Παθολογική Κλινική Πνευμονολογικό Τμήμα Διευθυντής: Καθηγητής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παθολογική Κλινική Πνευμονολογικό Τμήμα Διευθυντής: Καθηγητής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Παθολογική Κλινική Πνευμονολογικό Τμήμα Διευθυντής: Καθηγητής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος Η ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΑΡΤΟΠΟΙΕΙΑ ΚΑΙ Η ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΤΩΝ ΣΤΟ ΑΛΕΥΡΙ Δημήτριος Κ. Πατούχας Ειδικός Ιατρός Εργασίας Διδακτορική Διατριβή Πάτρα 2009

2 2

3 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Πνευμονολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Επιβλέπων Καθηγητής 2. Παναγιώτης Γκούμας, Καθηγητής Ω.Ρ.Λ Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής 3. Νικόλαος Ζούμπος, Καθηγητής Αιματολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Πνευμονολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Επιβλέπων Καθηγητής 2. Παναγιώτης Γκούμας, Καθηγητής Ω.Ρ.Λ Πανεπιστημίου Πατρών, Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 3. Νικόλαος Ζούμπος, Καθηγητής Αιματολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 4. Βασιλική Νικολοπούλου, Καθηγήτρια Παθολογίας Γαστρεντερολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 5. Χαράλαμπος Καλόφωνος, Καθηγητής Παθολογίας Ογκολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 6. Ευστράτιος Κωλέτσης, Λέκτορας Θωρακοχειρουργικής Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 7. Νικόλαος Μαστρονικολής, Λέκτορας Ω.Ρ.Λ. Πανεπιστημίου Πατρών, Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 3

4 4

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η πραγματοποίηση της μελέτης ολοκληρώθηκε στο πνευμονολογικό τμήμα της παθολογικής κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών. Το δάσκαλό μου, καθηγητή πνευμονολογίας, Κωνσταντίνο Σπυρόπουλο, που μου ανέθεσε την εκπόνηση της Διδακτορικής αυτής διατριβής, ευχαριστώ πολύ, αισθανόμενος βαθύ σεβασμό και ευγνωμοσύνη. Ευχαριστώ όλα τα μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής. Ευχαριστώ θερμά τους φίλους και συνεργάτες Καρκούλια Κυριάκο και Ευφραιμίδη Γεώργιο, πνευμονολόγους, την φίλη και συνεργάτη Αλαχιώτη Σοφία, δερματολόγο,και τον φίλο και συνεργάτη Βροντάκη Κωνσταντίνο, ειδικό ιατρό εργασίας. 5

6 6

7 Στην οικογένειά μου με απεριόριστο σεβασμό 7

8 8

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός της μελέτης ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ... Ελληνικά αρτοποιεία-αρτοποιός... Κατηγοριοποίηση των επιχειρήσεων με βάση την δραστηριότητα τους και το είδος των προϊόντων που παράγουν Παραγωγική διαδικασία Κατηγορίες άρτου και προϊόντων αρτοποιίας Σχετική νομοθεσία Σκόνη αλευριού... Αναγνώριση Φυσικές και βιοχημικές ιδιότητες Μέγεθος σωματιδίων Επιδράσεις στον άνθρωπο Αναπνευστικά συμπτώματα σχετικά με την εργασία... Ορισμός Επιπολασμός αναπνευστικών συμπτωμάτων σχετικών με την εργασία σε αρτοποιούς 28 Ανοσολογική ευαισθητοποίηση... Μεθοδολογία δερματικής δοκιμασίας δια νυγμού (skin prick test) Επιπολασμός ανοσολογικής ευαισθητοποίησης στην διεθνή βιβλιογραφία Αναπνευστική λειτουργία εργαζομένων σε αρτοποιεία... Αναπνευστικές παθήσεις Επιπολασμός αποφρακτικής νόσου μεταξύ εργαζομένων σε αρτοποιεία Έλεγχος περιβάλλοντος... Επίπεδα σκόνης Φάση δειγματοληψίας Φάση ανάλυσης δείγματος Πρόληψη... Τεχνική πρόληψη Ιατρική πρόληψη ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ... Υλικό και μέθοδος Στατιστική ανάλυση Αποτελέσματα Συζήτηση ΠΕΡΙΛΗΨΗ ABSTRACT ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ

10 10

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αναπνευστικές παθήσεις στους εργαζόμενους σε αρτοποιεία αποτελεί μια από τις σοβαρότερες εκδηλώσεις της επαγγελματικής αλλεργίας που συνήθως προκαλείται από την ανοσοποιητική ευαισθητοποίηση στη σκόνη αλευριού, με επακόλουθο τις αλλεργικές αντιδράσεις στους αεραγωγούς.(1) και σημαντική επιρροή στην αναπνευστική λειτουργία. Ο συνηθέστερος τύπος αυτής της αλλεργίας είναι το επαγγελματικό άσθμα των αρτοποιών, με την επίπτωση του να κυμαίνεται στην Σουηδία 0.8 περιπτώσεις ανά 1000 άτομα για το διάστημα (2) και στην Φινλανδία 4 περιπτώσεις ανά 1000 άτομα για τον χρόνο 1990(3). Στην Γαλλία μια μελέτη καταγραφής των ε- παγγελματικών ασθενειών που πραγματοποιήθηκε το 1996 αποκάλυψε ότι η αντίστοιχη επίπτωση ήταν 130 περιπτώσεις ανά εκατομμύριο εργαζομένων το χρόνο, μεγαλύτερη από τις αντίστοιχες επιπτώσεις των υπολοίπων επαγγελμάτων στην ίδια χώρα.(4). Λιγότερο σοβαρός τύπος αλλεργίας των αρτοποιών, αλλά όχι αμελητέος, είναι η ρινίτιδα (με συχνό φτάρνισμα, ρινική παρεμπόδιση και ρινική καταρροή) που συνήθως προηγείται του άσθματος,με την επίπτωση σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Σουηδία να είναι 30 περιπτώσεις ανά 1000 άτομα τον χρόνο (10 περιπτώσεις για την ομάδα ελέγχου), ενώ η επιπεφυκίτιδα (με τρίψιμο και κόκκινα δακρυσμένα μάτια),ο βήχας και η δύσπνοια αποτελούν συχνά συμπτώματα που σχετίζονται με την εργασία μεταξύ των αρτοποιών.(5) Ο κοινωνικός και οικονομικός αντίκτυπος των αλλεργικών αντιδράσεων στους αρτοποιούς που προκαλείται από παράγοντες στην εργασία δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί. Σε ατομικό επίπεδο, η ρινίτιδα και το άσθμα, που προκαλούνται από την σκόνη αλευριού, είναι συχνά αρκετά σοβαρά για να προκαλέσουν αξιοσημείωτη ενόχληση, στενοχώρια και ακόμη και εγκατάλειψη του επαγγέλματος(6). Σε μια αξιολόγηση στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ ασθενών με διαγνωσμένο άσθμα αποδείχτηκε ότι τα άτομα με επαγγελματικό άσθμα είχαν μεγαλύτερη δυσκολία στην ανεύρεση καινούργιας εργασίας, μεγαλύτερες απώλειες στα έσοδα και ήταν λιγότερο πιθανό να εργάζονται στην παρούσα φάση, σε σύγκριση με εκείνους που είχαν άσθμα μη σχετικό με την εργασία(7). Παρόμοια αποτελέσματα αναφέρθηκαν και σε μια γαλλική μελέτη(8). 11

12 Μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας έδειξαν ότι σημαντικό ρόλο στην επιρροή της αναπνευστικής λειτουργίας των αρτοποιών (αναπνευστικά συμπτώματα σχετικά με την εργασία, και αναπνευστικές παθήσεις) παίζει η ανοσολογική ευαισθητοποίηση των αρτοποιών στην σκόνη αλευριού.(διαγνωσμένη κατά κύριο λόγο με την δερματική δοκιμασία δια νυγμού- skin prick test).(1) Η πρώτη επιστημονική περιγραφή των αναπνευστικών παθήσεων των αρτοποιών δόθηκε από τον Ramazzini, τον πατέρα της Ιατρικής της Εργασίας, το 1700, στο έργο του De Morbis Artificium Diatriba.(9) Η γερμανική νομοθεσία περί των αρτοποιείων στα τέλη του 1890 επηρεάστηκε από τα συγγράμματα των Marx και Bebel με αντικείμενο την οδύνη των αρτοποιών, ενώ μέχρι την έναρξη του 20 ου αιώνα οι πραγματικές αιτίες των παθήσεων αυτών ήταν άγνωστες Οι άμεσες δερματικές αντιδράσεις από τα συστατικά του σιταριού σε έναν αρτοποιό με άσθμα αποδείχθηκε για πρώτη φορά το 1909, αλλά δεν ήταν πριν από το 1929 που ο Besche(10) παρουσίασε την άποψη ότι το άσθμα των αρτοποιών είναι μια αλλεργική πάθηση. Ένα εγχειρίδιο για τις επαγγελματικές παθήσεις που δημοσιεύθηκε το 1918 από τους Kober και Hanson συνιστά την προσοχή στους αρτοποιούς με ευαισθησία στο αλεύρι. Η πρώτη συστηματική ανακάλυψη στο επάγγελμα των αρτοποιών έγινε από τον Baagoe το 1933, και από εκείνη την στιγμή, αρκετές επιδημιολογικές μελέτες έ- χουν πραγματοποιηθεί εκτιμώντας τον επιπολασμό και την επίπτωση της αλλεργίας των αρτοποιών προσπαθώντας να αποκαλύψουν τους καθοριστικούς παράγοντες αυτής της επαγγελματικής πάθησης.(11) Στην βιβλιογραφία που αναφέρεται στην χώρα μας δεν υπάρχει ανάλογη μελέτη που να ασχολείται με την αναπνευστική λειτουργία των εργαζομένων στα αρτοποιεία και το ρόλο της ευαισθητοποίησης αυτών στη σκόνη αλευριού. Η πρώτη νομοθετική ρύθμιση που αφορά το άσθμα και τις αναπνευστικές παθήσεις, που οφείλεται στην ζύμωση του αλεύρου, στη χώρα μας δημοσιεύθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1979, στην εφημερίδα της κυβερνήσεως, στον αριθμό φύλλου 132 (άρθρο 40 του Ι.Κ.Α.)για την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών. Με βάση το συγκεκριμένο άρθρο, η διάγνωση του άσθματος επιβεβαιώνεται με την μέθοδο της πληθυσμογραφίας, της εργοσπιρομετρίας και των δερματικών αντιδράσεων, χωρίς να γίνεται αναφορά στον ελάχιστο χρόνο απασχολήσεως και στο μέγιστο χρόνο από το χρονικό σημείο της διακοπής της απασχολήσεως στην παραγωγική διαδικασία του 12

13 αλεύρου. Από τότε δεν έγινε καμία αναθεώρηση, συμπλήρωση ή τροποποίηση αυτού.(12) Το 2005 παρουσιάστηκε από τον Αλεξόπουλο και τους συνεργάτες ο αριθμός των επαγγελματικών ασθενειών που αναγνωρίστηκαν από το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Ι.ΚΑ.), μεταξύ των οποίων υπήρχε και μια περίπτωση άσθματος ατόμου που εργαζόταν στην παραγωγή ζύμης και γλυκισμάτων.(13) Σκοπός της μελέτης Η μελέτη μας είχε διττό στόχο. Ο πρώτος αφορά την μελέτη της αναπνευστικής λειτουργίας (αναπνευστικών συμπτωμάτων σχετικών με την εργασία και λειτουργικός έλεγχο της αναπνοής) των εργαζομένων σε αρτοποιεία της περιοχής της πόλης των Πατρών. Ο δεύτερος αφορά την μελέτη της ευαισθητοποίησης των εργαζομένων αυτών στην σκόνη αλευριού και την επίδραση αυτής στην αναπνευστική τους λειτουργία. 13

14 14

15 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 15

16 16

17 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΡΤΟΠΟΙΕΙΑ ΑΡΤΟΠΟΙΟΣ Αρτοποιός είναι ο εργαζόμενος που έχει σκοπό την παρασκευή του άρτου και των προϊόντων αρτοποιίας, χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη το αλεύρι. Τα παραπάνω προϊόντα παρασκευάζονται από την ανάμειξη πρώτων υλών και συστατικών για την δημιουργία ζύμης (ζυμάρι), η οποία ψήνεται με παραδοσιακές τεχνικές σε φούρνο ή με σύγχρονες τεχνικές (σε ηλεκτρικό κλίβανο). Εκτός από το αλεύρι, υλικά που χρησιμοποιούνται είναι η μαγιά, το νερό, το αλάτι και η ζάχαρη. Το αλεύρι που χρησιμοποιείται είναι κυρίως από σιτάρι. Χρησιμοποιείται επίσης και αλεύρι άλλου δημητριακού ή μείγμα αλεύρων άλλων δημητριακών, οπότε ο παραγόμενος άρτος θα φέρει την ονομασία των δημητριακών αυτών, π.χ. άρτος αραβοσίτου, άρτος σίτου μετά σικάλεως, χωριάτικο. Κατηγοριοποίηση των επιχειρήσεων με βάση την δραστηριότητα τους και το είδος των προϊόντων που παράγουν: Οι σχετικές επιχειρήσεις ταξινομούνται σύμφωνα με τον Ε.Φ.Ε.Τ 2002 (Οδηγός υγιεινής για τα αρτοποιεία)(14)στην χώρα μας ως εξής: Κατηγορία 1 Επιχειρήσεις που είτε προμηθεύονται, παραλαμβάνουν, αποθηκεύουν, προετοιμάζουν, επεξεργάζονται και διαθέτουν εντός της επιχείρησης, είτε συσκευάζουν, μεταφέρουν και διαθέτουν εκτός της επιχείρησης άρτο και αρτοσκευάσματα. Κατηγορία 2 Επιχειρήσεις που προμηθεύονται, παραλαμβάνουν, αποθηκεύουν, προετοιμάζουν, επεξεργάζονται και διαθέτουν εντός της επιχείρησης, είτε συσκευάζουν, μεταφέρουν και διαθέτουν εκτός της επιχείρησης άρτο, αρτοσκευάσματα και ειδικά αρτοσκευάσματα-σφολιατοειδή Κατηγορία 3 Επιχειρήσεις που διαθέτουν μόνο άρτο και προϊόντα αρτοποιίας εντός της ε- πιχείρησης (πρατήρια άρτου, καταστήματα τροφίμων που διαθέτουν άρτο και προϊόντα αρτοποιίας).(οδηγός υγιεινής για τα αρτοποιεία, ΕΦΕΤ 2002(14) 17

18 Στην Ελλάδα η βιοτεχνική αρτοποιία συνήθως απαρτίζεται από μικρές μονάδες παραγωγής διάσπαρτες σε όλη την χώρα, που καλύπτουν η κάθε μία τις ανάγκες σε ψωμί ή αρτοσκευάσματα μιας γειτονιάς, έχουν μια μέση παραγωγική δυναμικότητα, που δεν υπερβαίνει τους 5 τόνους το 24ωρο, και απασχολούν 1-10 άτομα. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι βιοτεχνικές μονάδες ανέρχονται σε περίπου σε όλη την χώρα και απασχολούν περίπου εργαζόμενους, σε αντίθεση με τις βιομηχανικές μονάδες που δεν ξεπερνούν τις λίγες δεκάδες. Από τα 7000 αρτοποιεία που εξαπλώνονται σε όλη την χώρα τα μισά περίπου βρίσκονται στην Αττική.(15) Με βάση την συντεχνία των αρτοποιείων της Πάτρας, ο αριθμός των παραδοσιακών αρτοποιείων στην ευρύτερη περιοχή ήταν περίπου 150, με τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολείται σε αυτά να κυμαίνεται μεταξύ 300 με 450 άτομα. Από το σύνολο των ατόμων αυτών οι μισοί περίπου ασχολούνται με την παραγωγή του άρτου (περίπου 200 άτομα ) και οι υπόλοιποι αποκλειστικά με την πώληση αυτού. Συνήθως το μέγεθος των παραδοσιακών αρτοποιείων κυμαίνεται μεταξύ 100m 2 με 150m 2, από τα οποία τα 90 με 100 m 2 αποτελούν το σημείο παραγωγής του άρτου, με το ζυμωτήριο, τον αναδευτήρα, την μηχανή πλάσεως, τον κλίβανο και το φούρνο ψησίματος, ενώ το υπόλοιπο τμήμα του αρτοποιείου, το οποίο χωρίζεται από τον χώρο παραγωγής, αποτελεί το σημείο πώλησης του άρτου. Στα παραδοσιακά αρτοποιεία οι περισσότερες εργασίες είναι χειρωνακτικές, σε αντίθεση με τα βιομηχανικά αρτοποιεία, όπου οι μηχανές επιτελούν το κύριο έργο και στα οποία δεν γίνεται η πώληση του άρτου. Παραγωγική διαδικασία Ο χώρος στον οποίο γίνεται η παραγωγή του άρτου είναι περίπου 100m 2, ενώ η πώληση γίνεται σε γειτνιάζοντα χώρο, μεγέθους περίπου 50m 2 (εικόνα 1). Ο αριθμός των εργαζομένων που ασχολούνται με την παραγωγή του άρτου είναι περίπου 1-2 άτομα, ενώ ο αντίστοιχος αριθμός των πωλητών είναι 2-4 άτομα. Η διαδικασία παραγωγής περιλαμβάνει τα παρακάτω στάδια. Ο αρτοποιός μεταφέρει με τα χέρια το σάκο αλευριού από την αποθήκη, και τον αδειάζει στο ζυμωτήριο (μηχάνημα που αναδεύει το αλεύρι, το νερό και τη μαγιά) (εικόνα 2) για διάστημα περίπου 10 λεπτών. 18

19 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΑΡΤΟΠΟΙΕΙΟΥ πάγκος νεροχύτης Μηχανή πλάσεως ζυμωτήριο τελάρο ζυμοκοπτικό αποθήκη φούρνος προθάλαμος Παραγωγή είσοδος ράφια ράφια ράφια πάγκος Πώληση άρτου πάγκος ράφια είσοδος Εικόνα 1. Κάτοψη παραδοσιακού αρτοποιείου Εικόνα 2. Ζυμωτήριο Στην συνέχεια τοποθετεί τη ζύμη που δημιουργήθηκε με τα χέρια στο ζυγοκοπτικό μηχάνημα (για τον τεμαχισμό της ζύμης σε μεγέθη από 60 γραμ. μέχρι 2,5 κιλά)(εικόνα 3). 19

20 Εικόνα 3. Zυγοκοπτικό μηχάνημα και αναβατόριο Ακολουθεί η έξοδος της ζύμης επάνω στη μεταφορική ταινία (αναβατόριο) (εικόνα 3) που γειτνιάζει στο ζυγοκοπτικό μηχάνημα και κάθε κομμάτι πέφτει στον πάγκο εργασίας (ξύλινης συνήθως κατασκευής) (εικόνα 4), όπου έχει τοποθετηθεί αλεύρι για την αποφυγή συγκόλλησης. Τα σημεία απελευθέρωσης της σκόνης αλευριού αποτελούν το άδειασμα του αλευριού μέσα στο ζυμωτήριο και κατά την τοποθέτηση αλευριού στον πάγκο εργασίας. Εικόνα 4. Πάγκος εργασίας Εν συνεχεία το κάθε κομμάτι της ζύμης τοποθετείται από τον εργαζόμενο στην μηχανή πλάσεως,(εικόνα 5) από την οποία βγαίνουν τα κομμάτια σε συγκεκριμένο κυλινδρικό σχήμα και τοποθετούνται από τον εργαζόμενο πάνω σε τελάρο, (εικόνα 6)το οποίο μεταφέρεται και τοποθετείται στον προθάλαμο (έξοδος ατμού). 20

21 Εικόνα 5. Μηχανή πλάσεως Εικόνα 6. Τελάρο τοποθέτησης άρτου Εικόνα 7. Προθάλαμος (εικόνα 7).Μετά την παραμονή του τελάρου για 1 με 1 ½ ώρα στον προθάλαμο, ο εργαζόμενος το τοποθετεί στο φούρνο, που γειτνιάζει με τον προθάλαμο, όπου ψήνεται στους 190 βαθμούς C για 40 λεπτά περίπου για να είναι έτοιμο προς πώληση. Τέλος, μεταφέρεται σε μεταλλικά κιβώτια στο παρακείμενο σημείο πώλησης για την αγορά του από τον καταναλωτή. 21

22 Κατηγορίες άρτου και προϊόντων αρτοποιίας 1. Άρτος (χωρίς άλλη ένδειξη) Προϊόν που παρασκευάζεται με ψήσιμο, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, σε ειδικούς κλιβάνους μάζας, η οποία αποτελείται από αλεύρι σιταριού, νερό, ζύμη και μικρή ποσότητα αλατιού. Αν για την παρασκευή άρτου έχει χρησιμοποιηθεί αλεύρι άλλου δημητριακού ή μείγμα αλεύρων άλλων δημητριακών, ο άρτος θα φέρει την ονομασία των δημητριακών αυτών, π.χ άρτος αραβοσίτου, άρτος σίτου μετά σικάλεως κ.τ.λ. (σύμφωνα με την Υ.Δ Αιβ/8577/83( ΦΕΚ 526/τ.β/ ) και τον Κ.Τ.Π. 2. Αρτοσκευάσματα α) Απλά αρτοσκευάσματα είναι τα προϊόντα αρτοποιίας, που δεν περιέχουν πρόσθετες ύλες (κυρίως λιπαρές και φυσικές γλυκαντικές ή περιέχουν τέτοιες σε μικρές ποσότητες), ώστε να είναι δυνατόν να αντικαταστήσουν τον άρτο, ό- πως τα κοινά κουλούρια, τα παξιμάδια, οι φρυγανιές, οι λαγάνες, τα κριτσίνια, ο διπυρίτης άρτος (γαλέτα), τα εφτάζυμα, κ.τ.λ β) Αρτοσκευάσματα ζαχαροπλαστικής είναι τα προϊόντα αρτοποιίας που περιέχουν απαραίτητα πρόσθετες ύλες, κυρίως λιπαρές και φυσικές γλυκαντικές σε ποσοστό τουλάχιστον 10% για κάθε μια από αυτές, εξ αιτίας των οποίων α- ποκτούν χαρακτηριστική οσμή και γεύση και επομένως δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αντικατάσταση του άρτου-αρτοπαρασκευασμάτων, όπως είναι τα κουλουράκια ή παξιμάδια βανίλιας, μαστίχας, γλυκάνισου, σμυρναίικα, μουστοκούλουρα, κ.τλ 3. Ειδικά αρτοσκευάσματα Άλλα σκευάσματα, που μπορούν να παρασκευάζονται στα αρτοποιεία, είναι αυτά που έχουν ως βάση το αλεύρι και άλλες βρώσιμες ύλες, όπως είναι τα διάφορα είδη πιτών (τυρόπιτες, σπανακόπιτες, μπουγάτσες, κρουασάν με γέμιση κ.α), τα μελομακάρονα, οι κουραμπιέδες, τα βουτήματα, τα τσουρέκια κ.α. Σχετική νομοθεσία Οι παρακάτω νομοθετικές διατάξεις ισχύουν για τα αρτοποιεία στη χώρα μας: 22

23 1. Προεδρικό διάταγμα 15/ ( ΦΕΚ 309/ Α ) Περί των όρων ιδρύσεως και λειτουργίας εργοστασίων αρτοποιίας και αρτοποιείων γενικά) 2. Υπουργική απόφαση Αιβ/8577/1983( ΦΕΚ 526/ Β ) Υγειονομικός έλεγχος α- δειών ιδρύσεως και λειτουργίας των εγκαταστάσεων υγειονομικού ενδιαφέροντος καθώς και των γενικών ειδικών όρων ιδρύσεως και λειτουργίας των εργαστηρίων και καταστημάτων τροφίμων ή / και ποτών.(άρθρο 43, που αφορά καταστήματα τροφίμων, που καταναλώνονται σε χώρους έξω από εκείνους διαθέσεως τους, άρθρο 49, που αφορά πλανόδιους και στάσιμους μικροπωλητές και άρθρο 50, για αρτοποιεία και πρατήρια άρτου.) 3. Αγορανομική διάταξη 14/21 Μαρτίου/ 11 Μάιου 1989( ΦΕΚ 343/Β ) άρθρα 118 έως 134 σχετικά με τα αρτοποιεία-πρατήρια άρτου, άρτου-ψωμιού, αρτοσκευάσματα-λοιπά προϊόντα αρτοποιίας. 4. Ν 2065/ άρθρο 65( ΦΕΚ 113/ Α ) Τροποποίηση και συμπλήρωση της αρτοποιητικής νομοθεσίας 5. Προεδρικό διάταγμα 369/ ( ΦΕΚ 186/Α ) καθορισμός διαδικασίας και δικαιολογητικών έκδοσης αδειών ίδρυσης και λειτουργίας αρτοποιείων, πρατήριων άρτου, αμιγώς κλιβάνων έψησης και κουλουροποιίας και πώλησης άρτου, αρτοπαρασκευασμάτων και αρτοσκευασμάτων από ζαχαροπλαστεία, γαλακτοκομεία και κάθε είδους μικτά καταστήματα πώλησης ειδών διατροφής και ζαχαρωδών προϊόντων 6. Αγορανομική διάταξη 22/31 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1993(ΦΕΚ 2 Β ). Διακίνηση, διάθεση, ορισμός και βάση άρτου, αρτοπαρασκευασμάτων και αρτοπαρασκευασμάτων. Κατάργηση διατίμησης 7. Υπουργική απόφαση 390/ (ΦΕΚ 70/Β ) Καθορισμός εμβαδού χώρων αρτοποιείων 8. Υπουργική απόφαση Κ1-2113/ (ΦΕΚ 786/Β ) Ρύθμιση υπαιθρίου (στάσιμου και πλανοδίου) 9. Ν 2323/ ( ΦΕΚ 145/Α ) Υπαίθριο εμπόριο 10. Αγορανομική διάταξη 16/Α2-4419/17-31 Δεκεμβρίου 1998(ΦΕΚ 1314/Β ) Τροποποίηση της Α.Δ 12/ Κ.Τ.Π Άρθρα Άρτος, αρτοσκευάσματα(γενικές διατάξεις), απλά αρτοσκευάσματα, διάφορα αρτοσκευάσματα. 23

24 ΣΚΟΝΗ ΑΛΕΥΡΙΟΥ Αναγνώριση Σε αυτή την μελέτη, η έκφραση σκόνη αλευριού σημαίνει τη σκόνη που προέρχεται από το τελικό άλεσμα ή από την επεξεργασία των κόκκων δημητριακών και πρέπει να διακρίνεται από την σκόνη των δημητριακών, η οποία προέρχεται από μη αλεσμένο αλεύρι και έχει άλλες επιδράσεις στην υγεία. Η σκόνη του αλευριού από τους κόκκους των διάφορων δημητριακών έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις σε άτομα που εργάζονται σε μύλους και αρτοποιεία. Εξαιτίας όμως του γεγονότος, ότι η πλειοψηφία της επιστημονικής κοινής γνώμης θεωρεί την ευαισθητοποίηση και τις αλλεργικές αντιδράσεις ως σημεία κρίσης που πρέπει να προληφθούν, η παρούσα μελέτη περιλαμβάνει μόνο εκείνα τα είδη δημητριακών που προκαλούν ευαισθητοποίηση/ αλλεργία στους ανθρώπους, και τα οποία ταξινομούνται στην οικογένεια των Poaceae, ειδικότερα στην υποοικογένεια των Festucoideae και Triticeae ή στο είδος Aveneae. Τα πιο συνήθη ονόματα αυτών των δημητριακών είναι το σιτάρι (Triticum sp.), η σίκαλη (Secale cereale), το κριθάρι(hordeum sp.) και η βρώμη (Avenea sativa). Τα αλλεργιογόνα που είναι παρόντα σε αυτά τα δημητριακά έχει φανεί ότι έχουν διασταυρούμενες αντιδράσεις μεταξύ τους, με αποτέλεσμα της πρόκλησης αλλεργικής ευαισθητοποίησης.(16,17) Το αλεύρι που προέρχεται από το καλαμπόκι (Zea mays) δεν περιλαμβάνεται σε αυτή την μελέτη, και τούτο διότι έχει αποδειχθεί ότι έχει μικρότερη διασταυρούμενη ευαισθητοποίηση με τα άλευρα των άλλων ειδών δημητριακών.(16,17). Επιπλέον, σε μελέτες όπου εξέτασαν εργαζόμενους που ήταν εκτεθειμένοι σε σκόνη από α- λεύρι καλαμποκιού, βρέθηκε χαμηλή αλλεργική δραστικότητα του αλευριού από καλαμπόκι. (18,19). Η σκόνη στην βιομηχανία αρτοποιίας ενδέχεται να περιέχει επίσης αρκετά ε- πιπλέον συστατικά που χρησιμοποιούνται στην διαδικασία παραγωγής των αρτοσκευασμάτων, όπως είναι ένζυμα(π.χ μυκητιασική α αμυλάση, ένζυμα βύνης), χημικά συστατικά(π.χ. συντηρητικά, παράγοντες αποχρωματισμού, αντιοξειδωτικά), αρωματικά και μπαχαρικά, και άλλα (μαγιά, σκόνη αυγού, και ζάχαρη).(20). Η επιστημονική κοινή γνώμη είναι ενήμερη ότι αυτά τα συστατικά μπορούν να συμβάλλουν στις βιολογικές επιδράσεις της σκόνης του αλεύρου των δημητριακών. Για παράδειγμα, η μυκητιασική α αμυλάση είναι γνωστό ότι έχει ιδιότητες ευαισθητοποίησης(21,22). Ωστόσο, η εκτίμηση του παρόντος κινδύνου περιορίζεται στην σκόνη αλευριού από 24

25 το σιτάρι και τα άλλα δημητριακά, επειδή τα δεδομένα ελήφθησαν από την ειδική ευαισθητοποίηση αυτών των ειδών. Φυσικές και βιοχημικές ιδιότητες Το σιτάρι είναι το κυριότερο δημητριακό που χρησιμοποιείται στην βιομηχανία άρτου και στην Ελλάδα. Οι σπόροι του αποτελούνται από το ενδόσπερμα (85%), τον φλοιό(13%), και το σπέρμα(2%). Η διαδικασία αλέσματος διαχωρίζει το ενδόσπερμα από τον φλοιό και το σπέρμα και μειώνει το μέγεθος του μορίου του ενδοσπέρματος. Από το ενδόσπερμα δημιουργείται το αλεύρι σίτου, το οποίο περιέχει ά- μυλο και τέσσερις διαφορετικές ομάδες πρωτεϊνών ((υδατοδιαλυτές αλβουμίνες, γλοβουλίνες, προλαμίνες (γλιαδίνη), και γλουτελίνες( γλουτελίνη)). Μαζί οι γλιαδίνες και γλουτενίνες από το ιξώδες σύμπλοκο, ονομάζονται γλουτένη, η οποία καθορίζει την δομή και την σύσταση του άρτου σε μεγάλο βαθμό.(23,24) Οι πρωτεΐνες αυτές που είναι παρούσες στην σκόνη αλευριού, είναι δυνητικά αλλεργιογόνα. Η ισχυρότερη αλλεργική δραστικότητα έχει παρατηρηθεί για τα κλάσματα των υδατοδιαλυτών αλβουμινών in vitro(23,24), αλλά δεν θα πρέπει να αποκλειστεί και η αλλεργική δραστικότητα των πρωτεϊνικών κλασμάτων της γλιαδίνης, της γλομπουλίνης και της γλουτενίνης.(25). Σε γενικές γραμμές ο αριθμός των δυνητικά αλλεργιογόνων της σκόνης αλευριού που προέρχονται από τα παραπάνω τέσσερα πρωτεϊνικά κλάσματα είναι μεγάλος. Σε μια μελέτη ανακαλύφθηκαν 40 διαφορετικά αλλεργιογόνα με την μέθοδο της διασταυρούμενης ανοσοηλεκτροφόρησης(26). O Sander και οι συνεργάτες του ανέφεραν ότι κάθε ασθενής της μελέτης εμφάνισε ένα χαρακτηριστικό IgE δεσμευτικό πρότυπο (IgE binding pattern) απο 4 εως 50 διαφορετικά στίγματα (spots) πρωτεϊνών στο ανοσολογικό αποτύπωμα (immunoblots)(27). Επιπρόσθετα, στον ορό των περισσότερων ευαισθητοποιημένων αρτοποιών, ανεβρέθηκαν IgE αντισώματα τα οποία αντιδρούν με αρκετά από τα αλλεργιογόνα του αλευριού, αν και το προφίλ των χαρακτηριστικών αντιδράσεων έδειξε μεγάλη διακύμανση.(28). Έχουν γίνει ποικίλες προσπάθειες για την ανακάλυψη των αλλεργιογόνων που περιλαμβάνονται στην σκόνη αλευριού, και διαπιστώθηκε κατά κύριο λόγο ότι ο ορός από τους ευαισθητοποιημένους εργαζόμενους αντιδρούσε με αλλεργιογόνα που περιείχαν πρωτεϊνική μάζα μεταξύ 12-17κDa(29,30,31,32). H πλειονότητα των αλλεργιογόνων με 12-15κDa ανήκουν στην οικογένεια αναστολέων της α αμυλάσης/ τρυψίνης(33-37). Εξαγνισμένα (purified) ένζυμα από την οικογένεια αυτών των ανα- 25

26 σταλτικών ενζύμων έχει αποδειχθεί τόσο in vitro(34,38), όσο και in vivo(σε ανθρώπινο ιστό) (39), ότι έχουν αλλεργικές ιδιότητες, και ότι η ιδιότητα τους αυτή δεν έχει σχέση με τα είδη των δημητριακών.(40-42). Για παράδειγμα ο Garcia- Casado και οι συνεργάτες του(43) απομόνωσαν μια πρωτεΐνη με περίπου μάζα 13,5 κda από το α- λεύρι σίκαλης, όπως επίσης και την ομόλογη της από το κριθάρι. Η πρωτεΐνη από την σίκαλη αναγνωρίστηκε in vitro ( σε δοκιμαστικό σωλήνα) με τα IgE των αλλεργικών ασθενών και προκάλεσε θετικές αποκρίσεις με τα δερματικά τεστ δια νυγμού σε 15 από τους 21 ασθενείς με άσθμα των αρτοποιών(71%). Μέγεθος σωματιδίων σκόνης Το μέγεθος των σωματιδίων της αερομεταφερόμενης σκόνης αλευριού έχει μετρηθεί από διάφορους ερευνητές. Οι Lillienberg and Brisman παρουσίασαν κατανομή bimodal της αεροδυναμικής διαμέτρου της σκόνης αλευριού, με την χρήση μετρητή δείκτη διαθλάσεως της σκόνης ΙΟΜ. Τα μικρότερα σωματίδια ήταν περίπου στα 5μm, και το μεγαλύτερο γύρω στα 15-30μm. Πάνω από το 50% των σωματιδίων έχουν αεροδυναμική διάμετρο μεγαλύτερη από 15μm.(44) Με την χρήση ατομικού εισπνεόμενου μετρητή διαθλάσεως των σωματιδίων ΙΟΜ, ο Burdorf και οι συνεργάτες υπολόγισαν ότι το θωρακικό κλάσμα σωματιδίων(4-10μm) συνεισφέρει το 39% της συνολικής μάζας της εισπνεόμενης σκόνης, ενώ το αναπνεόμενο κλάσμα (μικρότερο από 4μm) περίπου το 19%.(45) O Sandiford και οι συνεργάτες υπολόγισε ότι περίπου το 9%, το 52% και το 20% των αερομεταφερόμενων πρωτεϊνών αλευριού προέρχονται από σωματίδια μικρότερα από 6μm διάμετρο σε αρτοποιεία που γίνεται η διάσπαση της ζύμης, σε αρτοποιεία που γίνεται η διαδικασία του κυλίνδρου και σε περιοχές πακεταρίσματος α- λευριού σε μύλους, αντίστοιχα. Οι συγκεκριμένοι ερευνητές συμπλήρωσαν ότι σε περιοχές με μεγάλη ποσότητα σκόνης, περισσότερο από το 20% των αερομεταφερόμενων σωματιδίων αλευριού έχουν τέτοια διάμετρο που να επιτρέπει την εναπόθεση αυτών στους βρόγχους και τις κυψελίδες.(46) Επιδράσεις στον άνθρωπο Έχει διαπιστωθεί ότι η σκόνη από τα διάφορα είδη των δημητριακών μπορεί να προκαλέσει αναπνευστικές, δερματικές και αντιδράσεις των επιπεφυκότων σε εργαζόμενους εκτεθειμένους σε αυτούς τους παράγοντες. Η πιο σοβαρή αντίδραση είναι το άσθμα, γνωστό και ως άσθμα των αρτοποιών, ωστόσο και άλλα κλινικά συμπτώ- 26

27 ματα έχουν περιγραφεί, όπως είναι η ρινίτιδα (με συχνό πταρμό, ρινική απόφραξη και ρινική καταρροή.) και η επιπεφυκίτιδα (με φαγούρα και ερεθισμένους κόκκινους ο- φθαλμούς). Τα περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα έχουν αλλεργική προέλευση και αποδίδονται στην προηγούμενη ευαισθητοποίηση του εργαζόμενου. Το υπόλοιπο τμήμα των παραπάνω συμπτωμάτων μπορεί να εξηγηθεί από μη ειδικές ε- ρεθιστικές αποκρίσεις.(47) Με βάση τον ερεθισμό, τα συμπτώματα από τις μη ανοσολογικές επιδράσεις είναι παρόμοια με εκείνα των αλλεργικών αντιδράσεων. Επιπλέον, για την καλύτερη ερμηνεία των συμπτωμάτων είναι σημαντικό να γίνει μια διάκριση μεταξύ αυτών που σχετίζονται με ανοσολογικές και αυτών που σχετίζονται με μη ανοσολογικές αντιδράσεις. Στην πράξη, τα συμπτώματα θεωρούνται ότι σχετίζονται με τον ερεθισμό αν αποκλείσουμε την ανοσολογική απόκριση.(1) Η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής μεταξύ των εργαζόμενων στα αρτοποιεία έχει αναφερθεί από τις αρχές του αιώνα(48-51), αλλά η ερεθιστική δερματίτιδα αποδόθηκε αργότερα στο υπερθειώδες κάλιο και αμμώνιο, που χρησιμοποιήθηκαν ως βελτιωτικά της ζύμης. (50,52,53). Επίσης, ως σημαντικό πρόβλημα στην βιομηχανία άρτου, έχουν αναφερθεί οι επαγγελματικές δερματικές παθήσεις, με τον επιπολασμό να κυμαίνεται μεταξύ 5 με 8% (72,84,117). Στην Φινλανδία η ετήσια επίπτωση για την δερματοπάθεια μεταξύ των εργαζομένων που εκτίθενται σε σκόνη αλευριού και δημητριακών ήταν 0.6 περιπτώσεις ανά εργαζόμενους (54). Ωστόσο έχουν βρεθεί διάφοροι παράγοντες που μπορούν να ευαισθητοποιήσουν το δέρμα, όπως τα άλευρα δημητριακών (55), τα ένζυμα υδρόλυσης κυταρρίνης, ξυλανάση (56), η μυκητιασική α αμυλάση (57,58), η μαγιά (59), το λάδι κανέλλας (60,61), το υπεροξείδιο του βενζολίου (62,63), τα συστατικά του χρωμίου (64), διάφοροι γαλακτωματοποιητές (65) και διάφορα αντιοξειδωτικά (66). ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Ορισμός Αναπνευστικά συμπτώματα σχετικά με την εργασία θεωρούνται αυτά, που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της εργασίας ή αμέσως μετά την επαφή με υλικά που χρησιμοποιούνται στο χώρο εργασίας των αρτοποιείων (όπως είναι το αλεύρι). Τα συμπτώματα αυτά υποχωρούν σε περιόδους ανάπαυσης και διακοπών του εργαζομέ- 27

28 νου. Τέτοια συμπτώματα είναι η ρινίτιδα (ρινική απόφραξη και ρινόρροια), ο βήχας, η δύσπνοια, ο πταρμός και επιπεφυκίτιδα(φαγούρα με ερεθισμένους και κόκκινους οφθαλμούς). Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα είναι αλλεργικής αιτιολογίας, ως αποτέλεσμα προϋπάρχουσας ανοσολογικής ευαισθητοποίησης του εργαζομένου στη σκόνη αλευριού και στα αλλεργιογόνα που περιέχονται σε αυτή (διάγνωση της ανοσολογικής ευαισθητοποίησης με την χρήση της δερματικής δοκιμασίας δια νυγμού skin prick test που θα περιγραφεί σε επόμενο κεφάλαιο της διατριβής). Υπάρχει και ένα ποσοστό των παραπάνω συμπτωμάτων που είναι ερεθιστικής αιτιολογίας. Επιπολασμός αναπνευστικών συμπτωμάτων σχετικών με την εργασία σε αρτοποιούς Ο επιπολασμός των αναπνευστικών συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία των αρτοποιών στις διάφορες μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας πραγματοποιήθηκε με την χρήση ερωτηματολόγιου, το οποίο είτε αποστελλόταν στον εκάστοτε εξεταζόμενο, είτε συμπληρωνόταν με προσωπική συνέντευξη από ειδικό ιατρό ή εκπαιδευμένη νοσηλεύτρια Στον πίνακα 1 περιλαμβάνονται ο επιπολασμός των αναπνευστικών συμπτωμάτων στις διάφορες μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των μελετών είναι συγχρονικές μελέτες ή μελέτες επιπολασμού (cross sectional) και αποδεικνύουν ξεκάθαρα ότι τα αναπνευστικά συμπτώματα που σχετίζονται με την εργασία σε αυτό το επάγγελμα είναι συνήθη. Η μεγάλη διακύμανση στον επιπολασμό των αναπνευστικών συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία στους εργαζόμενους σε αρτοποιεία μπορεί να αποδοθεί στους διαφορετικούς τύπους ερωτηματολογίων που χρησιμοποιούνται σε κάθε μελέτη, στους διαφορετικούς ορισμούς των συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία, στους διαφορετικούς υπό εξέταση πληθυσμούς και πιθανόν στα διαφορετικά είδη αρτοποιείων που συμπεριλήφθηκαν στις μελέτες. 28

29 Πίνακας 1. Επιπολασμός των αναπνευστικών συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία παραπομπή χώρα τύπος αριθμός ποσοστό μέθοδος επιπολασμός παρατήρηση αρτοποιείων συμμετοχής συμπτωμάτων Baa33 (11) Δανία 22 Μικ. Αρ Ρ 12% μη εργασία σε μύλους Dis39(67) Ολλανδία Μεγ. Α, ΜικΑ, Ζ % - Ρ 26% - Lin47(68) Σκανδιναβία Μεγ. Α, ΜικΑ, Ζ % - Ρ 18%, Α 8% - Pess55(69) Σουηδία 5 Μεγ. Α, Μες. Μ Ρ 26%, Α 4% - Gad56(70) Δανία % - Ρ 15%, Α 7% ευαισθητοποημένοι Ber76(71) Κροατία Ε Ρ 30%, Α 3% όχι καπνιστές Jar79(72) Σκανδιναβία 1 Μεγ.Α Ε Ρ 23%, Α 9% όχι σχετικά με εργασία Wal79(73) Γερμανία Αρ, Μ Ε, ΦΕ Ε,ΦΕ Ριν 60%, Α 35%, Β 30% Ριν 40%, Α 25%, Β 60% Thi80(74) Γερμανία Ρ 21%, Α 10% όχι σχετικά με εργασία Cha84(75) Γαλλία % Ε Ρ 22%, Α 5% όχι σχετικά με εργασία Pri84(76) Αυστραλία 18 Αρ Ε Ρ 19%, Α 5% ερωτηματολόγιο από ιατρό(*)- ευαισθητοποιημένοι Har85(77) Σουηδία 1 Μεγ.Αρ Ε Ρ 7% μη ορισμός συμπτωμάτων Thi87(78) Γερμανία Ρ 14%, Α 7% Mus89(79) Ην. Βασίλειο 1 Μεγ. Αρ % Ε Ρ 13-19%, Α 7% ερεθιστικής αιτιολογίας Ros91(80) Γαλλία Αρ, 7 Ζ Ε Ρ ή Α 6% Jef92(81) Ην. Βασίλειο Αρ Ε Ρ 21%, Ριν 27% * Boh94(82) Γαλλία 1 Αρ 44 85% Ε Ρ 18%, Α 2% όχι σχετικά με εργασία DeZ94(83) Ιταλία 105 Μικ Αρ % Ε Ρ 14%, Α 5% ευαισθητοποιημένοι Cul94(84) Ην. Βασίλειο 3 Μεγ. Α, 3 Μύλοι % Ε Ρ 14-29% ερεθιστικής αιτιολογίας Zus94a(85) Κροατία 1 Ζ 78 85% Ε Ρ 14-41%, Α 4% Zus94b(86) Κροατία 1 Ζ 71 - Ε Ρ 24-48% Sha95(87) Ν. Αφρική Ε Ρ 54% Hou96(22) Ολλανδία Ζ, Μικ Α, Μεγ Αρ % Ε Ρ 5-15% Smi96(88) Ην. Βασίλειο 1 Μύλος Ε Ρ 7%, Α 4% Afs96(89) Ιράν 300 Μικ Αρ % Ε, ΦΕ Βηχ 17%, Συρ 10.3% Van96(90) Ν.Αφρική 4 Α, 1 ΕΠ Smi97(91) Ην. Βασίλειο 19 Αρ % ΦΕ Ρ 3-17%, Α 0.5% ερεθιστικής αιτιολογίας Zus98(92) Kροατία Βιο. Ζ % Ε Α 5.7%, Δ 34%, Βηχ 51% ευαισθητοποιημένοι Bau98b(93) Γερμανία Αρ % ΦΕ Ριν 39%, Δ 37%, Επιπ 20% Jef99(94) Σκωτία 18 Μικ Αρ % Ε Βρ 6%, Βηχ 20.5%, ευαισθητοποιημένοι Α 20.9%, Ρ 8% Tal02(95) Ιταλία 3 Μύλοι, 2Αρ % Ε Α 33.8%, Ριν 11%, Δ 26.5% Dro03(96) Βέλγιο 70 Μικ Α, 4 Μεγ Α % Ε Α 12.3%, Αλλ. Σ 25.3% Sto05 (97) Νορβηγία 6 Αρ % Ε Ρ 22% ευαισθητοποιημένοι Iss06(98) Τουρκία 3 Μεγ. Α Ε Συρ 13.1% Αρ= αρτοποιεία./ Μεγ. Αρ= μεγάλα αρτοποιεία/ Μικ. Αρ= μικρά αρτοποιεία/ Μ= μύλοι, Ζ= ζαχαροπλαστεία/ Βιο Ζ= βιομηχανικό ζαχαροπλαστείο /ΕΠ= εργοστάσιο με πατατάκια/ Ε= ερωτηματολόγιο/ ΦΕ= φυσική εξέταση/ Α= άσθμα/ Ρ= ρινικά συμπτώματα και μη ειδικά συμπτώματα/ Ριν= ρινίτιδα/ Δ= δύσπνοια/ Επιπ= επιπεφυκίτιδα/ Βηχ= βήχας/ Εκ= έκζεμα/ Αλλ. Σ= αλλεργικά συμπτώματα/ Συρ=συριγμός/Βρ=βρογχίτιδα 29

30 ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των αναπνευστικών συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία στον χώρο των αρτοποιείων έχει η ανοσολογική ευαισθητοποίηση των εργαζομένων στα αλλεργιογόνα της σκόνης του αλευριού (αλεύρι σίτου, α- λεύρι κριθαριού, σικάλεως και βρώμης) η οποία ονομάζεται ειδική ευαισθητοποίηση και η ευαισθητοποίηση αυτών σε κοινά αλλεργιογόνα (γύρη λουλουδιών, οικιακή σκόνη, τρίχωμα γάτας και σκύλου) η οποία ονομάζεται ατοπία. Διάφορες μελέτες απο τη διεθνή βιβλιογραφία επεσήμαναν αυξημένο κίνδυνο μεταξύ των ατοπικών εργαζόμενων στα αρτοποιεία για την ανάπτυξη αναπνευστικών συμπτωμάτων σχετικών με την εργασία.(0r:2,7-11,7)(1), όπως και σημαντική συσχέτιση μεταξύ της ειδικής ευαισθητοποίησης στη σκόνη αλευριού και στα αναπνευστικά συμπτώματα(83,99,100, ) Η διάγνωση της ανοσολογικής ευαισθητοποίησης (ειδικής και ατοπίας) γίνεται συνήθως με την χρήση της δερματικής δοκιμασίας δια νυγμού (Skin prick test).(101) Μεθοδολογία δερματικής δοκιμασίας δια νυγμού (SKIN PRICK TEST) Το μέρος που χρησιμοποιείται είναι συνήθως η παλαμιαία επιφάνεια του αντιβραχίου(εικόνες 8-9), με το βραχίονα του εξεταζόμενου ατόμου να είναι χαλαρωμένος και να ακουμπά πάνω σε σταθερή επιφάνεια. Με ένα σταγονόμετρο τοποθετείται μια σταγόνα από κάθε διαγνωστικό διάλυμα που ελέγχεται σε εκείνα τα σημεία του δέρματος που έχουν σημειωθεί από πριν. Η απόσταση μεταξύ των σημείων αυτών είναι περίπου 4 εκατοστά. Στην συνέχεια μια βελόνα εφαρμόζεται δια μέσου του τοποθετημένου διαγνωστικού υγρού με τη μύτη σε οξεία γωνία προς το δέρμα, έτσι ώ- στε να εισέρχεται στο δέρμα σχεδόν παράλληλα προς την επιφάνεια. Στην συνέχεια ανασηκώνεται ελαφρώς έτσι ώστε μια μικρή ποσότητα του διαγνωστικού διαλύματος να εισέλθει στο δέρμα, χωρίς να υπάρξει καμία αιμορραγία. Πριν από κάθε νέα χρήση η βελόνα σκουπίζεται καλά με μια αποστειρωμένη γάζα.(102) 30

31 εικόνες 8-9. Εφαρμογή στο αντιβράχιο των αλλεργιογόνων με την μέθοδο skin prick test Στην αρχή κάθε σειράς δοκιμασιών γίνονται ακόμη δύο δοκιμασίες για να ε- λεγχθεί η ατομική δερματική αντίδραση του ασθενούς, μια με ένα αρνητικό μάρτυρα (negative control) που περιέχει τον διαλύτη που χρησιμοποιείται για τα εκχυλίσματα, και μια με έναν θετικό μάρτυρα (positive control) που περιείχε το διάλυμα ισταμίνης.(102) Το τελικό αποτέλεσμα προκύπτει συνήθως μετά από 20 λεπτά, ενώ σαν θετική δερματική αντίδραση θεωρείται ένας ανοιχτόχρωμος, κιτρινωπός πομφός (οίδημα) που περιβάλλεται από κοκκινωπό ερύθημα(εικόνα 10). Τα μεγέθη τόσο του πομφού όσο και του ερυθήματος που προκλήθηκαν από το διάλυμα ισταμίνης (= θετικός μάρτυρας) χρησιμοποιούνται σαν μέτρο για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των δοκιμασιών. Οι αντιδράσεις φυσιολογικής έντασης βαθμολογούνται με Κάθε αντίδραση με μεγαλύτερη ένταση βαθμολογείται με και ασθενέστερες αντιδράσεις με + ή ++. Η αρνητική αντίδραση του διαλύτη (= αρνητικός μάρτυρας) βαθμολογείται με 0.(96, 105) εικόνα 10. Θετική αντίδραση μετά την δοκιμασία skin prick test 31

32 Τα διαλύματα που χρησιμοποιούνται περιέχουν αλλεργιογόνες ουσίες, που προέρχονται από μύκητες (Alternaria tennuis, Cladosporium Herbarum, Aspergillus fumigatus), επιθήλια ζώων (cat, dog), αραχνίδια, που περιέχονται στην σκόνη σπιτιού(dermatophagoides farinae, dermatophagoides pteronyssinus), γύρη λουλουδιών(γρασίδι και συμηδιά) και αλλεργιογόνα που χρησιμοποιούνται στα αρτοποιεία (αλεύρι σίτου, αλεύρι σικάλεως, αλεύρι κριθαριού και αλεύρι βρώμης). (97, 107, 108) Τα παραπάνω διαλύματα παρασκευάζονται με εκχύλιση, είναι διαλυμένα σε φυσιολογικό ορό με 50% γλυκερόλη και έχουν ως συντηρητικό φαινόλη σε ποσοστό 0.2%. Ως διαλύματα ελέγχου χρησιμοποιούνται φυσιολογικός ορός (με 0.4% φαινόλη) και ισταμίνη (1+999 β/ο) (με 0.4% φαινόλη). Ειδική ευαισθητοποίηση θεωρείται η θετική δερματική αντίδραση σε ένα τουλάχιστον από τα αλλεργιογόνα των αρτοποιείων (αλεύρι σίτου, αλεύρι σικάλεως, α- λεύρι κριθαριού και αλεύρι βρώμης) ενώ ατοπία θεωρείται η θετική δερματική αντίδραση σε ένα τουλάχιστον από τα συνηθισμένα αλλεργιογόνα (ακάρεα σκόνης σπιτιού, γύρη λουλουδιών και επιθήλια ζώων ).(76,82,91). Επιπολασμός ανοσολογικής ευαισθητοποίησης στην διεθνή βιβλιογραφία Στον πίνακα 2 έχει καταγραφεί ο επιπολασμός της ανοσολογικής ευαισθητοποίησης (στη σκόνη σίτου και ατοπία) στις διάφορες μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας. Οι διακυμάνσεις που παρουσιάζονται μπορούν να αποδοθούν στις διαφορετικές μεθόδους εκτέλεσης των δερματικών δοκιμασιών δια νυγμού (skin prick test), και στο γεγονός ότι τα αλλεργιογόνα που χρησιμοποιούνται δεν έχουν προτυποποιηθεί αλλά πολλές φορές οι συγκεντρώσεις αυτών διαφέρουν στις διάφορες μελέτες. (1,47) 32

33 Πίνακας 2. Επιπολασμός ανοσολογικής ευαισθητοποίησης στο αλεύρι σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία μελέτη αριθμός εργαζομένων στην μελέτη ατοπία (%) δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού (skin prick test) (% θετικές) συγκεντρώσεις συστατικών που χρησιμοποιήθηκαν για τα skin prick test ( κριτήρια θετικών δοκιμασιών) Her67(103) % δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες Thi80(74) 29 21% ενδοδερμικά (0.1% wt/v) Pri84(76) % δια νυγμού(1 mg/ml: 3 χιλ.) Har85(77) 292 6% ενδοδερμικά ( δεν υπάρχουν άλλες πληροφορίες) Bau86(21) Mus89(79) % δια νυγμού ( 2 χιλ) Jef92(81) Boh94(82) 44 11% δια νυγμού (10 mg/ml, το ½ της ομάδας ελέγχου) Cul94(84) % δια νυγμού(10mg/ml,3 χιλ) DeZ94(83) ,9 12% δια νυγμού (1mg/ml, 3 χιλ) Zus94b(86) 71 12% δια νυγμού (0.05% wt/v,3 χιλ) Hou96(104) Smi97(91) % δια νυγμού (1 mg/ml, 3 χιλ) Hou98(105) 169 8% δια νυγμού (5 mg/ml, 3 χιλ) Nie99(106) % δια νυγμού Pav01(107) % δια νυγμού Cul01(108) 19.81% Tal02(95) , % δια νυγμού ( 3 χιλ) Dro03(96) ,9 12.4% δια νυγμού ( 2 χιλ) Sto05(97) % δια νυγμού ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΑΡΤΟΠΟΙΕΙΑ Ο έλεγχος της αναπνευστικής λειτουργίας πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο με την σπιρομέτρηση και την πλυθησμογραφία με σκοπό την διάγνωση και την ταξινόμηση των αναπνευστικών παθήσεων.(109) Αναπνευστικές παθήσεις Οι αναπνευστικές παθήσεις συνήθως κατηγοριοποιούνται στις αποφρακτικές, στις περιοριστικές και τις μεικτές (110). 33

34 Συνήθως η αποφρακτική νόσος μπορεί να διαγνωσθεί με την χρήση μόνο της σπιρομέτρησης, με βάση την μειωμένη τιμή σε σχέση με την αναμενόμενη του λόγου FEV1/FVC.(συνήθως η τιμή του λόγου μικρότερη του 70% της αναμενόμενης τιμής και η τιμή του εκπεόμενου όγκου αέρα σε 1 sec μικρότερη του 80% της αναμενόμενης τιμής(111) (τέτοιες περιπτώσεις αποφρακτικής νόσου είναι το άσθμα και το εμφύσημα)(112). Επίσης μια βελτίωση της τιμής του εκπνεόμενου όγκου αέρα σε 1 sec (FEV1) ή /και της εκπνεόμενης ζωτικής χωρητικότητας (FVC) μετά τη χορήγηση βρογχοδιασταλτικής αγωγής της τάξης των 200 ml ή και περισσότερο (12% της αναμενόμενης τιμής )σημαίνει σημαντική ανταπόκριση, υποδεικνύοντας αποφρακτική βλάβη(113) Ωστόσο η σπιρομέτρηση είναι λιγότερο ακριβής στη διάγνωση των περιοριστικών παθήσεων ( όπως οι περιπτώσεις της διάμεσης πνευμονικής νόσου, η αδυναμία των αναπνευστικών μυών και οι δυσμορφίες του θωρακικού κλωβού, όπως η κυφοσκολίωση)(114). Με τη χρήση της σπιρομέτρησης μια χαμηλή τιμή της εκπνεόμενης ζωτικής χωρητικότητας (FVC) σε σχέση με την αναμενόμενη τιμή, μπορεί να σημαίνει περιοριστική βλάβη, ωστόσο δεν αποτελεί ειδικό εύρημα, επειδή μια τέτοια διάγνωση μπορεί να εμφανισθεί και σε ασθενείς με σοβαρή αποφρακτική νόσο με παγίδευση του αέρα.(115,116) Αν τα αποτελέσματα της σπιρομέτρησης πιθανολογούν μια περιοριστική νόσο, οι ασθενείς θα πρέπει να υποβληθούν σε επιπλέον λειτουργικό έλεγχο της αναπνοής για να επιβεβαιώσουν τη διάγνωση. Η διάγνωση της περιοριστικής νόσου ε- ξαρτάται από την ανεύρεση μειωμένης τιμής της ολικής πνευμονικής χωρητικότητας (TLC), που πραγματοποίηθηκε με την μέτρηση των πνευμονικών όγκων(113). Η μέτρηση των πνευμονικών όγκων γίνεται με την πληθυσμογραφία (body box), με την μέθοδο αραίωσης του ηλίου ή με την μέθοδο nitrogen wash out(117). Στη διεθνή βιβλιογραφία λίγες μόνο μελέτες υπολόγισαν τους δείκτες της πνευμονικής λειτουργίας σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία( εκπεόμενος όγκος αέρα σε 1 sec (FEV1), εκπνεόμενη ζωτική χωρητικότητα (FVC), ο λόγος FEV1/FVC, ολική πνευμονική χωρητικότητα (TLC), υπολειπόμενος όγκος (RV) και το λόγο RV/TLC). Επίσης ελάχιστες μελέτες ασχολήθηκαν με τη μεταβολή των δεικτών πνευμονικής λειτουργίας σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία μετά τη χορήγηση βρογχοδιαστολής, την αποφρακτική νόσο στους αρτοποιούς και καμία από αυτές δεν αναζήτησε την περιοριστική νόσο. 34

35 Επιπολασμός αποφρακτικής νόσου μεταξύ εργαζόμενων σε αρτοποιεία Στον πίνακα 3 έχουν καταγραφεί οι μελέτες που έχουν εξετάσει την αποφρακτική νόσο σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία με βάση τον λόγο FEV1/FVC. Η διακύμανση της αποφρακτικής νόσου μεταξύ των αρτοποιών που παρουσιάζεται στις διάφορες μελέτες μπορεί να αποδοθεί στα διαφορετικά ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά αυτών (ηλικία, φύλο, κάπνισμα, βάρος, ύψος), στα επαγγελματικά χαρακτηριστικά (τύπος αρτοποιείου, έτη εργασίας σαν αρτοποιός, καθήκοντα εργασίας και συγκέντρωση σκόνης) και στα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά (χώρα, περιοχή, μόλυνση περιβάλλοντος).αν σε όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά λάβουμε υπόψη και τις διαφορετικές τεχνικές από μελέτη σε μελέτη στην διάγνωση της αποφρακτικής νόσου, μπορούμε να δικαιολογήσουμε αυτές τις διαφορές. Πίνακας 3. Επιπολασμός αποφρακτικής νόσου με βάση τον λόγο FEV1/FVC σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία μελέτη χώρα αριθμός εργαζομένων Mus89 (79) Sha95 (87) Afs96 (89) Bau98 (93) Pav01 (107) Ija05 (118) Iss06 (98) φύλο άνδρες (%) τύπος αρτοποιείου είδος σπιρόμετρου Αυστραλία ΒΑ dry wedge spirometer (Vitalograph Buckingham) Ν Αφρική βιομηχανία άρτου Vitalograph compact spirometer Ιράν ΠΑ portable spirometer ( Dimeq Germany) Γερμανία b ΠΑ body plethysmograph Γιουγκοσλαβία βιομηχανία wedge spirometer άρτου Νιγηρία ΜΜ Vitalograph spirometer Τουρκία 213-3ΒΑ computerized spirometer (Spirolab II) μέσος όρος ηλικίας σε έτη (38%), 45 (37%) μέσος όρος εργασίας σε έτη 2-10 (52%) καπνιστές (%) λόγος FEV1/FVC<70% a 52% 14% 35.22± ±2.1 0% 37% 29± % 7.4% %// 28% c 35.6± 8.6 γ, 14.8 ± % d 37.3±10.4 α 34.3± ±3.9 4% 19% 35.40± ± % 9.6% e ΒΑ: βιομηχανικά αρτοποιεία, ΠΑ:παραδοσιακά αρτοποιεία, γ:γυναίκες, α:άνδρες, ΜΜ: μεγάλοι μύλοι a επιπολασμός απόφραξης αεραγωγών b 89 εργαζόμενοι σε αρτοποιεία στην δυτική περιοχή του Ruhr, and 104 άτομα που ζήτησαν αποζημίωση για το άσθμα των αρτοποιών c αντίσταση των αεραγωγών (Raw) τιμές κάτω 0.3 kpa sec/ L αποτέλεσαν τον δείκτη βρογχικής απόφραξης d: χωρίς τον ορισμό απόφραξης των αεραγωγών e: αναφερόταν σε άτομα με λόγο FEV1/ FVC 80% 35

36 ΈΛΕΓΧΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Όπως έδειξαν ορισμένες μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των αναπνευστικών συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία των αρτοποιών παίζει και η συγκέντρωση της σκόνης αλευριού στην οποία εκτίθεται ο εργαζόμενος. Όσο μεγαλύτερη είναι η ένταση της έκθεσης σε σκόνη (σε συγκέντρωση και διάρκεια χρόνου) τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ανάπτυξης αναπνευστικών συμπτωμάτων.(1,79,84,100,119) Επίπεδα σκόνης Ορισμένες πρώιμες μελέτες είχαν παρουσιάσει τις στατικές μετρήσεις σκόνης, αλλά συνήθως αυτές οι μετρήσεις δεν θεωρούνται πολύ αξιόπιστες στην ποσοτική εκτίμηση της έκθεσης σε επαγγελματικούς χώρους(71,120). Οι πρώτες μετρήσεις των ατομικών δειγμάτων σε χώρους των αρτοποιείων περιγράφηκαν από τον Hartmann, και από τότε αρκετές άλλες μελέτες έχουν παρουσιάσει τα ατομικά επίπεδα έκθεσης(τα αποτελέσματα αυτών των μελετών παρουσιάζονται περιληπτικά στον πίνακα 4).(119) Σε γενικές γραμμές, οι αρτοποιοί που εργάζονται στην περιοχή παραγωγής της ζύμης(δημιουργία ζύμης και μορφοποίηση άρτου) συνήθως είναι εκτεθειμένοι σε υ- ψηλότερες συγκεντρώσεις σκόνης, με τα επίπεδα αυτής να κυμαίνονται μεταξύ mg/m 3. Για τους αρτοποιούς που ασχολούνται με το ψήσιμο του άρτου το επίπεδο της σκόνης κυμαίνεται μεταξύ mg/m 3, ενώ οι εργαζόμενοι που ασχολούνται με το τεμάχισμα και το πακετάρισμα του άρτου είναι συνήθως εκτεθειμένοι σε επίπεδα μικρότερα του 1mg/m 3. Ωστόσο πρέπει να τονίσουμε ότι ο τρόπος δειγματοληψίας και τα υλικά που χρησιμοποιούνται για αυτή διαφέρουν από μελέτη σε μελέτη.(μερικές φορές δεν αναφέρονται στις διάφορες μελέτες ουσιαστικές λεπτομέρειες, όπως το κλάσμα σκόνης που συλλέχθηκε και η διάρκεια της δειγματοληψίας.) 36

37 Πίνακας 4. Επίπεδα της συνολικής σκόνης αλευριού στην βιομηχανία άρτου παραπομπή Διάρκεια Τύπος Κλάσμα Ν n Καθήκον Συγκέντρωση Δειγματοληψίας δειγματολήπτη σκόνης εργασίας Σκόνης (ώρες) (mg/m 3 ) GM±GSM AM±SD διακύμανση Har86(119) Όλοι Mas88(121) Πλήρης βάρδια PVC φίλτρα Συνολικό Όλοι Mus89(79) Πλήρης βάρδια Casella/ Millipore Συνολικό κλάσμα Jef92(81) Πλήρης βάρδια 7-hole or Casella Εισπνεόμενο Και Συνολικό Jau93(122) piece cassettes Συνολικό κλάσμα Παραγωγοί 68 3 Ζύμης ψήστες Ζύγισμα/ ανάμιξη Διανομή/ καλούπωμα Παραγωγή ζύμης Παραγωγή Kol94(123) Πλήρης βάρδια - Εισπνεόμενο 1 38 όλοι - 4.9±9.1 - Boh94(82) 4 Millipore Συνολικό κλάσμα Lil94(44) Πλήρης βάρδια IOM sampler Εισπνεόμενο Bur94 (45) Nie94 κλάσμα 1-7 IOM sampler Εισπνεόμενο κλάσμα Πλήρης βάρδια 7-hole Εισπνεόμενο άρτου Γενικών καθηκόντων ψήστες Ανάμιξη ζύμης Καλούπωμα ζύμης Ψήστης Παραγωγή Ζύμης Καλούπωμα άρτου ψήστες διανομή 8.6± ± ± ±0,8 3.2± ± ±2.01 (124) 32 ανάμιξη 2.4± Hou96a Πλήρης βάρδια PAS-6 Εισπνεόμενο Παραγωγή (125) Ζύμης 81 Ψήστες Van96 Πλήρης βάρδια ** Millipore Συνολικό 30 7 Παραγωγοί (90) Ζύμης 10 Παραγωγοί άρτου Bur97(126) Πλήρης βάρδια 7-hole Εισπνεόμενο 96 - αρτοποιοί 2.1± Tal02(95) 4 - συνολικό - 11 ανάμιξη ψήστες περιτύλιγμα Bul Millipore εισπνεόμενο ατομική (127) 135 στατική Ν= συνολικός αριθμός των ατομικών δειγμάτων, n= αριθμός δειγμάτων ανάλογα με την εργασία, AM±SD=αριθμητικός μέσος ± σταθερή απόκλιση, GM±SD= γεωμετρικός μέσος ±σταθερή απόκλιση 1.2± ± ± ± ± ±

38 Φάση δειγματοληψίας Για την δειγματοληψία των κλασμάτων της εισπνεόμενης σκόνης χρησιμοποιούνται βαρομετρικές τεχνικές(μέτρηση διαφοράς γραμμαρίων) (gravimetric).στην Ελλάδα προτείνονται σε ένα σύγγραμμα που έχει δημιουργηθεί από το Υπουργείο Εργασίας(128) οι κατάλληλες μέθοδοι δειγματοληψίας των χημικών παραγόντων στο εργασιακό περιβάλλον(σελ 32), ωστόσο υπάρχουν διεθνείς ισοδύναμες τεχνικές(129) για την μέτρηση των κλασμάτων εισπνεόμενης σκόνης. Για τον προσδιορισμό του μεγέθους των αεροδυναμικών σωματιδίων της σκόνης αλευριού, χρησιμοποιούνται ατομικοί ή στατικοί δειγματολήπτες αέρα. Με βάση τα κριτήρια δειγματοληψίας για τα εισπνεόμενα σωματίδια μάζας το Ινστιτούτο της Ιατρικής της Εργασίας(ΙΟΜ) στο Εδιμβούργο της Σκοτίας, ανακάλυψε έναν ΙΟΜ δειγματολήπτη εισπνεόμενης σκόνης( εικόνα 11)(130) και δειγματολήπτες εισπνεόμενης και αναπνεόμενης σκόνης τύπου κώνου και κυκλώνα αντίστοιχα. (εικόνα 12). Αρκετά συχνά, το μέγεθος των σωματιδίων της σκόνης αλευριού κυμαίνεται μεταξύ του μικρότερου από 1μm μέχρι πάνω από 200μm σε διάμετρο.(131). Φάση ανάλυσης δείγματος Η αναλυτική μέθοδος που χρησιμοποιείται για τον ποσοτικό προσδιορισμό της σκόνης, είναι αυτή της διαφοράς βάρους του φίλτρου, η οποία βασίζεται στην α- ναρρόφηση μιας γνωστής ποσότητας ατμοσφαιρικού αέρα, δια μέσου της μεμβράνης φίλτρου, σε προκαθορισμένο χρονικό διάστημα. Το φίλτρο από εστέρα κυτταρίνης που αναφέρθηκε παραπάνω, πριν τη δειγματοληψία τοποθετήθηκε για 120 λεπτά σε κλίβανο στους 40 0 C για την απουγροποιήση του, και ζυγίστηκε σε ζυγό ακριβείας μέχρι τον 5 ο δεκαδικό. Στη θέση εργασίας που έγινε η δειγματοληψία, το φίλτρο τοποθετήθηκε σε κωνική βάση ή κυκλώνα (θήκη φίλτρου). Μετά το πέρας της δειγματοληψίας τα φίλτρα που μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο τοποθετήθηκαν και πάλι για 120 λεπτά στους 40 0 C και στη συνέχεια ξαναζυγίστηκαν. Με βάση την σχέση: (β2- β1)/ V=Q, εισπνεύσιμο κλάσμα: νοείται το σύνολο των αιωρούμενων στέρεων σωματιδίων το οποίο μπορεί να προσληφθεί από τον εργαζόμενο με εισπνοή από την μύτη ή /και το στόμα αναπνεύσιμο κλάσμα : νοείται το σύνολο των σωματιδίων από το εισπνεύσιμο κλάσμα που φθάνει στις κυψελίδες των πνευμόνων. 38

39 Όπου: β2 = βάρος φίλτρου μετά την δειγματοληψία. β1 = βάρος φίλτρου πριν την δειγματοληψία V = όγκος αέρα που αναρροφήθηκε στον καθορισμένο χρόνο Q = η ποσότητα της υπό ανάλυσης ουσίας εκφράζουμε σε mg/m 3 το ποσοτικό αποτέλεσμα της δειγματοληψίας. 39

40 Εικόνα 11. Δειγματολήπτης εισπνεόμενης σκόνης ΙΟΜ 40

41 Εικόνα 12.Δειγματολήπτες εισπνεόμενης και αναπνεόμενης σκόνης ( τύπου κυκλώνα και κώνου) 41

42 ΠΡΟΛΗΨΗ Το ερώτημα που προκύπτει μετά από την παραπάνω παρουσίαση είναι με ποιό τρόπο μπορεί ο επαγγελματίας του άρτου να προφυλαχθεί από την ανάπτυξη της ευαισθητοποίησης στα ειδικά αλλεργιογόνα του αλευριού, και κατ επέκταση στην ανάπτυξη των συμπτωμάτων των σχετικών με την εργασία. Ο Ramazzini στο έργο του αναφέρει ότι οι φουρνάρηδες είχαν την συνήθεια να καλύπτουν το στόμα τους με ένα λινό μαντήλι, και κάτι ανάλογο περιγράφεται και για τους σκλάβους στην αρχαία Ρώμη. Αυτό όμως δεν επινοήθηκε από ένα αίσθημα ανθρωπισμού για τους εργαζόμενους στους φούρνους, αλλά από μια διάθεση ευδαιμονισμού, δηλαδή για να αποφευχθεί να φτάσει στο αλεύρι και κατά επέκταση στο ψωμί η αναπνοή των εργατών και ο ιδρώτας που έσταζε από το μέτωπο τους.(9) Στόχος της πρόληψης πρέπει να είναι οι δύο κύριοι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν στα συμπτώματα τα σχετικά με την εργασία, η ατοπία και τα επίπεδα της έκθεσης στα αλλεργιογόνα σίτου. Και κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί με την τεχνική και την ιατρική πρόληψη. Τεχνική πρόληψη Με τον όρο τεχνική πρόληψη εννοούμε όλα εκείνα τα μέτρα που είναι δυνατόν να ληφθούν από τεχνικής πλευράς (παραγωγική διαδικασία και συσκευές παρασκευής άρτου) ώστε να επιτευχθεί η όσο το δυνατόν μείωση των επιπέδων έκθεσης στη σκόνη αλευριού, και η όσο το δυνατόν μικρότερη χρονική διάρκεια έκθεσης σε αυτή. Μείωση της παραγόμενης σκόνης Βασικό στόχο για τη μείωση της έκθεσης στη σκόνη αποτελεί, σε πρώτο στάδιο η προσπάθεια αποφυγής δημιουργίας αυτής ως αερομεταφερόμενη. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί με την τοποθέτηση τοπικού και γενικού συστήματος απαγωγής στα σημεία απελευθέρωσης της σκόνης. Ο Heinonen και οι συνεργάτες του, διαπίστωσαν ότι με την χρήση τοπικού εξαερισμού και με την ταυτόχρονη τοποθέτηση τοπικής χορήγησης αέρα, η συγκέντρωση της σκόνης στη ζώνη αναπνοής κυμαινόταν κάτω από 0.5mg/m 3, ενώ με την τοποθέτηση και ενός επιπλέον παροχέα αέρα η συγκέντρωση έφτανε στα 0.08 mg/ m 3, μια μείωση κατά 99.8% από την αρχική τιμή της συγκέντρωσης της σκόνης σε 42

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Άλευρα Αρτοποιίας. Από το 1928 στο πλευρό του αρτοποιού µε εξειδικευµένα άλευρα για κάθε χρήση.

Άλευρα Αρτοποιίας. Από το 1928 στο πλευρό του αρτοποιού µε εξειδικευµένα άλευρα για κάθε χρήση. Άλευρα Αρτοποιίας Από το 1928 στο πλευρό του αρτοποιού µε εξειδικευµένα άλευρα για κάθε χρήση. Άλευρα Αρτοποιίας Τ.70 & Τ.55 T.70 " ΥΝΑΤΟ": αλεύρι Τ.70 για κυλινδρισµένο και χειροποίητο ψωµί. T.70 "ΑΠΑΛΟ":

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη Δημητριακά Δημητριακά ή σιτηρά είναι αποξηραμένοι ώριμοι καρποί φυτών. Τα πιο σημαντικά δημητριακά είναι το σιτάρι ή σίτος, το ρύζι, το καλαμπόκι ή αραβόσιτος, το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Ο κόκκος

Διαβάστε περισσότερα

Τι κάνουμε στο ιατρείο Στο ιατρείο μας εκτός από την λεπτομερή κλινική εξέταση γίνονται και οι ακόλουθες εξετάσεις: Σπιρομέτρηση (δηλ.

Τι κάνουμε στο ιατρείο Στο ιατρείο μας εκτός από την λεπτομερή κλινική εξέταση γίνονται και οι ακόλουθες εξετάσεις: Σπιρομέτρηση (δηλ. Τα σύγχρονα διαγνωστικά μέσα συνδυασμένα με την ευρεία, στερεά και συνεχή επιστημονική μας κατάρτιση, αποτέλεσμα μακράς Ακαδημαϊκής και Κλινικής διαδρομής του Καθηγητή Δημήτρη Γκιουλέκα, στην Πνευμονολογική

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η αλλεργία; Πώς εμφανίζεται η αλλεργία;

Τι είναι η αλλεργία; Πώς εμφανίζεται η αλλεργία; Τι είναι η αλλεργία; Η αλλεργία είναι μια «άλλη» (διαφορετική από τη φυσιολογική) αντίδραση του ανθρώπινου σώματος σε μια ξένη για αυτό ουσία. Η ουσία αυτή που προκαλεί τα συμπτώματα ονομάζεται αλλεργιογόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του ιδιοκτήτη ή επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

Betamalt 25 FBD. Ένζυµα και βυνάλευρο βασικές πληροφορίες

Betamalt 25 FBD. Ένζυµα και βυνάλευρο βασικές πληροφορίες Betamalt 25 FBD Αµυλολυτικό φυτικό συµπύκνωµα για τη βελτίωση των αρτοποιητικών ιδιοτήτων των αλεύρων σίτου και σίκαλης και τη µείωση του Falling Number. Ένζυµα και βυνάλευρο βασικές πληροφορίες Σε όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα- Θεωρία ενιαίων αεραγωγών το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα γµονή των αεραγωγών που χαρακτηρίζεται από αναστρέψιµη απόφρα των βρόγχων

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ 77/1993 "Για την προστασία των εργαζοµένων από φυσικούς, χηµικούς και βιολογικούς παράγοντες και τροποποίηση και συµπλήρωση του Π.

ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ 77/1993 Για την προστασία των εργαζοµένων από φυσικούς, χηµικούς και βιολογικούς παράγοντες και τροποποίηση και συµπλήρωση του Π. ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ 77/1993 "Για την προστασία των εργαζοµένων από φυσικούς, χηµικούς και βιολογικούς παράγοντες και τροποποίηση και συµπλήρωση του Π. /τος 307/86 (135/Α) σε συµµόρφωση προς την οδηγία του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αθήνα 11 /4/2012 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & Αριθ.Πρωτ.Υ1γ/Γ.Π/οικ35797 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΔΗΜΟΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 3 Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη µέλη. Βρυξέλλες, 16 εκεµβρίου 1988. Για το Συµβούλιο Ο Πρόεδρος Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ ( 1 ) ΕΕ αριθ.

Άρθρο 3 Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη µέλη. Βρυξέλλες, 16 εκεµβρίου 1988. Για το Συµβούλιο Ο Πρόεδρος Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ ( 1 ) ΕΕ αριθ. Οδηγία 88/642/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 16ης εκεµβρίου 1988 για την τροποποίηση της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ περί προστασίας των εργαζοµένων από τους κινδύνους που παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών

Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών Ξενοφών Κομηνός Χημικός M.Sc. Εργαστήριο Αναλυτικής Τοξικολογίας ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Συλλογή πληροφοριών 1. Εταιρίες (τεχνικός ασφάλειας,

Διαβάστε περισσότερα

Οι καταναλωτές απέναντι στα νέα δεδομένα της Αρτοποιίας

Οι καταναλωτές απέναντι στα νέα δεδομένα της Αρτοποιίας Παρουσίαση Έρευνας Οι καταναλωτές απέναντι στα νέα δεδομένα της Αρτοποιίας Μάρτιος 2008 1 Πόσο συχνά αγοράζετε ψωμί; Κάθε μέρα 53,3% 52,9% Μέρα παρά μέρα 24,2% 21,1% Μια με δυο φορές την 20,5% 18,8% εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

3) Είστε: Άνδρας... 1 Γυναίκα... 2. 6) Είχε ο πατέρας ή η μητέρα σας εμφανίσει άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα, εκζέματα ή δερματικές αλλεργίες; Ναι...

3) Είστε: Άνδρας... 1 Γυναίκα... 2. 6) Είχε ο πατέρας ή η μητέρα σας εμφανίσει άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα, εκζέματα ή δερματικές αλλεργίες; Ναι... Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χημικών Μηχανικών Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιατρική Σχολή, Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

15 η. 31 Μαΐου & 1 Ιουνίου 2008. Συνεδριακό & Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών

15 η. 31 Μαΐου & 1 Ιουνίου 2008. Συνεδριακό & Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών Επιτροπή Νοτιοδυτικής Ελλάδος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας 15 η Μετεκπαιδευτική Διημερίδα Αλλεργία, Τοξικές ουσίες & Αναπνευστικό 31 Μαΐου & 1 Ιουνίου 2008 Συνεδριακό & Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

04-03-2014 .:12056 : : 2321350110 E-mail: xatzi@serres.gr << >> « » & 22.186,42. 2 . & . 74 1 35 -

04-03-2014   .:12056 : : 2321350110 E-mail: xatzi@serres.gr << >>  «  »      &      22.186,42.   2    . & . 74  1 35   - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Σέρρες 04-03-2014 ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Πρωτ.:12056 ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Πληροφορίες : ΧΑΤΖΗ ΜΑΡΙΑ Τηλέφωνο : 2321350110 E-mail: xatzi@serres.gr ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οι καινοτομίες της ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΑΕ

Οι καινοτομίες της ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΑΕ Οι καινοτομίες της ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΑΕ Μπαντής Αθανάσιος Σέρρες, 23.05.2012 ΟΜΙΛΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙ Η Α.Ε. ΑΛΕΥΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ-ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΙ ΙΚΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Κ-ΜΕΝΤΙΤΟΥΡΑ Α.Ε. Εταιρία

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές ταχείας- βραδείας αρτοποίησης στην παραγωγή άρτων & αρτοσκευασμάτων

Τεχνικές ταχείας- βραδείας αρτοποίησης στην παραγωγή άρτων & αρτοσκευασμάτων Τεχνικές ταχείας- βραδείας αρτοποίησης στην παραγωγή άρτων & αρτοσκευασμάτων Μιχάλης Ορεστίδης Τεχνολόγος Τροφίμων-Σύμβουλος Τεχνολογίας & Καινοτομίας Σιτάρι Μαλακό σιτάρι (Triticum Vulgare) : δίνει τα

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Ελέγχου (Αριθμ. Πρωτ.: )

Έκθεση Ελέγχου (Αριθμ. Πρωτ.: ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΝΤΥΠΟ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΠΟΤΩΝ Στοιχεία Υπηρεσίας Έκθεση Ελέγχου (Αριθμ. Πρωτ.: ) 1. Στοιχεία επιχείρησης: Επωνυμία Διεύθυνση ΤΚ Τηλέφωνο Fax e-mail Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Στέλεχος Υπηρεσιών Ασφαλείας Ημ/νια: 23/01/2014 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Νικόλαος Μάθημα: Υγιεινή και Ασφάλεια Εργασιακών Χώρων Ενότητα: Κεφάλαιο 8, 9, 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

