ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ άρθρ. 4 παρ 1 Συντ. ΕΙ ΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ άρθρ. 4 παρ 1 Συντ. ΕΙ ΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ άρθρ. 4 παρ 1 Συντ. ΕΙ ΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΟ ΦΥΛΩΝ άρθρ. 4 παρ.2 Συντ. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ άρθρ. 4 παρ. 4 Συντ.. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ άρθρ. 4 παρ. 6 Συντ. ΤΙΤΛΟΙ ΕΥΓΕΝΕΙΑΣ ή ΙΑΚΡΙΣΗΣ άρθρ. 4 παρ. 7 Συντ. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΟΡΣΑΛΙΑ Κ. ΣΟΥΡΟΠΑΝΗ ΑΘΗΝΑ 2004

2 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠ Άρειος Πάγος άρθρ. άρθρο βλ. βλέπε ΕΚ ικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ΕφΑθ ιοικητικό Εφετείο Αθηνών ΕΚ Ευρωπαϊκό Κοινοτικό ίκαιο ΕΣ Α Ευρωπαϊκή Σύµβαση ικαιωµάτων Ανθρώπου επ. επόµενα ΕφΑθ Εφετείο Αθηνών ΟλΑΠ Ολοµέλεια Αρείου Πάγου π.χ. παραδείγµατος χάριν παρ. παράγραφος σελ. σελίδα ΣτΕ Συµβούλιο της Επικρατείας Συντ. Σύνταγµα υποσ. υποσηµείωση

3 ΙΑΓΡΑΜΜΑ Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Β. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ 2.ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΚΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΟΥΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ 3. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 4. ΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ 5. ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ή ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ 6. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ 7. ΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ α. ΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ β. ΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ γ. ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΥΝΟΪΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ 8. ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ 9.ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ 10.ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ 11. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Γ. ΕΙ ΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 1. ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΟ ΦΥΛΩΝ α. ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ β. ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΟ ΦΥΛΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ 2. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ α. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ β. ΙΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 3. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΕΥΣΗ α. ΦΟΡΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗΣ 4. ΤΙΤΛΟΙ ΕΥΓΕΝΕΙΑΣ ή ΙΑΚΡΙΣΗΣ

4 Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ αρχή της ισότητας - ταυτόχρονη συνταγµατική καθιέρωση αντικειµενικής αρχής και θεµελιώδους δικαιώµατος - περιεχόµενο - η διαφορετικότητα των ανθρώπων σε συνδυασµό µε την προστασία της ανθρώπινης αξίας αποτελεί την πραγµατική έννοια της ισότητας - πραγµατική και νοµική ισότητα ουσιαστική ή αναλογική ισότητα όµοια µεταχείριση όλων των όµοιων περιπτώσεων και ανόµοια των ανόµοιων - αρχή της αµεροληψίας δέσµευση της διοίκησης και της δικαστικής εξουσίας από την αρχή της ισότητας - δυνατότητα επεκτατικής εφαρµογής της ευνοϊκής ρύθµισης σε όσους αδικαιολόγητα παραλείφθηκαν - αξίωση αποζηµίωσης κατά του ηµοσίου από τη θέσπιση αντισυνταγµατικού κανόνα δικαίου φορείς και αποδέκτες αµυντική ισότητα - επέκταση της ισχύος της έναντι των ιδιωτών - ασφυκτικός δικαστικός έλεγχος των ιδιωτικών σχέσεων - αντίθετη άποψη - το αµυντικό δικαίωµα της ισότητας στρέφεται και κατά της ιδιωτικής εξουσίας, δηλ. «τριτενεργεί» - η εφαρµογή του αµυντικού περιεχοµένου της αρχής της ισότητας στις διαπροσωπικές σχέσεις δεν θίγει καθόλου την ελευθερία των συµβάσεων περιορισµοί ή παρεκκλίσεις από την αρχή της ισότητας για λόγους δηµοσίου συµφέροντος ή κοινωνικής δικαιοσύνης - ειδικές πλευρές της αρχής της ισότητας - αρχή της ισότητας των δύο φύλων φορείς και αποδέκτες - ισότητα των δύο φύλων καθιερώνεται και στο πρωτογενές κοινοτικό δίκαιο - άρθρο 141 ΣυνθΕΕ πρόσβαση στις δηµόσιες λειτουργίες - αρχή της ίσης προσβάσεως των Ελλήνων στις δηµόσιες λειτουργίες - ισότητα στη στρατολογική υποχρέωση - περισσότερο αριθµητική τυπική έννοια από τη γενική αρχή της ισότητας που αντίθετα καθιερώνει την ισότητα στην ουσιαστική αναλογική µορφή της παρεκκλίσεις απαγόρευση απονοµής ή αναγνώρισης τίτλων ευγενείας ή διακρίσεων. the principle of equality establishment of constitutional principle and fundamental right at the same time the diversity of human nature in combination to the protection of human value constitutes the real meaning of equality real equality and legal equality substantial equality similar cases require similar treatment the principle of impartiality - the administration and the juridical function have to act according to the principle of equality

5 favorable regulation possibility of extension to those who have been unjustifiably excluded compensation due to a regulation which is opposed to the constitution equality s defensive aspect extension to the private relationships excessive juridical control of the private relationships contra the right to the equality turns also towards the private authority limitations due to public interest and social justice special aspects of the principle of equality the equality between the two sexes - the equality between the two sexes is also regulated by the article nr 141 of the convention of the European union access to the public functions the principle of equal access of Greek citizens to the public functions equality to the duty of military service deviations prohibition of granting or recognizing titles of nobility and distinction.

6 Β. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Η αρχή της ισότητας άρρηκτα συνυφασµένη µε τις έννοιες της ελευθερίας και της δικαιοσύνης αποτελεί το θεµέλιο της δηµοκρατίας 1. ιατυπωµένη ήδη από την αρχαιότητα 2, αντικείµενο αναζητήσεων των φιλοσόφων του ιαφωτισµού, η αρχή της ισότητας διακηρύχθηκε από τα πρώτα συνταγµατικά κείµενα: τη ιακήρυξη των ικαιωµάτων της αµερικανικής πολιτείας της Βιργινίας της 12 ης Ιουνίου 1776, την Αµερικανική ιακήρυξη της Ανεξαρτησίας της 4 ης Ιουλίου 1776, τη γαλλική ιακήρυξη των ικαιωµάτων του ανθρώπου και του πολίτη της 26 ης Αυγούστου Τις διακηρύξεις αυτές υιοθέτησαν όλα τα ευρωπαϊκά συντάγµατα του 19 ου αιώνα 4. Στην Ελλάδα όλα τα Συντάγµατα, από το πρώτο επαναστατικό Σύνταγµα της Επιδαύρου (1822) µέχρι το ισχύον (1975/1986/2001), κατοχυρώνουν την αρχή της ισότητας ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΚΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΟΥΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ Το Σύνταγµα διακηρύσσει στο άρθρο 4 παρ. 1 ότι «οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόµου». Η διάταξη αυτή καθιερώνει την συνταγµατική αρχή της ισότητας και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγµα ταυτόχρονης συνταγµατικής καθιέρωσης αντικειµενικής αρχής και θεµελιώδους 1 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΤΟΜΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2001, σελ. 616, Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ επ. 2 Υπάρχουν βέβαια διαφοροποιήσεις ως προς την έννοια της αρχής της ισότητας, όπως αυτή διατυπώθηκε στην αρχαία Ελλάδα, καθώς η αρχή της ισότητα αφορούσε µόνο τους ελεύθερους πολίτες και όχι τους δούλους µόνο η στωική φιλοσοφία αναγνώριζε την ισότητα όλων των ανθρώπων. Βλ. αναλυτικά Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΤΟΜΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2001, σελ Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 114 και υποσ. 191 του ιδίου καθώς και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ

7 δικαιώµατος 6. Η αρχή της ισότητας, όπως κατοχυρώνεται συνταγµατικά, αποτελεί θεµελιώδη συνταγµατική αρχή 7 και ως εκ τούτου διαχέεται στην συνολική έννοµη τάξη και εµφανίζεται µε ειδικότερες µορφές σε όλες τις περιοχές του δικαίου, όπως για παράδειγµα στο οικογενειακό δίκαιο εµφανίζεται ως αρχή της ισότητας των συζύγων και της ίσης µεταχείρισης των τέκνων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Βασικό σηµείο για την κατανόηση της ισότητας, όπως αυτή κατοχυρώνεται από το Σύνταγµα, αποτελεί η ανεύρεση του αντικειµένου που προστατεύεται. Καταρχήν καθίσταται περιττό να επισηµανθεί ότι όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι, όµοιοι µεταξύ τους. Όλοι όµως έχουν την ίδια «αξία» κατά την έννοια που αυτή κατοχυρώνεται και προστατεύεται στο άρθρο 2 παρ. 1 του Συντάγµατος. Η διαφορετικότητα αυτή των ανθρώπων σε συνδυασµό µε την προστασία της ανθρώπινης αξίας αποτελεί την πραγµατική έννοια της ισότητας. Η βασική κατεύθυνση της συνταγµατικής αρχής της ισότητας είναι ότι οι διαφοροποιήσεις µεταξύ των ανθρώπων δεν συνιστούν λόγο διαφορετικής προνοµιακής ή δυσµενούς νοµικής µεταχείρισης. Όλοι οι άνθρωποι έχουν την ίδια αξία και απαγορεύεται κάθε διάκριση, που έρχεται σε αντίθεση µε την ανθρώπινη αξία, την οποία το Σύνταγµα προστατεύει απολύτως 9. 6 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 114 και υποσ. 192 του ιδίου, Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ, 1998, σελ. 9 επ. 7 Οι γενικές συνταγµατικές αρχές, λόγω της ιδιαίτερα βαρύνουσας σηµασίας του περιεχοµένου τους, αποτελούν βασικά αξιώµατα, τα οποία εφαρµόζονται στη συνολική έννοµη τάξη. Η σηµασία της ύπαρξής τους δεν έγκειται µόνο στη ρυθµιστική αξία που έχουν, δηλ. στη νοµική ενέργεια που αναπτύσσουν, αλλά και στην ερµηνευτική τους αξία, καθώς το περιεχόµενό τους χρησιµεύει στην ερµηνεία και άλλων συνταγµατικών διατάξεων, κατά µείζονα λόγο δε και διατάξεων της κοινής νοµοθεσίας. Οι εν λόγω αρχές θεµελιώνονται στο Σύνταγµα. Η άποψη ότι έχουν διαµορφωθεί νοµολογιακά δεν είναι απολύτως ορθή, καθώς ακόµη κι αν δεν διατυπώνονται ρητά σ αυτό, µπορούν ωστόσο να συναχθούν από τις συνταγµατικές διατάξεις ΑΝ ΡΕΑΣ Γ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. 8 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 115 βλ. σχετικά και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ επ.

8 4. ΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ Η ισότητα διακρίνεται σε πραγµατική και νοµική ισότητα 10. Η ίση ρύθµιση δεν προϋποθέτει και δεν βασίζεται στην πραγµατική ισότητα µεταξύ προσώπων, αλλά ούτε και η πραγµατική ανισότητα µπορεί να δικαιολογήσει την άνιση ρύθµιση 11. Όπως προκύπτει και από το συνταγµατικό κείµενο, τη µόνη ισότητα που µπορεί να κατοχυρώσει το δίκαιο είναι η νοµική ισότητα, η ισότητα δηλαδή των δικαιωµάτων και υποχρεώσεων και όχι η ισότητα των ικανοτήτων ή επιτευγµάτων. Η αρχή της ισότητας δεν έχει σκοπό να επιφέρει την ουσιαστική εξίσωση των ανθρώπων, αλλά µόνο την ίση µεταχείρισή τους 12. Η νοµική ισότητα διακρίνεται σε τυπική (ισότητα των πολιτών ενώπιον του νόµου) και ουσιαστική (ισότητα του νόµου ενώπιον των πολιτών, ισότητα δικαίου). Η πρώτη έχει τυπικό περιεχόµενο και είναι βασικά ισότητα κατά την διοικητική και δικαστική εφαρµογή του δικαίου. Η δεύτερη αναφέρεται στην ουσία της νοµοθετικής ρύθµισης «στο ισοποιητικό περιεχόµενο» του νόµου. Σύµφωνα µε τη δεύτερη αυτή έννοια, οφείλει ο κοινός νοµοθέτης να παράγει δίκαιο, του οποίου το περιεχόµενο δεν έρχεται σε αντίθεση προς την αρχή της ισότητας 13. Η διατύπωση βέβαια του άρθρου 4 παρ. 1 του Συντάγµατος, «ενώπιον του νόµου» θα µπορούσε να οδηγήσει στην εσφαλµένη αντίληψη ότι πρόκειται για ισότητα µόνο κατά την εφαρµογή του νόµου, δηλ. στην πραγµατικότητα για ισότητα ενώπιον των διοικητικών και δικαστικών αρχών και όχι για ισότητα που δεσµεύει και το νοµοθέτη. Αν και το ζήτηµα αποτέλεσε αντικείµενο αµφισβήτησης µε αποτέλεσµα να έχει επικρατήσει παλαιότερα στη νοµολογία µας η πρώτη άποψη 14, πλέον, κατά την κρατούσα θέση στη θεωρία, αλλά και την πάγια νοµολογία των ανωτάτων δικαστηρίων µας εδώ και πολλές δεκαετίες δεν τίθεται υπό αµφισβήτηση, ότι η αρχή της ισότητας δεσµεύει και τον ίδιο το νοµοθέτη και ότι η µη συµµόρφωση του τελευταίου 10 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ, 1998, σελ. 25 επ 12 Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΤΟΜΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2001, σελ. 617.

9 ελέγχεται δικαστικά. Πρόκειται συνεπώς, όπως ήδη αναφέρθηκε ανωτέρω όχι µόνο για ισότητα των πολιτών απέναντι στο νόµο, αλλά και για ισότητα του νόµου απέναντι στους πολίτες, ισότητα δικαίου ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ή ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ Όπως ήδη αναφέρθηκε, η αρχή της ισότητας, όπως κατοχυρώνεται συνταγµατικά, έχει κυρίως την έννοια της ίσης µεταχείρισης. Η αρχή δεν σηµαίνει την ίδια µεταχείριση όλων των περιπτώσεων, αλλά την όµοια µεταχείριση όλων των όµοιων περιπτώσεων και την ανόµοια των ανόµοιων. Ισότητα υπάρχει µόνο στην οµοιότητα. Αντίθετα, η ίση µεταχείριση ανόµοιων περιπτώσεων αποτελεί ανισότητα 17. Κατά την έννοια αυτή η ισότητα που κατοχυρώνεται στο Σύνταγµα δεν είναι τυπική ή αριθµητική, δεν συνεπάγεται δηλαδή την υποχρέωση του νοµοθέτη να ρυθµίζει καθ όµοιο τρόπο καταστάσεις ανόµοιες µεταξύ τους. Τέτοιας µορφής (τυπική) ισότητα είναι η πολιτική ισότητα, η οποία αποτελεί βασικό συστατικό στοιχείο της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας και βρίσκει εποµένως έρεισµα όχι στο άρθρο 4 παρ. 1, αλλά απευθείας στο άρθρο 1 του Συντάγµατος. Έτσι στις διαδικασίες σχηµατισµού της πολιτικής βούλησης της κρατικής εξουσίας δεν νοείται διαφοροποίηση των συµµετεχόντων, όπως π.χ. πολλαπλή ψήφος όσων διαθέτουν ανώτερη µόρφωση κ.λ.π. Αντίθετα στις περιπτώσεις όπου εφαρµόζεται το άρθρο 4 παρ. 1 Συντ., η ισότητα εκλαµβάνεται µε την ουσιαστική ή αναλογική έννοια, επιτάσσει δηλ. όπως αναπτύχθηκε την όµοια µεταχείριση των όµοιων περιπτώσεων και την ανόµοια των ανόµοιων ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ Η αρχή της ισότητας αφορά, δηλαδή, όχι µόνο την εφαρµογή, αλλά και την θέσπιση του νόµου, βλ. σχετικά Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ επ. 17 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 115 βλ. και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ κατά τον οποίο απαγορεύεται η ίση µεταχείριση ουσιωδώς ανόµοιων περιπτώσεων, γιατί κι αυτή αποτελεί στην πραγµατικότητα αυθαίρετη µεταχείριση, αφού αγνοεί υφιστάµενα ή στηρίζεται σε ανυπόστατα ή άσχετα κριτήρια. 18 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ Ανάλογη είναι η αντιµετώπιση του ζητήµατος και από το ικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Σύµφωνα µε πάγια νοµολογία του ικαστηρίου, «η γενική αρχή της ίσης µεταχείρισης, ιδιαίτερη έκφραση της οποίας αποτελεί η απαγόρευση των διακρίσεων µε βάση την ιθαγένεια, είναι µία από τις θεµελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου. Σύµφωνα µε την αρχή αυτή, ανάλογες καταστάσεις δεν πρέπει να αντιµετωπίζονται µε διαφορετικό τρόπο, εκτός αν η διαφορετική αντιµετώπιση δικαιολογείται από αντικειµενικούς λόγους» βλ. ενδεικτικά απόφαση της 8 ης Οκτωβρίου 1980,

10 Μάλιστα στο σηµείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι το Σύνταγµα σε ορισµένες περιπτώσεις προς αποδυνάµωση της κοινωνικής ανισότητας εισάγει ορισµένα κριτήρια διαφοροποιήσεως και καθιερώνει ρητά την υποχρέωση του νοµοθέτη για ευνοϊκότερες ρυθµίσεις υπέρ ορισµένων κατηγοριών προσώπων άξιων ιδιαίτερης προστασίας. Πρόκειται κυρίως για καταστάσεις, θεσµούς και κατηγορίες προσώπων που κατά το άρθρο 21 του Συντ. τελούν υπό την προστασία, µέριµνα ή ειδική φροντίδα του κράτους, όπως η οικογένεια (και µάλιστα η πολύτεκνη οικογένεια), η παιδική ηλικία, η νεότητα, τα γηρατειά, τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες κ.ο.κ 20. Η αναλογική ισότητα, ως γενική αρχή που δεσµεύει το νοµοθέτη, επιτάσσει την ουσιαστικά δίκαιη νοµοθετική ρύθµιση. Ο καθορισµός των όµοιων και ανόµοιων περιπτώσεων και της αντίστοιχης αυτών ρυθµίσεως εµφανίζεται όµως ιδιαίτερα δυσχερής, καθώς συνίσταται συνήθως σε εξειδίκευση αόριστων νοµικών εννοιών, τα δε κριτήρια που χρησιµοποιούνται είναι ρευστά. Ο δικαστικός έλεγχος της τήρησης της αρχής της ισότητας, όπως προκύπτει και από τη νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας δεν µπορεί να είναι παρά έλεγχος της υπέρβασης των άκρων ορίων και όχι των καταρχήν επιλογών ή του ουσιαστικού περιεχοµένου των νοµικών κανόνων 21. Τούτου συµβαίνει διότι, όπως έχει ορθά υποστηριχθεί, ο δικαστικός έλεγχος της ισότητας θα µπορούσε να εκτραπεί σε προσπάθεια δικαστικής επανόρθωσης της νοµοθετικής αδικίας. Κατ αυτό τον τρόπο θα ανατρέπονταν όµως οι συνταγµατικές ισορροπίες µεταξύ των άµεσων κρατικών οργάνων και θα παραβιάζονταν οι αρχές της λαϊκής κυριαρχίας και της διάκρισης των εξουσιών (άρθρ. 1 και 26 Συντ) 22. Η κρίση για το αν είναι θεµιτή η διαφορετική ρύθµιση θα πρέπει να προσανατολιστεί όχι σε µια αφηρηµένη και σε µεγάλο βαθµό προσχηµατική έννοια «κοινωνικού» συµφέροντος, αλλά µάλλον στην επικρατούσα κοινωνική αντίληψη σχετικά µε την ύπαρξη ή µη ουσιώδους οµοιότητας των ρυθµιζόµενων περιπτώσεων. Η εκτίµηση πάντως του νοµοθέτη δεν χρειάζεται υπόθεση C-810/79, Uberschar, καθώς και απόφαση της 19 ης Μαρτίου 2002, υπόθεση C-224/2000 Επιτροπή κατά Ιταλικής ηµοκρατίας. 20 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 118 καθώς και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 119.

11 να γίνεται οµόθυµα αποδεκτή κοινωνικά. Αρκεί να πρόκειται για εκτίµηση σοβαρά υποστηρίξιµη, προκειµένου να θεωρηθεί ότι συνάδει προς τις επιταγές οι οποίες εκπορεύονται από το άρθρο 4 παρ. 1 Συντ., αφού άλλωστε ο δικαστικός έλεγχος εδώ είναι οριακός µόνο ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΜΕΡΟΛΗΨΙΑΣ Από την αρχή της ισότητας πηγάζει η αρχή της αµεροληψίας. Η αρχή αυτή επιβάλλει την λήψη των απαραίτητων µέτρων, που εξασφαλίζουν την ίση µεταχείριση, την αντικειµενικότητα και το αδιάβλητο των ενεργειών των κρατικών οργάνων. Η αρχή της αµεροληψίας επιβάλλει την καθιέρωση ασυµβίβαστου, ανάµεσα στην άσκηση ορισµένων δραστηριοτήτων και σε συγκεκριµένα αξιώµατα, όπως είναι το βουλευτικό αξίωµα, του προέδρου της δηµοκρατίας, το υπουργικό αξίωµα, κλπ. Εκτός από τα ασυµβίβαστα, το κοινό δίκαιο καθιερώνει και διάφορα κωλύµατα ΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ α. ΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ Όπως ήδη αναφέρθηκε, η συνταγµατική αρχή της ισότητας εκτός από το νοµοθέτη δεσµεύει τόσο τη διοίκηση, όσο και τα δικαστήρια. Ως προς τη διοίκηση η αρχή της ισότητας θέτει όρια στην άσκηση της διακριτικής ευχέρειας, δηλ. απαγόρευση διαφορετικής µεταχείρισης όµοιων περιπτώσεων. Συνεπώς όταν η διοίκηση ασκεί δέσµια αρµοδιότητα, δεν γεννάται ζήτηµα εφαρµογής της αρχής της ισότητας. Περαιτέρω δε όσον αφορά τη δέσµευση της διοίκησης από την αρχή της ισότητας, πρέπει να σηµειωθεί, ότι η αρχή αυτή έχει εφαρµογή µόνο στο πλαίσιο της νοµιµότητας, δηλ. η παραβίαση της συνταγµατικής αρχής της ισότητας νοείται µόνο ενόψει νόµιµων και όχι παράνοµων ενεργειών της διοίκησης. Με άλλα λόγια ο διοικούµενος δεν µπορεί να επικαλεστεί τυχόν παράνοµη ευνοϊκή µεταχείριση άλλου διοικούµενου από τη διοίκηση, ώστε να αξιώσει για τον εαυτό του την 23 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 115.

12 ίδια µη νόµιµη ευµενή µεταχείριση. Τέλος η διοίκηση δεσµεύεται από την αρχή της ισότητας στο σύνολο της δράσης της, δηλ. τόσο κατά την άσκηση της κανονιστικής της αρµοδιότητας, όσο και κατά την έκδοση ατοµικών διοικητικών πράξεων, αλλά και κατά τη διενέργεια υλικών ενεργειών 25. β. ΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ Περαιτέρω η αρχή της ισότητας δεσµεύει τον δικαστή κατά την απονοµή της δικαιοσύνης. Τα δικαστήρια έχουν την εξουσία να αρνούνται την εφαρµογή νόµου, εφόσον κρίνουν ότι έρχεται σε αντίθεση µε το περιεχόµενο της αρχής της ισότητας. Όταν τα δικαστήρια διαπιστώσουν ότι διάταξη νόµου θεσπίζει αδικαιολόγητη εξαίρεση από τον κανόνα, και άρα αντισυνταγµατική, οφείλουν να µην την εφαρµόζουν ως ανίσχυρη και προς αποκατάσταση της ισότητας να εφαρµόσουν τον κανόνα χωρίς την αντισυνταγµατική του διάταξη και επί της κατηγορίας των προσώπων, η οποία είχε εξαιρεθεί από αυτόν 26. γ. ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΥΝΟΪΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ Πρόκειται εν προκειµένω για τη δυνατότητα επεκτατικής εφαρµογής της ευνοϊκής ρύθµισης σε όσους αδικαιολόγητα παραλείφθηκαν, η οποία ανακύπτει ως λύση µετά τον παραµερισµό της καταρχήν αντισυνταγµατικής διατάξεως. Ως προς το ζήτηµα αυτό ο Άρειος Πάγος δέχεται ότι προς αποκατάσταση της ισότητας πρέπει να υπάρξει µια τέτοια επεκτατική εφαρµογή 27. Η ανισότητα θα παρέµενε και η ζητούµενη δικαστική προστασία θα ήταν χωρίς περιεχόµενο, αν το δικαστήριο περιοριζόταν σε µόνη τη διαπίστωση της αντισυνταγµατικότητας, χωρίς να µπορεί να προχωρήσει σε επεκτατική εφαρµογή της αντισυνταγµατικής διάταξης. Η νοµολογία αυτή 25 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ καθώς και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991 σελ , ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 116, βλ. και αντίθετη άποψη Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β,1991, σελ επ. κατά την οποία «Ο έλεγχος της συνταγµατικότητας που πληροφορεί το δικαστή, αν πρέπει να εφαρµόσει ή όχι την επίµαχη νοµοθετική διάταξη στις περιπτώσεις που προβλέπει αυτή, δεν µπορεί µέσω της αρχής της ισότητας, να µετατραπεί σε µέθοδο διευρύνσεως του πεδίου ισχύος του νόµου σε περιοχές άσχετες µε την βούληση του νοµοθέτη ή και ρητώς επιφυλαγµένες από το Σύνταγµα στη νοµοθετική εξουσία». 27 ΑΠ 41/90, ΟλΑΠ 12/1992 Ελ , ΟλΑΠ 34/1998 Ελ , ΑΠ 1780/1998 ΕΕΝ

13 ακολουθείται όχι µόνο από τα πολιτικά δικαστήρια 28, αλλά και από τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια 29. Η νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας παρουσιάζει διακυµάνσεις ως προς το εν λόγω ζήτηµα. Ενώ το Συµβούλιο της Επικρατείας φαίνεται καταρχήν ότι δεν αποδέχεται την επεκτατική εφαρµογή των ευνοϊκών ρυθµίσεων µε την αιτιολογία ότι αυτό θα αποτελούσε ανεπίτρεπτη παρέµβαση του δικαστή στα έργα του νοµοθέτη 30, µε άλλες αποφάσεις του όµως κυρίως πιο πρόσφατες- δέχεται τη δυνατότητα επεκτατικής εφαρµογής των ευνοϊκών ρυθµίσεων και στις κατηγορίες των προσώπων που έχουν αποκλεισθεί από αυτές 31. Όπως ήδη αναφέρθηκε η δυνατότητα επεκτατικής εφαρµογής των ευνοϊκών ρυθµίσεων και σε κατηγορίες προσώπων που παραλείφθηκαν έχει δεχθεί επικρίσεις και από µέρος της θεωρίας 32 καθώς το κυριότερο θεωρητικό ζήτηµα που αναφύεται εν προκειµένω είναι το πρόβληµα της επεµβάσεως του δικαστού στο έργο του νοµοθέτη και άρα της προσβολής ή µη της αρχής της διακρίσεως των λειτουργιών 33. Ασφαλώς το ζήτηµα της επεκτατικής εφαρµογής είναι ιδιαίτερα δυσχερές. Κρίσιµο στοιχείο αποτελεί η νοµοτεχνική κατάστρωση και η συστηµατική θέση της κρίσιµης διάταξης νόµου. Εάν από αυτή αναδεικνύεται η ύπαρξη ενός γενικού ευνοϊκού κανόνα για τις περισσότερες κατηγορίες ενδιαφεροµένων και µιας ειδικής δυσµενούς εξαίρεσης, σε βάρος µίας ή περισσοτέρων, αλλά πάντως περιορισµένων, κατηγοριών, τότε βέβαια αντίθετος στην αρχή της ισότητας δεν είναι ο ευνοϊκός θετικός κανόνας, αλλά η δυσµενής εξαιρετική παράλειψη. Συνεπώς η τελευταία οφείλει να µείνει ανεφάρµοστη. Εάν αντίθετα η ευνοϊκή ρύθµιση είναι ειδική και εξαιρετική, τότε ακριβώς αυτή η εξαίρεση είναι που παραβιάζει την ισότητα και όχι καθεαυτή η παράλειψη των υπολοίπων, άρα η εξίσωση θα πρέπει να επέλθει προς τα κάτω. Αυτό όµως πρακτικά είναι δύσκολο να γίνει, διότι κατά κανόνα στα δικαστήρια προσφεύγουν, ζητώντας έννοµη προστασία, όχι το δηµόσιο ή τα νοµικά πρόσωπα, τα οποία βαρύνονται π.χ. 28 ενδεικτικά ΕφΑθ 117/ ενδεικτικά ΕφΑθ 3717/ ΣτΕ 200/1991, ΣτΕ 3552/1992, ΣτΕ 6252/ ΣτΕ 2435/1997, ΣτΕ 3587/1997, ΣτΕ 4134/ Βλ. ανωτέρω υποσ Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ, 1998, σελ. 205 επ.

14 µε την υποχρέωση καταβολής ενός ειδικού επιδόµατος, αλλά άλλες κατηγορίες εργαζοµένων, διεκδικώντας το για τους εαυτούς τους ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ Σε κάθε περίπτωση συντρεχουσών και των λοιπών προϋποθέσεων του αρθρ. 105 ΕισΝΑΚ γεννιέται αξίωση αποζηµίωσης κατά του ηµοσίου από τη θέσπιση αντισυνταγµατικού κανόνα δικαίου τόσο του νοµοθετικού οργάνου 35, όσο και των διοικητικών, όταν αυτά δρουν κανονιστικά. Τέτοια αντισυνταγµατική συµπεριφορά αποτελεί και η θέσπιση µε τυπικό νόµο ευνοϊκής ρύθµισης υπέρ κατηγορίας προσώπων, αποκλειοµένης απ αυτήν κατά παράβαση του αρθρ. 4 Συντ. άλλης κατηγορίας ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ Όπως προκύπτει από τη διατύπωση του άρθρου 4 παρ. 1 φορείς των δικαιωµάτων που απορρέουν από αυτό είναι µόνο οι Έλληνες πολίτες και όχι οι αλλοδαποί. Συνεπώς έναντι των τελευταίων επιτρέπονται διακρίσεις στη µεταχείρισή τους από το νοµοθέτη, εφόσον ασφαλώς αυτές δεν προσκρούουν στις απαγορεύσεις των άρθρων 14 ΕΣ Α και 26 ΣΑΠ ή στο κοινοτικό δίκαιο (ιδίως δε στην απαγόρευση διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, άρθρο 12 παρ. 1 ΣυνθΕΕ) 37. Ασφαλώς ο κοινός νοµοθέτης δεν εµποδίζεται να επεκτείνει εν προκειµένω την αρχή της ισότητας και στους αλλοδαπούς, καθώς το Σύνταγµα κατοχυρώνει κατά κανόνα το minimum και όχι το maximum της προστασίας 38. Περαιτέρω από τη συνταγµατική διάταξη 34 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 124 επ. καθώς και για την επεκτατική εφαρµογή του νόµου, ως ιδιαίτερη προβληµατική του δικαστικού ελέγχου, βλ. αναλυτικά Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ, 1998, σελ. 204 επ. 35 ΕΠΑΜΕΙΝΩΝ ΑΣ Π. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ, Εγχειρίδιο ιοικητικού ικαίου I, 2002, σελ , όπου αναφέρεται ότι κατά τη νοµολογία του ΑΠ και την πρόσφατη νοµολογία του ΣτΕ, δηµιουργείται ευθύνη του ηµοσίου όταν η ζηµιογόνος νοµοθετική πράξη ή παράλειψη έκδοσης νοµοθετικής πράξης αντίκειται σε διατάξεις υπερνοµοθετικής ισχύος (συνταγµατικές ή π.χ. του ΕΚ ή της ΕΣ Α) 36 Ενδεικτικά ΕφΑθ 2685/ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 126, βλ. και ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ. 1056, καθώς και ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΤΟΜΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2001 σελ

15 προκύπτει ότι όλοι οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόµου, ανεξάρτητα από το πώς και από το πότε απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια 39. Ιστορικά το δικαίωµα που απορρέει από την αρχή της ισότητας αναφέρεται στα φυσικά πρόσωπα 40. Η αρχή της ισότητας συνταγµατοποιήθηκε για την κατάργηση της κοινωνικής και πολιτικής ανισότητας µεταξύ των ανθρώπων 41. Ωστόσο γίνεται ορθά δεκτό, ότι η αρχή της ισότητας ισχύει και για τα ηµεδαπά ιδιωτικά νοµικά πρόσωπα, µε δεδοµένο ότι, όπως αναπτύχθηκε, η αρχή της ισότητας νοείται ως ίση µεταχείριση, περαιτέρω δε δεν θα ήταν συνεπές να εξαιρούνται από τη συνταγµατική προστασία αυτοί που συνενωµένοι δρουν συλλογικά και να τίθενται σε δυσµενέστερη θέση από αυτούς που δρουν ατοµικά 42. Όσον αφορά το ηµόσιο και τα δηµόσια νοµικά πρόσωπα γίνεται κατά την κρατούσα άποψη δεκτό ότι λόγω της οργάνωσης, της ιδιάζουσας θέσης και των σκοπών που επιδιώκουν, µπορούν να υπαχθούν σε διαφορετικό νοµοθετικό καθεστώς 43. Η επισήµανση αυτή, τουλάχιστον όσον αφορά τις ουσιαστικού δικαίου ρυθµίσεις, θα µπορούσε να θεωρηθεί ως µικρής πρακτικής σηµασίας, καθώς οι φορείς άσκησης της δηµόσιας εξουσίας είναι αποδέκτες των επιταγών του άρθρου 4 παρ. 1 και συνεπώς δεν τίθεται κατ ουσίαν θέµα ισότητας των ιδιωτών προς αυτούς ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ Το κράτος οφείλει να µην εισάγει ανισότητα. Το δικαίωµα αυτό είναι αµυντικό και στρέφεται κατά του κράτους (αµυντική ισότητα). Το δικαίωµα όµως αυτό στρέφεται και προς το κράτος ως προστατευτικό. Το κράτος δεν 39 Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ Βλ. και αντίθετη άποψη ΑΝ ΡΕΑΣ Γ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ (ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 120, σύµφωνα µε την οποία η αρχή της ίσης µεταχείρισης έχει εφαρµογή όχι µόνο στα νοµικά πρόσωπα ιδιωτικού, αλλά και δηµοσίου δικαίου. 44 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ µε παραποµπή του σε συναφή νοµολογία κατά την ίδια άποψη η ευνοϊκότερη µεταχείριση του ηµοσίου (ή δηµοσίων νοµικών προσώπων) δεν συνάδει προς το άρθρ. 4 παρ. 1 Συντ. όταν αυτό στη συγκεκριµένη περίπτωση δεν ασκεί κυριαρχική εξουσία, αλλά ενεργεί ως fiscus και δεν συντρέχουν αντικειµενικοί λόγοι προνοµιακής µεταχείρισής του.

16 υποχρεούται µόνο σε παράλειψη αλλά και σε θετικές πράξεις για την προστασία του ατόµου από ανισότητες 45. Αποδέκτης της συνταγµατικής επιταγής της ισότητας είναι συνεπώς καταρχήν η κρατική εξουσία στο σύνολό της, δηλαδή ως νοµοθετική, δικαστική και εκτελεστική εξουσία. Η επέκταση της ισχύος της έναντι των ιδιωτών θα µπορούσε να οδηγήσει σε ασφυκτικό δικαστικό έλεγχο των ιδιωτικών σχέσεων, µε κίνδυνο να καταλυθεί κάθε στοιχείο της έννοιας της ιδιωτικής ελευθερίας και της ελευθερίας των συµβάσεων 46. Ωστόσο επί του προκειµένου ζητήµατος έχει υποστηριχθεί 47 και αντίθετη άποψη. Ειδικότερα υποστηρίζεται ότι το αµυντικό δικαίωµα της ισότητας στρέφεται και κατά της ιδιωτικής εξουσίας, δηλ. «τριτενεργεί». Η εφαρµογή του αµυντικού περιεχοµένου της αρχής της ισότητας στις διαπροσωπικές σχέσεις δεν θίγει καθόλου την ελευθερία των συµβάσεων. Η άποψη αυτή καταδεικνύεται σαφέστερα από το σχολικό παράδειγµα που ακολουθεί: Αντίκειται στην αρχή της ισότητας η ανάρτηση πινακίδων σε ξενοδοχεία ή εστιατόρια µε τις οποίες απαγορεύεται η είσοδος πελατών ορισµένου χρώµατος ή καταγωγής. Η ανάρτηση αυτή προκαλεί ανοµοιογενή αντίθεση ανάµεσα στην αρχή της ισότητας και στο περιεχόµενο των συναλλακτικών σχέσεων. Η φυλή του συναλλασσοµένου δεν είναι συστατικό στοιχείο της συναλλακτικής σχέσης. Σε κάθε περίπτωση, λαµβανοµένων υπόψη των συνθηκών και του περιεχοµένου των συναλλακτικής σχέσης που διέπει τους ιδιώτες, διακρίσεις που εισάγονται κατά τρόπο που δεν βρίσκονται σε αιτιώδη συνάφεια µε το σκοπό που επιδιώκεται µε τη συναλλακτική σχέση αντίκεινται στην αρχή της ισότητας, η οποία τυγχάνει εφαρµογής εν προκειµένω σε όλη την έκταση του 45 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 127, κατά την ίδια άποψη ωστόσο το ζήτηµα διαφοροποιείται στις ειδικές µορφές ισότητας, οι οποίες είναι δυνατόν να ισχύουν και στις ιδιωτικές έννοµες σχέσεις. Παρεµφερής άποψη κάνει λόγο για αναίρεση της ιδιωτικής ελευθερίας και της ελευθερίας των συµβάσεων, σχετικά Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ βλ. όµως και κατωτέρω υποσ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 118 και σχετική υποσ. του ιδίου υπ αριθµ. 203.

17 περιεχοµένου της και στις ιδιωτικές έννοµες σχέσεις 48. Πολύ περισσότερο τούτο συµβαίνει, όταν οι διακρίσεις αυτές δεν προσβάλλουν µόνο αυτή καθεαυτή την ισότητα, άλλα και την ανθρώπινη αξία, την προστασία της οποίας εγγυάται το Σύνταγµα 49 και η οποία, όπως αναπτύχθηκε ήδη από την αρχή, αποτελεί εννοιολογικό στοιχείο της αρχής της ισότητας και απώτατο σηµείο για την απαγόρευση των διακρίσεων. 11. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Το Σύνταγµα διακηρύσσει ότι «οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόµου», χωρίς να προβλέπει ή να επιτρέπει οποιαδήποτε εξαίρεση. Σε ειδικές όµως διατάξεις το Σύνταγµα προβλέπει περιορισµούς ή παρεκκλίσεις από την αρχή της ισότητας για λόγους δηµοσίου συµφέροντος ή κοινωνικής δικαιοσύνης. Κατ αυτόν τον τρόπο η υποχρέωση των Ελλήνων να συνεισφέρουν στα δηµόσια βάρη (άρθρ. 4 παρ. 5) δεν επιτρέπει καταρχήν διακρίσεις και εξαιρέσεις. Συγχρόνως όµως η υποχρέωση αυτή καθορίζεται «αναλόγως των δυνάµεων τους», ώστε οι οικονοµικώς ισχυρότεροι να συνεισφέρουν αναλογικά περισσότερο από τους οικονοµικώς ασθενέστερους. Περαιτέρω έγινε ήδη λόγος για τις ευµενείς παρεκκλίσεις βάσει κριτηρίων διαφοροποιήσεων, που επιτάσσονται από το Σύνταγµα, προπάντων στο άρθρο 21. Κατ αυτό τον τρόπο π.χ. λόγω της προστασίας του κράτους την οποία εγγυάται το Σύνταγµα στην οικογένεια και το γάµο, είναι συνταγµατικό το οικογενειακό επίδοµα 50. Επιπλέον ικανά να δικαιολογήσουν διαφορετική µεταχείριση είναι και κριτήρια αξιολογικά. Έτσι κρίθηκε ότι συνάδει προς την αρχή της ισότητας π.χ. η υπέρ των πτυχιούχων ανώτατων σχολών διαφοροποίηση στο ύψος της χορηγούµενης σύνταξης ή στην κατάταξη των υπαλλήλων σε µισθολογικά 48 Ιδιαίτερη πρακτική σηµασία εµφανίζεται να έχει εν προκειµένω η θεσµική εφαρµογή των αµυντικών δικαιωµάτων βλ. σχετικά ΑΝ ΡΕΑΣ Γ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ (ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 78 επ. 49 Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ

18 κλιµάκια ή η παράταση για ορισµένο χρόνο της παραµονής εκτός του στρατεύµατος επιστηµόνων που διαπρέπουν στο εξωτερικό 51. Η διάταξη του άρθρου 4 παρ. 1 ανήκει στις διατάξεις που δεν µπορούν να αναθεωρηθούν (110 παρ. 1) ούτε να ανασταλούν (48 παρ. 1). Γ. ΕΙ ΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Εκτός από αυτή τη γενική αρχή ισότητας, άλλες διατάξεις του Συντάγµατος κατοχυρώνουν ειδικές πλευρές της αρχής της ισότητας, όπως την ισότητα των φύλων 52, την ισότητα προσβάσεως στις δηµόσιες λειτουργίες 53, την ισότητα της συνεισφοράς στα δηµόσια βάρη «αναλόγως των δυνάµεών τους» (φορολογική ισότητα/φορολογική δικαιοσύνη) 54, την ισότητα συµβολής στην άµυνα της πατρίδας (στρατολογική ισότητα) 55, την κοινωνική ισότητα (τίτλοι ευγενείας ή διακρίσεως, ούτε απονέµονται, ούτε αναγνωρίζονται σε Έλληνες πολίτες) 56, ισότητα αµοιβής για εργασία ίσης αξίας 57. Κατά την άποψη που έχει υποστηριχθεί 58 οι ειδικές αυτές διακηρύξεις της αρχής της ισότητας προηγούνται στην εφαρµογή από τη γενική αρχή της ισότητας και µάλιστα κατά τρόπο αποκλειστικό, καθώς αντίθετη προσέγγιση, δηλ. σύγχρονη παραποµπή τόσο στη γενική όσο και στην ειδική διάταξη, δεν θα ήταν µόνο θεωρητικά αδόκιµη, αλλά θα µπορούσε να οδηγήσει και σε ερµηνευτική σύγχυση, κυρίως στις περιπτώσεις που φορείς του δικαιώµατος της ειδικής µορφής ισότητας είναι όλοι οι άνθρωποι και όχι µόνο οι Έλληνες πολίτες (όπως αναπτύχθηκε σχετικά µε τη γενική αρχή ισότητας). 1. ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΟ ΦΥΛΩΝ Κατά την διάταξη του άρθρου 4 παρ. 2, «οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώµατα και υποχρεώσεις». Η διάταξη καθιερώνει την αρχή της 51 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 129 µε παραποµπές σε συναφή νοµολογία. 52 άρθρ. 4 παρ. 2 Συντ. 53 άρθρ. 4 παρ. 4 Συντ. 54 άρθρ. 4 παρ. 5 Συντ. 55 άρθρ. 4 παρ. 6 Συντ. 56 άρθρ. 4 παρ. 7 Συντ. 57 άρθρ. 22 παρ. 1 υποπαρ. 2 Συντ. 58 Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ

19 ισότητας των φύλων. Η αρχή της ισότητας αφορούσε αρχικά µόνο τον ανδρικό πληθυσµό 59. Η επέκτασή της και στις γυναίκες είναι αποτέλεσµα της σύγχρονης ιστορικής εξέλιξης. Στη χώρα µας την ισότητα των φύλων διακήρυξε πρώτο το Σύνταγµα του Το Σύνταγµα του 1952 όµως δεν περιείχε σχετική διάταξη, αν και γινόταν δεκτό ότι τα ατοµικά δικαιώµατα απολαµβάνουν και οι γυναίκες, αφού δεν διέκρινε το Σύνταγµα, ο δε νοµοθέτης δεν µπορούσε να εισαγάγει εξαιρέσεις εις βάρος τους 60. Το Συνταγµατικό καθεστώς έγινε σαφές µε την ρητή διάταξη του άρθρου 4 παρ. 2 του ισχύοντος Συντάγµατος. Ο συντακτικός νοµοθέτης έδωσε µε µεταβατική διάταξη τον απαραίτητο χρόνο στον κοινό νοµοθέτη προκειµένου να προσαρµοστεί η κοινή νοµοθεσία στην αρχή της ισότητας 61. Ήδη µετά την πάροδο της προθεσµίας, διατάξεις που δεν προσαρµόστηκαν στην νέα συνταγµατική διάταξη, είναι αντισυνταγµατικές. Σύµφωνα µε την αρχική διατύπωση του άρθρου 116 παρ. 2 Συντ. αποκλίσεις από την αρχή της ισότητας µεταξύ ανδρών και γυναικών επιτρέπονταν µόνο για «σοβαρούς λόγους», στις περιπτώσεις που όριζε ειδικά ο νόµος. Ο όρος «σοβαροί λόγοι» ( αποχρώντες λόγοι στο αρχικό κείµενο πριν από την απόδοσή του στη δηµοτική) παρέπεµπε στις φυσικές ιδιαιτερότητες των δύο φύλων, τις οποίες δεν µπορεί να αγνοήσει η νοµική αρχή της ισότητας 62. Στην πράξη η νοµολογία, έπειτα από µακρά περίοδο δισταγµών, προσανατολίστηκε σε µια περιοριστική ερµηνεία της εξαιρετικής αυτής διάταξης δεχόµενη π.χ. ότι οι ποσοτικοί περιορισµοί µε τη µορφή ποσοστώσεων (10%) στην είσοδο των γυναικών στην αστυνοµία δεν 59 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 120, βλ. και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ. 1064, όπου αναφέρεται ότι η ισότητα που διακήρυξε η γαλλική επανάσταση δεν αφορούσε τις γυναίκες. 60 Ο νοµοθέτης διατηρούσε όµως υπό το Σύνταγµα του 1952 πληθώρα διατάξεων που διέκριναν εις βάρος των γυναικών, η δε θεωρία δεν τις θεωρούσε αντισυνταγµατικές και ανίσχυρες, αλλά απλώς τόνιζε ότι «θα ώφειλεν ο νοµοθέτης να τας καταργήση ως αποτελούσας αδικαιολογήτους και αυθαιρέτους παρεκκλίσεις από της ισότητος του νόµου, κατά το άρθρο 3 παρ. 1 Συντ.» βλ. σχετικά Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ άρθρ. 116 παρ. 1 και 3 Συντ. σύµφωνα µε τις οποίες: διατάξεις υφιστάµενες που είναι αντίθετες προς το άρθρ. 4 παρ. 2, εξακολουθούν να ισχύουν, ώσπου να καταργηθούν µε νόµο, το αργότερο ως την 31 εκεµβρίου 1982 κανονιστικές υπουργικές αποφάσεις, καθώς και διατάξεις συλλογικών συµβάσεων ή διαιτητικών αποφάσεων για τη ρύθµιση αµοιβής εργασίας που είναι αντίθετες προς τις διατάξεις του άρθρου 22 παρ. 1, εξακολουθούν να ισχύουν ως την αντικατάστασή τους, που συντελείται το αργότερο µέσα σε τρία χρόνια 62 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 121.

20 συναρτώνται µε την ύπαρξη τέτοιων «αποχρώντων» λόγων, ούτε στηρίζονται σε πρόσφορα κριτήρια που να δικαιολογούν διακρίσεις σε βάρος των γυναικών 63. Ήδη µε τη συνταγµατική αναθεώρηση του έτους 2001, τροποποιήθηκε η διάταξη του άρθρου 116 παρ. 2 Συντ. και ορίζεται πλέον ότι «δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου η λήψη θετικών µέτρων για την προώθηση της ισότητας µεταξύ ανδρών και γυναικών. Το Κράτος µεριµνά για την άρση των ανισοτήτων που υφίστανται στην πράξη, ιδίως σε βάρος των γυναικών». Έτσι µετά την αναθεώρηση, η ισότητα των δύο φύλων αποκτά έναν περισσότερο τυπικό αριθµητικό χαρακτήρα απ ότι συνέβαινε πριν και αποκλίσεις µπορούν πλέον να δικαιολογηθούν µόνο αν θεωρηθούν ως «θετικά µέτρα» για την καταπολέµηση υφιστάµενων στην πράξη ανισοτήτων. Εξάλλου αν και η υλοποίηση της υποχρέωσης του κράτους να µεριµνά για την άρση των υφιστάµενων ανισοτήτων δεν είναι πρακτικά εύκολο να µετουσιωθεί σε αγώγιµες αξιώσεις σε περίπτωση νοµοθετικής αδράνειας, πάντως το νέο εδ. β της παρ. 2 του άρθρου 116 Συντ. θεµελιώνει ένα «κεκτηµένο»: Εάν ο κοινός νοµοθέτης θεσπίσει «θετικά µέτρα» δεν µπορεί µεταγενέστερα να επανέλθει και να τα καταργήσει αυθαίρετα 64. Όπως καθίσταται προφανές από τα ανωτέρω, ενώ εκ πρώτης όψεως θα µπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η κατοχύρωση της ισότητας των δύο φύλων αποτελεί απλή επανάληψη της γενικής αρχής του άρθρου 4 παρ. 1 Συντ. οφειλόµενη σε ιστορικούς λόγους, ωστόσο προσεκτικότερη εξέταση του θέµατος δείχνει ότι µε τα άρθρα 4 παρ. 2 και 116 παρ. 1 και Συντ. καθιερώνεται µια µορφή ισότητας ποιοτικά διαφορετική από τη γενική αρχή της ισότητας. 63 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 135, µε παραποµπή σε συναφή αλλά και αντίθετη νοµολογία, βλ. ενδεικτικά και ΣτΕ 200/1991 κατά την οποία διατάξεις µε τις οποίες η χήρα ασφαλισµένου τίθεται σε πλεονεκτικότερη θέση ως προς την επιστροφή εισφορών έναντι του χήρου ασφαλισµένου είναι αντισυνταγµατικές το άρθρ. 4 παρ. 2 Συντ. απαγορεύει τη δηµιουργία άνισων καταστάσεων και διαφοροποιήσεων των πολιτών µε βάση το φύλο και επιβάλει παροχή ίσων δικαιωµάτων και στα δύο φύλα. Αποκλίσεις είναι θεµιτές µόνο όταν προβλέπονται συγκεκριµένα από ειδική διάταξη νόµου και δικαιολογούνται από αποχρώντες λόγους που αναφέρονται είτε στην ανάγκη µεγαλύτερης προστασίας της γυναίκας και µάλιστα σε θέµατα µητρότητας, γάµου και οικογένειας, είτε σε βιολογικές διαφορές που επιβάλουν λήψη ιδιαίτερων µέτρων ή διαφορετική µεταχείριση ενόψει πάντοτε του αντικειµένου της υπό ρύθµιση σχέσεως και εντός των ακραίων ορίων πέραν των οποίων η ρύθµιση αντίκειται στο κοινό περί δικαίου αίσθηµα. 64 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 136.

21 Η ποιοτική αυτή διαφορά εκδηλώνεται σε δύο κατευθύνσεις: Πρώτον ως προς τις έννοµες συνέπειές τους, αφού το άρθρο 4 παρ. 2 δεν προβλέπει απλώς ισότητα «ενώπιον του νόµου», αλλά ισότητα δικαιωµάτων και υποχρεώσεων. Θεσπίζεται λοιπόν ρητά συνταγµατική επιταγή, απευθυνόµενη και προς τη δικαστική εξουσία. εν υποχρεώνει δηλ. απλώς το νοµοθέτη σε ίση µεταχείριση ανδρών και γυναικών, αλλά δηµιουργεί το δικαίωµα τόσο για τους Έλληνες όσο και για τις Ελληνίδες, να αξιώσουν δικαστικά την επέκταση των ευνοϊκών διατάξεων που ισχύουν µόνο για το άλλο φύλλο. εύτερον η ποιοτική διαφορά της ισότητας των φύλων έναντι της γενικής αρχής της ισότητας αφορά και το περιεχόµενό τους. Γινόταν έτσι πάγια δεκτό από τη νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας, µε βάση το αρχικό κείµενο του Συντάγµατος του 1975, ότι η ισότητα των φύλων έχει διπλή σηµασία, αρνητική και θετική. Αρνητικά απαγορεύει τη δηµιουργία άνισων καταστάσεων και τη διαφοροποίηση δικαιωµάτων και υποχρεώσεων των πολιτών, τόσο µεταξύ τους όσο και έναντι της πολιτείας, µε βάση τη διαφορά φύλου. Και θετικά επιβάλλει την παροχή ίσων δυνατοτήτων και στα δύο φύλα για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και την ελεύθερη ατοµική κίνηση ή δράση ή γενικά τη συµµετοχή στην κοινωνική ζωή 65. α. ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ Φορείς των δικαιωµάτων που απορρέουν από το άρθρο 4 παρ. 2 Συντ. είναι προφανώς µόνο ηµεδαποί (άνδρες και γυναίκες), φυσικά πρόσωπα 66. Όµως το άρθρο 3 ΣΑΠ υποχρεώνει τα συµβαλλόµενα κράτη να διασφαλίσουν την ισότητα ανδρών και γυναικών, χωρίς διάκριση εθνικότητας, ως προς τα προβλεπόµενα στο Σύµφωνο δικαιώµατα και άρα απαγορεύει στο πλαίσιο αυτό τις διακρίσεις µε βάση το φύλο και για τους αλλοδαπούς 67. Η αρχή της ισότητας των φύλων ισχύει όχι µόνο έναντι της κρατικής εξουσίας, αλλά και έναντι ιδιωτών ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 139, καθώς και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ Εφαρµογή έχουν εν προκειµένω τα όσα υποστηρίζονται σχετικά µε την τριτενέργεια των ατοµικών δικαιωµάτων βλ. ενδεικτικά Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Α, 1991, σελ. 91 επ. Πάντως στην περίπτωση των ειδικών µορφών ισότητας σε αντίθεση µε τη γενική αρχή ισότητας φαίνεται να γίνεται δεκτή µε λιγότερες αντιρρήσεις η εφαρµογή

22 β. ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΟ ΦΥΛΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Η αρχή της ισότητας των δύο φύλων καθιερώνεται και στο πρωτογενές κοινοτικό δίκαιο και ειδικότερα στο άρθρο 141 (πρώην 119) ΣυνθΕΕ 69. Η αρχή αυτή δεσµεύει τα κράτη µέλη όχι µόνο όταν πρόκειται για έννοµες σχέσεις που εµπίπτουν στο πεδίο αρµοδιότητας της Κοινότητας, αλλά γενικά υποχρεώνοντάς τα να εξασφαλίζουν ισότητα αµοιβής µεταξύ ανδρών και γυναικών για όµοια ή ισάξια εργασία. Πλούσια είναι και η σχετική νοµολογία του ΕΚ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Το άρθρο 4 παρ. 4 Συντ. απαγορεύει την ανάθεση δηµόσιας λειτουργίας σε όσους δεν είναι Έλληνες πολίτες, εκτός από τις εξαιρέσεις που εισάγονται µε ειδικούς νόµους 72. Η έννοια του «ειδικού» νόµου είναι εδώ ότι οι σχετικές διατάξεις πρέπει να αναφέρονται σε συγκεκριµένες δηµόσιες θέσεις, δηλ. δεν µπορούν να καθιερωθούν γενικές και ευρείες εξαιρέσεις, χωρίς των ατοµικών δικαιωµάτων και στις σχέσεις µεταξύ των ιδιωτών βλ. ενδεικτικά ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 139 σε συνδυασµό µε σελ. 127 του ιδίου. Πάντως πιο κοντά στη σύγχρονη πραγµατικότητα βρίσκεται η άποψη κατά την οποία «στη σύγχρονη έννοµη τάξη δεν υπάρχει πρόβληµα τριτενέργειας η αµυντική διαπροσωπική ενέργεια (των συνταγµατικών δικαιωµάτων) εφαρµόζεται αναγκαία σε όλες τις έννοµες σχέσεις» βλ. αναλυτικά ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 34 επ. καθώς και ανωτέρω κατά την άποψη του ιδίου για την εφαρµογή και της γενικής αρχή της ισότητας στις σχέσεις µεταξύ των ιδιωτών υποσ σύµφωνα µε τις παρ. 3 και 4 του άρθρου αυτού: «Το Συµβούλιο, αποφασίζοντας σύµφωνα µε τη διαδικασία του άρθρου 251 και µετά από διαβούλευση µε την Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή, θεσπίζει µέτρα µε τα οποία εξασφαλίζεται η εφαρµογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και ίσης µεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέµατα εργασίας και απασχόλησης, συµπεριλαµβανοµένης της αρχής της ισότητας αµοιβής για όµοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας. Προκειµένου να εξασφαλιστεί εµπράκτως η πλήρης ισότητα µεταξύ ανδρών και γυναικών στην εργασία, η αρχή της ίσης µεταχείρισης δεν εµποδίζει τα κράτη µέλη να διατηρήσουν ή να θεσπίσουν µέτρα που προβλέπουν ειδικά πλεονεκτήµατα, τα οποία διευκολύνουν το λιγότερο εκπροσωπούµενο φύλο να συνεχίσει µια επαγγελµατική δραστηριότητα ή προλαµβάνουν ή αντισταθµίζουν τα µειονεκτήµατα στην επαγγελµατική σταδιοδροµία». Μεταξύ των µέτρων τα οποία έχουν ήδη ληφθεί συγκαταλέγεται η οδήγία 76/207/ΕΟΚ της βλ. σχετικά ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ Βλ. ενδεικτικά C-409/1995 Marschall καθώς και ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ για την αρχή ίσης µεταχείρισης και την πρόσβαση στις ένοπλες δυνάµεις ανδρών και γυναικών βλ. C-186/2001 απόφαση της 11 ης Μαρτίου Η ίδια ή παρόµοια διάταξη περιλαµβάνεται σε όλα τα ελληνικά συντάγµατα, αν και η δυνατότητα εισαγωγής εξαιρέσεων εισήχθη για πρώτη φορά µε την αναθεώρηση του 1911 βλ. σχετικά Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ. 1083

23 πάντως να απαιτείται ειδική αναφορά προσώπων και χωρίς να αποκλείεται η νοµοθετική εξουσιοδότηση 73. Αντίθετα στενά πρέπει να ερµηνευθεί ο όρος «δηµόσια λειτουργία» 74. εν αποτελεί «δηµόσια λειτουργία» κάθε δηµοσιοϋπαλληλική θέση, αλλά µόνο όσες θέσεις συνεπάγονται συµµετοχή στην άσκηση δηµόσιας εξουσίας, όπως συµβαίνει κατεξοχήν µε τους φορείς των τριών λειτουργιών του άρθρου 26 Συντ 75. α. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Η στενή αυτή ερµηνεία του άρθρου 4 παρ. 4 Συντ., το οποίο µάλιστα ανήκει σύµφωνα µε το άρθρο 110 παρ. 1 Συντ. στον σκληρό πυρήνα των συνταγµατικών διατάξεων που δεν µπορούν να αναθεωρηθούν, είναι ενδεδειγµένη και ενόψει του ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου. Είναι βέβαια γεγονός ότι η παρ. 4 του άρθρου 39 ΣυνθΕΕ εξαιρεί την απασχόληση στη δηµόσια διοίκηση από την εφαρµογή των διατάξεων των παρ. 1 έως 3 του ίδιου άρθρου για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζοµένων. Ωστόσο η νοµολογία του ΕΚ δέχεται ότι η διάταξη αυτή αφορά τις θέσεις εργασίας που συνεπάγονται άµεση ή έµµεση συµµετοχή στην άσκηση της δηµόσιας εξουσίας και στα καθήκοντα τα οποία έχουν ως αντικείµενο τη διασφάλιση των γενικών συµφερόντων του κράτους ή των άλλων δηµόσιων οργανισµών. Αυτές οι θέσεις προϋποθέτουν την ύπαρξη ειδικής σχέσης αλληλεγγύης των κατόχων τους προς το κράτος καθώς και την αµοιβαιότητα των δικαιωµάτων και καθηκόντων που αποτελούν το θεµέλιο του δεσµού της ιθαγένειας Η νοµολογία του ΣτΕ ωστόσο ερµηνεύει διασταλτικά την έννοια του «ειδικού», αφού δέχεται ως τέτοιους και νόµους οι οποίοι παρέχουν την ευχέρεια διορισµού σε οποιαδήποτε δηµόσια θέση ή θέση νοµικού πρόσωπου δηµοσίου δικαίου ολόκληρης κατηγορίας προσώπων στερούµενων της ελληνικής υπηκοότητας βλ. σχετικά ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ Έτσι δεν αποτελεί π.χ. δηµόσια λειτουργία κατά την έννοια του άρθρου 4 παρ. 4 Συντ. η άσκηση δικηγορίας έστω και αν ο Κώδικας ικηγόρων χαρακτηρίζει τον δικηγόρο «άµισθο δηµόσιο λειτουργό». 75 Βλ. αναλυτικά ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 158, καθώς και Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ Βλ. αναλυτικά ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ

24 β. ΙΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Υποστηρίζεται στη θεωρία 77 ότι η σηµασία της διατάξεως αυτής είναι διπλή: πέραν της αρχής της αποκλειστικής προσβάσεως των Ελλήνων στις δηµόσιες λειτουργίες, για την οποία έγινε λόγος ανωτέρω, καθιερώνεται και µια ειδική πλευρά της αρχής της ισότητας, η αρχή της ίσης προσβάσεως των Ελλήνων στις δηµόσιες λειτουργίες. Κατά την ίδια θέση πρόκειται για πολιτικό δικαίωµα, συναφές µε την ιδιότητα του πολίτη. Κανείς Έλληνας πολίτης ανεξάρτητα από τον τρόπο που απέκτησε και τον χρόνο που κατέχει την ελληνική ιθαγένεια, δεν εξαιρείται εκ των προτέρων από καµιά δηµόσια λειτουργία. Η ίση πρόσβαση 78 στις δηµόσιες λειτουργίες επιβάλλει την κατάληψή τους (µέσω εκλογής, διορισµού, προαγωγής κ.λ.π.) κατά την αρχή της αξιοκρατίας. Η πρόσβαση στις δηµόσιες λειτουργίες µπορεί και πρέπει να εξαρτηθεί από τη συνδροµή «υποκειµενικών προϋποθέσεων», προσόντων δηλ. που αναφέρονται στις προσωπικές ικανότητες (γνώσεις, επιδεξιότητες, εµπειρία) και αρετές (εργατικότητα κ.α.) του υποψηφίου. Η συνδροµή των προϋποθέσεων αυτών διαπιστώνεται κατά κανόνα µε την διεξαγωγή διαγωνισµού. Από τις «αντικειµενικές προϋποθέσεις» µόνο το κατώτατο ή ανώτατο όριο ηλικίας ή η σωµατική ή πνευµατική υγεία (ικανότητα προς δικαιοπραξία) καθώς και κανόνες ασυµβίβαστου ή µη εκλόγιµου, που σχετίζονται µε την ικανοποιητική άσκηση της δηµόσιας λειτουργίας αποτελούν θεµιτές προϋποθέσεις, παρά το γεγονός ότι η συνδροµή τους δεν εξαρτάται από την θέληση και προσπάθεια του υποψηφίου. Ωστόσο υποστηρίζεται και η άποψη 79 ότι η εν λόγω συνταγµατική διάταξη καθεαυτή δεν αναφέρει τίποτε περί ισότητας και δεν είναι βέβαιο ότι 77 Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ σε συνδυασµό µε σελ επ. 78 Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ καθώς και ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 161 «Η ίση πρόσβαση στις δηµόσιες θέσεις συνεπάγεται ότι ο νοµοθέτης, όταν θεσπίζει προσόντα και προϋποθέσεις για την κατάληψή τους, δεν επιτρέπεται να προβαίνει σε διακρίσεις µε βάση τον τρόπο απόκτησης της ιθαγένειας, το φύλο, το θρήσκευµα, τις πολιτικές ή ιδεολογικές πεποιθήσεις ή άλλα κριτήρια άσχετα προς την ικανότητα του υποψηφίου ακόµα και ακραίες πολιτικές πεποιθήσεις, οι οποίες είναι δυνατόν να εκληφθούν ότι αποσκοπούν στην κατάλυση του Συντάγµατος, δεν µπορούν να θεµελιώσουν τον αποκλεισµό από καµιά δηµόσια θέση. Αντίθετα Π.. ΑΓΤΟΓΛΟΥ, ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ-ΑΤΟΜΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Β, 1991, σελ εφόσον πρόκειται για κρίσιµων για την ασφάλεια του κράτους θέσεων, αφού καθιστούν τουλάχιστον αµφίβολη την ικανοποιητική άσκηση της συγκεκριµένης δηµόσιας λειτουργίας. 79 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ

25 θα µπορούσε από µόνη της να στηρίξει παρόµοιο συµπέρασµα. Η ίση πρόσβαση στις δηµόσιες θέσεις γενικά, και όχι µόνο στις µε τη στενή έννοια του άρθρου 4 παρ. 4 Συντ. «δηµόσιες λειτουργίες» απορρέει από την αρχή της σταδιοδροµίας του καθενός κατά το λόγο της προσωπικής τους αξίας. Η τελευταία βρίσκει έρεισµα στα άρθρα 4 παρ. 1 και 5 παρ. 1 Συντ. και έµµεσα στην ίδια τη δηµοκρατική αρχή και άρα το πεδίο εφαρµογής της υπερβαίνει τα στενά όρια των κατά το άρθρο 4 παρ. 4 Συντ. δηµόσιων λειτουργιών και εκτείνεται σε ολόκληρο το δηµόσιο τοµέα. Σε ότι αφορά τη διαδικασία πλήρωσης κενών θέσεων τόσο στο δηµόσιο όσο και στον ευρύτερο δηµόσιο τοµέα, εγγυήσεις για τη διασφάλιση της ίσης πρόσβασης σ αυτές έχουν καθιερωθεί µε τις νέες παραγράφους 7 και 8 του άρθρου 103 Συντ., όπως αυτές ισχύουν µετά την αναθεώρηση του Ειδικότερα η παρ. 7 θεσµοθετεί το διαγωνισµό και την επιλογή µε προκαθορισµένα και αντικειµενικά κριτήρια («µόρια») ως µοναδικούς τρόπους πρόσληψης, ενώ παράλληλα κατοχυρώνει τον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής ( τέτοια αρχή αποτελεί το Ανώτατο Συµβούλιο Επιλογής Προσωπικού). Οι προβλεπόµενοι στην παρ. 7 τρόποι πρόσληψης θα µπορούσαν να θεωρηθούν ότι ισχύουν αναλογικά και για την πρόσληψη προσωπικού µε σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου, σύµφωνα µε την παρ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΕΥΣΗ Στην ισότητα υποχρεώσεων αναφέρεται η σχετική µε τη στράτευση συνταγµατική ρύθµιση 81. Σύµφωνα µε το άρθρο 4 παρ. 6 του Συντ. «Κάθε Έλληνας που µπορεί να φέρει όπλα είναι υποχρεωµένος να συντελεί στην άµυνα της Πατρίδας, σύµφωνα µε τους ορισµούς των νόµων. Η στρατιωτική υποχρέωση αποτελεί εκπλήρωση του «χρέους εθνικής αλληλεγγύης», την 80 ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΟΣ III), 2004, σελ. 121, βλ. και ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ, ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, 2002, σελ. 148, που παραπέµπει σε άποψη σύµφωνα µε την οποία θα µπορούσε να γίνει λόγος για «λειτουργικό» (εφόσον η άσκησή του είναι υποχρεωτική) «δικαίωµα», αφού η εκπλήρωσή των στρατιωτικών υποχρεώσεων αποτελεί προϋπόθεση διορισµού στο δηµόσιο και αντίστροφα η στέρηση των πολιτικών δικαιωµάτων συνεπιφέρει για τον καταδικασθέντα στέρηση κάθε βαθµού στον στρατό.

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου. Ενότητα 8 η : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αρχή της ισότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου. Ενότητα 8 η : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8 η : Αρχή της ισότητας Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η : ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Θέµα: Η αρχή της ανθρώπινης αξίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ. ΓΡΙΒΑ. ιδάσκων Καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Θέµα: Η αρχή της ανθρώπινης αξίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ. ΓΡΙΒΑ. ιδάσκων Καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Θέµα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ,2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ Ι ΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ

ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ Ι ΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ 22παρ.1 23παρ.2 και25παρ.2σ ΛΟΓΙΚΗ ΕΡΝΗΝΕΙΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μερικές σκέψεις πάνω στην αρχή της ισότητας µε αφορµή την Α.Π. 668/2003 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ

Μερικές σκέψεις πάνω στην αρχή της ισότητας µε αφορµή την Α.Π. 668/2003 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Μερικές σκέψεις πάνω στην αρχή της ισότητας µε αφορµή την Α.Π. 668/2003 Αθήνα, 5 1 2004 Υπό : Ευσταθίας Αγγελοπούλου Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Για την αρχή της ισότητας έχουν γραφεί εκατοντάδες κυριολεκτικά σελίδες,

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1 Περιεχόμενα Τεκμήριο νομιμότητας... 2 Διοικητικός καταναγκασμός... 2 Παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας... 2 Σύνθετη διοικητική ενέργεια:... 3 Αρχή της νομιμότητας της διοίκησης.... 3 Αρχή της υπεροχής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν.

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη Επ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών, Δικηγόρος Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νοµικών Θεµάτων 26.4.2012 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ (0046/2012) Αφορά: Αιτιολογηµένη γνώµη του γερµανικού Οµοσπονδιακού Συµβουλίου (Bundesrat) σχετικά µε την πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων P6_TA(2006)0108 Νοµικά επαγγέλµατα Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου --------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο εργασία 1η σχεδιαγραµµα 1)εισαγωγή:έννοια γενικών συνταγµατικών αρχών 2)ειδικότερα, η απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος α)έννοια β)καθιέρωση της αρχής γ)εκταση εφαρµογής και σχέση α.25παρ3σ και 281 ΑΚ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη Α) Η αρχή της ισότητας στο ελληνικό Σύνταγμα i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Το Σύνταγμα της Ελλάδος του 1975 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγµατος( Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας) Σχολιασµός Αποφ. 40/1998 Α.Π

Θέµα εργασίας : Άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγµατος( Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας) Σχολιασµός Αποφ. 40/1998 Α.Π Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης Ελευθερία, ασφάλεια και δικαιοσύνη Θεµελιώδη δικαιώµατα και καταπολέµηση των διακρίσεων ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγή Ιστορικό Οι αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8 η : Συνταγματική αρχή της ισότητας (γενικό μέρος) Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 13 Μαρτίου 2007 Αρ. Πρωτ.: Χειριστές: Καλλιόπη Λυκοβαρδή Τηλ Έλενα Μάρκου Τηλ

Αθήνα, 13 Μαρτίου 2007 Αρ. Πρωτ.: Χειριστές: Καλλιόπη Λυκοβαρδή Τηλ Έλενα Μάρκου Τηλ Αθήνα, 13 Μαρτίου 2007 Αρ. Πρωτ.:18978.05.2.3 Χειριστές: Καλλιόπη Λυκοβαρδή Τηλ. 210-72.89.619 Έλενα Μάρκου Τηλ. 210 72.89.807 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ Γεν. /νση ιοικητικής Υποστήριξης /νση ιοίκησης και Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΘΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΘΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ERA Ακαδημία Ευρωπαϊκού Δικαίου Οκτώβριος 2013 Θεσσαλονίκη Δρ. Πάνος Καποτάς University of Portsmouth Επισκόπηση Εισήγησης Μέρος Α Ορισμοί Θεωρητικό υπόβαθρο Τυπολογία

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 ΠΕ ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ...4 ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΞΩ ΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ:...5 ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΚΑΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΒΑΤΩΝ...5 ΦΟΡΕΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός 2176/2004 ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ. Διοικητική πράξη - Ανάκληση - Αρχή του κράτους δικαίου - Αρχή της

Αριθμός 2176/2004 ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ. Διοικητική πράξη - Ανάκληση - Αρχή του κράτους δικαίου - Αρχή της Αριθμός 2176/2004 ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Περίληψη Διοικητική πράξη - Ανάκληση - Αρχή του κράτους δικαίου - Αρχή της νομιμότητας - Αρχή της χρηστής διοίκησης - Αρχή της ασφάλειας του δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 49 Β ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ  ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα 1986L0378 EL 09.03.1997 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα B Ο ΗΓΙΑΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 24ης Ιουλίου 1986 για την εφαρµογή της αρχής της ίσης µεταχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ ΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ ΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ Μ ΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ. Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία. Δικαστήρια

ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ. Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία. Δικαστήρια ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία Δικαστήρια Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μια συνταγματική δημοκρατία βασισμένη στις αρχές της νομιμότητας, της ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συνηµµένο και Παραρτήµατα

Συνηµµένο και Παραρτήµατα Συνηµµένο και Παραρτήµατα Α. Το παράπονο αυτό, καταγγελία, στρέφεται εναντίον νοµοθετικής πράξης της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής ηµοκρατίας, η οποία παραβιάζει ή και δεν συνάδει µε το γράµµα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 24-12-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/24-12-2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 27-02-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/27-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος, στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νοµικών Θεµάτων 15.6.2011 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ (49/2011) Θέµα: Αιτιολογηµένη γνώµη της Γερουσίας της Ιταλικής ηµοκρατίας σχετικά µε την πρόταση κανονισµού του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή.

ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή. ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ ΕMAIL:s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας. ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6]

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας. ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΒΟΛΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΚΝΙΚΟΥ ΕΠΙ ΟΜΑΤΟΣ, ΣΕ ΑΛΛΟ ΑΠΕΣ * ΠΟΛΥΤΕΚΝΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ, ΤΕΚΝΩΝ ΕΧΟΝΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 1: Κράτος Δικαίου 1

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 1: Κράτος Δικαίου 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Κράτος Δικαίου 1 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (Σχηµατισµός Ολοµελείας) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (Σχηµατισµός Ολοµελείας) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (Σχηµατισµός Ολοµελείας) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ 1. Της Οµοσπονδίας ικαστικών Υπαλλήλων Ελλάδος, ν.π.ι.δ. που εκπροσωπείται νοµίµως και εδρεύει στην Αθήνα. 2. Του Λ. Χ. του Χρήστου,

Διαβάστε περισσότερα

Εισοδήµατος κατά τη διάρκεια του γάµου τους οι σύζυγοι έχουν υποχρέωση να

Εισοδήµατος κατά τη διάρκεια του γάµου τους οι σύζυγοι έχουν υποχρέωση να Αθήνα, 31 Αυγούστου 2011 Αριθ. Πρωτ. Φ.1000.2 / 22700/2011 Υπουργείο Οικονοµικών Υπόψη Υπουργού Κυρίου Ευάγγελου Βενιζέλου Καρ. Σερβίας 10 10562 Αθήνα Θέµα: Υποβολή προτάσεων για την αναµόρφωση των διατάξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΤΡΙΤΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Σε περίπτωση απόλυσης εργαζόµενης µε απόφαση του ιοικητικού Συµβουλίου του Συνεταιρισµού όπου εργαζόταν, λόγω οικονοµικών δυσχερειών,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ &ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ &ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ &ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ Θέμα: Δυνατότητα ψήφου των εκπροσώπων των ΔΕ νοσηλευτών στη Νοσηλευτική Επιτροπή Ι. Τεθέντα υπόψη μου στοιχεία ιστορικού. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ 1 Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/22-5-2013 ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ Θέµα: «Καθολικότητα ισχύος των όρων της ισχύουσας από 14-5-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 15.6.2011 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ (50/2011) Θέμα: Αιτιολογημένη γνώμη της Γερουσίας της Ιταλικής Δημοκρατίας όσον αφορά την πρόταση κανονισμού του

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΕ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΙΑΤΑΓΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΜΟΝΗΣ ΑΛΛΟ ΑΠΩΝ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΕ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΙΑΤΑΓΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΜΟΝΗΣ ΑΛΛΟ ΑΠΩΝ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΕ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΙΑΤΑΓΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΜΟΝΗΣ ΑΛΛΟ ΑΠΩΝ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Επιµέλεια εγγράφου: Χάρης Σιµόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΙΣΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΙΣΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1920

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΙΣΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΙΣΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1920 1 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΙΣΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΙΣΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1920 Παρατηρήσεις και προτάσεις επί του ΣχΝ «Ενσωμάτωση της Οδηγίας 2000/43/ΕΚ περί εφαρμογής της αρχής της ίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ AΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ AΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΤΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ AΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΤΟΥΣ 2003-2004 Υπεύθυνος Καθηγητής: Ανδρέας ηµητρόπουλος Μάθηµα: Συνταγµατικό ίκαιο ΘΕΜΑ Σχολιασµός απόφασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα συνταγµατικά δικαιώµατα εφαρµόζονται ως προς την αµυντική τους διάσταση σε κάθε έννοµη σχέση που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Εφαρµογές ηµοσίου δικαίου

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Εφαρµογές ηµοσίου δικαίου ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: Εφαρµογές ηµοσίου δικαίου «Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΟ ΦΥΛΩΝ» ΕΠΩΝΥΜΟ: ΦΙΛΙΑ ΟΝΟΜΑ: ΣΤΑΜΑΤΙΑ Α.Μ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Ομοσπονδίες δύναμης ΓΣΕΕ

Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Ομοσπονδίες δύναμης ΓΣΕΕ Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/22-5-2013 ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Ομοσπονδίες δύναμης ΓΣΕΕ Θέμα: «Καθολικότητα ισχύος των όρων της ισχύουσας από 14-5-2013

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Η γνωμοδοτική διαδικασία και η αιτιολογία της διοικητικής πράξης - 2 ο μέρος Περιεχόμενο και τύπος διοικητικής πράξης

Διοικητικό Δίκαιο. Η γνωμοδοτική διαδικασία και η αιτιολογία της διοικητικής πράξης - 2 ο μέρος Περιεχόμενο και τύπος διοικητικής πράξης Η γνωμοδοτική διαδικασία και η αιτιολογία της διοικητικής πράξης - 2 ο μέρος Περιεχόμενο και τύπος διοικητικής πράξης Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 9 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος... VII Συντομογραφίες...XXI Εισαγωγή Ι. Η έννοια του δικαίου... 1 1. Ορισμός του κανόνα δικαίου... 1 2. Τα χαρακτηριστικά του κανόνα δικαίου... 2 II. Η διαίρεση του δικαίου...

Διαβάστε περισσότερα

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών.

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών. ιεύθυνση Γραµµατείας Αθήνα, 17.05.2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3409 Προς Αρχή ιασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών (Α ΑΕ) Ιερού Λόχου 3, Μαρούσι 151 24, Αθήνα Email: kanonismos@adae.gr. ΘΕΜΑ: Παρατηρήσεις της

Διαβάστε περισσότερα