ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Π.Μ.Σ.: ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Θέµα:

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Π.Μ.Σ.: ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Θέµα:"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Π.Μ.Σ.: ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ιδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας ιπλωµατική εργασία Θέµα: Προκαταλήψεις, Στάσεις και Ρατσισµός των Βρεφονηπιοκόµων του ήµου Καβάλας, απέναντι στα δίγλωσσα παιδιά. Γαζάνη Χρυσή Η επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ. Άννα Χαντζηπαναγιωτίδη Αναπληρώτρια Καθηγήτρια «ιαπολιτισµικής/ Γλωσσικής Αγωγής» Εξεταστές: κ. Κωνσταντίνος Ντίνας Καθηγητής «Γλωσσολογίας - Ελληνικής Γλώσσας και ιδακτικής της» κ. Κωνσταντίνος Μπίκος Καθηγητής «Ποσοτικές και ποιοτικές µέθοδοι έρευνας» Φλώρινα

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο Εισαγωγή Παρουσίαση του προβλήµατος Σκοπός της έρευνας... 6 Κεφάλαιο ιαπολιτισµικότητα, ιαπολιτισµική εκπαίδευση ιαπολιτισµική εκπαίδευση και σχολείο Πολυπολιτισµικότητα και µοντέλα διαχείρισης Αφοµοιωτικό µοντέλο Μοντέλο της ενσωµάτωσης Πολυπολιτισµικό µοντέλο Αντιρατσιστικό µοντέλο ιαπολιτισµικό µοντέλο Εννοιολογικός προσδιορισµός της διγλωσσίας Αλλόγλωσσα ή δίγλωσσα; Η διγλωσσία στο ελληνικό σχολείο Σπουδαιότητα του νηπιαγωγείου - παιδικού σταθµού στην γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών µεταναστευτικής καταγωγής Η έννοια του ρατσισµού Αίτια του ρατσισµού Είδη του Ρατσισµού Στάσεις ιακρίσεις Προκατάληψη Ο ρατσισµός στην εκπαίδευση α Γηγενείς µαθητές β Μειονοτικοί µαθητές Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαχείριση της ετερότητας των παιδιών προσχολικής ηλικίας Το αντιρατσιστικό πρότυπο εκπαίδευσης Τρόποι και λύσεις για την αντιµετώπιση του ρατσιστικού φαινοµένου

3 Κεφάλαιο Μεθοδολογία συλλογής του εµπειρικού υλικού Μέσα συλλογής δεδοµένων είγµα Ανάλυση Κεφάλαιο Παρουσίαση και ανάλυση αποτελεσµάτων Κεφάλαιο Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Με την είσοδο των χιλιάδων οικονοµικών µεταναστών και προσφύγων από διάφορες χώρες, η Ελληνική κοινωνία γίνεται σταδιακά τα τελευταία έτη πολυπολιτισµική, πολυγλωσσική και πολυφυλετική. Για την αντιµετώπιση των προβληµάτων του ρατσισµού, της ξενοφοβίας, των φαινοµένων του κοινωνικού αποκλεισµού αλλά και για την ελπίδα µιας ειρηνικής συµβίωσης τα επόµενα χρόνια εµφανίζεται στις σύγχρονες κοινωνίες η ανάγκη για µια εκπαιδευτική πολιτική και ένα πρόγραµµα σπουδών στο σχολείο που να αντανακλούν µια θετική αντίληψη για τους διαφορετικούς πολιτισµούς και τις διαφορετικές φυλές που απαρτίζουν το σχολείο και την Ελληνική κοινωνία. Τόσο τα παιδιά των ελλήνων οµογενών, όσο και τα παιδιά των άλλων γλωσσικών και πολιτισµικών οµάδων που ζουν στην Ελλάδα αντιµετωπίζουν προβλήµατα σχολικής και κοινωνικής ένταξης. Τα προβλήµατα αυτά ανάγονται στην περίοδο κοινωνικοποίησης των παιδιών στην χώρα υποδοχής καθώς και στην σχολική και κοινωνική ελληνική πραγµατικότητα. Τα νηπιαγωγεία και οι παιδικοί σταθµοί στη χώρα µας αποτελούν το χώρο συνάντησης διαφορετικών παιδιών, από διάφορες χώρες του κόσµου. O χώρος της προσχολικής αγωγής είναι πλέον ανοµοιογενής από την πλευρά σύνθεσης του παιδικού πληθυσµού. Για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων διαπολιτισµικού χαρακτήρα, δηλαδή για την προώθηση της διαπολιτισµικότητας, χρειάζεται να υποβοηθηθούν τα αλλόφωνα παιδιά µε διάφορους τρόπους, λ.χ. µε την ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας, την αποδοχή τους µέσα στην τάξη από τα γηγενή παιδιά, την ευαισθητοποίηση των γηγενών παιδιών για το διαφορετικό συνοµήλικό τους. Στο νηπιαγωγείο και στους παιδικούς σταθµούς δεν οµιλείται από τα παιδιά µόνο η ελληνική γλώσσα, αλλά µια πληθώρα γλωσσών. Πολλά από τα παιδιά αυτά είτε δεν γνωρίζουν καθόλου, είτε έχουν πολύ περιορισµένη γνώση της ελληνικής γλώσσας. Αυτή η κατάσταση που επικρατεί στα νηπιαγωγεία και στους παιδικούς σταθµούς ήταν για µένα µια αφορµή να µελετήσω: α) Εάν λειτουργεί η γλωσσική επικοινωνία µεταξύ νηπιαγωγών και αλλοφώνων παιδιών. β) Ποια είναι η γνώµη των εκπαιδευτικών και των γηγενών µαθητών για τα αλλόγλωσσα παιδιά, και γ) Πώς µπορούµε να δηµιουργήσουµε ένα αντιρατσιστικό πρότυπο εκπαίδευσης στα σύγχρονα ελληνικά σχολεία. 4

5 Oι απόψεις των εκπαιδευτικών (βρεφονηπιοκόµων και νηπιαγωγών), σχετικά µε αυτά τα ερωτήµατα είναι άκρως ενδιαφέρουσες για την αντιµετώπιση της γλωσσικής διαφορετικότητας στην προσχολική αγωγή, γιατί από αυτήν εξαρτάται η ανάπτυξη αποτελεσµατικών επικοινωνιακών σχέσεων, γεγονός που σηµαίνει ότι το αλλόγλωσσο παιδί πρέπει να ενισχυθεί γλωσσικά, ώστε να αρθούν όλες εκείνες οι δυσκολίες που το εµποδίζουν να εκφραστεί και οδηγούν τη συνύπαρξη σε αδιέξοδο. Το νηπιαγωγείο και ο παιδικός σταθµός έχουν µεγάλη ευθύνη: α) για την εκµάθηση της µητρικής γλώσσας των αλλοφώνων παιδιών µε ότι αυτό συνεπάγεται, όπως τη διατήρηση, την καλλιέργεια και την προώθηση της διαπολιτισµικής προσωπικότητάς τους, και β) για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως δεύτερης γλώσσας για τα αλλόφωνα παιδιά. 1.2 Παρουσίαση του προβλήµατος Το πρόβληµα της διγλωσσίας και της δίγλωσσης εκπαίδευσης στην Ελλάδα, είναι σχετικά νέο. Σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια διαπιστώνεται η έντονη πλέον παρουσία δίγλωσσου µαθητικού πληθυσµού. Τα φαινόµενα διγλωσσίας στην Ελλάδα άρχισαν να παρατηρούνται και να µελετούνται κυρίως την τελευταία δεκαετία, καθώς η χώρα έχει αλλάξει από χώρα εξαγωγής µεταναστών σε χώρα υποδοχής από πολλά µέρη του κόσµου. Για τον λόγο αυτό, τα θέµατα διγλωσσίας και δίγλωσσης εκπαίδευσης έχουν ορµητικά καταλάβει µια από τις πρωτεύουσες θέσεις στα ελληνικά κοινωνικά και εκπαιδευτικά πλαίσια. Μέχρι τώρα, το µοναδικό µέληµα των ελληνικών πολιτικών και εκπαιδευτικών αρχών είναι η επιτυχής διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας. Τα δίγλωσσα παιδιά χρησιµοποιούν την ελληνική γλώσσα σε συνθήκες διγλωσσίας, αφού συχνά στον οικογενειακό και κοινωνικό τους περίγυρο µητρική και ελληνική γλώσσα εναλλάσσονται. Υπό αυτές τις συνθήκες αρκετά από αυτά εµφανίζουν δυσκολίες προσαρµογής στον κοινωνικό και σχολικό χώρο, που τις περισσότερες φορές οδηγούν σε σχολική αποτυχία. Ειδικότερα, τα παιδιά αυτά, έχοντας να αντιµετωπίσουν τα προβλήµατα κοινωνικής ένταξης των ιδίων και των οικογενειών τους, τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, γρήγορα δηµιουργούν αρνητική σχέση µε το σχολείο και τελικά το εγκαταλείπουν, για να οδηγηθούν πρόωρα και αναγκαστικά στο χώρο της εργασίας. Για την ελληνική πλευρά, το σηµαντικό και αυτονόητο είναι να βοηθηθούν οι δίγλωσσοι µαθητές να µάθουν το συντοµότερο δυνατόν την Ελληνική, ώστε να ενταχθούν οµαλά στο 5

6 σχολικό σύστηµα, να ωφεληθούν ακαδηµαϊκά µέσα απ αυτό και να ενσωµατωθούν έτσι κοινωνικά. Το νηπιαγωγείο είναι ο χώρος, όπου µπαίνουν οι βάσεις για τη γλωσσική, νοητική, κοινωνική, συναισθηµατική, ηθική και αισθητική ανάπτυξη και εξέλιξη των παιδιών. Στο περιβάλλον αυτό το νήπιο για πρώτη φορά έρχεται σε προγραµµατισµένη επαφή και επικοινωνία µε θεσµικούς παιδαγωγούς και συνοµηλίκους µέσω της οποίας συντελείται η πρωτογενής του κοινωνικοποίηση. Στην προσχολική ηλικία, επίσης, που το παιδί βρίσκεται στον παιδικό σταθµό, αναπτύσσεται ένα σηµαντικό µέρος της προσωπικότητάς του. Ο τρόπος µε τον οποίο περιγράφεται εκ µέρους του σχολικού περιβάλλοντος (παιδικός σταθµός/νηπιαγωγείο) ο κοινωνικός κόσµος του νηπίου, τείνει να διαµορφώσει τις δικές του αντιλήψεις και στάσεις απέναντι σε άλλους. Λάθη ή προβλήµατα που δηµιουργούνται από αυτή την ηλικία, ενδέχεται να έχουν σηµαντικές επιπτώσεις για τη µετέπειτα ζωή του ατόµου. Με τα νέα δεδοµένα που έχουν προκύψει στη χώρα µας µετά τη δεκαετία του 1990 το νηπιαγωγείο είναι χώρος αφετηριακός για την εκπαίδευση των παιδιών των αλλοδαπών και των παλιννοστούντων, όπως και για εκείνη των ηµεδαπών µαθητών 1.3 Σκοπός της έρευνας Στην ελληνική πραγµατικότητα, η αύξηση των µαθητών από πολιτισµικά διαφορετικές οµάδες, η έλλειψη κατάρτισης των εκπαιδευτικών σε θέµατα διαπολιτισµικής παιδαγωγικής και η διαρκής παρουσία στερεοτυπικών και προκαταληπτικών συµπεριφορών και µέσα στη σχολική τάξη, οδήγησαν στην επιλογή του συγκεκριµένου θέµατος της παρούσας εργασίας. Ο ρόλος των νηπιαγωγών είναι πολύ σηµαντικός. Προσπαθούµε να διερευνήσουµε τον τρόπο που συµπεριφέρονται οι νηπιαγωγοί/βρεφονηπιοκόµοι σε πολυπολιτισµικές τάξεις, τις στρατηγικές διδασκαλίας που εφαρµόζουν, τον τρόπο που αξιοποιούν τις δυνατότητες των παιδιών. Οι έρευνες έχουν σηµασία για την εκπαιδευτική διαδικασία στην προσχολική εκπαίδευση, γιατί εξετάζουν τις τρέχουσες εκπαιδευτικές πρακτικές και προκλήσεις και διερευνούν τις επιπτώσεις που ενδεχοµένως έχουν στο ρόλο των εκπαιδευτικών, ιδίως όσον αφορά στις αξίες, στις στάσεις, στις δεξιότητες, και στις γνώσεις που χρειάζονται και που θα χρειαστούν οι εκπαιδευτικοί προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης. Σκοπός λοιπόν, της συγκεκριµένης εργασίας, είναι να διερευνηθούν οι στάσεις και οι προκαταλήψεις των βρεφονηπιοκόµων καθώς και ο ρατσισµός, που τυχόν υφίστανται τα 6

7 αλλόγλωσσα παιδιά στους βρεφικούς και νηπιακούς σταθµούς. Ακόµη από πού προκύπτουν τα προβλήµατα αυτά και πώς µπορούµε να τα αντιµετωπίσουµε στο σχολικό χώρο. Ποιοι είναι οι τρόποι επίλυσής και συµφιλίωσης όλων των γηγενών παιδιών και των βρεφονηπιοκόµων απέναντι στα δίγλωσσα παιδιά. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Τα θεωρητικά δεδοµένα του θέµατος 2.1 ιαπολιτισµικότητα, ιαπολιτισµική εκπαίδευση. Η διαπολιτισµικότητα απασχολεί αρκετά επιστηµονικά πεδία εκτός από την παιδαγωγική, όπως η ψυχολογία, η φιλοσοφία, η ηθική, η ανθρωπολογία, τα µαθηµατικά, η οικονοµική επιστήµη (Νικολάου, 2005). Στη χώρα µας η συζήτηση γύρω από την διαπολιτισµικότητα εστιάζεται κυρίως στο πεδίο της εκπαίδευσης. Ωστόσο οι υποστηρικτές της διαπολιτισµικότητας, ανακαλύπτουν πεδία εφαρµογής της θεωρίας σε χώρους όπως οι επιχειρήσεις, τα µέσα µαζικής επικοινωνίας κ.α. (Νικολάου, 2000). Σύµφωνα µε τον Μάρκου Γ., καθώς και µε τον αµανάκη Μ., η διαπολιτισµικότητα προϋποθέτει το ξεπέρασµα της στενής έννοιας του «έθνους- κράτους», την αποδοχή της πολιπολιτισµικότητας και τον µετασχηµατισµό της κοινωνίας η οποία θα χαρακτηρίζεται πλέον από ανεκτικότητα, αποδοχή του διαφορετικού και την συνύπαρξη και συγκατοίκηση των διαφορετικών πολιτισµικών οµάδων (Νικολάου, 2000). Η διαπολιτισµική εκπαίδευση αποτελεί την λύση για την πολυπολιτισµική κοινωνία, όσο οι κοινωνίες γίνονται περισσότερο πολυπολιτισµικές, τόσο οι θεωρητικοί πιστεύουν πως αποτελεί την καλύτερη απάντηση στην πολυπολιτισµικότητα. Βασικός σκοπός της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης είναι η αναγνώριση του διαφορετικού, για το σύνολο των µαθητών, των µαθητών που διακρίνονται από πολιτισµικές και γλωσσικές ιδιαιτερότητες και των µαθητών της κυρίαρχης κοινωνικής οµάδας. Μέσω των δραστηριοτήτων της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης, βελτιώνεται η αυτοεκτίµηση των πρώτων ενώ οι δεύτεροι θεωρούν την ύπαρξη του διαφορετικού ως οργανικό µέρος της τάξης. Σηµαντικό είναι να αναδεικνύονται µέσα από δραστηριότητες, στην καθηµερινή εκπαιδευτική διαδικασία, οι οµοιότητες κι οι διαφορές µεταξύ των πολιτισµών και να δηµιουργούνται συνθήκες αλληλεπίδρασης µεταξύ παιδιών από διαφορετικές πολιτισµικές οµάδες (Τσιούµης, 2005). 7

8 Ο Α. Παπάς το 1998 διατυπώνει σχετικά µε την διαπολιτισµική εκπαίδευση πως «στοχεύει στην καθιέρωση µιας κοινωνίας µε αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση, µε πνεύµα αµοιβαιότητας και ισότητας στα κοινωνικά µέλη, µε αλληλαποδοχή των εκατέρωθεν αξιών και ακόµα την άποψη των βασικών δικαιωµάτων που έχουν τα κοινωνικά όντα σύµφωνα µε τον Χάρτη των Ανθρωπίνων ικαιωµάτων», απαλλαγµένη από κάθε ακρότητα και προσανατολισµένη σε πανανθρώπινες, «οικουµενικές» αξίες, οι οποίες πρέπει να βρουν εφαρµογή στις σύγχρονες κοινωνίες (Νικολάου, 2000). Στην διαπολιτισµική εκπαίδευση, το µορφωτικό κεφάλαιο των µαθητών δεν αντιµετωπίζεται ως «ελλειµµατικό» αλλά ως «διαφορετικό» κάτι το οποίο πρέπει να γίνει σεβαστό και αποδεκτό από τους µαθητές της κυρίαρχης κοινωνικής οµάδας. 2.2 ιαπολιτισµική εκπαίδευση και σχολείο Σύµφωνα µε τη Katz (1982), διαπολιτισµική εκπαίδευση ορίζεται η προετοιµασία των µαθητών για τις κοινωνικές, οικονοµικές και πολιτικές πραγµατικών γεγονότων όπου βιώνουν σε διάφορες περιπτώσεις σε κοινωνικά πλαίσια. Ιδιαίτερα σηµαντικό θεωρείται ότι στη διαπολιτισµική εκπαίδευση πρέπει να περιλαµβάνονται εµπειρίες που να προσφέρουν ανάπτυξη στις ικανότητες για διευκρίνιση των αξιών και µεταβίβασης τους, άλλη εµπειρία είναι να µπορούν να εξετάζουν όλα τα είδη µόρφωσης για να αναπτύξουν τις βασικές διδακτικές προσεγγίσεις. Ακόµη να µπορούν να αναπτύξουν την ικανότητα να αξιολογούν τη µη δηµοκρατία που επικρατεί σε θέµατα όπως ο ρατσισµός και η ισότητα. Ένας άλλος ορισµός είναι αυτός του Ανθόπουλου (2001), όπου αναφέρει ότι η διαπολιτισµική εκπαίδευση άρχισε δυναµικά από τη παρουσία αλλοδαπών παιδιών στα σχολεία. Η οµάδα του πληθυσµού αυτού µε κάποιες ιδιαιτερότητες είχε την ανάγκη για στήριξη ώστε να συνεχίσει να υπάρχει και να ζει ανάµεσα σε άλλους πολιτισµούς. Μέσα από την πανεπιστηµιακή κοινότητα στηρίχθηκαν και προχώρησαν µε σωστά βήµατα οι θεσµοί τόσο σε θεωρητικό και πρακτικό πλαίσιο µε βάση τις ανάγκες τους. Στο τρόπο αυτό ο οποίος εφαρµόστηκε υπήρξαν θετικά αποτελέσµατα. Στις µέρες µας εφαρµόζεται µε µέτρα στηρίζοντας τους αλλοδαπούς µαθητές µε βάση τις δικές τους ανάγκες και ιδιαιτερότητες. Για κάθε οµάδα αλλόγλωσσων µαθητών δηµιουργήθηκαν µέτρα στήριξης ώστε να µπορούν να βοηθηθούν µε τους σωστούς τρόπους. Σε λίγο χρονικό διάστηµα παρουσιάστηκε σηµαντική βελτίωση και σηµειώθηκε αξιόλογο το έργο αυτό στο χώρο της 8

9 διαπολιτισµικής εκπαίδευσης, σίγουρα χρειάζεται ακόµη πολλή δουλειά για να επιτευχθούν πλήρως οι στόχοι που τέθηκαν από την αρχή ώστε να υπάρχει σωστή και δοµηµένη διαπολιτισµική εκπαίδευση. Η παγκόσµια µετανάστευση επηρεάζεται από την παγκοσµιοποίηση αφού η κάθε οµάδα που κουβαλά τη δική της πολιτισµική ταυτότητα έχει διαφορετικές ιδέες και αντιλήψεις όπως και πολλές ιδιαιτερότητες. Ο ρόλος του σχολείου συµβάλλει στο να υπάρχει και να διατηρείται η διαπολιτσµικότητα στο χώρο της εκπαίδευσης. Αυτό φυσικά εξαρτάται από τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου, το έργο που παράγουν οι εκπαιδευτικοί στο σχολείο και η συνεργασία που υπάρχει ανάµεσα σε µαθητές και γενικά του σχολείου. Η διαπολιτισµική παιδεία έχει στόχο να καλλιεργήσει διαπολιτισµική συνείδηση µε βασικό στόχο την προσωπική ανάπτυξη κάθε ανθρώπου ανεξάρτητα αν ζει σε οµοιογενές ή ανοµοιογενές περιβάλλον. Επίσης ο Bullivant (1986), αναφέρει πως τα θέµατα ρατσισµός, διαφορετικότητα και ανισότητα δεν µπορούν να βρουν ανταπόκριση στα σχολεία σε µεγάλο βαθµό. Το σχολείο θεωρεί ότι απλά υιοθετεί ορισµούς του πολιτισµού όπου στο µέλλον ίσως ευνοήσουν την διατήρηση στο τρόπο ζωής σε οράµατα της κοινωνίας. Παράλληλα, µε θεωρίες της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης οι ανισότητες που δηµιουργούνται ξεκινάνε από το σχολικό χώρο. Όλο αυτό γίνεται στο σχολικό χώρο αφού τα παιδιά έχουν ήδη σχηµατίσει ιδέες και αντιλήψεις σε διάφορα θέµατα ακόµα και στην αντιµετώπιση του διαφορετικού. Οι υπάρχουσες προκαταλήψεις και στερεότυπα προκαλούν µεγάλες εξάρσεις στην εκπαίδευση και είναι δύσκολο να αλλάξουν µετά από κάποια ηλικία (Παππάς, 1988). Η διαπολιτισµική εκπαίδευση στοχεύει στην ισότητα και τα ίσα δικαιώµατα σε γηγενείς µαθητές και µειονοτικούς µαθητές για αποφυγή ρατσιστικών αντιδράσεων. Ωστόσο στη διαπολιτισµική εκπαίδευση το σηµαντικότερο είναι να δηµιουργηθεί και να καθιερωθεί το πνεύµα της αµοιβαίας συµβίωσης µε ισότητα σε όλα τα µέλη ενός πολιτισµού ανεξάρτητα. Ο αλληλοσεβασµός και η αποδοχή των αξιών και των δικαιωµάτων κάθε πολιτισµού αντιστοιχεί σε κάθε άτοµο που κουβαλά το δικό του πολιτισµό. Ιδιαίτερα σηµαντικός σκοπός της διαπολιτισµικής παιδείας σύµφωνα µε το Triandis (1986), είναι να διατηρηθούν οι αξίες κάθε πολιτισµού, να υπάρχει αλληλεπίδραση στους τρόπους σκέψεις και η ανάπτυξη της ικανότητας για έλεγχο της συµπεριφοράς µας µε άτοµα που προέρχονται από διαφορετικούς πολιτισµούς. Στη διδασκαλία είναι δύσκολο να υπάρχει επιτυχία εφόσον σε µια διαπολιτισµική κοινωνία όλα είναι διαφορετικά και δεν υπάρχει καλή επικοινωνία. Έτσι και στα σχολεία η επικοινωνία ανάµεσα σε εκπαιδευτικούς και µαθητές είναι αδύνατον να επιτευχθεί σωστά. 9

10 Το κάθε άτοµο έχει τις δικές του ανάγκες και τα δικά του πρότυπα συµµετοχής και διαφορετικής άποψης για το θέµα διαπολιτισµικότητα. Σύµφωνα µε το Banks (1991), η διαπολιτισµική εκπαίδευση είναι να γίνονται κατανοητές όλες οι ανάγκες του κάθε παιδιού, να υπάρχει ίση µεταχείριση δίνοντας σηµασία σε κάθε προβληµατισµό και άποψη που εκφράζουν οι µαθητές µας. Επίσης η απαραίτητη προσοχή σε κάθε προσπάθεια για συµµετοχή στο µάθηµα δίνοντας ευκαιρίες για βελτίωση ενθαρρύνοντας τις ιδέες και τις προσπάθειες όλων των µαθητών µας. Οι δάσκαλοι που είναι πρότυπα για τους µαθητές γίνονται καθρέφτες αφού ότι βλέπουν το κάνουν πράξη ιδιαίτερα σε µικρές ηλικίες. Ο κάθε εκπαιδευτικός ανάλογα µε τις απόψεις που έχει τις µεταφέρει στα παιδιά και δηµιουργούν εικόνες και στάσεις για την κοινωνία που ζούνε. 2.3 Πολυπολιτισµικότητα και µοντέλα διαχείρισης Σε επίπεδο εκπαιδευτικής αλλά και κοινωνικής πολιτικής υπήρξαν πολλές και διάφορες προσεγγίσεις οι οποίες σύµφωνα µε τον Μάρκου (1996) συνοψίζονται σε πέντε βασικά µοντέλα. Τα µοντέλα αυτά είναι το αφοµοιωτικό, το µοντέλο ενσωµάτωσης, το πολυπολιτισµικό, το αντιρατσιστικό και το διαπολιτισµικό µοντέλο. Αφοµοιωτικό µοντέλο Αρχικά το αφοµοιωτικό µοντέλο είναι το τελευταίο στάδιο του εκπολιτισµού όπου ακολουθεί την επαφή, τη σύγκρουση και τη προσαρµογή. Η αφοµοίωση έχει να κάνει µε τη διαδικασία όπου τα άτοµα από διαφορετική εθνική και φυλετική προέλευση αλληλεπιδρούν και γίνονται ενεργά άτοµα σε µια ευρύτερη κοινωνία χωρίς να δίνεται καµία έµφαση στην εθνική προέλευση. Η βασική θέση της αφοµοιωτικής προσέγγισης είναι ότι το έθνος είναι ενιαίο από πολιτισµική και πολιτική πλευρά. Το συγκεκριµένο µοντέλο από το 1960 µέχρι και σήµερα επηρεάζει πολιτικούς, κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς φορείς. Στην αντίληψη των Ευρωπαίων παρουσιάζονται µεγάλες διαφοροποιήσεις όπου συµβαίνουν σε πολλά εκπαιδευτικά συστήµατα. Τα χαρακτηριστικά του αφοµοιωτικού µοντέλου ορίζονται ως µονογλωσσικά και µονοπολιτισµικά και έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν επάρκεια στην εθνική γλώσσα και πολιτισµό. Μεγάλη σηµασία δίνεται στη 10

11 διατήρηση της παράδοσης και της εθνικής κληρονοµιάς καλλιεργώντας τη διαχρονική αξία του κράτους κάθε χώρας. Τα παιδιά από διαφορετική πολιτισµική προέλευση όπως οι αλλοδαποί αντιµετωπίζουν το πρόβληµα τους ως παιδαγωγικό και θα πρέπει οι µαθητές να ξεπεράσουν το πρόβληµα τους στη χρήση της γλώσσας. Για να γίνει αυτό θα πρέπει να υπάρξει η σωστή και γρήγορη αφοµοίωση. Τέλος το αφοµοιωτικό µοντέλο µε βάση τους υποστηρικτές του χωρίς να είναι αντίθετοι στο θέµα της διδασκαλίας της µητρικής γλώσσας του κάθε ανθρώπου πιστεύουν πως είναι και θέµα του δηµόσιου εκπαιδευτικού συστήµατος. Ιδιωτική υπόθεση θεωρείται η διατήρηση του µητρικού τους πολιτισµού και γλώσσας ( Νικολάου, 2000). Μοντέλο της ενσωµάτωσης Εντούτοις το µοντέλο της ενσωµάτωσης έχει την άποψη ότι κάθε οµάδα που µεταναστεύει κουβαλά µαζί της ένα πολιτισµό όπου επιδρούν ταυτόχρονα και άλλοι πολιτισµοί της κάθε χώρας όπου µεταναστεύουν. Σύµφωνα µε το Γεωργογιάννη (1986), οι επιδράσεις που δέχονται έχουν να κάνουν και µε την αναδιαµόρφωση των πολιτισµών. Επίσης µε την αφοµοίωση παρατηρείται µια µικρή αποκοπή από τις ρίζες κάθε λαού που έρχονται να ενσωµατωθούν µαζί µε την ήδη υπάρχουσα της άλλης εθνικής οµάδας όπου στη συνέχεια αποτελούν µέρος της νέας εθνικής ταυτότητας. Στο µοντέλο αυτό η πολιτισµική ετερότητα γίνεται αποδεκτή και δεν εµποδίζει καµία ενσωµάτωση αλλά ούτε και θέτει σε κίνδυνο τις αρχές κάθε κοινωνίας. Στην εκπαίδευση εντάσσονται ειδικά διαµορφωµένα προγράµµατα για να ενσωµατωθούν καλύτερα και µε γρήγορο ρυθµό οι µετανάστες µαθητές. Παράλληλα στο µοντέλο αυτό κυριαρχεί η γνώµη ότι οι γνώσεις σε ιστορικά και πολιτισµικά θέµατα θα κατορθώσουν να γίνουν αποδεκτοί όλοι µε τα δικά τους πιστεύω όπως στις θρησκευτικές πεποιθήσεις, πολιτισµικές παραδοχές και στο τρόπο ζωής κάθε λαού. Μεγάλη έµφαση δίνεται στην ενσωµάτωση των παιδιών µε διαφορετική γλωσσική και πολιτισµική προέλευση προσφέροντας τους τον σωστό τρόπο προσαρµογής και εκµάθησης της κοινής γλώσσας για να διασφαλιστεί η οµοιογένεια στις διαφορετικές κοινωνίες που πλέον ζούνε µαζί. Το πώς αυτό θα γίνει κατορθωτό εξαρτάται και από τον τρόπο προσαρµογής των παιδιών, την ισότητα στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες και τον τρόπο αντιµετώπισης των παιδιών από το όλο σύστηµα που επικρατεί σε κάθε χώρα και στο χώρο της εκπαίδευσης (Μάρκου, 1996). 11

12 Πολυπολιτισµικό µοντέλο Ένα άλλο µοντέλο είναι το πολυπολιτισµικό που εµφανίστηκε τη δεκαετία του 1970 και είχε εµφανιστεί όταν είχαν καταλάβει ότι το αφοµοιωτικό και το µοντέλο ενσωµάτωσης δεν έδιναν ουσιαστικές λύσεις στα προβλήµατα των παιδιών από άλλες χώρες στο σχολείο. Το µοντέλο αυτό είχε ως σκοπό να συνυπάρχουν οι λαοί και να αναπτύσσονται ταυτόχρονα χωρίς να επηρεάζεται η ενότητα και η συνύπαρξη όλων των λαών µαζί. Όλα τα παιδιά θα διατηρούν και θα αναφέρονται στο δικό τους πολιτισµό δίνοντας ίσες ευκαιρίες για βελτίωση όλων των επιδόσεων στο σχολικό χώρο όπου συνυπάρχουν παιδιά από διάφορους πολιτισµούς χωρίς να αναγκάζονται και να περιορίζονται σε ένα συγκεκριµένο πολιτισµό. Η δηµιουργία κοινών δραστηριοτήτων για όλα τα παιδιά µε κύρια στοιχεία το σεβασµό και την ανοχή για το διαφορετικό σε θέµατα έθνους, πολιτισµού, φύλου και θρησκείας θα τα βοηθήσει να ξεπεράσουν τις φοβίες και να νιώσουν ελεύθερα στο σχολείο αλλά και στη κοινωνία. Κυρίαρχος στόχος είναι να µάθουν να λειτουργούν ως σύνολο και όχι ως άτοµα. Συµπερασµατικά το πολυπολιτισµικό µοντέλο είναι απλοϊκό και δίνει ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά από όλους τους πολιτισµούς να νιώσουν και να είναι ίσα σε ένα «ξένο» πολιτισµό. Αντιρατσιστικό µοντέλο Σύµφωνα µε το Νικολάου (2000), οι υποστηρικτές του µοντέλου αυτού κατηγορούν το πολυπολιτισµικό µοντέλο διότι κάνει αναφορές σε ατοµικές παρά σε κοινωνικές δυνάµεις. Στο µοντέλο αυτό πρέπει να αλλάξουν και οι δοµές που επικρατούν στην εκπαίδευση για να εξαλειφθούν οι φυλετικές διακρίσεις σε βάρος των παιδιών από άλλες χώρες. Το αντιρατσιστικό µοντέλο περιέχει κάποιους βασικούς στόχους που είναι η ισότητα στην εκπαίδευση ανεξάρτητα από την εθνική τους προέλευση και αυτό ευνοεί την αλλαγή στο εκπαιδευτικό σύστηµα για την ανισότητα. Άλλοι βασικοί στόχοι είναι η δικαιοσύνη που έχει ως υποχρέωση να έχει το κράτος προς όλους ανεξαιρέτως, οι ίσες ευκαιρίες και δικαιώµατα, η συµµετοχή όλων σε όλα όσα προσφέρει η κοινωνία όπου ζουν και η απελευθέρωση των ατόµων από ρατσιστικά πρότυπα. ιαπολιτισµικό µοντέλο Σύµφωνα µε τον Essinger (1990) οι βασικές αρχές στην διαπολιτισµική εκπαίδευση είναι τέσσερις. Οι βασικές αρχές είναι η εκπαίδευση για ενσυναίσθηση, δηλαδή για να µάθουν να κατανοούν τους γύρω τους βάζοντας τον εαυτό µας στη θέση των άλλων, εκπαίδευση για 12

13 αλληλεγγύη όπου είναι το βασικό για µια ανθρώπινη κοινωνία όπου καταργείτε η ανισότητα και η αδικία. Η εκπαίδευση για διαπολιτισµικό σεβασµό που έχει να κάνει µε το σεβασµό που πρέπει να δείχνουν όλοι για κάθε πολιτισµό διατηρώντας τις αξίες, τα ήθη και τα έθιµα κάθε πολιτισµού ζωντανά χωρίς να παρεµβαίνουν άλλοι για αλλαγές αλλά να γίνεται παρέµβαση για συµµετοχή και διατήρηση του πολιτισµού. Επίσης η εξάλειψη στερεοτύπων και προκαταλήψεων ανοίγοντας έτσι δρόµους για διάλογο µεταξύ των διαφορετικών λαών που ζούνε µαζί. Ωστόσο σύµφωνα µε το αµανάκη (1997) αναλύοντας τη διαπολιτισµική προσέγγιση κάνει αναφορά στα τρία αξιώµατα της διαπολιτισµικής θεωρίας που είναι το αξίωµα της ισοτιµίας των πολιτισµών, το αξίωµα της ισοτιµίας του µορφωτικού κεφαλαίου ατόµων διαφορετικής πολιτισµικής προέλευσης και το αξίωµα της παροχής ίσων ευκαιριών. Στο θέµα της εκπαίδευσης το διαπολιτισµικό µοντέλο είναι η προσανατολισµένη σε πανανθρώπινες αξίες όπου εµείς πρέπει να τις εφαρµόσουµε σε σύγχρονες κοινωνίες (Παπάς, 1998). Εν κατακλείδι πέρα από την εκπαίδευση υπάρχουν και άλλοι χώροι όπου χρειάζονται αλλαγές στο τρόπο αντιµετώπισης των µεταναστών και είναι οι διάφορες επιχειρήσεις, τα µέσα µαζικής επικοινωνίας όπου επηρεάζουν και αλλάζουν τους ανθρώπους στο πως είναι τα δεδοµένα σε µια νέα κοινωνία µε σεβασµό και ισότητα προς όλους τους τοµείς και κυρίως στην εκπαίδευση που έχει ως έργο του να δηµιουργήσει σωστούς ανθρώπους για µια σωστή και αντιρατσιστική κοινωνία. 2.4 Εννοιολογικός προσδιορισµός της διγλωσσίας Η διγλωσσία είναι η εναλλακτική χρήση δύο ή περισσοτέρων γλωσσών και προκύπτει από την επαφή δύο οµάδων που µιλούν διαφορετικές γλώσσες (Σκούρτου, 1997). Στη σχετική βιβλιογραφία, ο όρος «διγλωσσία», χρησιµοποιείται επίσης για να περιγράψει την επαφή περισσότερων των δύο γλωσσών, καλύπτοντας και τους όρους «πολυγλωσσία» και «πολύγλωσσος» (Τσοκαλίδου, 2012). Μεταξύ επίσηµης αγγλικής και ελληνικής ορολογίας παρατηρείται µια αναντιστοιχία. Τον τεχνικό όρο "diglossia" τον εισήγαγε για πρώτη φορά το 1959 ο Charles Ferguson για να χαρακτηρίσει την ύπαρξη γλωσσών στις οποίες µπορούν να διαχωριστούν δύο επιµέρους µορφές της γλώσσας, µια επίσηµη και µια ανεπίσηµη. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελούσε η ελληνική γλώσσα µε την ύπαρξη της καθαρεύουσας ως επίσηµη και της 13

14 δηµοτικής γλώσσας ως καθηµερινή γλώσσα επικοινωνίας του πληθυσµού. Στην ελληνική βιβλιογραφία, ο όρος "diglossia" αποδίδεται ως «γλωσσική διµορφία/πολυµορφία» (Σκούρτου, 2001), που περιγράφει µια κατάσταση κατά την οποία µία κοινότητα χρησιµοποιεί, ανάλογα µε τις περιστάσεις, ένα ιδίωµα περισσότερο κοινό και µε µικρό κύρος από ένα άλλο ιδίωµα το οποίο είναι λόγιο και περισσότερο εξεζητηµένο. Ο όρος διγλωσσία στην σχετική ελληνική βιβλιογραφία, αναφέρεται στον αντίστοιχο αγγλικό όρο "bilingualism" (Παπαπαύλου, 1997). Η διγλωσσία αποτελεί ένα πολύπλοκο, πολυδιάστατο, πολυδιαδεδοµένο και βαθιά πολιτικοποιηµένο φαινόµενο, που έλκει το ενδιαφέρον πολλών επιστηµονικών κλάδων όπως τη Γλωσσολογία, την Κοινωνιολογία, Κοινωνιογλωσσολογία, την Ψυχολογία, την Παιδαγωγική, τη ιδακτική και την Ψυχογλωσσολογία, καθένας από τους οποίους µελετά και εξετάζει την διγλωσσία από διαφορετική σκοπιά. Στη σχετική βιβλιογραφία εντοπίζουµε πλήθος ορισµών σχετικά µε τη διγλωσσία, η διαφορά µεταξύ των οποίων εντοπίζεται στο επίπεδο γνώσης των δύο γλωσσών. Αρχικά, ο Bloomfield το 1933, όρισε την διγλωσσία ως την άρτια γνώση των δύο γλωσσών, σε επίπεδο που ο οµιλητής να µη διακρίνεται από τους φυσικούς οµιλητές των γλωσσών. Στη συνέχεια ο Weinreich, ορίζει ως δίγλωσσο άτοµο, εκείνον που είναι σε θέση να εναλλάσσει τις γλώσσες ανάλογα µε τις ανάγκες επικοινωνίας. Το 1956, για τον Haugen, δίγλωσσο είναι το άτοµο το οποίο µπορεί να εκφέρει εκφωνήµατα µε συγκεκριµένο νόηµα σε γλώσσες εκτός από τη µητρική του. Για τον Macnamara (1970) όµως, η διγλωσσία είναι η ικανότητα ενός ατόµου, έστω και περιορισµένη, να κατανοήσει, να παράγει, να διαβάσει ή να γράψει, σε δύο ή περισσότερες γλώσσες. O Van Overbeke (1972), για πρώτη φορά στην ιστορία της διγλωσσίας, εστιάζει εκτός από τις γλώσσες και στους «κόσµους» που εκφράζονται µέσω των γλωσσών. Για τον Van Overbeke, η διγλωσσία είναι ένας προαιρετικός ή υποχρεωτικός τρόπος αποτελεσµατικής αµφίδροµης επικοινωνίας µεταξύ δύο ή περισσοτέρων διαφορετικών «κόσµων» και γλωσσικών συστηµάτων. Για πρώτη φορά λοιπόν γίνεται λόγος για την επαφή των διαφορετικών κόσµων που έρχονται σε επαφή, µέσω της διγλωσσίας. Περίπου µια δεκαετία µετά (1983) η Oksaar αναφέρεται στη διγλωσσία ως την ικανότητα ενός ατόµου να κάνει χρήση και αυτόµατη αλλαγή, χωρίς δυσκολίες, µεταξύ γλωσσικών κωδίκων. Το 1995 η Heller αναφέρει πως «το δίγλωσσο άτοµο δεν χρειάζεται να κάνει καµία επιλογή ανάµεσα στις γλώσσες και τις κουλτούρες του. εν αποτελεί το άθροισµα δύο µονόγλωσσων αλλά έχει δική του, ιδιαίτερη γλωσσική διαµόρφωση. Τα περισσότερα δίγλωσσα άτοµα αναπτύσσουν την µία µόνο από τις δύο γλώσσες σε υψηλότερο επίπεδο («ισχυρή γλώσσα»), ενώ οι γνώσεις τους στην άλλη 14

15 γλώσσα τείνουν να είναι περιορισµένες («ασθενείς γλώσσα»), λόγω συγκυριών και λόγω ανάγκης χρήσης των γλωσσών (Τσοκαλίδου, 2012). Ένας πιο σύγχρονος ορισµός για την διγλωσσία είναι αυτός των Brutt - Griffler και Varghese (2004). Σύµφωνα µε αυτόν τον ορισµό «η διγλωσσία µπορεί να προσδιοριστεί ως ο ενδιάµεσος γλωσσικός χώρος, ο οποίος γινόταν παραδοσιακά αντιληπτός ως αποτελούµενος από διακριτές οντότητες, ως δύο ξεχωριστές γλώσσες. Τα δίγλωσσα άτοµα µας υπενθυµίζουν ότι ο γλωσσικός χώρος αποτελεί µάλλον ένα συνεχές και ότι δεν είναι µόνο οι γλώσσες οι οποίες συγκατοικούν στον ίδιο χώρο, αλλά ένα µείγµα από κουλτούρες και οπτικές γωνίες, το οποίο για κάποιους είναι ακατανόητο και για άλλους ανησυχητικό» (Τσοκαλίδου, 2012). Η οριοθέτηση των γλωσσών, ως «ασθενή» ή «ισχυρή» και η επιλογή τους από τα δίγλωσσα άτοµα, είναι αποτέλεσµα επίδρασης κοινωνικών, συναισθηµατικών και προσωπικών παραγόντων και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις των µεταναστών υπεισέρχεται η διοικητική κατοχύρωση των γλωσσών σε πολιτικό επίπεδο (Ανδρουλάκης 1999, στο Τσοκαλίδου, 2012). 2.5 Αλλόγλωσσα ή δίγλωσσα; Στα πλαίσια της ελληνικής εκπαίδευσης, εντοπίζουµε την χρήση του όρου «αλλόγλωσσα» για τα παιδιά µεταναστευτικής καταγωγής, είτε από τους εκπαιδευτικούς, είτε ακόµα και από τους ίδιους τους µελετητές. Ωστόσο γίνεται λανθασµένη χρήση του όρου, δεδοµένου ότι τα παιδιά µεταναστευτικής καταγωγής που ζουν στην Ελλάδα και φοιτούν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα, ανήκουν σε κάποια κατηγορία διγλωσσίας. Ο όρος αυτός (αλλόγλωσσος) είναι αρνητικά φορτισµένος και κρύβει υποτιµητικές συνδηλώσεις και οδηγεί στην αποµόνωση και την περιθωριοποίηση των παιδιών µεταναστευτικής καταγωγής (Τσοκαλίδου, 2012). Για τις γλώσσες των δίγλωσσων παιδιών µεταναστευτικής καταγωγής, χρησιµοποιούµε τους όρους «γλώσσα υποδοχής» και «γλώσσα καταγωγής». Σε περιπτώσεις µεικτών οικογενειών οι «γλώσσες καταγωγής» µπορεί να είναι δύο ή περισσότερες. «Τα παιδιά µεταναστευτικής καταγωγής γίνονται δίγλωσσα, επειδή στους χώρους όπου ζουν και δραστηριοποιούνται, είναι αναγκαίο να πραγµατοποιείται η επικοινωνία µέσω διαφορετικών γλωσσών, τις οποίες εναλλάσσουν ανάλογα µε τους χώρους χρήσης: στο σπίτι χρήση της µητρικής/πρώτης γλώσσας, στο σχολείο της δεύτερης, της γλώσσας της πλειονότητας» (Κούρτου - Καζούλλη, 2000 από Τσοκαλίδου, 2012). 15

16 2.6 Η διγλωσσία στο ελληνικό σχολείο. Για αρκετές δεκαετίες η επικρατούσα άποψη στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα όσον αφορά την διαχείριση των δίγλωσσων ατόµων, ακολουθούσε το αφοµοιωτικό µοντέλο, δηλαδή τα δίγλωσσα παιδιά, ή τα παιδιά των µεταναστών τα οποία εισέρχονταν στο ελληνικό σχολείο χωρίς να γνωρίζουν την γλώσσα κυριαρχίας, όφειλαν ν' αφήσουν στην άκρη την µητρική τους γλώσσα ώστε να µάθουν όσο το δυνατόν συντοµότερα την κυρίαρχη γλώσσα και στη συνέχεια να ενταχθούν οµαλά στην ελληνική τάξη και την ελληνική κοινωνία. Μιλούµε δηλαδή για απόλυτη κυριαρχία της ελληνικής γλώσσας στο ελληνικό σχολείο. Μάλιστα σε ορισµένες περιπτώσεις, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί παρότρυναν τους γονείς να µη µιλούν στα παιδιά τους στην µητρική τους γλώσσα (Πανταζής, 2006). Σύµφωνα µε πρόσφατες έρευνες (Γκαϊνταρτζή & Τσοκαλίδου, 2011), οι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν πλέον τα πολλαπλά πλεονεκτήµατα της διγλωσσίας, ωστόσο όµως δεν αναγνωρίζουν την χρησιµότητα των µεταναστευτικών γλωσσών στο σπίτι. Συνεπώς, εντός του σχολικού χώρου, η διαφορετικότητα στην γλώσσα και τον πολιτισµό, αποτελεί το «άλλο», το «ξένο». Σύµφωνα µε τον Νικολάου Γ. (2005), η προσέγγιση του θέµατος της διγλωσσίας και της δίγλωσσης εκπαίδευσης στο ελληνικό σχολείο θα µπορούσε να λάβει υπόψη της τις εξής αρχές: i. Το σχολείο οφείλει να αντιµετωπίζει τους µαθητές του εξατοµικευµένα, σε σχέση µε τις προσωπικές προϋποθέσεις του καθενός, διότι δεν αποτελούν µια οµοιογενή οµάδα και τα αλλόγλωσσα παιδιά χρειάζονται κάποια µορφή ειδικής ενίσχυσης. ii. Για να επιτευχθεί αυτό όµως, δεν πρέπει να υπάρξει διαχωρισµός. Πρέπει να επιδιωχθεί η µόρφωση όλων. iii. Οι δυσκολίες που αντιµετωπίζουν οι αλλόγλωσσοι µαθητές δεν πρέπει να οδηγήσουν στην χρήση «εύκολων λύσεων» που δηµιουργούν αδιέξοδα, όπως π.χ. οι σταθερές τάξεις παράλληλης στήριξης. iv. Η υποστήριξη αλλοδαπών µαθητών απαιτεί µέτρα µέσα και έξω από την σχολική τάξη που φοιτούν µε τους γηγενείς συµµαθητές τους. Τα µέτρα αυτά χρειάζεται να είναι ευέλικτα, κλιµακωτά και µε µακρόχρονη προοπτική, να υπάρχει δηλαδή µια συνέχεια µεταξύ των σχολικών βαθµίδων. v. Τέλος και το πλέον σηµαντικό, οι αλλόφωνοι µαθητές δεν φοιτούν στο σχολείο µε σκοπό να µάθουν την γλώσσα αλλά για τους ίδιους λόγους που φοιτούν και οι υπόλοιποι µαθητές, για να µορφωθούν. 16

17 2.7 Σπουδαιότητα του νηπιαγωγείου - παιδικού σταθµού στην γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών µεταναστευτικής καταγωγής. Ο παιδικός σταθµός και το νηπιαγωγείο είναι οι πρώτες µικρές οµάδες κοινωνίας που συναντά το παιδί, καθώς µεγαλώνει. Και τα δυο αποτελούν µέρος της προσχολικής αγωγής στη χώρα µας, που συµβάλλουν στη σωστή και ολοκληρωµένη ανάπτυξη του παιδιού. Μέσα από τις κατάλληλες συνθήκες που θα διαµορφώσει και µέσα από τις πλέον σωστές µεθόδους που θα χρησιµοποιήσει, θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει για όλα τα παιδιά, την όσο το δυνατόν καλύτερη κατάκτηση της γλώσσας είτε πρόκειται για την προφορική, είτε για τη γραπτή της µορφή. Κατά τη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας, η ανάπτυξη της γλώσσας είναι ραγδαία και τα παιδιά κατακτούν τις γλωσσικές ικανότητες που τους επιτρέπουν να χρησιµοποιούν τον λόγο αποτελεσµατικά και να επικοινωνούν µε τους ανθρώπους γύρω τους (Τζουριάδου, 1995). Γι αυτό οι περιβαλλοντικοί παράγοντες το διάστηµα αυτό πρέπει να παρέχουν ποσότητα και ποιότητα ερεθισµάτων, ώστε να έχουν τη µέγιστη αποδοτικότητα. Ένα οργανωµένο και σωστά δοµηµένο πρόγραµµα µέσα σε ένα λειτουργικό περιβάλλον προσφέρει στα παιδιά πλούσιες εµπειρίες µέσα από εκπαιδευτικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Το παιδί µέσα από τη συνύπαρξή του µε άλλα παιδάκια, αλλά και µε τη δασκάλα ή παιδαγωγό του, εντάσσεται σε µια µικρή, όµως σηµαντική κοινωνία, όπου µαθαίνει να επικοινωνεί µε τους άλλους, να µοιράζεται, να συνεργάζεται, να ακολουθεί κανόνες και να πειθαρχεί. Τα χαρακτηριστικά του νηπιαγωγείου τα οποία το καθιστούν ως τον ιδανικό χώρο για την εκµάθηση της δεύτερης γλώσσας (Γ2) από τα παιδιά µεταναστευτικής καταγωγής είναι τα εξής (Παπαδοπούλου, 2003): Το νηπιαγωγείο αποτελεί τον χώρο πρώτης κοινωνικοποίησης του παιδιού Η χαλαρή οργάνωση της τάξης Οι τεχνικές και τα µέσα που χρησιµοποιούνται στο νηπιαγωγείο είναι κατάλληλα για την εκµάθηση µιας δεύτερης γλώσσας (παρατήρηση, ψυχοκινητικό παιχνίδι, συµβολικό παιχνίδι, οµαδοσυνεργατική µέθοδος κ.α.) Η απουσία αυστηρά οριοθετηµένης ύλης στο αναλυτικό πρόγραµµα σπουδών Η απουσία εργασίας κατ' οίκον Η γλώσσα που χρησιµοποιείται είναι αυτή της καθηµερινότητας, η γλώσσα επικοινωνίας και η χρήση της ακαδηµαϊκής γλώσσας είναι περιορισµένη 17

18 Για την µετάδοση των νοηµάτων γίνεται χρήση ποικίλων τρόπων µετάδοσης του νοήµατος όπως για παραδείγµατος χάρη χειρονοµίες, εκφράσεις προσώπου κ.α. Η ανάπτυξη της δεύτερης γλώσσας των µαθητών µεταναστευτικής καταγωγής γίνεται ταυτόχρονα µε την ανάπτυξη της πρώτης γλώσσας των µονόγλωσσων παιδιών 2.8 H έννοια του ρατσισµού Ο ρατσισµός αποτελεί µία έκφραση της ανθρώπινης συµπεριφοράς, ένα φαινόµενο που έχει απασχολήσει αρκετούς επιστηµονικούς κλάδους, όπως την ανθρωπολογία, τη βιολογία, τη φιλοσοφία, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία. Η προκατάληψη και ο ρατσισµός σχετίζονται σε µεγάλο βαθµό, καθώς η προκατάληψη αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόµενο του ρατσισµού. Ως ρατσισµό θα ορίζαµε καταρχήν τη διάκριση καθώς και τη µεροληπτική και άδικη αντιµετώπιση που υφίστανται κάποιες φυλές, κοινωνικές οµάδες ή µεµονωµένα άτοµα από άλλους που θεωρούν τους ίδιους «ανώτερους», τόσο σε βιολογικό (φυλετικός ρατσισµός) όσο και σε κοινωνικό, πολιτικό, πολιτιστικό...(κοινωνικός ρατσισµός) επίπεδο. Η παραδοχή αυτή της ανισότητας βασίζεται και σε ακραίες και αντιεπιστηµονικές θεωρίες που προσπαθούν να την στηρίξουν σε βιολογικά και κληρονοµηµένα χαρακτηριστικά. Και µολονότι οι «επιστηµονικές» αυτές θεωρίες έχουν ανατραπεί σε µεγάλο βαθµό στην εποχή µας, ως πρακτική και ως στάση ζωής εµφανίζονται µε απειλητικές διαστάσεις στην εποχή µας απειλώντας µε εντονότερη αναβίωση τους. Σύµφωνα µε τον Τσιάκκαλο (2000), που θέτει δύο ορισµούς δηλαδή την έννοια του ρατσισµού µε ευρύ και περιορισµένο περιεχόµενο. Ο ευρύς ορισµός έχει να κάνει µε όλες τις µορφές διακρίσεων, στερεοτύπων και προκαταλήψεων. Στον ορισµό αυτό µπορούν όλοι οι άνθρωποι σε µια κοινωνία να χαρακτηριστούν ρατσιστές διότι όλοι κουβαλούν κάτι από τα πιο πάνω που περιλαµβάνει ένας τέτοιος ορισµός. Στο περιορισµένο ορισµό ο ρατσισµός απευθύνεται κυρίως σε µία οµάδα ανθρώπων. Η οµάδα αυτή κρίνεται από τα χαρακτηριστικά που κουβαλάει όπως είναι η χώρα προέλευσης, το χρώµα, η θρησκεία και ο πολιτισµός. Όλα αυτά µπορούν να γίνουν η αρχή και οι αιτίες για την αρχή του ρατσισµού σε µία κοινωνία. Παράλληλα τα δηµοκρατικά κινήµατα ορίζουν το ρατσισµό σαν κάτι συγκεκριµένο, δηλαδή, κάποιοι άνθρωποι έχουν συγκεκριµένες ιδέες και αντιλήψεις για τη διαφορετικότητα και µόνο µία οµάδα ανθρώπων αντιδρά αρνητικά. 18

19 Γενικά ο ρατσισµός έχει να κάνει µε τις αντιλήψεις, τις στάσεις και τις συµπεριφορές που αναγκάζει ανθρώπους να αντιδρούν και να συµπεριφέρονται µε λάθος τρόπους επιφέροντας συνήθως αρνητικές επιπτώσεις στα άτοµα που δέχονται όλες τις αρνητικές συµπεριφορές. Ένας άλλος ορισµός είναι αυτός του Παπαδηµητρίου (2000), που λέει ότι οι κοινωνικές διακρίσεις προκαλούνται από παλιά φαινόµενα και συνεχίζονται µέχρι σήµερα µε τη διαφορετικότητα που υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες. Ο παραδοσιακός ορισµός του ρατσισµού αναφέρεται σε βιολογικές αντιδράσεις που είναι οι ιδιότητες και οι ικανότητες σε φυλετικό χαρακτήρα. Οι σύγχρονες ρατσιστικές συµπεριφορές γίνονται ενάντια σε ευάλωτες οµάδες σε εθνικές, θρησκευτικές και γλωσσικές µειονότητες στους µετανάστες από ευάλωτες οµάδες όπως είναι οι πρόσφυγες, ο κοινωνικός ρατσισµός σε άτοµα µε ειδικές ανάγκες και άτοµα που βρίσκονται στο περιθώριο. Σηµαντική επίσης οµάδα όπου δέχεται τέτοιου είδους συµπεριφορές είναι οι γυναίκες. Όπως αναφέρει η Χατζηπαναγιωτίδου (2011), ο ρατσισµός είναι ο τρόπος συµπεριφοράς του ατόµου που ασκεί πάνω σε άλλο άτοµο µε ρατσιστικές προθέσεις είτε φανερά είτε χωρίς να προβάλλονται. Ακόµη υπάρχουν οργανωµένες οµάδες και συστήµατα που δηµιουργούν τέτοιου είδους συµπεριφορές και εµπλέκουν άτοµα σκόπιµα για να υπάρχει και να συνεχίζεται το φαινόµενο αυτό. Μερικοί άνθρωποι ενδέχεται να είναι σκόπιµα ρατσιστές χωρίς να τους ενδιαφέρει αν βλάπτουν τους γύρω τους µε τη συµπεριφορά τους. Μερικές φορές είναι δύσκολο να αναγνωριστεί το φαινόµενο κυρίως αν δεν αφορά εµάς ή κάποιον από το περιβάλλον µας. Σήµερα το νοµικό πλαίσιο των κρατών, διάφορα δηµοκρατικά κινήµατα και µη κυβερνητικοί οργανισµοί σε όλο τον κόσµο καταδικάζουν τις ρατσιστικές συµπεριφορές και πολιτικές και επικρίνουν τη δυσµενή µεταχείριση ενός ατόµου λόγω εθνικότητας, φυλής ή θρησκευτικών πεποιθήσεων. Όµως, εµφανής είναι η παρουσία του «νεορατσισµού» στις σηµερινές κοινωνίες. Πρόκειται, σύµφωνα µε τον E. Balibar, για µία νέα µορφή ρατσισµού, η οποία στρέφεται κυρίως ενάντια στους µετανάστες και τους ξένους εργαζοµένους. Οι µετανάστες γίνονται θύµατα ρατσισµού και ξενοφοβίας από τους γηγενείς αλλά κυρίως από τις οµάδες του πληθυσµού που χαρακτηρίζονται από ανεργία και οικονοµική ανασφάλεια. 2.9 Αίτια του ρατσισµού Υπάρχουν ποικίλα αίτια που προκαλούν το φαινόµενο του ρατσισµού στις µέρες µας. Ένα από τα σηµαντικότερα αίτια, που καλλιεργεί και θρέφει το φαινόµενο του 19

20 ρατσισµού, είναι το χαµηλό πνευµατικό και µορφωτικό επίπεδο πολλών ανθρώπων. Η πνευµατική ρηχότητα εµποδίζει τον άνθρωπο να προσεγγίσει ηθικά και συναισθηµατικά τους συνανθρώπους του µέσα από τις αρχές του ανθρωπισµού και ενισχύει την ανισότητα και την κυριαρχία του ισχυρού. Οι προκαταλήψεις απέναντι σε οµάδες ανθρώπων ενισχύουν την ιδεολογία του ρατσισµού. Οι προκαταλήψεις αυτές εξαρτώνται από το πνευµατικό επίπεδο των ατόµων. Οι συµπεριφορές αυτές προκύπτουν από την έλλειψη ανθρωπιστικής και πνευµατικής παιδείας και γίνονται αίτια για αρχή του φαινοµένου. Ακόµη υπάρχει έλλειψη διδασκαλίας της ισότητας, της δικαιοσύνης, του σεβασµού, της ειρήνης και της αποδοχής. Επίσης η ενδυνάµωση των αξιών όπως είναι ο ανταγωνισµός, η ανηθικότητα, η αµφισβήτηση του καλύτερου δηµιουργούν µίσος και λανθασµένες κινήσεις προς τα άτοµα που ζούνε µαζί σε µια κοινωνία. Έχει χαθεί η κυριαρχία του εαυτού µας και όλοι γινόµαστε κυρίαρχοι των άλλων επιβάλλοντας τα δικά µας θέλω για να γίνονται αποδεκτοί. Τα αίτια µπορεί να ξεκινούν από διάφορα συµφέροντα όπως τα οικονοµικά, κοινωνικά και οι πολιτικές σκοπιµότητες. Παράλληλα ο φανατισµός είναι µία από τις κυριότερες αιτίες επειδή υπάρχουν πολλά είδη φανατισµού. Φανατισµός υπάρχει σε θρησκευτικά και εθνικά θέµατα. Προκαλούνται συγκρούσεις µεταξύ των διαφόρων µεταναστευτικών οµάδων (Συρµού, Φέγγερου, Φάραντος, χ.χ). Σύµφωνα µε το Πασσά (2008), τα αίτια του ρατσισµού είναι η οικονοµική εκµετάλλευση, η άγνοια, η παγκοσµιοποίηση, τα κοινωνικά προβλήµατα, ο φανατισµός και η φύση του ανθρώπου. Η παγκοσµιοποίηση λόγω της ελεύθερης και γρήγορης µετακίνησης των ανθρώπων επέφερε µεγάλες αλλαγές µε αποτέλεσµα οι άνθρωποι να µην το δεχτούν όπως θα έπρεπε γιατί υπήρχε άγνοια και έλλειψη επιµόρφωσης σε θέµατα της αποδοχής της διαφορετικότητας Είδη του ρατσισµού Ο ρατσισµός είναι το φαινόµενο κατά το οποίο µια οµάδα (κοινωνική, φυλετική, θρησκευτική, µε συγκεκριµένες πεποιθήσεις) τυγχάνει αρνητικής αντιµετώπισης από µια άλλη οµοειδή οµάδα και µπορεί να διακριθεί σε πολλά είδη. Το πιο συνηθισµένο είδος ρατσισµού, και αυτό που έχει την αρχική ονοµασία στην λέξη (από το αγγλικό race = φυλή), είναι ο φυλετικός ρατσισµός. Οι ρατσιστές πιστεύουν ότι η φυλή µε συγκεκριµένα εξωτερικά ή ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά, έχει το δικαίωµα να θεωρεί εαυτόν ανώτερη από τις άλλες. Γενικά η λέξη 20

21 ρατσισµός χρησιµοποιείται για να περιγράψει τις πράξεις µιας οµάδας ανθρώπων εναντίον µιας άλλης οµάδας. Έτσι οι ρατσιστές απορρίπτουν την διαφορετικότητα. Επίσης, οι φυλετικοί ρατσιστές θεωρούν µία συγκεκριµένη οµοιογενή οµάδα ανθρώπων ως ανώτερη, π.χ. θεωρούν τους "λευκούς" ανθρώπους ανώτερους από τους "µαύρους". Σύµφωνα µε τη Χατζηπαναγιωτίδη (2011), τα είδη του ρατσισµού είναι ο εθνοτικός, φυλετικός, θρησκευτικός, ο εκπαιδευτικός, ο σεξιστικός, ο τρόπος νοηµοσύνης και η φυσική κατάσταση του ατόµου. Ο εθνοτικός ρατσισµός απευθύνεται στο έθνος του κάθε ατόµου δηλαδή την καταγωγή και το πολιτισµό που κουβαλά το άτοµο. Η φυσική κατάσταση έχει να κάνει µε την εξωτερική εµφάνιση κα µε αναπηρίες που µπορεί να έχει ένα άτοµο όπως για παράδειγµα τα παιδιά µε ειδικές ανάγκες. Ο σεξιστικός ρατσισµός αναφέρεται στα δύο φύλα που δέχονται ρατσιστικές συµπεριφορές ακόµα και βία. Ο θρησκευτικός ρατσισµός περιέχει τα πιστεύω του κάθε ανθρώπου και σίγουρα σε κάθε θρησκεία υπάρχουν αντιλήψεις και προκαταλήψεις για τις άλλες και διαφορετικές θρησκείες. Ο ρατσισµός θεωρείται παραβίαση του θεµελιώδους δικαιώµατος του ανθρώπου στην ισότητα στους τοµείς της εργασίας, της πολιτικής, της οικονοµίας και άλλων παραγόντων της καθηµερινότητας Στάσεις. Σύµφωνα µε τον ορισµό του Γ. Μπαµπινιώτη που δίνεται στο λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, «στάση είναι ο τρόπος µε τον οποίο συµπεριφέρεται κανείς αντιµετωπίζοντας κάτι ή κάποιον» (Μπαµπινιώτης, 1998: 211). Οι στάσεις του ατόµου καθορίζουν και κατευθύνουν τη συµπεριφορά του απέναντι στους «άλλους» και στις οµάδες του κοινωνικού συνόλου. Τρεις βασικοί παράγοντες καθορίζουν τις στάσεις του ατόµου. Συγκεκριµένα: i. Ο γνωστικός παράγοντας. ii. Ο συναισθηµατικός παράγοντας. iii. Σε ότι αφορά την στάση του ατόµου για την εκδήλωση κάποιας συγκεκριµένης συµπεριφοράς, εξαρτάται δηλαδή από τις γνωστικές κατηγορίες όσο και από την συναισθηµατική φόρτιση του ατόµου (Σακελλαροπούλου, 2005). 21

22 2.12 ιακρίσεις ιακρίσεις εννοούµε τις προκαταλήψεις που γίνονται µε ή χωρίς την υποστήριξη του νόµου. Η φυλετική διάκριση έχει να κάνει µε κάθε είδους διάκριση που βασίζεται στο χρώµα, στη φυλή, τη καταγωγή, την εθνική ή εθνολογική προέλευση µε σκοπό την αναγνώριση της ισότητας, της ελευθερίας στο πολιτικό, κοινωνικό, µορφωτικό και εθνικό τοµέα. Τα άτοµα που έρχονται αντιµέτωπα µε το φαινόµενο των διακρίσεων δεν έχουν τη δυνατότητα να έχουν όλα τα δικαιώµατα που ανήκουν σε κάθε άνθρωπο µιας δίκαιης κοινωνίας. Κάθε είδους διάκριση που µειώνει και βλάπτει τον κάθε άνθρωπο είναι λανθασµένη και απαράδεκτη. Παραβιάζονται οι αρχές των ανθρωπίνων δικαιωµάτων που περιλαµβάνεται η ισότητα, η αξιοπρέπεια και τα ίσα δικαιώµατα (Κέντρο Προάσπισης Ανθρώπινων ικαιωµάτων, 2009). Σύµφωνα µε το Κέντρο Προάσπισης Ανθρώπινων ικαιωµάτων (2009), υπάρχουν δύο είδη διακρίσεων. Υπάρχει η άµεση και η έµµεση διάκριση. Η άµεση διάκριση υπάρχει όταν ένας άνθρωπος εκµεταλλεύεται και µεταχειρίζεται µε άσχηµο τρόπο έναν άλλο. Έχει ως χαρακτηριστικά την πρόθεση και την ενέργεια να κάνει κάποιος διακρίσεις ει βάρος µίας οµάδας ή ενός ατόµου (Κέντρο Προάσπισης Ανθρώπινων ικαιωµάτων, 2009). Η έµµεση διάκριση σχετίζεται περισσότερο µε την κατάσταση όλων των ανθρώπων δηλαδή είναι περίπου ίδια για όλους. Η αλήθεια όµως είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις ορισµένες οµάδες και ορισµένα άτοµα έχουν να αντιµετωπίσουν τις χειρότερες καταστάσεις. Η µεταχείριση στη περίπτωση αυτή είναι χειρότερη για κάποια άτοµα (Κέντρο Προάσπισης Ανθρώπινων ικαιωµάτων,2009). Οι χώροι όπου οι διακρίσεις και ο κοινωνικός αποκλεισµός είναι έντονα φαινόµενα είναι στην κοινωνία γενικά και πιο συγκεκριµένα στο σχολικό χώρο. Σε µία κοινωνία όπου υπάρχει πολυπολιτισµικότητα και στο σχολείο οι αλλόγλωσσοι µαθητές. Παρόλο που οι άνθρωποι γνωρίζουν και αντιλαµβάνονται τις περιπτώσεις όπου υπάρχουν διακρίσεις και τις αρνητικές συνέπειες που προκαλεί δεν κάνουν καµία προσπάθεια για να τον αντιµετωπίσουν και να τον εξαλείψουν για να ζούνε όλοι οι άνθρωποι µε ισότητα. Τα άτοµα µιας κοινωνίας αντιλαµβάνονται πολύ καλά τι συµβαίνει γύρω τους και όσο το φαινόµενο επικρατεί τόσο και αυξάνεται καθηµερινά (Κέντρο Προάσπισης Ανθρώπινων ικαιωµάτων,2009). 22

23 2.13 Προκατάληψη Σύµφωνα µε κοινωνιολόγους και κοινωνικούς ψυχολόγους, η προκατάληψη παίζει καθοριστικό ρόλο στην κατανόηση των σχέσεων µεταξύ των διαφόρων οµάδων. Στη σχετική βιβλιογραφία εντοπίζονται ποικίλοι και διαφορετικοί ορισµοί για την έννοια της προκατάληψης. Ο D. Milner, στην προσπάθειά του να ορίσει την προκατάληψη, συγκέντρωσε διάφορα στοιχεία από κοινωνιολόγους και ψυχολόγους. Σύµφωνα µε αυτά τα στοιχεία, η προκατάληψη είναι «η στάση που προδιαθέτει ένα άτοµο να σκεφτεί ή να δράσει µε τρόπους ευνοϊκούς ή δυσµενείς έναντι µιας οµάδας ή έναντι των µεµονωµένων µελών της» (Secord, P.-Backman, C. στο Α. Μιτίλις 1964) και «µία συναισθηµατική, άκαµπτη στάση την οποία δεν αλλάζουν εύκολα οι αντίθετες πληροφορίες» (Μιτίλις, Α. 1962). Πρόκειται δηλαδή για την ψυχολογική στάση ενός ατόµου, το οποίο τρέφει και καλλιεργεί αρνητικά συναισθήµατα για άτοµα-µέλη µιας άλλης οµάδας. Κατά τον Giddens, «η προκατάληψη αναφέρεται σε γνώµες ή στάσεις που έχουν τα µέλη µιας οµάδας για τα µέλη µιας άλλης. Οι απόψεις που έχουν εκ των προτέρων σχηµατίσει οι προκατειληµµένοι άνθρωποι βασίζονται συνήθως σε φήµες µάλλον παρά σε αποδείξεις και δεν µεταβάλλονται εύκολα, ακόµη κι αν έρθουν αντιµέτωπες µε νέες πληροφορίες». Η έννοια δηλαδή της προκατάληψης δε συνίσταται σε µία ρασιοναλιστική θεώρηση για το άτοµο που ανήκει σε µια διαφορετικά κοινωνική, οικονοµική, θρησκευτική, πολιτική ή πολιτισµική οµάδα. Αντίθετα, πρόκειται για µία αντίληψη η οποία στηρίζεται σε εικασίες και φήµες και δεν ανταποκρίνεται στην πραγµατικότητα. Με βάση τον ορισµό του Giddens, η έννοια της προκατάληψης περιλαµβάνει είτε γνώµες είτε στάσεις προκατειληµµένων µελών µιας οµάδας απέναντι σε µία άλλη οµάδα. Οι γνώµες ή οι απόψεις των µελών µιας οµάδας είναι δυνατόν να µην µετατραπούν σε πράξη. όταν όµως υλοποιηθούν, τότε πρόκειται για δυσµενή διακριτική µεταχείριση (Giddens A. 2002). Στην περίπτωση αυτή, η στάση για µία άλλη οµάδα γίνεται πραγµατική συµπεριφορά. ηλαδή, µία οµάδα εφαρµόζει δυσµενείς πρακτικές, υιοθετεί εχθρικές συµπεριφορές και επιθετικές στάσεις απέναντι σε µια άλλη οµάδα. Σύµφωνα µε τον Αllport (1979), στερεότυπο είναι µία πεποίθηση που συνδέεται µε τη διαδικασία της κατηγοριοποίησης. Υπάρχουν διάφορα είδη στερεοτύπων όπως εκπαιδευτικά στερεότυπα και νοηµοσύνης, προσωπικότητας και φυσικής κατάστασης. Ο ορισµός του Allport που δίνει στους εκπαιδευτικούς ένα πολύτιµο εργαλείο που είναι τα χαρακτηριστικά 23

24 όπου µε αυτό τον τρόπο κατηγοριοποίησης των χαρακτηριστικών είναι σε θέση ο κάθε εκπαιδευτικός να εξετάσει πως λειτουργούν τα στερεότυπα στο χώρο του σχολείου. Σύµφωνα µε το Τσιάκαλλο (2000) η προκατάληψη έχει µεγάλες πιθανότητες να οδηγήσει σε ρατσιστικές συµπεριφορές µε συνδυασµό δύο άλλων στοιχείων τη δύναµη και τη δυνατότητα που σχετίζονται µε τη διάθεση των ατόµων που είναι προκατειληµµένα και µπορούν να συµπεριφέρονται ρατσιστικά. Η προκατάληψη εµφανίζεται και στις περιπτώσεις που η αντίδραση ενός ατόµου για ένα άτοµο µίας άλλης οµάδας έχει θετική χροιά. Αυτό µπορεί να συµβεί όταν κοινά στοιχεία στη γλώσσα, τη θρησκεία, το φύλο, την κοινωνικο-οικονοµική τάξη, την εθνικότητα δηµιουργούν θετική προκατάληψη για τον άλλο άνθρωπο. Όταν όµως τα µέλη µιας οµάδας αντιπαθούν και συµπεριφέρονται υποτιµητικά σε ένα µέλος µίας άλλης οµάδας διαφορετικής εθνικότητας, θρησκεύµατος, κοινωνικής και πολιτισµικής ταυτότητας, τότε πρόκειται για αρνητική προκατάληψη (Κοινωνιολογία Γ' Λυκείου 1998). Τις περισσότερες φορές η λέξη προκατάληψη υποδηλώνει µία αρνητική έννοια και σπάνια διαφαίνεται και ο θετικός χαρακτήρας της. Η αρνητική προκατάληψη είναι σε γενικές γραµµές «µια αδικαιολόγητη αρνητική συµπεριφορά, µια ανεπιθύµητη και άδικη γνώµη ή στάση απέναντι σε ένα άτοµο ή σε µία οµάδα» (Παιδαγωγική Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια- Λεξικό, 7191 Τόµ. 7) Ο ρατσισµός στην εκπαίδευση Λόγω της παγκοσµιοποίησης στα εκπαιδευτικά ιδρύµατα κάθε χώρας υπάρχουν στοιχεία που φανερώνουν τις εκπαιδευτικές ανισότητες και το ρατσισµό ειδικά στα παιδιά που διαφέρουν σε εθνοπολιτισµικά χαρακτηριστικά. Ο ρατσισµός στην εκπαίδευση αφορά τρείς οµάδες ατόµων που είτε δέχονται τέτοιου είδους συµπεριφορές είτε τις εκδηλώνουν σε άλλους. Οι οµάδες αυτές είναι οι γηγενείς µαθητές, οι µειονοτικοί µαθητές και οι εκπαιδευτικοί α Γηγενείς µαθητές Υπάρχουν δύο είδη γηγενών µαθητών σε µία διαπολιτισµική εκπαίδευση είναι αυτοί που σέβονται και µαθαίνουν να ζουν µε τη πολυπολιτισµικότητα και αυτοί που νιώθουν ότι απειλούνται από άτοµα διαφορετικών πολιτισµών. Οι µαθητές αναπτύσσουν διάφορες 24

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 3: Μοντέλα διαχείρισης της ετερότητας Αναστασία Κεσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Διγλωσσία και Ζητήματα Εκπαίδευσης Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας»

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» «Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2016 2017 Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου ΕΔΕ 1 H ετερότητα στις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 9: Μετανάστευση και διαπολιτισμική εκπαίδευση Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Από τη δεκαετία του 1990 επισυνέβη μια μεταβολή στη σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας, ως συνέπεια της αθρόας

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού Η ξεκάθαρη εφαρμογή της αντιρατσιστικής πολιτικής του Υ.Π.Π. στη σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ & ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΤΟ ΣΕΒΑΣΜΟ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ & ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΤΟ ΣΕΒΑΣΜΟ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ & ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΤΟ ΣΕΒΑΣΜΟ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Γ Ι Ο Υ Λ Η Π Α Π Α Δ Ι Α Μ Α Ν Τ Α Κ Η Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Δ Ι Α Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ι Κ Η Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η : Μ Ε Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

σχέσης των Ρόµηδων µαθητών µε τους εκπαιδευτικούς, τους συµµαθητές, τους γονείς, την τοπική- ευρύτερη κοινότητα και αντίθετα. Το σύνολο των ενεργειών

σχέσης των Ρόµηδων µαθητών µε τους εκπαιδευτικούς, τους συµµαθητές, τους γονείς, την τοπική- ευρύτερη κοινότητα και αντίθετα. Το σύνολο των ενεργειών Φραγκίσκα Κοτρέτσου Αξιοποίηση της κουλτούρας της τσιγγάνικης κοινότητας µέσω της ιαπολιτισµικής Αγωγής στο χώρο της εκπαίδευσης Ως συνεργάτης του προγράµµατος «Σχολική ένταξη τσιγγανοπαίδων», υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Ο σκοπός του Κώδικα Συμπεριφοράς Κατά του Ρατσισμού στο σχολείο μας είναι: α)η αναγνώριση των οποιωνδήποτε άμεσων ή έμμεσων,

Ο σκοπός του Κώδικα Συμπεριφοράς Κατά του Ρατσισμού στο σχολείο μας είναι: α)η αναγνώριση των οποιωνδήποτε άμεσων ή έμμεσων, Ο σκοπός του Κώδικα Συμπεριφοράς Κατά του Ρατσισμού στο σχολείο μας είναι: α)η αναγνώριση των οποιωνδήποτε άμεσων ή έμμεσων, σκόπιμων ή άσκοπων λόγων, πράξεων και διαδικασιών που οδηγούν σε αρνητικές διακρίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη Αθήνα, 14-15 Μαΐου 2010 ηρητήριο _2010 1 Τα πολυτροπικά κείμενα ως εργαλείο προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεταναστευτικό ζήτημα στην Ελλάδα. Τμήμα Project 3 1 ο ΕΠΑ.Λ. Άνω Λιοσίων Μαθητές Α Τάξης ΕΠΑ.Λ. Εκπαιδευτικός : Στάμος Γ.

Το Μεταναστευτικό ζήτημα στην Ελλάδα. Τμήμα Project 3 1 ο ΕΠΑ.Λ. Άνω Λιοσίων Μαθητές Α Τάξης ΕΠΑ.Λ. Εκπαιδευτικός : Στάμος Γ. Το Μεταναστευτικό ζήτημα στην Ελλάδα Τμήμα Project 3 1 ο ΕΠΑ.Λ. Άνω Λιοσίων Μαθητές Α Τάξης ΕΠΑ.Λ. Εκπαιδευτικός : Στάμος Γ. ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ Καλλιέργεια στους μαθητές της ΔΕΞΙΟΤΗΤΑΣ της Διαπολιτισμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες. ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός]

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες. ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός] ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός] Με την παραδοσιακή σημασία του όρου, ρατσισμός είναι το δόγμα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Φτάνει να μισήσει ένας άνθρωπος έναν άλλον άνθρωπο, για ν' απλωθεί,σιγά-σιγά,το μίσος σ' ολάκερη την ανθρωπότητα. Ζαν Πωλ Σάρτρ Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες πολλών

Διαβάστε περισσότερα

html

html https://www.youtube.com/watch?v=kyhycwpc06s http://vimeo.com/17503101 http://pat61lib.squat.gr/digital_archive_iles/ 044-198.html ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Πρόκειται για την πίστη στην υπεροχή μιας φυλής έναντι κάποιας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ «Πας μη Έλλην βάρβαρος» Αυτή η αντίθεση παρόλο που προβάλει ως προαιώνια, εμφανίζεται κατά τον 5 ο αιώνα και παγιώνεται μόνο μετά τη νίκη των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Γραμματισμός στο νηπιαγωγείο. Μαρία Παπαδοπούλου

Γραμματισμός στο νηπιαγωγείο. Μαρία Παπαδοπούλου Γραμματισμός στο νηπιαγωγείο Μαρία Παπαδοπούλου ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ; ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Η διδακτέα ύλη αντιμετωπίζεται με «ακαδημαϊκό» τρόπο. Θεωρητική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Επιμορφωτικό Σεμινάριο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου 21-22/3/2014, Λευκωσία 16-17/5/2014, Λεμεσός Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Ομότιμη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης Το σχολείο Την οικογένεια Τους πνευματικούς ανθρώπους

Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης Το σχολείο Την οικογένεια Τους πνευματικούς ανθρώπους Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης Το σχολείο Την οικογένεια Τους πνευματικούς ανθρώπους Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας (ΜΜΕ) καθορίζουν και διαμορφώνουν σε σημαντικό βαθμό τις στάσεις και αντιλήψεις της κοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης 5: Ορισμοί και πολυπολιτισμική πραγματικότητα στο ελληνικό σχολείο Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της διαπολιτισμικής προσέγγισης στην Ελλάδα. Ασπασία Χατζηδάκη Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης

Η εφαρμογή της διαπολιτισμικής προσέγγισης στην Ελλάδα. Ασπασία Χατζηδάκη Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης Η εφαρμογή της διαπολιτισμικής προσέγγισης στην Ελλάδα Ασπασία Χατζηδάκη Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης aspahatz@edc.uoc.gr Η προσέγγιση της Δ.Π. σύμφωνα με τον Νόμο 2413/96 (1/3) «Σκοπός της διαπολιτισμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ κατά του Ρατσισμού

ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ κατά του Ρατσισμού ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ κατά του Ρατσισμού Σύσταση Ευρωπαικής Επιτροπής κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI) προς όλα τα κράτη-μέλη: Σύστημα παρακολούθησης ρατσιστικών περιστατικών Μέτρα προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 3

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Κογκίδου, Δ. & Τσιάκαλος Γ. Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Η Κυριακάτικη Αυγή στις 24 Απριλίου 2005 και στο: Γ. Τσιάκαλος (2006) Απέναντι στα εργαστήρια του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΙΟΣ

ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΙΟΣ ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑ ΕΚΠ/ΚΟΥ: ΔΕΛΔΗΜΟΥ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΟΝΟΜΑ AMBASSADOR: ΤΣΙΛΙΓΚΙΡΙΑΝ ΕΡΜΙΟΝΗ ΤΑΞΗ : Ε ΤΑΞΗ ΣΧΟΛΕΙΟ : 15 Ο ΔΣ ΠΑΤΡΩΝ ΠΑΤΡΑ 2016-17 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εκπαίδευση ως θεσμός, μέσα από κατάλληλες

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Ορισμοί και Είδη Διγλωσσίας Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η αποδοχή του «άλλου»

Η αποδοχή του «άλλου» Η αποδοχή του «άλλου» Διαθεματική Διδακτική Πρόταση στο μάθημα των Θρησκευτικών και της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής Στ τάξη 5 ο Δ. Σ. Κομοτηνής Μαριγώ Παπανικολάου ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» Δημοσιοποίηση της Δράσης Έργο ΕΤΕ 4.1/13 «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Εργαστήριο με θέμα «Παιδική φτώχεια και ευημερία : 'Έμφαση στην κατάσταση των παιδιών μεταναστών στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε εκπρόσωπε του Συμβουλίου της Ευρώπης, Κύριε Πρόεδρε του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας,

Κύριε εκπρόσωπε του Συμβουλίου της Ευρώπης, Κύριε Πρόεδρε του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας, ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ (Κ.Ε.Μ.Ε.Α) ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΨΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ (Παρασκευή 2 Ιουνίου 2017, Τεχνόπολη Δήμου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Ειδική Παιδαγωγός Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6ης Περιφέρειας ν. Λάρισας Ενσωμάτωση Κοινωνική ενσωμάτωση, μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

KEΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

KEΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ KEΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ημουσική έχει τη δυνατότητα να παίζει πρωταρχικό ρόλο στην καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των πολιτισμικά διαφορετικών μαθητών στην πραγματικότητα μεταξύ όλων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 2: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο πολυπολιτισμικό σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ στις μερες μας

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ στις μερες μας ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ στις μερες μας 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Ρατσισμός είναι να θεωρούμε κάποια άλλη ομάδα ανθρώπων ως κατώτερη ή ακόμη και άξια περιφρόνησης, λόγω της φυλετικής ή εθνικής τους καταγωγής. Αιτία του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α. Δημογραφικά χαρακτηριστικά 1. Φύλο Άνδρας Γυναίκα 2. Ηλικία 22 30 31 40 41 50 51 + 3. Χρόνια υπηρεσίας 1 5 6 15 16+ 4. Σημειώστε τα πτυχία που κατέχετε Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πτυχίο

Διαβάστε περισσότερα

δομή και λειτουργία βιβλία αναλυτικό πρόγραμμα ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ κτήρια βιβλιοθήκες τεχνολογικός εξοπλισμός STATUS ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

δομή και λειτουργία βιβλία αναλυτικό πρόγραμμα ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ κτήρια βιβλιοθήκες τεχνολογικός εξοπλισμός STATUS ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΙΑΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Γεωργία Παπουτσή, Εκπαιδευτικός Υπ.Διδάκτωρ Φιλοσοφικής Σχολής Π.Αθηνών ΕΙΣΗΓΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 5: Η διαχείριση της εκπαιδευτικής ετερότητας στην Ελλάδα, την Ευρώπη και

Διαβάστε περισσότερα

Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα.

Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα. Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα. Βάση των στερεοτύπων συχνά κρίνουµε τα άτοµα που ανήκουν σε µια οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Βασίλειος Κωτούλας vaskotoulas@sch.gr h=p://dipe.kar.sch.gr/grss Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Η Δομή της εισήγησης 1 2 3 Δυο λόγια για Στόχοι των Ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α 2 0 1 6-2 0 1 7 Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα έχουν σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά να γνωρίσουν και να κατανοήσουν ένα θέµα, συνδυάζοντας το παιχνίδι µε τη γνώση.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ «e-πιμενω» Θέµα ηµερίδας:

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 2 η Ομάδα Ε3 (2012-2013): Λαγουβάρδος Οδυσσέας, Mόρφη Δανάη, Μπέλλας Στέφανος, Παθιάκης Μιχάλης, Πολυχρονοπούλου Νεφέλη, Φόστερ Κλάους,

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 2 η Ομάδα Ε3 (2012-2013): Λαγουβάρδος Οδυσσέας, Mόρφη Δανάη, Μπέλλας Στέφανος, Παθιάκης Μιχάλης, Πολυχρονοπούλου Νεφέλη, Φόστερ Κλάους, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ 2 η Ομάδα Ε3 (2012-2013): Λαγουβάρδος Οδυσσέας, Mόρφη Δανάη, Μπέλλας Στέφανος, Παθιάκης Μιχάλης, Πολυχρονοπούλου Νεφέλη, Φόστερ Κλάους, Mάρτιος 2013 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή Ορισμός και είδη Ρατσισμού

Διαβάστε περισσότερα

10o Μάθημα. Εφαρμογή καλών πρακτικών στη διδασκαλία

10o Μάθημα. Εφαρμογή καλών πρακτικών στη διδασκαλία 10o Μάθημα Εφαρμογή καλών πρακτικών στη διδασκαλία Καλή πρακτική (best practice)?? Ό,τι «δουλεύει» σε μία κατάσταση ή σε ένα περιβάλλον Καλή πρακτική στη εκπαίδευση Δράση που δίνει ευκαιρίες σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΦΤΩΧΕΙΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΦΤΩΧΕΙΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΦΤΩΧΕΙΑ Είδη ρατσισμού Αίτια ρατσισμού Επιπτώσεις ρατσισμού Ρατσισμός είναι η αντίληψη που υποστηρίζει την ανωτερότητα μιας φυλής και αποβλέπει στη διατήρηση της καθαρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο

Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο «Αγαπημένο μου ημερολόγιο»: ένα πλαίσιο και στρατηγικές ενίσχυσης του κλίματος αποδοχής στην προσχολική εκπαίδευση Εύη Κομπιάδου 1. Εισαγωγή Η πρακτική που ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Το κείµενο περιγράφει την καθηµερινότητα χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΕΤΙΚΟΣ ΣΕΞΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ

ΦΥΛΕΤΙΚΟΣ ΣΕΞΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΦΥΛΕΤΙΚΟΣ ΣΕΞΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ Στόχος Η δηµιουργία του κατάλληλου ψυχολογικού υπόβαθρου έτσι ώστε τα παιδιά:! Να κατανοήσουν την αξία της διαφορετικότητας,! Να αναπτύξουν

Διαβάστε περισσότερα

Erasmus + EUROPEAN LANGUAGE LABEL ΕΘΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ 2016

Erasmus + EUROPEAN LANGUAGE LABEL ΕΘΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ 2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ------ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ (Ι.Κ.Υ.) ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Erasmus

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Η έρευνα στην Ευρώπη δείχνει ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες όλων των ηλικιών έχουν προσωπική εμπειρία με την τεχνολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 7: Ρατσισμός και σχολείο Αναστασία Κεσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ Μια σημαντική πρόκληση στο ξεκίνημα του 21 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΘΕΜΑ: Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ Εισηγήτρια :Βασιλική Καππαή Επιθεωρητής: Παπαδόπουλος Φαίδων ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009 Ο καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρατσισµός είναι το δόγµα που αναπτύσσεται µε σύνδεσµο συγκεκριµένα γνωρίσµατα ", όπως π.χ. εθνικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά κ.λπ., προκειµένου να αν

Ο ρατσισµός είναι το δόγµα που αναπτύσσεται µε σύνδεσµο συγκεκριµένα γνωρίσµατα , όπως π.χ. εθνικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά κ.λπ., προκειµένου να αν Ρατσισµός Ο ρατσισµός είναι το δόγµα που αναπτύσσεται µε σύνδεσµο συγκεκριµένα γνωρίσµατα ", όπως π.χ. εθνικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά κ.λπ., προκειµένου να αναγάγει µια οµάδα αντίστοιχα (κοινωνική, φυλετική,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 13 Φεβρουαρίου Αριθμός πρωτοκόλλου: 7. Προς: - Υπουργό Παιδείας - Γεν. Γραμματέα Υπ.Π.Ε.Θ. - Σχολικοί Σύμβουλοι -ΜΜΕ

Αθήνα, 13 Φεβρουαρίου Αριθμός πρωτοκόλλου: 7. Προς: - Υπουργό Παιδείας - Γεν. Γραμματέα Υπ.Π.Ε.Θ. - Σχολικοί Σύμβουλοι -ΜΜΕ Αθήνα, 13 Φεβρουαρίου 2017 Αριθμός πρωτοκόλλου: 7 Πληροφορίες : Δ.Σ. Διεύθυνση : Ξενοφώντος 15Α T.K. : 105 57 Αθήνα Τηλέφωνο : 210.3229120 Τηλεομοιότυπο : 210.3229120 Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο : pess@pess.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ---- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ---- --- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 151 80 Μαρούσι Ιστοσελίδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 3 η Ομάδα. Συγγραφική Ομάδα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 3 η Ομάδα. Συγγραφική Ομάδα ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ 3 η Ομάδα Συγγραφική Ομάδα Λάμπος Δημήτρης, Μπαμπάτσικος Άρης, Νικολουτσόπουλος Διονύσης, Παναγιωτοπούλου Ιόλη, Παπαδημητρίου Αλέξανδρος, Παπαδημήτρης Δημήτρης 1. γωγή 2. Ορισμός του Ρατσισμού

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Εργασία των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΠΑ ΜΕΡΑΜΠΙ ΤΣΑΝΑΒΑ Ελευσίνα, Μάιος 2012 ΟΡΙΣΜΟΣ Κοινωνικός ρατσισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός είναι ο υποτιμητικός

Διαβάστε περισσότερα