PROFESSIONAL PRODUCTS CATALOGUE

PROFESSIONAL PRODUCTS CATALOGUE PROFESSIONAL PRODUCTS CATALOGUE ΨΩΜΙΑ Σ Υ Ν Ε Ρ ΓΑΤ Η Σ Τ Ο Υ Ε Π Α Γ Γ Ε Λ Μ ΑΤ Ι Α Ε ΤΑ Ι Ρ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Φ Ι Λ Η ΚΟΡΑΚΑΚΗΣ MUST ξεκίνησε τη λειτουργία της το 1996, από το Γεώργιο Ν. Κορακάκη. Η εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΡΤΟΠΟΙΙΑΣ - ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΝ ΑΒΕΕ

ΚΛΑΔΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΡΤΟΠΟΙΙΑΣ - ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΝ ΑΒΕΕ ΚΛΑΔΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΡΤΟΠΟΙΙΑΣ - ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΝ ΑΒΕΕ Ονοματεπώνυμο: Τολιόπουλος Κωνσταντίνος Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Κριτσωτάκις Γεώργιος Δεκέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ Ι.Ε.Κ. "ΒΟΗΘΟΣ ΑΡΤΟΠΟΙΟΥ - ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΗ"

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ Ι.Ε.Κ. ΒΟΗΘΟΣ ΑΡΤΟΠΟΙΟΥ - ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ Ι.Ε.Κ. "ΒΟΗΘΟΣ ΑΡΤΟΠΟΙΟΥ - ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΗ" 1 η ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θεοφάνης Γεωργόπουλος, ΤΕΙ Λάρισας, Παράρτημα Καρδίτσας, Εκπαιδευτής Qbake, f.georgopoulos@teilar.gr

Θεοφάνης Γεωργόπουλος, ΤΕΙ Λάρισας, Παράρτημα Καρδίτσας, Εκπαιδευτής Qbake, f.georgopoulos@teilar.gr ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΣΤΙΣ ΑΡΤΟΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Θεοφάνης Γεωργόπουλος, ΤΕΙ Λάρισας, Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 14: Χρήση προ-ανηγμένων καταλυτών που περιέχουν Ni Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου

1. ΣΓΕ 14: Χρήση προ-ανηγμένων καταλυτών που περιέχουν Ni Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου 1. ΣΓΕ 14: Χρήση προ-ανηγμένων καταλυτών που περιέχουν Ni Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Χρήση προ-ανηγμένων καταλυτών που περιέχουν Ni Συστηματικός τίτλος βασισμένος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Θεοφάνης Γεωργόπουλος, ΤΕΙ Λάρισας, Παράρτημα Καρδίτσας, Εκπαιδευτής Qbake, f.georgopoulos@teilar.gr

Θεοφάνης Γεωργόπουλος, ΤΕΙ Λάρισας, Παράρτημα Καρδίτσας, Εκπαιδευτής Qbake, f.georgopoulos@teilar.gr Παρουσίαση του προγράμματος κατάρτισης για τους εργαζόμενους στις αρτοποιητικές μονάδες. Μεθοδολογία ανάπτυξης εκπαιδευτικού υλικού και εργαλεία αξιολόγησης. Θεοφάνης Γεωργόπουλος, ΤΕΙ Λάρισας, Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΜΑΤΟΙ ΠΩΛΗΤΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΠΟΤΩΝ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΜΑΤΟΙ ΠΩΛΗΤΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΠΟΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΜΑΤΟΙ ΠΩΛΗΤΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΠΟΤΩΝ Οδηγίες για την αδειοδότηση & τη λειτουργία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Υποδομών & Ελέγχου-Δ/νση Αδειοδότησης Επιχειρήσεων & Επιχειρηματικών Πάρκων.

Υποδομών & Ελέγχου-Δ/νση Αδειοδότησης Επιχειρήσεων & Επιχειρηματικών Πάρκων. ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Αθήνα 23 /11 /2015 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & Αριθμ. Πρωτ. Γ1β/Γ.Π/51144 ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ 51062,64838,61242 Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 51130,63850

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΠΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΠΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Παθολογική Κλινική Πνευμονολογικό Τμήμα Διευθυντής: Καθηγητής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φίλτρα. για επιβατικά οχήματα

Φίλτρα. για επιβατικά οχήματα Φίλτρα για επιβατικά οχήματα Φίλτρα για όλες Τα φίλτρα Champion έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε όχι μόνο να ανταποκρίνονται στις πιο αυστηρές απαιτήσεις της πρώτης τοποθέτησης, αλλά και να τις υπερβαίνουν.

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Ε. 07.3-3.1 Μ. ΜΠΑΓΚΑΤΖΟΥΝΗΣ & ΥΙΟΙ ΑΕΒΕ 1 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ 1 ΜΠΑΧΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΙΟΥΛΙΟΣ 2012 1 2 ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΕΛΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

Ε. 07.3-3.1 Μ. ΜΠΑΓΚΑΤΖΟΥΝΗΣ & ΥΙΟΙ ΑΕΒΕ 1 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ 1 ΜΠΑΧΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΙΟΥΛΙΟΣ 2012 1 2 ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΕΛΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1Σελίδα 1 από 3 Μ. ΜΠΑΓΚΑΤΖΟΥΝΗΣ & ΥΙΟΙ ΑΕΒΕ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΠΑΧΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Κωδικός Εγγράφου Ε. 07.3-3.1 Έκδοση 1 Αναθεώρηση 1 ΙΟΥΛΙΟΣ 2012 Σελίδα 1 από 2 ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΕΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αεραγωγοί: Οι οδοί που μεταφέρουν αέρα από και προς τους πνεύμονες κατά την αναπνοή 1

Αεραγωγοί: Οι οδοί που μεταφέρουν αέρα από και προς τους πνεύμονες κατά την αναπνοή 1 ΑΣΘΜΑ ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ A Αερομεταφερόμενο αλλεργιογόνο: Ένα αλλεργιογόνο (μία ουσία που μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση) που μεταφέρεται μέσω του αέρα κι εισπνέεται 2 Αεραγωγοί: Οι οδοί που μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Οι παρούσες οδηγίες εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις ή στους μεμονωμένους ιδιώτες οι οποίοι εκμεταλλεύονται αυτόματους πωλητές τροφίμων ή ροφημάτων

Οι παρούσες οδηγίες εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις ή στους μεμονωμένους ιδιώτες οι οποίοι εκμεταλλεύονται αυτόματους πωλητές τροφίμων ή ροφημάτων Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 2 1.1Πεδίο εφαρμογής Ορισμοί επιχειρήσεων... 2 1.2. Σκοπός... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο : ΑΔΕΙΟΔΟΤΗΣΗ... 2 2.1. Διαδικασία αδειοδότησης (ως προς την Υγειονομική Υπηρεσία)...

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες;

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες; ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ Τι είναι οι ρινικές κόγχες; Οι Ρινικές κόγχες είναι οστικές δομές μέσα στη μύτη σας που καλύπτονται από τους βλεννογόνους. Ενεργούν ως θερμαντικά σώματα στη μύτη σας, υγραίνουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni 1. ΣΓΕ 11: Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Παραγωγή αλάτων Ni προς χρήση στην παραγωγή καταλυτών Συστηματικός τίτλος βασισμένος στην περιγραφή χρήσης ΤΧ: TX 9: Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4 η (2014 15) Έρευνα μάρκετινγκ & κατανόηση του πελάτη

Διάλεξη 4 η (2014 15) Έρευνα μάρκετινγκ & κατανόηση του πελάτη Διάλεξη 4 η (2014 15) Έρευνα μάρκετινγκ & κατανόηση του πελάτη 1 Η σημασία της έρευνας μάρκετινγκ Χώρα Τζίρος σε εκατομμύρια $ Μ. Βρετανία 2332 52,55 Γαλλία 1930 42,94 Σουηδία 261 39,38 Γερμανία 2080 35,32

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Φυματίωση Μέτρα προφύλαξης και ελέγχου

Φυματίωση Μέτρα προφύλαξης και ελέγχου Φυματίωση Μέτρα προφύλαξης και ελέγχου Φώτης Βλαστός Διευθυντής ΕΣΥ Νοσοκομείο «Σωτηρία» Σήμερα, η τήρηση των κανόνων προστασίας έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω: της μεγάλης εισροής μεταναστών από περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Marketing Research Communication. Έρευνα σε καταναλωτές και αρτοποιούς

Marketing Research Communication. Έρευνα σε καταναλωτές και αρτοποιούς Marketing Research Communication Η αγορά του ψωμιού Έρευνα σε καταναλωτές και αρτοποιούς Παρουσίαση Έρευνας Φεβρουάριος 2013 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: 211-120 2900 fax.: 211-120 2929 e-mail: info@marc.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: Β4ΘΗΟΞ7Μ-ΠΡΗ. 1. Ακτινογραφία θώρακος, 2. Καλλιέργεια κοπράνων ως προς (salmonella) 3. Παρασιτολογική κοπράνων.

ΑΔΑ: Β4ΘΗΟΞ7Μ-ΠΡΗ. 1. Ακτινογραφία θώρακος, 2. Καλλιέργεια κοπράνων ως προς (salmonella) 3. Παρασιτολογική κοπράνων. ΑΔΑ: Β4ΘΗΟΞ7Μ-ΠΡΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Αθήνα, 18/9/2012 Αρ. Πρωτ.:39496 Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας Δ/νση: Σχεδιασμού Τμήμα: Πρόληψης & Προαγωγής Υγείας Πληροφορίες: Ευαγγελία

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τροφικές ευαισθησίες Περιλαμβάνουν οποιαδήποτε αρνητική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Άσθμα κατά την άσκηση Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Ορισμός Ως βρογχόσπασμος επαγόμενος κατά την άσκηση ορίζεται η παροδική και αναστρέψιμη στένωση των αεραγωγών που ακολουθεί την έντονη άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την ευέλικτη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου βάση των αρχών του HACCP

Κατευθυντήριες οδηγίες για την ευέλικτη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου βάση των αρχών του HACCP Κατευθυντήριες οδηγίες για την ευέλικτη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου βάση των αρχών του HACCP Στο γενικό πλαίσιο των κανόνων για την ασφάλεια των τροφίμων, η απαίτηση θέσπισης, εφαρμογής και διατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Ανάλυση της κατηγορίας των Μπισκότων στο οργανωμένο λιανεμπόριο των Super/Hyper Market. Ιανουάριος 2015 ΜΠΙΣΚΟΤΟ μια γλυκιά

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.)

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Πέννυ Εμμανουήλ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Η ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα είναι μια χρόνια κνησμώδης δερματοπάθεια κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ TEE TKM ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΙΚΡΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤ ΚΥΚΛΟΣ2005 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Ν. Μαραγκός Μηχανολόγος Mηχ. Msc ΚΙΛΚΙΣ 2005 ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Κλινικές Μελέτες Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Janice Abbott, PhD Καθηγήτρια Ψυχολογικής Υγείας Σχολή Επιστημών Υγείας University of Central Lancashire

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση της σύστασης του σκληρού σίτου στην ποιότητα του ψωμιού και των ζυμαρικών.

Επίδραση της σύστασης του σκληρού σίτου στην ποιότητα του ψωμιού και των ζυμαρικών. Επίδραση της σύστασης του σκληρού σίτου στην ποιότητα του ψωμιού και των ζυμαρικών. Ρεπάνης Μανώλης Προϊστάμενος Διαχείρισης Ποιότητας Μέλισσα Κίκιζας ΑΒΕΕΤ Αθήνα 28-2-2-015 Εισαγωγή ΣΚΛΗΡΟ ΣΙΤΑΡΙ (Triticum

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ & ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αθήνα, 24-07 - 2009 Αρ. Πρωτ.: ΔΥΓ2/Γ.Π. οικ.

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5

Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5 31 Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5 Πολύ λίγοι υδρατμοί επιλογή σωστής θερμοκρασίας Οι θερμοκρασίες ποικίλουν ανάλογα με τον τύπο του ψωμιού. Το σιταρένιο ψωμί ψήνεται σε χαμηλότερες

Διαβάστε περισσότερα