φυσικής Αγωγής και του Παιδικού Αθλητισμού Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης Τι εννοούμε με τον όρο Θετική Ανάπτυξη Φυσική Αγωγή, Παιδικός Αθλητισμός

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της Σταδιοδρομίας και ο Ρόλος της Συμβουλευτικής στην Σύγχρονη Ελληνική Πραγματικότητα. Λίλιαν Σουμέλη

Διαχείριση της Σταδιοδρομίας και ο Ρόλος της Συμβουλευτικής στην Σύγχρονη Ελληνική Πραγματικότητα. Λίλιαν Σουμέλη Διαχείριση της Σταδιοδρομίας και ο Ρόλος της Συμβουλευτικής στην Σύγχρονη Ελληνική Πραγματικότητα Λίλιαν Σουμέλη Μsc Ψυχολόγος & Σύμβουλος Σταδιοδρομίας Εξωτερική Συνεργάτης της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 12: Συναισθήματα Θεματική Ενότητα 12 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις διαστάσεις των συναισθημάτων, στο μηχανισμό λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ & ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ ΧΩΡΩΝ

ΥΓΙΕΙΝΗ & ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗ & ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΌΡΟΙ Υγιεινή: το σύνολο των ενεργειών και των κανόνων που αποσκοπούν στην προστασία της υγείας του οργανισμού, π.χ.(ειδικότερα) η καθαριότητα, ως ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ 1 Παράρτημα 1 του Καταστατικού του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου Κώδικας Δεοντολογίας Με βάση το άρθρο 28 του Καταστατικού του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου η Γενική Συνέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Τ , , Νέος κύκλος Σεµιναρίου Εκπαίδευση Αποτελεσµατικού Γονέα

Τ , , Νέος κύκλος Σεµιναρίου Εκπαίδευση Αποτελεσµατικού Γονέα www.apotinarxi.gr Τ. 210 7211953, 6944841313, Νέος κύκλος Σεµιναρίου Εκπαίδευση Αποτελεσµατικού Γονέα Το σεµινάριο έχει βοηθήσει εκατοµµύρια γονείς να βελτιώσουν τη σχέση τους µε τα παιδιά τους. Το σεµινάριο

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

- SELF-EVALUATION project - Self-evaluation tool

- SELF-EVALUATION project - Self-evaluation tool UNIVERSITY OF PATRAS Laboratory on Sociology and Education - SELF-EVALUATION project - Self-evaluation tool Σας παρακαλούμε να σημειώσετε, σε ποιο βαθμό σας ταιριάζει προσωπικά η καθεμιά από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου Οι Κοινωνικές Ιστορίες (Social Stories) αποτελούν μια σύγχρονη μέθοδο που βοηθά το παιδί στο φάσμα του αυτισμού (και όχι μόνο) να κατανοήσει έννοιες και να μάθει να λειτουργεί με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα