ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ"

Transcript

1 ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΘΑΛΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : ΧΑΤΖΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΗΤΕΙΑ,

2 Technological Educational Institute of Crete Branch of Sitia School of Health and Welfare Department of Human Nutrition and Dietetics DIETARY EVALUATION OF NUTRIENT INTAKE AS A PREDICTION OF HEALTH RISK AFTER MENOPAUSE Edited by: Zafeiropoulou Efthaleia Supervised by: Chatzi Vasiliki Sitia,

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω επιβλέπουσα της πτυχιακής µου εργασίας, κ. Χατζή Βασιλική, για πολύτιµη βοήθειά της και τις κατευθυντήριες οδηγίες που µου προσέφερε. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. ηµητροπουλάκη Πέτρο, που µου επέτρεψε να χρησιµοποιήσω το διαιτητικό πρόγραµµα Diet Speak, το οποίο ήταν πολύτιµο για ολοκλήρωση της ανάλυσης των διαιτητικών δεδοµένων της εργασίας. Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω τους γονείς µου, αδερφή µου και τους φίλους µου για υποστήριξή τους όλο αυτόν τον καιρό. 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ 1.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ ΣΤΑ ΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Αλλαγές σ κατανοµή λίπους Καρδιαγγειακά νοσήµατα Καρκίνος του µαστού Οστεοπόρωση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΑΓΩΓΕΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ 2.1 ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Οιστρογόνα Ανδρογόνα Συνδυασµός οιστρογόνων και προγεστερόνης Επιλεκτικοί ρυθµιστές υποδοχέων οιστρογόνων ΕΝΑΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ Οισοφλαβίνες Βότανα ΟΦΕΛΗ ΚΑΙ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ 3.1 ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

5 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΚΟΠΟΣ: Η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα διαδραµατίζουν πολύ σηµαντικό ρόλο τόσο πριν όσο και µετά εµµηνόπαυση. Στόχος της παρούσας πτυχιακής µελέτης ήταν να αξιολογηθεί η διαφοροποιηµένη διατροφική πρόσληψη µεταξύ προεµµηνοπαυσιακών και µετεµµηνοπαυσιακών γυναικών, η οποία θα µπορούσε µελλοντικά να επηρεάσει υγεία τους. ΜΕΘΟ ΟΣ: Αυτοσχέδιο ερωτηµατολόγιο συχνότητας κατανάλωση τροφίµων (FFQ) συµπληρώθηκε από δείγµα 80 γυναικών σε προ- και µετεµµηνοπαυσιακό στάδιο. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Οι µέσες και διάµεσες τιµές των προσλήψεων µεταξύ των δύο οµάδων δεν εµφάνισαν στατιστικά σηµαντική διαφορά. Οµοίως και ο BMI (p = 0,900), γεγονός που κατέστησε συγκρίσιµες τις δύο οµάδες δηλαδή τις προεµµηνοπαυσιακές (26,20±4,01 kg/m 2 ) και τις µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες (26,08±4,16 kg/m 2 ). Η πρόσληψη ασβεστίου κυµαίνονταν σε χαµηλότερα από τη συνιστώµενη επίπεδα και για τις δύο οµάδες (651,77±334,24 vs 755,38±310,04, αντίστοιχα p=0.164). Στατιστικά σηµαντική συσχέτιση παρατηρήθηκε µεταξύ του ασβεστίου και της πρόσληψης φυτικών ινών [r = 0,836 (p<0,001) και r = 0,520 (p<0,001) αντίστοιχα], όπως και πρωτεϊνών [r=0,826 (p <0,001) και r=0,689 (p <0,001) αντίστοιχα]. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Αν και η διατροφή τους φάνηκε να µη διαφέρει σηµαντικά, ωστόσο στα θρεπτικά συστατικά ενδιαφέροντος για αυτό το στάδιο ζωής, όπως στο ασβέστιο, η πρόσληψη των µετεµµηνοπαυσιακών γυναικών ήταν µεγαλύτερη, καθώς και κάπνιζαν λιγότερο, ενώ ασκούνταν περισσότερο. Έτσι, διαφαίνεται πως ενδεχοµένως έχει προηγηθεί διατροφική ενηµέρωση στις γυναίκες αυτές, χωρίς ωστόσο το διάστηµα που µεσολάβησε να ήταν ενδεχοµένως αρκετό για επίτευξη των στόχων. Κρίνεται εποµένως σκόπιµο, η υγιεινοδιαιτητική ενηµέρωση να ξεκινά από το στάδιο της προεµµηνόπαυσης, λαµβάνοντας υπόψη το γενετικό προφίλ της κάθε γυναίκας και προσφέροντάς της τον απαραίτητο χρόνο συµµόρφωσης σ παρεχόµενη γνώση. 6

7 ABSTRACT PURPOSE: Nutrition and physical activity play both a very important role before and after menopause. Aim of this thesis was to evaluate the differential dietary intake among pre-menopausal and post-menopausal women, which may affect their health in the future. METHOD: An impromptu food frequency questionnaire (FFQ) was completed by a sample of 80 women in the pre-and post-menopausal stage. RESULTS: Mean and median intakes between the two groups showed no statistically significant difference, as well as BMI (p=0,900), which set the two groups comparable, i.e. premenopausal (26,20 ± 4,01 kg/m 2 ) and postmenopausal women (26,08 ± 4,16 kg/m 2 ). Calcium intake was at lower than recommended levels for both groups (651,77 ± 334,24 vs. 755,38 ± 310,04, respectively, p=0.164). Statistically significant association was observed between calcium and fiber intake [r=0,836 (p<0,001) and r=0,520 (p<0,001), respectively], as well as protein and calcium [r=0,826 (p<0,001) and r=0,689 (p<0,001) respectively]. CONCLUSIONS: Although their diet didn t seem to vary considerably, the nutrients of interest for this stage of life, such as calcium intake, were higher for postmenopausal women, who tend to smoke less, whereas exercise more frequently. Thus, it seems that they have preceded nutritional information, but the meantime it might not have been enough to achieve their goals. It is therefore of great importance healthy eating practice to start at pre-menopausal stage, taking into account woman s genetic profile ideally, giving her enough time to comply with the provided knowledge. 7

8 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο - ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ 1.1 ΟΡΙΣΜΟΣ Η λέξη εµµηνόπαυση προέρχεται από ελληνική λέξη menos που σηµαίνει µήνας και τη λέξη pausos, που σηµαίνει τέλος, υποδεικνύοντας παύση της µηνιαίας εµµηνορρυσίας. Ο όρος αυτός δε φαίνεται να είχε χρησιµοποιηθεί από τους γιατρούς νωρίτερα από το 1821 (Ballard, 2003). Η εµµηνόπαυση είναι ένα φυσιολογικό βιολογικό γεγονός που η εµφάνισή του σηµατοδοτεί το τέλος της γονιµότητας και της έµµηνο ρύσης (Bachmann & Doty, 2010) και ορίζεται από έλλειψη του εµµηνορροϊκού κύκλου για 12 µήνες. Η εµµηνόπαυση είναι αποτέλεσµα της µειωµένης παραγωγής οιστρογόνων και της διακοπής του ορµονικού κύκλου που συσχετίζεται µε ωορρηξία. Η ηλικία κατά οποία η εµµηνόπαυση εµφανίζεται ποικίλει. Μπορεί να εµφανιστεί από τα τέλη της τρίτης δεκαετίας της ζωής µιας γυναίκας µέχρι τα τέλη της πέµπτης δεκαετίας της. Η συνηθισµένη όµως ηλικία που εµφανίζεται η εµµηνόπαυση είναι µεταξύ 45 έως 55 ετών (Rosett, 2005). Το 80% των γυναικών που έχουν µπει σ εµµηνόπαυση είναι 54 χρόνων (Ballard, 2003). Υπάρχουν όµως και γεγονότα που µπορεί να οδηγήσουν σε αλλαγή των «φυσιολογικών» ορίων ηλικίας για τις εµµηνοπαυσιακές γυναίκες. Οι τρείς τύποι «µη φυσιολογικής» εµµηνόπαυσης είναι: Πρόωρη εµµηνόπαυση: Ο ορισµός αυτός χρησιµοποιείται για γυναίκες που έχουν µπει σ εµµηνόπαυση από τα 30 τους χρόνια. Είναι ασυνήθιστο φαινόµενο, αλλά µπορεί να είναι φυσιολογικό. Ιατρική εµµηνόπαυση: Προκαλείται συνήθως από τη χηµειοθεραπεία, από ακτινοβολία, από ανορεξία ή από άλλους παράγοντες. Πρέπει να αναφέρουµε ότι σε κάποιες από τις περιπτώσεις η εµµηνόπαυση αντιστρέφεται. Χειρουργική εµµηνόπαυση: Σε αυτή περίπτωση αφαιρούνται και οι δυο ωοθήκες χειρουργικά. Σε αυτή περίπτωση λόγω αφαίρεσης των ωοθηκών, οι οποίες είναι υπεύθυνες για παραγωγή κάποιων ορµονών όπως οιστρογόνα, προγεστερόνη και τεστοστερόνη, οι γυναίκες µετά χειρουργική επέµβαση παρουσιάζουν κατευθείαν τα συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης. (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). 8

9 1.2 ΣΤΑ ΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ Τα στάδια και η ονοµατολογία της εµµηνοπαυσιακής µετάβασης έχουν οριστεί από τους ειδικούς ως εξής: Α) Προεµµηνόπαυση: Είναι το χρονικό διάστηµα που µεσολαβεί έως τελευταία περίοδο, όπου τα επίπεδα των αναπαραγωγικών ορµονών µειώνονται σταδιακά. Τα σηµαντικότερα συµπτώµατα που παρατηρούνται σε αυτό το στάδιο είναι οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, οι διαταραχές ύπνου, η µεγάλη κόπωση, η δυσκαµψία και ο πόνος στις αρθρώσεις (Nelson, 2008). Β) Περιεµµηνόπαυση: Είναι το χρονικό διάστηµα που ξεκινά αµέσως πριν εµµηνόπαυση (όταν τα ενδοκρινολογικά, βιολογικά και κλινικά χαρακτηριστικά δείχνουν ότι η έναρξη της εµµηνόπαυσης δεν είναι µακριά) και ολοκληρώνεται τον πρώτο χρόνο µετά εµµηνόπαυση. Σε αυτό το χρονικό διάστηµα οι ορµόνες µπορεί τον ένα µήνα να παράγονται κανονικά και τον επόµενο να µην εκκρίνονται κατά το φυσιολογικό κύκλο. Τα σηµαντικότερα συµπτώµατα που µπορούν να παρουσιαστούν είναι αγγειοκινητικές αλλαγές, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου, κολπική ξηρότητα και ακράτεια ούρων (Woods & Mitchell, 2005). Γ) Μετεµµηνόπαυση: Είναι το χρονικό διάστηµα το οποίο ξεκινά µετά εµµηνόπαυση (ένα έτος µετά τελευταία έµµηνο ρύση). Σε αυτό το στάδιο τα επίπεδα των οιστρογόνων, της τεστοστερόνης, αλλά και της προγεστερόνης, µειώνονται σηµαντικά (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Σχήµα 1 : Στάδια εµµηνόπαυσης 9

10 1.3 ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ Όσο αφορά στα οιστρογόνα, υπάρχουν δύο κύριοι εκπρόσωποι αυτών, η οιστραδιόλη και η οιστρόνη. Η οιστραδιόλη είναι η κύρια πηγή οιστρογόνων στις γυναίκες µέχρι τη στιγµή της εµµηνόπαυσης και παράγονται από τις ωοθήκες. Στη τρίτη δεκαετία, τα επίπεδά της µειώνονται σηµαντικά. Από άλλη πλευρά, η οιστρόνη προέρχεται από τα επινεφρίδια, τα οποία παράγουν µια ορµόνη, που ονοµάζεται ανδροστενδιόνη, η οποία και µετατρέπεται στο λιπώδη ιστό σε οιστρόνη. Από τη στιγµή λοιπόν, που η παραγωγή οιστρόνης γίνεται στο λιπώδη ιστό, οι γυναίκες που έχουν αυξηµένο λιπώδη ιστό έχουν και υψηλά επίπεδα οιστρόνης (Ballard, 2003). Η προγεστερόνη παράγεται από τις ωοθήκες µετά ωορρηξία. Οι υψηλές της δόσεις µπορούν να λειτουργήσουν σαν είτε ηρεµιστικό είτε κατευναστικό. Η προγεστερόνη µπορεί να έχει αντίκτυπο στη διάθεση µιας γυναίκας, αυξάνοντας ευερεθιστότητα. Έτσι, λοιπόν, σε µια γυναίκα πριν από ένα εµµηνορυσιακό κύκλο τα επίπεδα της προγεστερόνης αυξάνονται, µε αποτέλεσµα οι γυναίκες να παρουσιάζουν µεταπτώσεις στη διάθεσή τους. Μετά εµµηνόπαυση, τα επίπεδα της προγεστερόνης µειώνονται (Ballard, 2003; Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Όσο αφορά σ τεστοστερόνη και σ ανδροστενδιόνη, αυτές είναι ορµόνες που παράγονται και από τα δύο φύλα, αλλά σε διαφορετικά επίπεδα. Στις γυναίκες, η τεστοστερόνη παράγεται στις ωοθήκες και τα επίπεδά της µειώνονται µετά εµµηνόπαυση. Επίσης, είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση ισχυρών οστών, καθώς και για τη µυϊκή ανάπτυξη (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Η ανδροστενδιόνη παράγεται στις ωοθήκες και στα επινεφρίδια. Οι ποσότητες που παράγονται στα επινεφρίδια παραµένουν αµετάβλητες µετά εµµηνόπαυση, αν και µετά εµµηνόπαυση αφορούν παραγωγή οιστρόνης στο λιπώδη ιστό (Ballard, 2003; Jones, 2007). Μία γυναίκα έχει περίπου 7 εκατοµµύρια ωοθυλάκια στις ωοθήκες της. Ο αριθµός αυτός σταδιακά µειώνεται µε πάροδο του χρόνου, µέχρι να µην υπάρχει κανένα µε το πέρας της εµµηνόπαυσης. Η µείωση του αριθµού τους είναι ταχύτερη στα µέσα της τρίτης δεκαετίας και µέχρι τέταρτη δεκαετία ο αριθµός έχει µειωθεί δραµατικά. Ο οργανισµός σε αυτήν περίπτωση µε τη σειρά του, προσπαθεί να διεγείρει τα εναποµείναντα ωοθυλάκια για παραγωγή ωοθηκών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα η εµµηνόρροια να γίνεται ακανόνιστη. Όταν οι γυναίκες βρίσκονται σ 10

11 τέταρτη δεκαετία της ζωής τους, τα ωοθυλάκια των ωοθηκών γίνονται λιγότερο ευαίσθητα στη διέγερση από ωοθυλακιοτρόπο ορµόνη (Follicle Stimulating Hormone - FSH), παρόλο που η παραγωγή της αυξάνεται από υπόφυση του εγκεφάλου, µε αποτέλεσµα η ωορρηξία να µην παρατηρείται σε κάθε εµµηνορροϊκό κύκλο. Πιο αναλυτικά, όσο αφορά στις ορµόνες, ο σταδιακά µειωµένος αριθµός οιστρογόνων που παράγονται από τις ωοθήκες κατά εµµηνόπαυση σχετίζεται σε µεγάλο βαθµό µε τον αριθµό των ωοθυλακίων και µε το ποσοστό των ωοθυλάκιων που φτάνουν σε ωριµότητα πριν ωορρηξία. Αυτές οι αλλαγές στις ωοθήκες µπορεί να οδηγήσουν σε ανωορρηξία, που είναι ένα συχνό φαινόµενο στο στάδιο της εµµηνόπαυσης, όπως επίσης και στη µικρότερη σύνθεση της οιστραδιόλης, αναστολίνης και στη σταδιακή αύξηση της ωοθυλακιοτρόπου ορµόνης. Κατά εµµηνόπαυση εµφανίζεται µια δραµατική πτώση των επιπέδων της οιστραδιόλης και στη µετεµµηνόπαυση τα ωάρια σταµατούν να συµβάλουν στα επίπεδα της οιστραδιόλης στο αίµα. Αντί αυτού, γίνεται εµφανής η µετατροπή της ανδροστενδιόνης σε οιστρόνη. Η ποσότητα της οιστρόνης και της οιστραδιόλης συνεχίζουν να µειώνονται κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους µετά εµµηνόπαυση και στη συνέχεια σταθεροποιούνται (Al-Azzawi & Palacios, 2009). Τέλος, η ωχρινοτρόπος ορµόνη (Luteotrophic Hormone - LH) παράγεται από υπόφυση και είναι η ορµόνη που ενεργοποιεί το θύλακα για να ξεκινήσει η ωορρηξία. Η ωχρινοτρόπος ορµόνη βοηθάει σ παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Η απώλεια ανταπόκρισης των ωοθηκών σ ωχρινοτρόπο ορµόνη είναι ο κύριος λόγος που οι ωοθήκες σταµατούν λειτουργούν, µε αποτέλεσµα να εµφανίζεται η εµµηνόπαυση. 1.4 ΣYΜΠΤΩΜΑΤΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ Τα συµπτώµατα που παρουσιάζουν οι γυναίκες που µπαίνουν σ εµµηνόπαυση είναι τα εξής: Εξάψεις: Οι εξάψεις είναι αποτέλεσµα των εναλλαγών στα επίπεδα των οιστρογόνων. Οι εξάψεις παρουσιάζονται κατά κύριο λόγο σε γυναίκες που βρίσκονται προς το τέλος της εµµηνοπαυσιακής µετάβασης και οδεύουν προς πρώιµη µετεµµηνόπαυση. Όταν τα επίπεδα οιστρογόνων βρίσκονται σε χαµηλά 11

12 επίπεδα µετά εµµηνόπαυση, οι εξάψεις σταµατούν. Οι εξάψεις προκαλούνται λόγω της διαστολής των αιµοφόρων αγγείων στο πρόσωπο, στο λαιµό και στα χέρια, µε αύξηση της θερµοκρασίας του δέρµατος σε αυτές τις περιοχές. Έχει φανεί ότι οι εξάψεις αυξάνονται όταν ο καιρός είναι ζεστός, ενώ µειώνονται σε γυναίκες που αθλούνται. Ο µηχανισµός που θεωρείται υπεύθυνος για αυτό είναι η έκκριση της ενδορφίνης, η οποία απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια της άσκησης (Ballard, 2003; Woods & Mitchell, 2005). Μερικοί πιθανοί τρόποι αντιµετώπισής τους είναι η µείωση της κατανάλωσης διεγερτικών ποτών όπως τσάι, καφέ, αλκοόλ, µιας και αυξάνουν τη συχνότητα των εξάψεων. Επίσης, η µείωση της κατανάλωσης ζάχαρης όπως και ο περιορισµός των τσιγάρων, που φαίνεται να προκαλούν εξάψεις, θα βοηθούσε στη µείωσή τους. Τέλος, η κατανάλωση φρέσκων λαχανικών και προϊόντων σόγιας µειώνουν τις εξάψεις λόγω του ότι περιέχουν φυτοοιστρογόνα. Οι πιθανές θεραπείες για αντιµετώπιση των εξάψεων είναι η ορµονική θεραπεία και η χρήση φυτοοιστρογόνων (Ballard, 2003). Κόπωση: Η κόπωση µπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες δεν κοιµούνται καλά, λόγω των εξάψεων και των νυχτερινών εφιδρώσεων που παρουσιάζουν. Επιπλέον, η κόπωση µπορεί να οφείλεται σε χαµηλά επίπεδα 12

13 τεστοστερόνης (Lauritzen & Studd, 2005). Ένα άλλο αίτιο θα µπορούσε να είναι οι πιθανές κοινωνικές αλλαγές που µπορεί να συµπίπτουν µε τη µετάβαση µιας γυναίκας σ εµµηνόπαυση και όλο αυτό να της προκαλεί άγχος, το οποίο δεν της επιτρέπει να κοιµάται ήσυχα. Τέλος, ένα ακόµα αίτιο θα µπορούσε να είναι ο υποθυρεοειδισµός, ασθένεια κατά οποία ο θυρεοειδής αδένας δεν παράγει µεγάλες ποσότητες θυροξίνης, µε κυριότερο σύµπτωµά του κόπωση (Ballard, 2003). Πιθανές θεραπευτικές επιλογές θα µπορούσαν να είναι η αποφυγή ροφηµάτων που περιέχουν καφεΐνη, η αποφυγή κατανάλωσης µεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ, η χρήση βοτάνων, όπως η βαλεριάνα, τα οποία έχουν κατευναστικές δράσεις. Τέλος η τακτική άσκηση θα µπορούσε να βοηθήσει στη διαδικασία του ύπνου λόγω της έκκρισης ενδορφίνης (Ballard, 2003). Ακόµη, πρέπει να αναφερθεί ότι οι γυναίκες που βρίσκονται σ εµµηνόπαυση παρουσιάζουν έντονους πόνους στους µύες και στις αρθρώσεις, που τους ταλαιπωρούν ιδιαίτερα στο στάδιο της µετεµµηνόαπαυσης. Φτωχή µνήµη και έλλειψη συγκέντρωσης: Η φτωχή µνήµη και η έλλειψη συγκέντρωσης µπορεί να οφείλονται σε µειωµένα επίπεδα οιστρογόνων ή ακόµα και σ έλλειψη ύπνου (Ballard, 2003). Η έλλειψη µνήµης εµφανίζεται στο 86% των µετεµµηνοπαυσιακών γυναικών. Η θεραπεία ορµονικής υποκατάστασης (Hormone Replacement Therapy - HRT) µπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της µνήµης (Lauritzen & Studd, 2005). ιαταραχές του ύπνου: Έχει φανεί ότι ο αριθµός των γυναικών που βρίσκονται σ εµµηνόπαυση ή στο στάδιο της µετεµµηνόπαυσης και παρουσιάζουν διαταραχές στον ύπνο είναι περισσότερες από εκείνες που βρίσκονται ακόµα σ αναπαραγωγική διαδικασία µε ταυτόχρονες διαταραχές ύπνου (Woods & Mitchell, 2005). Οι διαταραχές στον ύπνο µπορεί να οφείλονται στις εξάψεις, στη συχνοουρία και στο άγχος (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Κατάθλιψη: Η κατάθλιψη που βιώνουν οι περισσότερες γυναίκες σ εµµηνόπαυση µπορεί να οφείλεται είτε σ αλλαγή των επιπέδων των οιστρογόνων είτε στις κοινωνικές αλλαγές που συµπίπτουν µε τη µετάβαση των γυναικών στο επίπεδο της εµµηνόπαυσης. Όσο αφορά στα επίπεδα των 13

14 οιστρογόνων, ένας πιθανός µηχανισµός µπορεί να είναι ότι τα οιστρογόνα συµµετέχουν σ παραγωγή σεροτονίνης, η οποία βοηθά στη ρύθµιση της διάθεσης (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Ένας άλλος µηχανισµός µπορεί να είναι ότι η µείωση της συγκέντρωσης µονοαµινοοξειδάσης από τα οιστρογόνα, η οποία είναι υπεύθυνη για το καταβολισµό των κατεχολαµινών, που αυξάνονται σ κατάθλιψη (Lauritzen & Studd, 2005). Τέλος, ένας ακόµη µηχανισµός είναι ότι τα οιστρογόνα αυξάνουν τρυπτοφάνη που είναι πρόδροµος της σεροτονίνης (Lauritzen and Studd, 2005). Έχει παρατηρηθεί ότι οι γυναίκες οι οποίες µπήκαν σ εµµηνόπαυση «χειρουργικά» παρουσιάζουν µεγαλύτερες πιθανότητες να εµφανίσουν κατάθλιψη, συγκριτικά µε εκείνες που µπήκαν «φυσιολογικά» σ εµµηνόπαυση. Επίσης, φαίνεται να παρουσιάζεται διαφορά µεταξύ των γυναικών που κάνουν ορµονική θεραπεία και αυτών που δεν κάνουν. Έχει φανεί λοιπόν ότι οι γυναίκες που συνήθιζαν να παίρνουν ορµόνες για να παρατείνουν περίοδο αναπαραγωγή τους και σταµατούν τη θεραπεία, τότε παρουσιάζουν περισσότερο δραµατικές επιπτώσεις από εµφάνιση κατάθλιψης επιπτώσεις, συγκριτικά µε αυτές που δεν ακολούθησαν ορµονική θεραπεία (Ballard, 2003). Ένας τρόπος αντιµετώπισης της κατάθλιψης είναι η φυσική δραστηριότητα, η οποία βοηθάει σ έκκριση της σεροτονίνης, υπεύθυνης για καλή διάθεση. Κολπική ξηρότητα: Η κολπική ξηρότητα προκαλείται λόγω µείωσης των επιπέδων οιστρογόνων, που βοηθούν στη διατήρηση του κόλπου ενυδατωµένου και εύκαµπτου. Οι συνεχόµενες περίοδοι µε µειωµένα επίπεδα οιστρογόνων οδηγούν σε ξηρότητα και µείωση του κολπικού ιστού (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Η κρέµα οιστρογόνων, που εφαρµόζεται απευθείας στον κόλπο, µπορεί να βοηθήσει σ ανακούφιση της κολπικής ξηρότητας. Συµπτώµατα του ουροποιητικού: Τα πιο κοινά συµπτώµατα του ουροποιητικού είναι η συχνοουρία, η ακράτεια, ο πόνος κατά ούρηση και οι λοιµώξεις των ουροφόρων αγγείων. Ως προς ακράτεια των ούρων, οι ιστοί του ουροποιητικού συστήµατος γίνονται ξηροί και λεπτότεροι και οι µύες χάνουν τον τόνο τους, µε τη µείωση των επιπέδων οιστρογόνων. Οµοίως 14

15 και η συχνοουρία εξαρτάται από τα ελαττωµένα επίπεδα οιστρογόνων (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Έχει φανεί ότι η θεραπεία οιστρογονικής υποκατάστασης (Estrogen Replacement Therapy - ERT) βοηθάει σ αντιµετώπιση των συµπτωµάτων του ουροποιητικού συστήµατος, αφού βοηθάει σ αιµάτωση, στο πολλαπλασιασµό του επιθηλίου της ουροδόχου κύστης και της ουρήθρας, καθώς επίσης και στηn ενδυνάµωση των µυών τους (Lauritzen & Studd, 2005). Αλλαγές στο δέρµα: Η µείωση των επιπέδων οιστρογόνων έχει σαν αποτέλεσµα να µειώνεται η ελαστικότητα του δέρµατος, διατηρώντας υγρασία του. Χωρίς αυτό βέβαια, να σηµαίνει ότι τα οιστρογόνα µπορούν να ανατρέψουν εµφάνιση ρυτίδων (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Σχήµα 2 : ιαφοροποιηµένος ρυθµός συµπτωµάτων στα διάφορα στάδια της εµµηνόπαυσης 1.5 ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ Αλλαγές σ κατανοµή λίπους Μελέτες έχουν δείξει ότι οι µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες έχουν περισσότερο σπλαγχνικό λίπος από εκείνες που δεν έχουν µπει ακόµα σ εµµηνόπαυση. Σε µια µελέτη παρατήρησης 4-χρόνων (Eshre Capri Group, 2011), σ οποία συµµετείχαν 154 γυναίκες, φάνηκε ότι υπάρχει αύξηση του υποδόριου κοιλιακού λίπους σε γυναίκες οι οποίες µέσα στα 4 χρόνια που διήρκησε η µελέτη είχαν µπει στη µετεµµηνόπαυση. 15

16 Γενικά, θεωρείται ότι η συσσώρευση του σπλαγχνικού λίπους στις µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες συνδέεται µε τις χαµηλές συγκεντρώσεις των οιστρογόνων. Επίσης, θα µπορούσε να συνδέεται και µε τη µείωση της δεσµευτικής σφαιρίνης ( Sex Hormone Binding Globulin Protein - SHBG), που εξαιτίας της ελάττωσής της από έλλειψη οιστρογόνων, προκαλεί αύξηση της συγκέντρωσης τεστοστερόνης. Τα οιστρογόνα έχουν συνδεθεί µε τη διέγερση της λιπόλυσης και αναστολή της λιπογέννεσης στα σπλαγχνικά κύτταρα, µέσω της διέγερσης του α- υποδοχέα οιστρογόνων, περιορίζοντας έτσι αποθήκευση λίπους στα σπλαγχνικά λιποκύτταρα στις προεµµηνοπαυσιακές γυναίκες. Με τον τρόπο αυτό, σ εµµηνόπαυση, παρατηρείται µεγαλύτερη εναπόθεση λίπους σ σπλαγχνική περιοχή. Η τεστοστερόνη από άλλη πλευρά, βοηθάει σ εναπόθεση λίπους στο σπλαχνικό χώρο. Μελέτη έδειξε ότι η αύξηση του κοιλιακού λίπους κατά περίοδο της περιεµµηνόπαυσης συνδέθηκε µε µείωση της συγκέντρωσης οιστραδιόλης και αύξηση της συγκέντρωσης ωοθυλακιοτρόπου ορµόνης (Eshre Capri Group, 2011) Καρδιαγγειακά νοσήµατα Τα καρδιαγγειακά νοσήµατα δεν είναι συχνά µεταξύ των προεµµηνοπαυσιακών γυναικών, αλλά η συχνότητά τους αυξάνεται µετά ηλικία των ετών. Σ Ευρώπη το 55% των γυναικών έχουν ως κύρια αιτία θανάτου τα καρδιαγγειακά νοσήµατα, σε αντίθεση µε το 43% των ανδρών. Συγκεκριµένα, το 23% των θανάτων στις γυναίκες αποδίδεται στη στεφανιαία νόσο, το 18% σε εγκεφαλικά επεισόδια και το 18% σε άλλες καρδιακές παθήσεις (Eshre Capri Group, 2011). Ο λόγος για τον οποίο οι γυναίκες που βρίσκονται στο στάδιο της εµµηνόπαυσης έχουν αυξηµένο κίνδυνο να παρουσιάσουν καρδιαγγειακά νοσήµατα είναι γνωστός. Τα χαµηλά επίπεδα οιστρογόνων στο πλάσµα του αίµατος µπορούν να εξηγήσουν κάποιες δυσµενείς µεταβολικές αλλαγές των λιπιδίων και των υδατανθράκων (Eshre Capri Group, 2011). Σύµφωνα µε έρευνες, έχει φανεί ότι τα οιστρογόνα δρουν άµεσα στα τοιχώµατα των αιµοφόρων αγγείων, διαστέλλοντάς τα, µε αποτέλεσµα να µειώνεται ο κίνδυνος για τη δηµιουργία θρόµβων (Ballard, 2003). Επιπλέον, αξίζει να αναφερθεί ότι κατά τη διάρκεια της εµµηνοπαυσιακής µετάβασης από περιεµµηνόπαυση στη µετεµµηνόπαυση έχει παρατηρηθεί αύξηση των επιπέδων της ολικής χολοστερόλης, της LDL-χολοστερόλης, των τριγλυκεριδίων, της λιποπρωτεΐνης α, ενώ έχει 16

17 παρατηρηθεί µείωση των επιπέδων της HDL-χολοστερόλης (Derby et al., 2009). Η παρακολούθηση των λιπιδίων πρέπει να ξεκινάει από το περιεµµηνοπαυσιακό στάδιο, ώστε να ενισχύεται η πρωτογενής πρόληψη της στεφανιαίας νόσου Καρκίνος του µαστού Ο καρκίνος του µαστού έχει µεγαλύτερες πιθανότητες να εµφανιστεί όσο αυξάνεται η ηλικία µιας γυναίκας. Είναι ο πιο συχνός καρκίνος που µπορεί να εµφανίσει µια γυναίκα σε ποσοστό 18-20% παγκοσµίως (Ζεπειρίδης, Θεοδωρίδης & Μπόντης, 2007). Οι ορµονικές αλλαγές που βιώνει µια γυναίκα στο στάδιο της µετεµµηνόπαυσης, αποτελούν τον κυριότερο παράγοντα εµφάνισης καρκίνο του µαστού. Η αύξηση του σωµατικού βάρους και η παχυσαρκία συνεισφέρουν και αυτά µε τη σειρά τους σ εµφάνιση καρκίνου του µαστού σε αυτό το στάδιο της ζωής της γυναίκας (Maccio & Madeddu, 2011). Το ποσοστό θνησιµότητας από τον καρκίνο του µαστού σε υπέρβαρες γυναίκες στις Ηνωµένες Πολιτείες ανέρχεται στο 66%, ενώ στο Ηνωµένο Βασίλειο στο 56% αντίστοιχα (Harvie et al., 2005). Πιο συγκεκριµένα, ο κίνδυνος εµφάνισης καρκίνου του µαστού αυξάνεται όσο αυξάνεται το σωµατικό βάρος κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής (Harvie et al., 2005; Eliassen et al., 2006). Από άλλη πλευρά, η απώλεια βάρους κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής σχετίζεται µε χαµηλότερο κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού (Harvie et al., 2005) σε γυναίκες που δεν υποβλήθηκαν ποτέ σε ορµονική θεραπεία (Eliassen et al., 2006). Όσο αφορά σ παχυσαρκία, από έρευνες έχει φανεί ότι η κοιλιακή παχυσαρκία είναι ένας παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του µαστού, αν και τα βιβλιογραφικά στοιχεία δεν είναι και τόσο επαρκή (Harvie et al., 2005). Επιπλέον, η πρόσληψη διατροφικού λίπους και αλκοόλης, τα οποία και εµπλέκονται στο µεταβολισµό των οιστρογόνων, έχει συσχετιστεί µε αυξηµένο κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού (Park et al., 2009). Πιο αναλυτικά, η κατανάλωση αλκοόλ (10 gr/ηµέρα) φαίνεται σχετίζεται θετικά µε αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης θετικού όγκου οιστρογονικών υποδοχέων (Estrogen Receptor - ER+), χωρίς ταυτόχρονα να επηρεάζει ανάπτυξη αρνητικού όγκου οιστρογονικών υποδοχέων (Suzuki et al., 2005). Η πρόσληψη διαιτητικού λίπους, ανεξάρτητα από τη 17

18 συνολική ενεργειακή πρόσληψη, αποτελεί παράγοντα κινδύνου για µετεµµηνοπαυσιακό διηθητικό καρκίνο του µαστού (Thiebaut et al., 2007). Επίσης, η πρόσληψη ζωικού λίπους, κυρίως κορεσµένου από κόκκινο κρέας και γαλακτοκοµικά συσχετίζεται µε αυξηµένο κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού κατά τη διάρκεια της προεµµηνόπαυσης (Cho et al., 2003). Τέλος, επιδηµιολογικές µελέτες έχουν δείξει ότι η φυσική δραστηριότητα είναι σηµαντική στη µείωση του κινδύνου εµφάνισης καρκίνου του µαστού σε µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες (Maccio & Madeddu, 2011). Η φυσική δραστηριότητα φαίνεται να παίζει πιο σηµαντικό ρόλο στις µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες που δεν είχαν ακολουθήσει κάποιου είδους ορµονική θεραπεία στο περιεµµηνοπαυσιακό στάδιο (Slattery et al., 2007) Οστεοπόρωση Η οστεοπόρωση διαγιγνώσκεται όταν υπάρχει σηµαντική απώλεια οστικής µάζας, µε αποτέλεσµα τα οστά να γίνονται πολύ λεπτά και επιρρεπή σε κατάγµατα. To 33% των εµµηνοπαυσιακών γυναικών παγκοσµίως παρουσιάζουν οστεοπόρωση (Ζαπειρίδης, Θεοδωρίδης & Μπόντης, 2007). Η οστική πυκνότητα ενός ανθρώπου αυξάνεται σταδιακά από τα παιδικά του χρόνια µέχρι τρίτη δεκαετία της ζωής του, όπου η οστική πυκνότητα φτάνει στα υψηλότερα επίπεδά της (κορυφαία οστική πυκνότητα). Όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα οστικής πυκνότητας ενός ανθρώπου γύρω στα 30 έτη του, τόσο λιγότερα προβλήµατα θα παρουσιάσει µελλοντικά µε τα οστά του. Η οστική πυκνότητα αρχίζει να µειώνεται σταδιακά µετά τα 35 έτη. Συγκριτικά σε σχέση µε το φύλο, τόσο οι άντρες όσο και οι γυναίκες µπορούν να αναπτύξουν οστεοπόρωση. Ωστόσο, οι άντρες, επειδή παράγουν πολύ µεγαλύτερη ποσότητα τεστοστερόνης από τις γυναίκες, αντιµετωπίζουν µικρότερη απώλεια οστικής µάζας και συνεπώς µικρότερη πιθανότητα να εµφανίσουν οστεοπόρωση. Επιπρόσθετα, ο ρυθµός απώλειας οστικής µάζας στις γυναίκες σ ηλικία των 35 ετών είναι πολύ µεγαλύτερος από τον αντίστοιχο στους άντρες. Η απώλεια αυτή είναι ακόµα µεγαλύτερη στις γυναίκες κατά τα 10 πρώτα χρόνια µετά εµµηνόπαυση, αλλά στη συνέχεια επιβραδύνεται. 18

19 Οι ορµόνες διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο σ οστεοπόρωση. Συγκεκριµένα, τα οιστρογόνα βοηθούν σ απορρόφηση των διατροφικά προερχόµενων ασβεστίου και µαγνησίου από τα οστά. Επίσης, τα οιστρογόνα επιτρέπουν στους οστεοβλάστες, οι οποίοι βοηθούν σ αναδόµηση των οστών, να δρουν περισσότερο από τους οστεοκλάστες, οι οποίοι και αποδοµούν τα οστά. Οµοίως, η τεστοστερόνη βοηθάει σ ενεργοποίηση των οστεοβλαστών, ώστε να αναδοµηθεί οστούν, αλλά και σ κατασκευή ισχυρότερων οστών. Από άλλη πλευρά, η προγεστερόνη ενισχύει τους οστεοβλάστες σ αναδόµηση των οστών, µε προϋπόθεση όµως ότι υπάρχουν και οιστρογόνα (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). ιακρίνουµε δύο τύπους οστεοπόρωσης, που είναι οι εξής: Οστεοπόρωση τύπου Ι: Είναι γνωστή και ως µετεµµηνοπαυσιακή οστεοπόρωση, γιατί παρουσιάζεται στα πρώτα χρόνια µετά εµµηνόπαυση. Οφείλεται κυρίως σ έλλειψη οιστρογόνων λόγω της εµµηνόπαυσης, τα οποία και προκαλούν µείωση της οστικής πυκνότητας. Τα συχνότερα κατάγµατα που εµφανίζονται στη µετεµµηνοπαυσιακή οστεοπόρωση είναι τα κατάγµατα ισχίου και σπονδύλων. Οστεοπόρωση τύπου ΙΙ: Εµφανίζεται µετά το 65ο έτος, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Προσβάλει κυρίως τα φλοιώδη οστά του ανθρώπου. Τα πιο συχνά κατάγµατα που εµφανίζουν ασθενείς µε οστεοπόρωση τύπου ΙΙ είναι τα κατάγµατα του ισχίου, της σπονδυλικής στήλης, της πυέλου, της κνήµης, όπως και του καρπού (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Οι παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν τον κίνδυνο εµφάνισης οστεοπόρωσης είναι οι εξής: I. Γενετικοί παράγοντες και οικογενειακό ιστορικό II. Ατοµικό ιατρικό ιστορικό III. Τρόπος ζωής IV. Πρόωρη εµµηνόπαυση (πριν ηλικία των 40) V. Θεραπεία στεροειδών για πάνω από 6 µήνες VI. Χαµηλό σωµατικό βάρος VII. Ασθένειες που σχετίζονται µε το ήπαρ ή το θυρεοειδή αδένα Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ο τρόπος ζωής παίζει σηµαντικό ρόλο σ εµφάνιση, αλλά και σ αντιµετώπιση της οστεοπόρωσης. Πιο αναλυτικά: 19

20 Κάπνισµα: Το κάπνισµα είναι αρνητικά συνδεδεµένο µε υγεία των οστών. Ο µηχανισµός µε τον οποίο το κάπνισµα επηρεάζει οστική µάζα δεν είναι απόλυτα γνωστός, αν και στοιχεία δείχνουν ότι οι καπνίστριες έχουν µειωµένη απορρόφηση ασβεστίου και χαµηλότερα επίπεδα 17β-οιστραδιόλης. Το κάπνισµα επιταχύνει απώλεια του οστού, συµβάλει σ ανάπτυξη της οστεοπόρωσης και εµποδίζει επούλωση σε περίπτωση τραυµατισµού. Οι καπνιστές έχουν 41% µεγαλύτερο κίνδυνο για εµφάνιση καταγµάτων του ισχίου συγκριτικά µε τους µη καπνιστές. Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο µεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστηµα που καπνίζει κάποιος. Παρόλα αυτά, ως προς το χρόνο επούλωσης, αυτός θα εξακολουθούσε να είναι µεγαλύτερος, ακόµη και αν κάποιος είχε ξεκινήσει να καπνίζει πριν από σχετικά σύντοµο χρονικό διάστηµα. Οι γυναίκες που καπνίζουν, σε σχέση µε εκείνες που δεν καπνίζουν, τείνουν να µειώνουν οστική τους πυκνότητα πολύ πιο γρήγορα, ενώ και η εµµηνόπαυση σε αυτές παρατηρείται κατά µέσο όρο 2 χρόνια νωρίτερα. Επίσης, οι µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες που καπνίζουν έχουν υψηλότερα ποσοστά καταγµάτων από τις µη-καπνίζουσες. Η διακοπή του καπνίσµατος και η αποφυγή του παθητικού καπνίσµατος είναι πολύ σηµαντικά µέτρα αποφυγής των καταγµάτων και πρόληψης της χαµηλής οστικής πυκνότητας, η οποία µελλοντικά θα οδηγήσει σε οστεοπόρωση (North American Menopause Society, 2010). Αλκοόλ: Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ µειώνει οστική πυκνότητα. Πιο συγκεκριµένα, η κατανάλωση τριών ποτών και πάνω ηµέρα θεωρείται υπερβολική και συνδέεται µε ιδιαίτερα αυξηµένο κίνδυνο εµφάνισης της οστεοπόρωσης (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Ακόµη, το επίπεδο κατανάλωσης που συνδέεται µε αυξηµένο κίνδυνο πτώσεων είναι περισσότερο από 7 µονάδες αλκοόλ εβδοµάδα (όπου 1 µονάδα αλκοόλ = 360 ml µπύρας ή 120 ml κρασιού ή 30 ml σκληρού οινοπνευµατώδους ποτού). Επιπλέον, η κατανάλωση δυο ή περισσότερων µονάδων αλκοόλ ηµέρα συνδέεται µε αυξηµένο κίνδυνο οστεοπορωτικών καταγµάτων (North American Menopause Society, 2010). Σε αντίθεση µε τα προηγούµενα, η µέτρια κατανάλωση αλκοόλ φαίνεται να έχει προστατευτική δράση στα οστά. Πιο συγκεκριµένα, έχει φανεί ότι η µέτρια κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει οστική πυκνότητα σε µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες (North American Menopause Society, 2010). Έτσι λοιπόν, ένα ποτήρι κρασί 20

21 ηµέρα είναι περισσότερο ευεργετικό παρά επιβαρυντικό (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Συµπερασµατικά, η σύσταση αφορά αποτροπή της κατανάλωσης αλκοόλ πάνω από 7 µονάδες τη βδοµάδα και πάνω από 2 µονάδες αλκοόλ µέσα σε διάστηµα 6 ωρών (North American Menopause Society, 2010). Φυσική ραστηριότητα: Η άσκηση είναι σηµαντική, καθώς βοηθάει σ ενδυνάµωση του σκελετού και στη πρόληψη των καταγµάτων από πτώσεις, βελτιώνοντας ισορροπία και τη µυϊκή δύναµη (Bolton, 2012). Η άσκηση κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και της ενήλικης ζωής είναι πολύ σηµαντική για πρόληψη της οστεοπόρωσης, διότι βοηθά τα οστά να γίνουν όσο το δυνατόν πιο γερά. Σ ενήλικη ζωή, η άσκηση συµβάλλει σ καλύτερη απορρόφηση του ασβεστίου και µε αυτόν τον τρόπο τα οστά συνεχίζουν να παραµένουν δυνατά/γερά (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Σε γυναίκες ηλικίας 75 χρονών και άνω, η ενδυνάµωση των µυών και οι ασκήσεις ισορροπίας έχουν φανεί να µειώνουν των κίνδυνο πτώσεων, που σχετίζονται κατά 75% µε τραυµατισµούς (North American Menopause Society, 2010). Έχει φανεί ότι η µέτρια ή η υψηλής έντασης σωµατική άσκηση έχει ευεργετικά οφέλη για οστική πυκνότητα των γυναικών. Επιπρόσθετα, η άσκηση συµµετέχει σ πρόληψη της µείωσης των επιπέδων βιταµίνης D, που οφείλεται σ ηλικία, και η οποία βιταµίνη είναι πολύ σηµαντική για υγεία των οστών, αφού ενισχύει απορρόφηση ασβεστίου (Schmitt Ν, Schmitt J & Doren, 2009). Οι ασκήσεις µε βάρη και οι ασκήσεις δύναµης είναι επωφελείς για ανάπτυξη και διατήρηση των οστών, αυξάνοντας οστική µάζα, µέσω της αύξησης της µυϊκής µάζας και δύναµης (North American Menopause Society, 2010). Σε µια µετα-ανάλυση βρέθηκε ότι οι µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες που ασκούνταν, αύξησαν οστική πυκνότητα της σπονδυλικής τους στήλης κατά 2% (North American Menopause Society, 2010). Το γρήγορο περπάτηµα βοηθάει σ πρόληψη της οστεοπόρωσης. Ιδιαίτερη σηµασία πρέπει ωστόσο να δοθεί στο γεγονός ότι η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας σε συνδυασµό µε απώλεια βάρους, µπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις σ οστική πυκνότητα (Schmitt Ν, Schmitt J & Doren, 2009). 21

22 Επίσης, οι γυναίκες µε οστεοπόρωση καλό είναι να αποφεύγουν αεροβική, καθώς είναι αυξάνεται ο κίνδυνος για πτώση (µεγάλος κίνδυνος να γλιστρήσουν) (North American Menopause Society, 2010). Τέλος, η πολύ έντονη άσκηση µπορεί να οδηγήσει σε χαµηλά επίπεδα οιστρογόνων (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). ιατροφή: Η διατροφή διαδραµατίζει πολύ σηµαντικό ρόλο σ ανάπτυξη της οστεοπόρωσης. Η σύνδεση µεταξύ τους παρατηρείται µέσω κυρίως των ακόλουθων θρεπτικών συστατικών: I. Ασβέστιο Καταρχήν, το ασβέστιο επιτελεί σηµαντικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας των οστών, στη ρύθµιση του ύπνου, στη διάθεση, καθώς επίσης και στη λειτουργία των µυών. Η κύρια πηγή ασβεστίου είναι τα γαλακτοκοµικά, αλλά και κάποια από τα λαχανικά. Οι φυτικές ίνες των λαχανικών εµποδίζουν το ασβέστιο να χρησιµοποιηθεί από το σώµα. Επιπλέον, η κατανάλωση λαχανικών µε αυξηµένη περιεκτικότητα οξαλικών οξέων (π.χ. σπανακιού) µπορεί να αναστείλει απορρόφησή του (The North American Menopause Society, 2010). Ένας ακόµα παράγοντας που οδηγεί σε µειωµένη απορρόφηση ασβεστίου είναι η καθηµερινή κατανάλωση ανθρακούχων ποτών, όπως επίσης και φωσφορικών αλάτων νατρίου, τα οποία µειώνουν τη βιοδιαθεσιµότητα ασβεστίου στον οργανισµό (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Αναφορικά µε τη σύνδεση εµµηνόπαυσης και ασβεστίου, η ανεπάρκεια οιστρογόνων, στα στάδια της περιεµµηνόπαυσης και της προεµµηνόπαυσης, οδηγεί σ αυξηµένη απέκκριση ασβεστίου µέσω των ούρων (North American Menopause Society, 2010). II. Μαγνήσιο Το µαγνήσιο αποτρέπει οστική απώλεια και µε αυτόν τον τρόπο βοηθά σ ανάπτυξη των οστών. Το µαγνήσιο επίσης, βοηθάει στη ρύθµιση της αρτηριακής πίεσης και στη σύσπαση των µυών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα το µαγνήσιο να συµβάλλει και σ πρόληψη καρδιακών προσβολών, µιας και η καρδιά είναι ένας µυς (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Τέλος, οι κύριες πηγές µαγνησίου είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, οι κόκκοι δηµητριακών, οι ξηροί καρποί, το ψάρι και τα γαλακτοκοµικά (North American Menopause Society, 2010). III. Βιταµίνη Κ 22

23 Η βιταµίνη Κ µε τη σειρά της, διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο σ πρόληψη της οστεοπόρωσης. Πιο αναλυτικά η βιταµίνη Κ παράγει µια πρωτεΐνη, οστεοκαλσίνη, η οποία χρησιµοποιείται για ανακατασκευή των οστών. Τέλος, κύριες πηγές βιταµίνης Κ είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι και το µπρόκολο, φρούτα και έλαια λαχανικών (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Καφεΐνη: Έχει φανεί ότι στις γυναίκες που καταναλώνουν τέσσερα ή περισσότερα φλιτζάνια καφέ ηµέρα, αυξάνεται ο κίνδυνος καταγµάτων, λόγω οστεοπόρωσης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η καφεΐνη προάγει αποβολή ασβεστίου µέσω των ούρων (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). 23

24 Κεφάλαιο 2 ο - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΑΓΩΓΕΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ 2.1 Ορµονικές θεραπείες Οι ορµονικές θεραπείες έχουν σαν απώτερο στόχο ανακούφιση των συµπτωµάτων της εµµηνόπαυσης, αλλά και πρόληψη χρόνιων νόσων που προκαλούνται από τα µειωµένα επίπεδα ορµονών. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα τέτοιων ασθενειών αποτελούν η οστεοπόρωση, η σκλήρυνση των αρτηριών, οι καρδιακές παθήσεις, ο αυξηµένος κίνδυνος ορισµένων µορφών καρκίνου και οι αλλαγές στη µνήµη. Η έναρξη της θεραπείας ορµονικής υποκατάστασης ξεκινά στο στάδιο της προεµµηνόπαυσης, όταν οι γυναίκες αντιµετωπίζουν πρώιµα συµπτώµατα εµµηνόπαυσης, όπως εξάψεις, διαταραχές στον ύπνο κλπ. Τα είδη ορµονικών θεραπειών που µπορεί να ακολουθήσει µια γυναίκα παρουσιάζονται στη συνέχεια Οιστρογόνα Έχει αποδειχθεί ότι η χρήση οιστρογόνων συµβάλλει σ ανακούφιση των συµπτωµάτων της εµµηνόπαυσης. Πιο αναλυτικά, τα οιστρογόνα αυξάνουν ροή του αίµατος, µε αποτέλεσµα να µειώνεται η συχνότητα πρόκλησης πονοκεφάλων. Η παρουσία οιστρογόνων αναστέλλει απελευθέρωση αδρεναλίνης από τον εγκέφαλο. Η έκκριση αδρεναλίνης προκαλεί διαστολή των αιµοφόρων αγγείων, προκαλώντας έτσι εµφάνιση εξάψεων. Επίσης, αναφορικά µε κατάθλιψη, που βιώνουν οι περισσότερες από τις εµµηνοπαυσιακές γυναίκες, η παρουσία οιστρογόνων συµβάλλει σ έκκριση σεροτονίνης, που είναι υπεύθυνη για καλή διάθεση. Επιπρόσθετα, τα οιστρογόνα βοηθούν στη διατήρηση αρκετά εύπλαστων ιστών του ουρογεννητικού συστήµατος, µε συνέπεια να αποφεύγονται συµπτώµατα όπως η κολπική ξηρότητα, η συχνοουρία και η ακράτεια. Τέλος, έχει φανεί ότι η 24

25 οιστρογονική θεραπεία συντελεί σ πρόληψη καταγµάτων. Παρόλα αυτά, αξίζει να σηµειωθεί πως εκτός από όλες τις προαναφερόµενες θετικές επιδράσεις, η θεραπεία µε οιστρογόνα έχει ενοχοποιηθεί για εµφάνιση καρκίνου του µαστού (Jones, Eichenwald & Hall, 2007) Ανδρογόνα Αναφερόµαστε κατά κύριο λόγο στη τεστοστερόνη, η οποία µπορεί να αποτελέσει µέρος της ορµονικής θεραπείας. Οι γυναίκες που έχουν µπει σ εµµηνόπαυση εξαιτίας κάποιου χειρουργείου, παρουσιάζουν πολύ χαµηλά επίπεδα ανδρογόνων, οπότε µια ορµονική θεραπεία µε ανδρογόνα θα τις βοηθήσει να διατηρήσουν υγεία των οστών τους. Γυναίκες που µετέβησαν µε φυσιολογικό τρόπο σ εµµηνόπαυση µπορεί να χρειαστούν ανδρογόνα, από τη στιγµή που η οιστρογονική θεραπεία µειώνει τα επίπεδά τους. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι υψηλές δόσεις ανδρογόνων προκαλούν ακµή, λιπαρό δέρµα, απώλεια µαλλιών και ανεπιθύµητη τριχοφυΐα (Jones, Eichenwald & Hall, 2007) Συνδυασµός οιστρογόνων και προγεστερόνης Ο συνδυασµός οιστρογόνων και προγεστερόνης είναι µία άλλη µορφή θεραπείας, η οποία συνδυάζει τα οφέλη των οιστρογόνων, αλλά ταυτόχρονα µειώνει τον κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του ενδοµητρίου, ο οποίος φαίνεται να συνδέεται µε αυξηµένα επίπεδα οιστρογόνων. Αξίζει να αναφέρουµε ότι η προγεστερόνη µπορεί να περιορίσει τα οφέλη των οιστρογόνων. Εποµένως, πρέπει να δοθεί προσοχή, ώστε και τα οιστρογόνα να δρουν ευεργετικά αλλά και ταυτόχρονα να µην αυξάνεται ο κίνδυνος για εµφάνιση καρκίνου του ενδοµητρίου (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Ανάµεσα στις παρενέργειες που µπορεί να εµφανιστούν λόγω της χρήσης προγεστερόνης είναι η ακµή, η κατάθλιψη και η αύξηση βάρους. Οι γυναίκες που χρησιµοποιούν τη θεραπεία συνδυασµού οιστρογόνων και προγεστερόνης έχουν αυξηµένο κίνδυνο να εµφανίσουν µελλοντικά έµφραγµα µυοκαρδίου, θρόµβους, καρκίνο του µαστού και άνοια (Ballard, 2003). 25

26 2.1.4 Επιλεκτικοί ρυθµιστές υποδοχέων οιστρογόνων (Selective Estrogen Receptor Modulators - SERMS) Η συγκεκριµένη θεραπεία δεν περιλαµβάνει οιστρογόνα, αλλά προσφέρει τα οφέλη των οιστρογόνων, διεγείροντας τους υποδοχείς τους. Οι ρυθµιστές υποδοχέων οιστρογόνων βοηθούν στη µείωση της απώλειας των οστών σε εµµηνοπαυσιακές γυναίκες, αλλά όχι στο βαθµό που αυτό επιτυγχάνεται από τα οιστρογόνα. Επίσης, µειώνουν τον κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού, αν λαµβάνονται για λιγότερα από 5 χρόνια. Ακόµη, ένας άλλος παράγοντας που καθιστά αποτελεσµατική τη συγκεκριµένη θεραπεία είναι το γεγονός ότι δεν επηρεάζει αρνητικά, δηλαδή δεν αυξάνει, τα επίπεδα τριγλυκεριδίων και τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης του αίµατος. Υπάρχουν τρείς διαφορετικοί τρόποι µε τους οποίους µπορούν να χορηγηθούν οι ορµονικές θεραπείες. Ο πρώτος είναι µέσω του στόµατος, ο δεύτερος µέσω του δέρµατος και ο τρίτος µέσω του κόλπου. Η δια του στόµατος χορήγηση ορµονικής θεραπείας γίνεται µε τη βοήθεια χαπιών. Είναι ο πιο εύκολος τρόπος, αφού οι προβλεπόµενες δόσεις περιλαµβάνονται ήδη στο φαρµακοτεχνικό σκεύασµα (χάπι). Η χορήγηση µέσω του δέρµατος γίνεται µε δύο τρόπους, είτε µε τη βοήθεια εµπλάστρων είτε µε τη χρήση αλοιφών. Τα έµπλαστρα είναι ένας γρήγορος τρόπος για να περάσει µια συγκεκριµένη ποσότητα ορµονών απευθείας στο αίµα (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Πρέπει να αναφερθεί ότι επειδή η προγεστερόνη δεν απορροφάται µέσω του δέρµατος στα έµπλαστρα τοποθετείται νορεθιστερόνη, η οποία µετατρέπεται στον οργανισµό σε προγεστερόνη (Ballard, 2003). Οι αλοιφές χρησιµοποιούνται για ξηρότητα και ατροφία της περιοχής και έχουν άµεση δράση. Ωστόσο, οι αλοιφές αυτές δεν βοηθούν στη θεραπεία των εξάψεων, των εναλλαγών στη διάθεση, στα οστά, καθώς ούτε στα επίπεδα χολοστερόλης στο αίµα. Όσο αφορά σ ορµονική θεραπεία µέσω του κόλπου, σε αυτήν περίπτωση τοποθετείται σ περιοχή ένας ελαστικός δακτύλιος που εµπεριέχει ορµόνες, οι οποίες περνούν µε τη σειρά τους στο αίµα. Ο δακτύλιος χρησιµοποιείται για αντιµετώπιση των συµπτωµάτων του κόλπου και του ουροποιητικού και τοποθετείται από το γιατρό. Η αλλαγή του πρέπει να γίνεται περίπου κάθε 90 µέρες (Jones, Eichenwald & Hall, 2007). Ο τρόπος αυτός χορήγησης ορµονών συντελεί σ ανακούφιση των γυναικών από τα συµπτώµατα του ουρογεννητικού 26

27 συστήµατος, αλλά δε συµβάλλει σ απαλλαγή τους και από τα υπόλοιπα εµµηνοπαυσιακά συµπτώµατα, όπως και δε συµµετέχει στη διατήρηση της υγείας των οστών. 2.2 ΕΝΝΑΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ Ισοφλαβόνες Οι ισοφλαβόνες είναι µία από τις τρείς κύριες κατηγορίες φυτοοιστρογόνων. Οι ισοφλαβόνες έχει βρεθεί ότι έχουν προστατευτικές επιδράσεις σ απώλεια οστικής πυκνότητας. Σε µια µετα-ανάλυση, φάνηκε ότι οι ισοφλαβόνες από σόγια µειώνουν οστική απώλεια της σπονδυλικής στήλης σε εµµηνοπαυσιακές γυναίκες. Αυτή η επίδραση ήταν ακόµα πιο έντονη όταν η κατανάλωση ισοφλαβονών ξεπερνούσε τα 90 mg ηµέρα. Μια άλλη ανασκόπηση επιβεβαιώνει ότι οι ισοφλαβόνες µειώνουν οστική απώλεια σ πρόωρη µετεµµηνόπαυση (λιγότερο από 5 χρόνια στο στάδιο της µετεµµηνόπαυσης). Σε µια µετά-ανάλυση αξιολογήθηκε η αποτελεσµατικότητα των υποκατηγοριών των φλαβονοειδών (συµπεριλαµβανοµένων και των ισοφλαβονών), των εκχυλισµάτων των φλαβονοειδών και των τροφίµων που είναι πλούσια σε φλαβονοειδή, σε σχέση µε παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά, χωρίς όµως να καταλήξει σε ξεκάθαρα αποτελέσµατα (Borrelli and Ernst, 2010). Επίσης, έχει φανεί ότι η µακροχρόνια πρόσληψη πρωτεϊνών σόγιας, µειώνει 27

28 σηµαντικά τη διαστολική πίεση του αίµατος και LDL-χολοστερόλη, ενώ δε φάνηκε να επηρεάζει τα επίπεδα της HDL-χολοστερόλης Βότανα Οι γυναίκες µε µεγάλη συχνότητα χρησιµοποιούν βότανα για να ανακουφιστούν από τα συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης. Σχετικά λίγες µελέτες έχουν διεξαχθεί για τον έλεγχο της αποτελεσµατικότητας των βοτάνων σ αντιµετώπιση των συµπτωµάτων της εµµηνόπαυσης. Τα κυριότερα βότανα που χρησιµοποιούνται ενάντια σ εµµηνοπαυσιακή συµπτωµατολογία παρουσιάζονται παρακάτω: Συµισιφούγκα: Περιέχουν φαινολικά οξέα, φλαβονοειδή, τανίνες και άλλα συστατικά που έχουν φαρµακευτικές ιδιότητες. Έχει φανεί ότι η συµισιφούγκα πιθανόν έχει ευεργετικά αποτελέσµατα σε περιπτώσεις πρόωρης εµµηνόπαυσης. Αν και χρησιµοποιείται από πολλές γυναίκες για τη θεραπεία των εµµηνοπαυσιακών συµπτωµάτων, δεν έχει προσδιορισθεί ακόµη ούτε η δραστική της ουσία, αλλά ούτε και ο µηχανισµός δράσης της ουσίας αυτής. Έτσι λοιπόν, συστήνεται η περεταίρω συνέχιση των ερευνών, µε σκοπό να διαπιστωθεί αν τελικά η σιµισιφούγκα δρα θεραπευτικά στα συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης, καθώς και ποιος είναι ο µηχανισµός δράσης της (Borrelli & Ernst, 2010). Dong quai: Αυτό το είδος βοτάνου φύεται κυρίως σ Ιαπωνία και Κίνα. Περιέχει φυτοστερόλες, πολύσακχαρίτες, φλαβονοειδή, ανόργανα άλατα και βιταµίνες. Χρησιµοποιείται σ παραδοσιακή κινέζικη ιατρική για τη ρύθµιση του εµµηνορρυσιακού κύκλου. Τέλος έχει φανεί ότι µεµονωµένα δεν έχει ουσιαστική δράση σ αντιµετώπιση των 28

29 εµµηνοπαυσιακών συµπτωµάτων. Αν όµως συνδυαστεί και µε άλλα βότανα, όπως τζίνσεκ ή συµισιφούγκα, φαίνεται ότι µπορεί να καταστείλει συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης, όπως εξάψεις και διαταραχές ύπνου. Λυκίσκος: Εµπεριέχει φλαβονοειδή, κατεχίνες, γλυκοσίδες και τερπένια. Σύµφωνα µε µελέτες, έχει επιβεβαιωθεί ότι τα εκχυλίσµατα λυκίσκου µειώνουν τη συχνότητα των εµµηνοπαυσιακών συµπτωµάτων. Σχήµα 3: Λυκίσκος Άγρια γλυκοπατάτα: Περιέχει στεροειδή, τανίνες, φυτοστερόλες και άµυλο. Η άγρια γλυκοπατάτα χρησιµοποιούνταν για τη θεραπεία των επιπτώσεων της έµµηνου ρύσης, όπως είναι οι εξάψεις και οι κεφαλαλγίες. Όµως, σύµφωνα µε τη µόνη ελεγχόµενη τυφλή µελέτη που διεξήχθη, η θεραπεία µε γλυκοπατάτα δε φάνηκε ικανή να µειώσει τα συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης και δεν τροποποίησε τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης. Τζίνσενγκ (Ginseng): Βρίσκεται κυρίως στη Κίνα. Οι ρίζες του περιέχουν δραστικές ουσίες όπως βιταµίνες, αµινοξέα και φαινολικές ενώσεις. Μια διπλά τυφλή µελέτη διερεύνησε τη δράση του τζίνσενγκ σ αντιµετώπιση των συµπτωµάτων της εµµηνόπαυσης. Ωστόσο, δε βρέθηκε να βοηθά σ αντιµετώπιση των αγγειοκινητικών συµπτωµάτων (Borrelli and Ernst, 2010). 29

30 Έλαιο νυχτολούλουδου: Το έλαιο αυτό περιέχει ω-6 λιπαρά οξέα. Χρησιµοποιείται για τη θεραπεία των συµπτωµάτων της εµµηνόπαυσης. Σε τυφλή ελεγχόµενη µελέτη δε παρατηρήθηκε ωστόσο το έλαιο νυχτολούλουδου να ανακουφίζει από αγγειοκινητικά συµπτώµατα. Βότανο του Αγίου Ιωάννη: Συναντάται κατά κύριο λόγο σ Ευρώπη. Περιέχει φλαβονοειδή και φαινολικά οξέα. Χρησιµοποιείται και για τη θεραπεία της ήπιας κατάθλιψης, εκτός από αντιµετώπιση των εµµηνοπαυσιακών συµπτωµάτων. Έρευνες προ δεκαετίας έδειξαν ότι το βότανο του Αγίου Ιωάννη είναι εξίσου αποτελεσµατικό µε ορισµένα αντικαταθλιπτικά φάρµακα (Ballard, 2003). Μέχρι στιγµής, µια µόνο τυφλή ελεγχόµενη µελέτη υπέδειξε παρουσίαση βελτίωσης σ αντιµετώπιση των προβληµάτων που αντιµετωπίζουν οι εµµηνοπαυσιακές γυναίκες αναφορικά µε τον ύπνο (Borrelli and Ernst, 2010). 2.3 Οφέλη και κίνδυνοι των ορµονικών θεραπειών Η θεραπεία ορµονικής υποκατάστασης αποτελεί τον πιο κοινό τρόπο αντιµετώπισης των συµπτωµάτων της εµµηνόπαυσης, συµβάλλοντας επίσης και σ αντιµετώπιση χρόνιων νοσηµάτων που οφείλονται ή ενισχύονται από τα µειωµένα επίπεδα οιστρογόνων. Βέβαια, αυτό δε σηµαίνει ότι οι ορµονικές θεραπείες είναι απαλλαγµένες κινδύνων. Όσο αφορά στα οφέλη της θεραπείας υποκατάστασης οιστρογόνων (Estrogen Replacement Therapy - ERT) και της θεραπείας υποκατάστασης ορµονών (Hormone Replacement Therapy - HRT), αυτά είναι τα εξής: Βελτιώνουν ή περιορίζουν τα συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης, όπως εξάψεις, εφιδρώσεις, ταχυπαλµίες, κατάθλιψη και διαταραχές στον ύπνο. Βοηθούν σ ψυχική σταθερότητα, καθώς και στον περιορισµό της κόπωσης, του άγχους, της νευρικότητας και της ευερεθιστότητας. Βελτιώνουν αιµάτωση των οργάνων, µε αποτέλεσµα να µειώνεται ο κίνδυνος για στεφανιαία νόσο και για εγκεφαλικά επεισόδια. 30

31 Προάγουν ή διατηρούν ποιότητα ζωής, ρυθµίζοντας τις διαταραχές του εµµηνορρυσιακού κύκλου. Καλυτερεύουν τη δοµή και τη λειτουργία του δέρµατος, των νυχιών και των δοντιών. Προλαµβάνουν ή θεραπεύουν τα ουρογεννητικά συµπτώµατα, όπως είναι ο ξηρός κόλπος, η συχνοουρία, η ακράτεια ούρων και οι λοιµώξεις του ουρογεννητικού συστήµατος. Βελτιώνουν τη λειτουργία των µυών και των αρθρώσεων, µε συνέπεια πρόληψη της οστεοπόρωσης και των καταγµάτων του ισχίου. Συµβάλλουν σ πρόληψη της νόσου Alzheimer. Μειώνουν τη θνησιµότητα από καρκίνο και καρδιαγγειακά νοσήµατα. Εκτός όµως από τα οφέλη που µπορεί να έχουν, οι ορµονικές θεραπείες ελλοχεύουν και κινδύνους, όπως: Μικρή αύξηση στη συχνότητα εµφάνισης καρκίνου του µαστού: Έχει βρεθεί ότι η συνεχής χρήση προγεστερόνης αυξάνει τον κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι η ορµονική θεραπεία µε προγεστερόνη σε µορφή σκόνης συνδέεται µε χαµηλό κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού σε βραχυπρόθεσµη χρήση. Οι γυναίκες που χρησιµοποιούσαν συνεχόµενα για πέντε χρόνια συνδυαστική ορµονική θεραπεία αντιµετώπιζαν µεγαλύτερο κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού συγκριτικά µε αυτές που ακολουθούσαν ορµονική θεραπεία για µια πενταετία αλλά µε διαλλείµατα (North American Menopause Society, 2012). Τέλος, βρέθηκε ότι ο κίνδυνος πρόκλησης καρκίνου του µαστού ήταν µεγαλύτερος σε γυναίκες που ξεκίνησαν ορµονική θεραπεία λίγο µετά εµφάνιση εµµηνόπαυσης. Μικρή αύξηση πρόκλησης φλεβικών θρόµβων: Έρευνες υπέδειξαν ότι υπάρχει αυξηµένος κίνδυνος εµφάνισης φλεβικής θροµβοεµβολής µε τη δια του στόµατος ορµονική θεραπεία. Επίσης, αυτός ο κίνδυνος αυξάνεται για τις γυναίκες που ξεκίνησαν θεραπεία µε οιστρογόνα ή συνδυαστική θεραπεία οιστρογόνωνπρογεστερόνης σε ηλικία άνω των 60 ετών. Ο κίνδυνος εµφάνισης φλεβικών 31

32 θρόµβων αυξάνει µε αύξηση του είκτη Μάζας Σώµατος (Body Mass Index - BMI). Πιο συγκεκριµένα, για τις παχύσαρκες γυναίκες ο κίνδυνος φλεβικών θροµβοεµβολών βρέθηκε να είναι τριπλάσιος. Ωστόσο, οι γυναίκες µε ιστορικό φλεβικών θροµβοεµβολών, καθώς και οι παχύσαρκες γυναίκες, παρουσιάζουν µεγαλύτερο κίνδυνο να εµφανίσουν θρόµβους συγκριτικά µε γυναίκες που εφάρµοσαν ορµονική θεραπεία (North American Menopause Society, 2012). 32

33 Κεφάλαιο 3o - Εµµηνόπαυση και ιατροφή Κατά τη διάρκεια της εµµηνόπαυσης συµβαίνουν, όπως ήδη παρουσιάστηκε σε προηγούµενο κεφάλαιο, πολλές αλλαγές στο σώµα κάθε γυναίκας. Τα επίπεδα οιστρογόνων µειώνονται, µε αποτέλεσµα να αυξάνεται ο κίνδυνος για χρόνια νοσήµατα όπως οστεοπόρωση και καρδιαγγειακά νοσήµατα. Ο υγιεινός τρόπος ζωής και η υιοθέτηση ενός υγιεινού διατροφικού προτύπου µπορούν να µειώσουν τον κίνδυνο εµφάνισης χρόνιων νοσηµάτων, αλλά και να προφυλάξουν από ενοχλητικά συµπτώµατα της εµµηνόπαυσης, όπως εξάψεις, εφιδρώσεις και διαταραχές στον ύπνο. Επίσης, κατά εµµηνόπαυση ο βασικός µεταβολικός ρυθµός των γυναικών µειώνεται, µε αποτέλεσµα να αυξάνονται οι πιθανότητες αύξησης του σωµατικού τους βάρους. Μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση 5 µερίδων φρούτων και λαχανικών ηµέρα, µειώνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, καρκίνου, όπως και της εµφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων. Επιπλέον, η ισορροπηµένη διατροφή διαδραµατίζει σηµαντικό ευεργετικό ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήµατος. Όσο αφορά στα µακροθρεπτικά συστατικά της δίαιτας, δηλαδή τους υδατάνθρακες, τις πρωτεΐνες και τα λίπη, οι απαιτήσεις σε αυτά δε φαίνεται να µεταβάλλονται πριν και µετά εµµηνόπαυση. Υδατάνθρακες: Για τους υδατάνθρακες συστήνεται η κατανάλωση σύνθετων υδατανθράκων, οι οποίοι εµπεριέχονται κυρίως σε φρούτα, λαχανικά αλλά και σε δηµητριακά ολικής άλεσης. Η πέψη τους γίνεται πιο αργά από πέψη των απλών υδατανθράκων, µε αποτέλεσµα τα επίπεδα γλυκόζης στο αίµα να µην παρουσιάζουν µεγάλες αυξοµειώσεις, µειώνοντας µε τον τρόπο αυτόν τον κίνδυνο για Σακχαρώδη ιαβήτη. Οι φυτικές ίνες αποτελούν ένα είδος σύνθετου υδατάνθρακα, που κατά κύριο λόγο δε διασπάται στο ανθρώπινο πεπτικό σύστηµα (Park et al., 2009). 33

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση;

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Θ. Μίκος Λέκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εµµηνόπαυση Το χρονικό σηµείο στη ζωή της γυναίκας που σταµατά η περίοδος της. Εµµηνόπαυση Γιατί συµβαίνει Οι ωοθήκες

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Πελοπίδας Κουτρουμάνης, MD, MRCOG Σαν εμμηνόπαυση ορίζεται η χρονική περίοδος που ακολουθεί την τελευταία έμμηνο ρύση και οφείλεται στην μη αναστρέψιμη, οριστική παύση

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & ιατροφής ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο 71 003, Κρήτη - Τηλ. 2810-394758, email: kliniki.diatrofis@med.uoc.gr Kαρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση 2011-11-19 10:15:41 Δεν αρκεί η λήψη φαρμάκων για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

MΕΛΕΤΗ ΛΙΠΙΔΑΙΜΙΚΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

MΕΛΕΤΗ ΛΙΠΙΔΑΙΜΙΚΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΠΡΟΦΙΛ ΣΕ ΔΕΙΓΜΑ 1. Μικροβιολογικό Εργαστήριο, Γενικό Νοσοκομείο Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ Θεσσαλονίκης, 2. Επιστημονικός Συνεργάτης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Εισαγωγή Κατά την διάρκεια της εμμηνοπαυσιακής

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Η υπέρταση είναι ένα από τα συνηθέστερα και σπουδαιότερα προβλήματα υγείας. Πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο (σχεδόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα