Το πρόβλημα στο οποίο επικεντρώνεται το άρθρο αυτό αφορά την διάσταση ανάμεσα στην ζήτηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το πρόβλημα στο οποίο επικεντρώνεται το άρθρο αυτό αφορά την διάσταση ανάμεσα στην ζήτηση"

Transcript

1 Κοινωνική Συνοχή και Ανάπτυξη (1), Social Cohesion and Development (1), Άτυπη οικιακή εργασία και μετανάστευση: ευκαιρία προς μία διαφορετική θεώρηση της αγοράς εργασίας Θάνος Μαρούκης, ΕΛΙΑΜΕΠ Informal domestic labour and migration: opportunity towards a different approach on the labour market Thanos Maroukis, ELIAMEP, ΠΕΡIΛΗΨΗ Το παρόν άρθρο προτίθεται να δείξει ότι η περιθωριοποίηση της οικιακής εργασίας λειτουργεί ενάντια στις εργαζόμενες γυναίκες και την αγορά εργασίας. Είναι αμφισβητήσιμο αν και κατά όσο η σημερινή οικιακή εργασία εξυπηρετεί τις ανάγκες ενός ευέλικτου οικονομικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Στο επίκεντρο των συζητήσεων περί νέων, ευέλικτων μορφών οργάνωσης της εργασίας τείνουν συνήθως να βρίσκονται οικονομικοί τομείς με σημαντική προσφορά θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και προστιθέμενης αξίας. Όμως, η διάχυση των ευέλικτων σχημάτων απασχόλησης δεν έχει να κάνει μόνο με την αύξηση του μερίσματος των θέσεων υψηλών δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας όσο με την δημιουργία υποδομών και αγορών ικανών να το απορροφήσουν. Σε αυτό το πλαίσιο συζητείται μια διαδρομή προς την βιωσιμότητα του περιθωριοποιημένου χώρου της οικιακής εργασίας. Κεντρικό σημείο έναρξης αυτής της συζήτησης είναι ότι η απαξίωση της οικιακής εργασίας είναι μια κοινωνική - και επομένως, διαχειρίσιμη, αναστρέψιμη - διαδικασία. ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ: Άτυπη οικιακή εργασία, μετανάστριες, αγορές εργασίας στην Ελλάδα ABSTRACT This paper intends to show, that the current marginalization of domestic labour runs in the detriment of both the workers and the needs of the labour market. It is strongly contested whether domestic labour in its current form can meet the demands of a flexible and economic and social environment. At the core of discussions on new, flexible forms of organization of labour one usually finds economic sectors involving high skills and added value. However, the diffusion of flexible employment schemes is related not only with more high skill jobs in the labour market but also with the creation of infrastructures and niches able to support them. In this context, a pathway towards the viability of the marginalized niche of domestic labour is discussed. Key position in this venture is that the devaluation of domestic labour is the product of a social and therefore manageable and reversible process. KEYWORDS: Informal domestic labour, migrant women, labour markets in Greece 1. Εισαγωγή Το πρόβλημα στο οποίο επικεντρώνεται το άρθρο αυτό αφορά την διάσταση ανάμεσα στην ζήτηση της σημερινής μεταβιομηχανικής κοινωνίας για πιο διευρυμένες και εξελιγμένες υποδο-

2 [96] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ μές αναπαραγωγής της εργασίας και συγκεκριμένα, υπηρεσίες οικιακές και παροχής φροντίδας και στην υπάρχουσα προσφορά αυτών των υπηρεσιών. Η ζήτηση για υπηρεσίες αναπαραγωγής της εργασίας στην Ελλάδα του 21ου αιώνα έχει διαφορετικά ποσοτικά αλλά και ποιοτικά χαρακτηριστικά από ό,τι είχε την δεκαετία του 1980 όταν τα κεκτημένα των κοινωνικών αγώνων και του συνδικαλισμού με νωπές ακόμα τις μνήμες από τον εκδημοκρατισμό της χώρας συναντήθηκαν με τα σημάδια της διεθνούς πετρελαϊκής κρίσης του 1973 στην ελληνική οικονομία 1. Νέα δεδομένα όπως η μαζική σε σχέση με το παρελθόν είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας, η μεγαλύτερη συμμετοχή του πληθυσμού στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, η αύξηση του κόστους της εργασίας σε μια κοινωνία όπου η αναλογία εργαζόμενων προς συνταξιούχους είναι αρνητική, η υποχώρηση της βιομηχανικής δραστηριότητας και ταυτόχρονη άνοδος της οικονομίας και παραοικονομίας των υπηρεσιών και της μικρομεσαίας επιχείρησης, διασταυρώνονται με παλαιότερα φαινόμενα (όπως το ελλειμματικό Κράτος Πρόνοιας). Υπό αυτό το πλαίσιο εντείνονται οι ανάγκες για πιο διευρυμένη και διαφοροποιημένη κοινωνική προστασία χωρίς όμως το ανάλογο αντίκρισμα. Η έλευση της μαζικής μετανάστευσης την δεκαετία του 1990 κυρίως από την Αλβανία και άλλες πρώην σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής και Νότιο-ανατολικής Ευρώπης αποτέλεσε την σανίδα σωτηρίας για τις κοινωνικές και επαγγελματικές προσδοκίες των ελληνικών νοικοκυριών στις παραπάνω ασταθείς δημοσιονομικές συνθήκες. Όμως, η φθηνή και αναλώσιμη εργατική δύναμη της μη νόμιμης μετανάστευσης της δεκαετίας του 1990 με τις από μηχανής-θεές μετανάστριες που παρέχουν τις υπηρεσίες τους στα ελληνικά νοικοκυριά (Lyberaki 2009) είναι ένα δεδομένο που ενδέχεται να φθίνει όσο οι μετανάστες/τριες νομιμοποιούν την εργασία και διαμονή τους στην χώρα, δικτυώνονται στις τοπικές αγορές εργασίας και κοινωνίες και διεκδικούν τα κοινωνικά και εργασιακά τους, τουλάχιστον, δικαιώματα. Από την άλλη, η εμπειρία μέχρι τώρα δείχνει ότι τα δικαιώματα που απορρέουν από την νόμιμη εργασία συχνά δεν διεκδικούνται από τους/τις μετανάστες/τριες. Όταν διεκδικούνται, αυτό πολλές φορές γίνεται μέσα σε ένα πλαίσιο άτυπων διαπραγματεύσεων με τις κοινωνικές συσσωματώσεις που διαμορφώνουν την πρόσβαση σε αυτά (Jordan, Strath & Triandafyllidou 2003, Κασιμάτη & Ψημμένος 2004, Ψημμένος & Σκαμνάκης 2008). Η υπέρβαση αυτής της ευάλωτης σύνδεσης προσφοράς και ζήτησης υπηρεσιών φροντίδας και οικιακών υπηρεσιών συνήθως θεωρείται ότι θα έλθει είτε από το Κράτος είτε από την τεχνολογία και τις υποτιθέμενες αυτο-εξισορροπητικές δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς. Οι ενδιάμεσες προσεγγίσεις για την εξέλιξη της οργάνωσης της παραγωγής και της εργασίας από το σύστημα της μαζικής σε αυτό της just-in-time παραγωγής και εργασίας σχεδόν πάντα συζητώνται έχοντας κατά νου τις αγορές εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και προστιθέμενης αξίας. Μία τέτοια προσέγγιση είναι η θεωρία της ευέλικτης εξειδίκευσης η οποία τονίζει την σημασία των κοινωνικών συνιστωσών της καινοτομίας στην παραγωγική διαδικασία (Λυμπεράκη & Μουρίκη 1996). Δεν ασχολείται, όμως, με τις χαμηλού κοινωνικού κύρους και άτυπες αγορές εργασίας όπως αυτές της οικιακής εργασίας και των υπηρεσιών φροντίδας. Η έννοια της καινοτομίας συνδέεται δηλαδή περισσότερο με την τεχνολογική εξέλιξη αυτή καθαυτή ενώ οι κοινωνικές συντεταγμένες της διάχυσης της τεχνολογικής εξέλιξης στον οικονομικό ιστό μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Η οργάνωση οριζόντιων αγορών εργασίας όπως αυτή της οικιακής εργασίας και των υπηρεσιών φροντίδας οι οποίες είναι απαραίτητες για την εύρυθμη λειτουργία των υπόλοιπων αγορών εργασίας θεωρείται ότι θα προκύψει αυτόματα από την υποτίθεται ουδέτερη διασταύρωση προσφοράς και ζήτησης. Αυτό το σημείο έρχεται να αντικρούσει το συγκεκριμένο άρθρο. Η επιλογή της Ελλάδας ως περίπτωσης συζήτησης του παραπάνω προβλήματος έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα ότι πρόκειται για μια χώρα στην οποία ο συνδυασμός του παρελθόντος άτυπης οικιακής εργασίας και οικονομικής και κοινωνικής εξέλιξης αντανακλά πιο ξεκάθαρα τις κοινωνικές συντεταγμένες που περιθωριοποιούν τον συγκεκριμένο χώρο εργασίας.

3 SOCIAL COHESION AND DEVELOPMENT [97] Αυτό το άρθρο ξεκινά συζητώντας τις λειτουργικότητες, τα μονοπάτια και τα αδιέξοδα στα οποία έχει περιέλθει η οικιακή εργασία απο την διασταύρωση της με το κοινωνικό φαινόμενο της μετανάστευσης. Για αυτό τον σκοπό χρησιμοποιούνται τα ευρήματα μιας πρόσφατης έρευνας πάνω στην αλβανική μετανάστευση η οποία εξετάζει την επίδραση των μεταβαλλόμενων χαρακτηριστικών της στο σημερινό σταυροδρόμι που βρίσκεται η ευρύτερη ελληνική αγορά εργασίας 2. Σε αυτό το πλαίσιο ανάλυσης αναδεικνύονται οι κοινωνικές παράμετροι διαμόρφωσης των εργασιακών σχέσεων του εξεταζόμενου επαγγέλματος τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και της προσφοράς εργασίας. Έχοντας λοιπόν κατά νου το ότι το χαμηλό επίπεδο ειδίκευσης της οικιακής εργασίας είναι παράγωγο κοινωνικής δυναμικής, ο γραφών προχωρεί στην ιχνηλάτηση των δρόμων μέσα από τους οποίους μπορεί να αντιστραφεί η διαδικασία απαξίωσης της. Να καταστεί, δηλαδή, το συγκεκριμένο επάγγελμα ανταγωνιστικό όχι λόγω της χαμηλότερης τιμής του αλλά λόγω της αναβάθμισης και διαφοροποίησης των υπηρεσιών του. 2. Άτυπη οικιακή εργασία και μετανάστευση: η περίπτωση της Ελλάδας Σ ε αυτό το σημείο το άρθρο σκιαγραφεί την σχέση μετανάστευσης και οικιακής εργασίας στην Ελλάδα. Συζητά καταρχήν τις βάσεις στις οποίες αυτή η σχέση αναπαράγεται τόσο από την πλευρά των μεταναστών όσο και από την πλευρά της ζήτησης για αυτές τις υπηρεσίες. Σε ένα δεύτερο στάδιο, η προβολή αυτής της σχέσης σε μια μακρο-οικονομική κλίμακα (βλέπε Μαρούκης 2009) αναδεικνύει το κοινωνικό περίγραμμα που εγκλωβίζει αυτή την σχέση σε μια μη βιώσιμη διαδρομή. Πρώτα συζητείται η διαμόρφωση της ζήτησης της οικιακής εργασίας των μεταναστριών στο πλαίσιο της ελληνικής αγοράς εργασίας. H παροχή υπηρεσιών φροντίδας σε παιδιά, ηλικιωμένους και άλλες ευάλλωτες κοινωνικές ομάδες, και οι ευρύτερες οικιακές υπηρεσίες αντιμετωπίζονταν παραδοσιακά από την ελληνική κοινωνία ως παράπλευρες και δευτερεύουσες δουλειές σε σχέση με τα επαγγέλματα πρώτης γραμμής της επίσημης αγοράς εργασίας. Οι λύσεις, όμως, που η άτυπη οικιακή εργασία των μεταναστριών δίνει στα δημογραφικά, κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα μιας κοινωνίας που αλλάζει μόνο ασήμαντες δεν είναι. Πρώτον, οι χειρωνακτικές και χαμηλού κύρους εργασίες κατά κανόνα δεν προτιμούνται από τους/τις έλληνες/ίδες 3. Η γενικότερη άνοδος του βιοτικού επιπέδου την τελευταία εικοσαετία έχει αλλάξει τις προσδοκίες των Ελληνίδων της επαρχίας που μέχρι την μεταπολίτευση ερχόντουσαν στην μεγαλούπολη ως οικιακές βοηθοί. Όπως και έχει διευρύνει την ελληνική μεσαία τάξη και επομένως την ζήτηση για οικιακές εργάτριες. Δεύτερον, η άλλοτε δεδομένη προσφορά χειρών βοηθείας διαμέσου της οικογένειας (γυναίκα, παππούςγιαγιά) παρουσιάζει ελλείψεις λόγω της αλλαγής των δημογραφικών δεδομένων των νοικοκυριών 4, και των ευρύτερων κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών 5. Καθώς η γυναίκα του νοικοκυριού σταδιακά παύει να είναι ο αυτονόητος διεκπεραιωτής των οικιακών εργασιών, ο ρόλος του οικιακού εργάτη θα έπρεπε να μετατρέπεται σε μεταβλητή καίριας σημασίας στην αναζήτηση ενός μοντέλου συμφιλίωσης της επαγγελματικής με την οικογενειακή ζωή. Ειδικά σε μια οικονομία των υπηρεσιών η συγκεκριμένη οικονομική δραστηριότητα θα περίμενε κανείς να παρουσιάζει αύξηση αποδοχών καθώς και διαφοροποίηση του παρεχόμενου προϊόντος. Όμως, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η αυξημένη εισαγωγή των γυναικών στην επίσημη αγορά εργασίας τις τελευταίες δεκαετίες θεωρητικά όφειλε να κάνει την άλλοτε δεδομένη (και αόρατη) οικιακή εργασία και παροχή υπηρεσιών φροντίδας όλο και πιο δυσεύρετη, εξεζητημένη και, τελικά, ακριβή. Ο ερχομός των μεταναστριών ανέβαλλε όμως μία τέτοια προοπτική και επιπλέον ώθησε τις

4 [98] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ σχετικές εργασιακές διαπραγματεύσεις σε υπόγειες τροχιές (underground economy). Οι μετανάστριες έγιναν συνώνυμες με την συγκεκριμένη εργασία και κατά αυτό τον τρόπο όρισαν εκ νέου τις προδιαγραφές της και αναπαρήγαγαν την θέση της στον πυθμένα της ευρύτερης αγοράς εργασίας. Η ελληνική αγορά εργασίας ζήτησε κάτι πρόχειρο, γρήγορο και φθηνό για να καλύψει τις ανάγκες αναπαραγωγής της και το βρήκε στο πρόσωπο των μεταναστριών κυρίως από πρώην σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων. Δεν ήταν όμως μόνο αυτό. Το μη επαγγελματικό παρελθόν αυτού του επαγγέλματος επίσης εμπόδιζε και εμποδίζει την εξέλιξη του στην μεταβιομηχανική εποχή. Η κοινωνία δεν είναι έτοιμη να πληρώσει, και μάλιστα ακριβά, κάτι για το οποίο παλαιότερα πλήρωνε και ζητούσε να πληρωθεί είτε καθόλου είτε μηδαμινά. Το γυναικείο φύλο με το οποίο είναι ταυτισμένη η οικιακή εργασία αντανακλά την πατριαρχική αγορά εργασίας στο περιθώριο της οποίας βρίσκεται η γυναίκα/νοικοκυρά της απλήρωτης οικιακής εργασίας της φορντικής εποχής. Δεν είναι τυχαίο το ότι η αύξηση στις αποδοχές για υπηρεσίες φροντίδας γενικά θεωρείται ανήθικη όταν απαιτείται από τον/την εργαζόμενο/η. Όταν το χρήμα εισχωρεί κατά αυτό τον τρόπο υποτίθεται ότι ακυρώνεται ο χαρακτήρας της συγκεκριμένης εργασίας ως κοινωνικό έργο και γίνεται περισσότερο επάγγελμα. Δηλαδή, σύμφωνα με αυτή την λογική, υπονομεύεται 6. Σύμφωνα με την Βridget Anderson (2000) η βασική λειτουργία της οικιακής εργασίας, το ότι αναπαράγει κοινωνικά τον εργαζόμενο, αντανακλά μία εγγενή δυσκολία για την διαμόρφωση μιας διαφανούς και υγιούς εργασιακής σχέσης. Η αναπαραγωγή κοινωνικών σχέσεων που προσφέρει η οικιακή εργασία περιλαμβάνει την αναπαραγωγή της διαφοράς σε πολλά επίπεδα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η διαφορετικότητα μετατρέπεται σε επιχείρημα μείωσης του κόστους της εργασίας στην εργασιακή διαπραγμάτευση. Ο χώρος της εργασίας επίσης μπορεί να θολώσει τις όποιες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ εργαζόμενου και εργοδότη αναβάλλοντας τις απαιτήσεις τόσο των μεν όσο και των δε για καλύτερες αποδοχές και υπηρεσίες. Το ότι η οικιακή εργάτρια δουλεύει σε κατοικίες, οι οποίες έχει ιστορικά επικρατήσει να μην θεωρούνται χώροι εργασίας, συχνά οδηγεί στην απαξίωση της ίδιας της εργασίας τους ως τέτοιας με ό,τι συνέπειες φέρει αυτό τόσο για το προϊόν όσο και για τα δικαιώματα της εργασίας τους. Κι όμως, η αγοραία σφαίρα είχε πάντα ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με την οικιακή σφαίρα 7. Πόσο μάλλον σήμερα που η τηλε-εργασία έχει ήδη μπει στους ρυθμούς της ζωής μας και αρκετές κατοικίες λειτουργούν ταυτόχρονα και ως γραφεία. Η παράκαμψη της αντιστοίχισης της οικιακής εργασίας με την πραγματική συμβολή της στην σημερινή ελληνική αγορά εργασίας οφείλεται όμως και στους ίδιους τους μετανάστες και μετανάστριες. Όπως αρκετές μελέτες στην σχέση οικιακής εργασίας, εθνικότητας και φυλής έχουν δείξει (Palmer 1989, Cock 1989), η διαφορετική εθνικότητα και τα διαφορετικά πολιτισμικά και φαινοτυπικά χαρακτηριστικά της εργάτριας σε πολλές περιπτώσεις λειτουργούν ως ψεγάδι στις δεξιότητες της τελευταίας το οποίο έχει αντίκτυπο στην αξιολόγηση και τις συνθήκες της εργασίας της. Η εθνοτική διαφορετικότητα των μεταναστριών μπορεί λοιπόν να αναπαράγει το χαμηλό κοινωνικό κύρος της οικιακής εργασίας. Αποκτά όμως και την δική της δυναμική 8. Οι Αλβανοί/ίδες μετανάστες/τριες έχουν αναπτύξει στρατηγικές επιβίωσης και κινητικότητας σε συνθήκες κοινωνικοοικονομικού αποκλεισμού (Ψημμένος 2003, Lyberaki & Maroukis 2005). Οι μετανάστες/ριες εδαφοποίησαν (Harvey 1989), έκαμαν δικό τους, έδωσαν με άλλα λόγια αξία σε αυτό που οι γηγενείς απαξίωσαν. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι δυσκολίες ενσωμάτωσης τους στην ελληνική αγορά εργασίας και γενικότερα το φάσμα της περιθωριοποίησης τους υποχώρησε. Αντίθετα, μεταλλάχθηκε και απόκτησε νέες ανθρώπινες διαφορετικότητες στην πορεία. Συγκεκριμένα, ένας από τους παράγοντες που κρατούν τις απασχολούμενες στον τομέα των οικιακών υπηρεσιών στην δουλειά τους αποτελεί η δυναμική, το κοινωνικό πολλαπλάσιο ή κοινωνικό

5 SOCIAL COHESION AND DEVELOPMENT [99] κεφάλαιο, που οι ανεπίσημες οικονομικές δραστηριότητες αναπτύσσουν με την πάροδο του χρόνου. Όπως δείχνει η έρευνα του Μαρούκη (2009) μαζί με άλλες 9, αρκετές μετανάστριες αναπτύσσουν μια οικειότητα, αν όχι φιλικές σχέσεις, με τις εργοδότριες τους. Είναι σημαντικό να τονιστεί εδώ ότι η έρευνα στην οποία βασίζεται αυτή η εργασία περιλάμβανε κυρίως live-out (εξωτερικές) οικιακές εργάτριες οι οποίες έχουν περισσότερη αυτονομία στην οργάνωση του εργάσιμου χρόνου τους από ότι οι live-in (εσωτερικές). Όπως και στην περίπτωση των ανδρών, έτσι και οι γυναίκες δημιουργούν μέσω της δουλειάς τους κοινωνικά δίκτυα στα οποία υφαίνονται διάφορες διαδρομές κοινωνικής κινητικότητας. Κάποιες λοιπόν αρκούνται στις καλές σχέσεις με το αφεντικό 10. Και επιβεβαιώνουν το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η απουσία συναδέλφων στον χώρο τον οποίο εργάζονται μειώνει τις ευκαιρίες για διαφορετική δουλειά ή περαιτέρω κατάρτιση. Ενώ άλλες αξιοποιούν το εντάσεως διαπροσωπικής επαφής χαρακτηριστικό της δουλειάς τους (που έχει λοιπόν δύο όψεις) και δράττουν τις ευκαιρίες 11 που τους παρουσιάζονται 12. Τα δύο αυτά σενάρια, όμως, δεν λειτουργούν προς όφελος ούτε του εργοδότη ούτε του εργαζόμενου. Στο πρώτο σενάριο, η οικειότητα από την μια πλευρά αποκτά πολλές φορές προτεραιότητα σε σχέση με τα πιο αντικειμενικά κριτήρια με τα οποία αποφασίζει κανείς να εργαστεί κάπου και αιχμαλωτίζει την εργαζόμενη σε μια δουλειά που κατά βάθος δεν θέλει. Όπως μία ερωτώμενη χαρακτηριστικά δικαιολογεί την παραμονή στην ανεπιθύμητη δουλειά της, «δεν μου είναι σωστό να αφήσω τους ανθρώπους και να τους πω ότι φεύγω». Από την άλλη, οι εργοδότες/ριες γίνονται και αυτοί/ές αιχμάλωτοι της οικειότητας και της φιλανθρωπίας και παραβλέπουν την ποιότητα των υπηρεσιών για την οποία πληρώνουν. Στο δεύτερο σενάριο, οι εργαζόμενες απλά κοιτάνε περισσότερο προς την έξοδο από αυτό το επάγγελμα εις βάρος συνήθως της παραγόμενης υπηρεσίας. Το ανθρώπινο κεφάλαιο στην οικιακή εργασία είναι, δηλαδή, δίκοπο μαχαίρι. Οι δεσμοί οικειότητας που αναπτύσσονται σε αυτές τις διαπροσωπικής επαφής εντάσεως εργασίες κρύβουν μεν πιθανότητες κινητικότητας, πολύ περισσότερο ξεδιπλώνουν όμως δε τις σχέσεις αιχμαλωσίας στις οποίες εγκλωβίζονται εργαζόμενες, εργοδότες/τριες και κυρίως η ποιότητα της προσφερόμενης εργασίας (Nelson 2006, Μαρούκης 2009). Άλλο παράδειγμα εδαφοποίησης των χώρων εργασίας των μεταναστών/τριών είναι το «κοινοτικό» χαρακτηριστικό της εργασίας τους. «Η σημασία της εργασίας δεν βρίσκεται στο τι ακριβώς κάνει κάποιος, αλλά στην αναγνώριση της προσφοράς του από τους συντοπίτες του» (Ψημμένος 2003: 153). Αυτή η ηθική της εργασίας, ή αλλιώς ο «κοινοτικός» χαρακτήρας της εργασίας κατά τον Ψημμένο, που προωθείται σε γενικές γραμμές στους κύκλους της αλβανικής μεταναστευτικής κοινότητας έχει διττό ρόλο. Από την μια μεριά, αποτελεί μορφή αντίστασης στην εκτόπιση και ατυποποίηση της εργασίας τους: δίνει ένα νόημα στην εργασία το οποίο κινείται σε διαφορετικές συντεταγμένες από εκείνο που προσδίδουν οι γηγενείς στην ίδια εργασία. Από την άλλη, ιδωμένη σε βάθος χρόνου η παραπάνω μορφή του κοινωνικού κεφαλαίου των μεταναστριών διαβρώνει τον συγκεκριμένο χώρο εργασίας. Πράγματι, η προβολή των ανωτέρω ευρημάτων στο εγγύς μέλλον (Μαρούκης 2009) αντανακλά τα αδιέξοδα της οικιακής εργασίας των μεταναστριών. Από την μεριά της προσφοράς εργασίας, η συντήρηση μιας οικογένειας υπό ένα ημι-νόμιμο ή παράνομο καθεστώς εργασίας δυσκολεύει με γεωμετρική πρόοδο με την πάροδο του χρόνου. Οι πιέσεις και ανάγκες των εργαζόμενων μεταναστριών αυξάνουν σημαντικά καθώς μεγαλώνει το νοικοκυριό τους, τόσο ηλικιακά όσο και αριθμητικά 13. Επιπλέον, η συγκεκριμένη εργασία διεξαγόμενη άτυπα δεν παρέχει στον/την εργαζόμενο/η ασφάλεια στο ενδεχόμενο που αποσύρρονται μελλοντικά από την δουλειά ή απλά αρρωσταίνουν και δεν μπορούν να εργαστούν. Το αντεπιχείρημα ότι αρκετές μετανάστριες προτιμούν τα περισσότερα μαύρα λεφτά παρά την ασφάλιση μπορεί να ισχύει μερικώς για ορισμένες ομάδες σε ορισμένες περιόδους. Τέτοια είναι η περίπτωση παντρεμένων Αλβανίδων που ασφαλίζονται μέσω της εργασίας των ανδρών τους σε περιόδους ευρύτερης οικονομικής ευημερίας. Ενδέχεται όμως

6 [100] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ να μην ισχύει υπό συνθήκες οικονομικής κρίσης όπου λιγοστεύουν οι δουλειές για το ζευγάρι και τα χρήματα που κερδίζονται από την μειωμένη μαύρη εργασία δεν αρκούν για την χρηματοδότηση μιας ικανοποιητικής αυτασφάλισης. Όμως, ακόμα και στην περίπτωση που οι οικιακές εργάτριες πληρώνουν ασφαλιστικές εισφορές και έχουν εξασφαλίσει άδεια διαμονής με σκοπό την συγκεκριμένη εργασία, η ανασφάλεια συχνά παραμένει. Χαρακτηριστικά, η έρευνα των Ψημμένου και Σκαμνάκη (2008) στις οικιακές εργάτριες από την Αλβανία και την Ουκρανία αναδεικνύει το πως τα ευέλικτα, αντικειμενικά και υποκειμενικά χαρακτηριστικά της εργασίας στην οποία απασχολούνται καταλήγουν να τις περιθωριοποιούν από την πρόσβαση σε παροχές κοινωνικής προστασίας. Από την μεριά της ζήτησης, αυτό που δείχνει η μεταβλητή του χρόνου είναι το ότι η οικιακή εργασία παραμένοντας περιθωριοποιημένη σε σχέση με τον κύριο κορμό της οικονομίας στερείται πόρων όχι μόνο για την βελτίωση της ποιότητας της αλλά και την ίδια την βιωσιμότητα της. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι ένα σημαντικό μέρος των μεταναστριών έχει αναγκαστεί να στραφεί σε αυτά τα επαγγέλματα γιατί αυτά είναι διαθέσιμα αποτελεί ένα κίνητρο με αμφισβητούμενα αποτελέσματα για την πορεία τόσο των μεταναστών όσο και του ίδιου του κλάδου υπό συζήτηση. Επιπλέον, η παρατηρούμενη εθνικοποίηση των παραπάνω επαγγελμάτων οδηγεί στην γκετοποίηση και τον μαρασμό τους χωρίς κάτι τέτοιο να δικαιολογείται από τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η στενή συσχέτιση των μεταναστών με αυτά τα επαγγέλματα, από την μια μεριά, απωθεί τους έλληνες από αυτά. Τα παιδιά των μεταναστών, από την άλλη, πολύ δύσκολα θα στραφούν στα ίδια επαγγέλματα λόγω κυρίως του αρνητικού κοινωνικού τους προσήμου αλλά και των προσδοκιών των γονιών τους που, όπως αποδεικνύει η διεθνής εμπειρία μελετών μετανάστευσης, προορίζουν τα παιδιά τους για διαφορετικούς θύλακες της αγοράς εργασίας. Το επίτευγμα της απελευθέρωσης των ελληνίδων από τους οικιακούς ρόλους τους αποδεικνύεται λοιπόν υποθηκευμένο, πλασματικό και βραχυπρόθεσμο. Οι μετανάστριες ως εγκλωβιζόμενες με ημερομηνία λήξης σε επαγγέλματα αναγκαία μεν περιθωριοποιημένα δε αντανακλούν την έλλειψη ποσότητας και κυρίως ποιότητας με την οποία έρχονται αντιμέτωποι οι τομείς ευρύτερης αναπαραγωγής της εργασίας. Η βραχυπρόθεσμη ισορροπία συμφερόντων και προσδοκιών που υπήρξε την δεκαετία του 1990 μεταξύ αναποφάσιστων (όσον αφορά την παραμονή τους) μεταναστών/ριών που ενδιαφέρονταν να βγάλουν καλά για την χώρα προέλευσης τους χρήματα και εργοδοτών/τριών που ήθελαν να μειώσουν το κόστος εργασίας, δύσκολα διατηρείται καθώς οι μετανάστες/τριες έχουν εγκατασταθεί στην Ελλάδα και έχουν διαφορετικές ανάγκες. 3. Η οικιακή εργασία ως ευκαιρία προς μια νέα θεώρηση της αγοράς εργασίας Ο ι στρατηγικές επιβίωσης και εδαφοποίησης που προκύπτουν μέσα από την εργασιακή εμπειρία των μεταναστριών μπορούν, λοιπόν, και τους παρέχουν ένα βήμα εξέλιξης στην οικονομία και κοινωνία υποδοχής. Το συγκεκριμένο βήμα όμως δείχνει προς την εγκατάλειψη και στην καλύτερη περίπτωση την διαιώνιση της κρίσης των θυλάκων εργασίας στους οποίους απασχολούνται. Πιο συγκεκριμένα, αν οι συγκεκριμένοι θύλακες αφεθούν στο υπάρχων περιθωριοποιημένο και άτυπο καθεστώς πρόκειται να αντιμετωπίσουν, από την μια πλευρά, κρίση ποιότητας. Η ομηρία της φιλανθρωπίας στην οποία υπόκεινται τόσο οι εργαζόμενοι/ες όσο και οι εργοδότες/τριες συσκοτίζει όλο και περισσότερο το τοπίο των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων και επομένως λειτουργεί εις βάρος των παρεχόμενων υπηρεσιών. Από την άλλη, ο κλάδος της οικιακής εργασίας ενδέχεται να αντιμετωπίσει κρίση προσφοράς εργασίας όπως δείχνει ήδη το παρόν (οι δουλειές αυτές έχουν

7 SOCIAL COHESION AND DEVELOPMENT [101] υποβαθμιστεί στο κοινωνικό φαντασιακό από την σύνδεση τους με μετανάστριες καθώς και λόγω του ευέλικτου πλαισίου διεξαγωγής τους) και το μέλλον του (οι νέες γενιές των σημερινών μεταναστών στρέφονται αλλού). Το γεγονός ότι οι ροές μη νόμιμων μεταναστών/τριών προς την Ελλάδα δεν προβλέπεται να σταματήσουν ίσως να δώσει λύση στο διαφαινόμενο ποσοτικό πρόβλημα της συγκεκριμένης αγοράς εργασίας 14. Δεν απαντά, όμως, στα ποιοτικά προβλήματα των εργασιακών σχέσεων που παρατηρούνται στην συγκεκριμένη αγορά εργασίας αντιθέτως, τα μεταθέτει σε άλλους χρόνους, χώρους και ευάλωτες ομάδες. Οι δύο κυρίαρχες επιλογές, που συνήθως παρουσιάζονται και ως μοναδικές, είναι καταδικασμένες να αποτύχουν. Πρώτον, παρεμβάσεις στην προσφορά της εργασίας με στόχο την ευρύτερη αναβάθμιση των δεξιοτήτων των μεταναστών/τριών αφήνουν στην τύχη του τον θύλακα εργασίας για τον οποίο συζητά αυτό το άρθρο. Υποδομές χειραφέτησης από τις ανάγκες διαχείρισης ενός νοικοκυριού, τέτοιες που να καθιστούν τον εργαζόμενο ικανό να ανταπεξέλθει στους παραγωγικούς ρυθμούς μιας μεταβαλλόμενης ζήτησης, μπαίνουν στο περιθώριο με την ελπίδα ότι θα αυτορρυθμιστούν δεόντως. Το σκεπτικό πίσω από αυτή την πολιτική απασχόλησης είναι ότι η τεχνολογία θα αντικαταστήσει αυτές τις δουλειές ρουτίνας και ότι σχεδόν όλοι θα γίνουν υψηλά εξειδικευμένοι εργαζόμενοι ακολουθώντας την πρόοδο της οικονομίας της γνώσης. Κι όμως, πολλές δουλειές δεν αντικαθίστανται. Επίσης, η ομάδα των υψηλά εξειδικευμένων ατόμων δεν μπορεί να διευρύνεται απεριόριστα ήδη οι σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες είναι αντιμέτωπες με ένα πλεόνασμα εξειδικευμένων ατόμων που η αγορά όπως εξελίσσεται στην μεταβιομηχανική εποχή δεν θα μπορεί να ανταμείψει (Sennett 2006). Παράλληλα, η απασχόληση των μεταναστών στο περιθώριο της επίσημης αγοράς εργασίας σε επαγγέλματα χρήσιμα τα οποία όμως απαξιώνει η κοινωνία υποδοχής δεν φαίνεται να είναι η φρονιμότερη επιλογή την στιγμή που δουλειές εντάσεως προσωπικής επαφής που δεν μπορούν να μεταφερθούν δικτυακά θα αποβαίνουν ολοένα και πιο σημαντικές για τα επίπεδα απασχόλησης του μελλοντικού έθνους-κράτους (Blinder 2006). Η συμβολή των άτυπων και κακών μορφών εργασίας στην ελληνική οικονομία δεν είναι διόλου αμελητέα όπως υπενθυμίζουν οι Βαϊου & Χατζημιχάλης (1997). Ήδη, θέσεις εργαζόμενων χαμηλότερου επιπέδου εξειδίκευσης (ειδικά σε χειρωνακτικά επαγγέλματα) σταματούν να υποβαθμίζονται διαψεύδοντας τις σχετικές προβλέψεις, ενώ μειώνεται η παραδοσιακή ανασφάλεια τους (Λυμπεράκη 2005). Η δεύτερη πρόταση αφορά την ανάπτυξη υποδομών οικιακών υπηρεσιών φροντίδας από το Κράτος. Όμως, το υπερτροφικό κράτος των περισσότερων νοτιοευρωπαϊκών χωρών δεν μπόρεσε ποτέ από μόνο του να σηκώσει το βάρος των υποδομών αναπαραγωγής της εργασίας. Τα συστατικά των πρωτοφανών κοινωνικών παροχών, της μαζικής παραγωγής και κατανάλωσης και του δικτύου ασφαλείας της οικογένειας (δηλαδή των γυναικών/νοικοκυρών) με τα οποία αντισταθμίστηκαν τα μειονεκτήματα της πλήρους απασχόλησης και στα οποία βασίστηκε η κοινωνική συναίνεση του φορντικού μοντέλου της πλήρους και ανδρικής απασχόλησης, έχουν αλλάξει σήμερα. Στις σημερινές κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από χαμηλή γεννητικότητα και επιμήκυνση του προσδόκιμου όριου ζωής, οι κρατικοδίαιτες πολιτικές δεν φαίνεται ότι επαρκούν καθώς καλούνται να υποστηρίξουν όλο και περισσότερους συνταξιούχους με όλο και λιγότερους εργαζόμενους. Ειδικά σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η Ελλάδα στις οποίες τα τείχη του κρατισμού εξακολουθούν να συντηρούνται χωρίς όμως να εξασφαλίζουν δημοσιονομική ισορροπία και ένα υγιές ισοζύγιο εισροών-εκροών, η συζήτηση του ρόλου της αγοράς στην στρατηγική μιας βιώσιμης ανάπτυξης λαμβάνει όλο και πιο επείγουσα μορφή. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, η έντονη πολιτικοποίηση που συνοδεύει την εν λόγω συζήτηση συνήθως καταλήγει να παράγει ακραίες εκδοχές της αγοραίας εναλλακτικής. Σε αυτά τα πλαίσια η επιδίωξη της καινοτομίας εμφανίζεται αποκομμένη από τις κοινωνικές ορίζουσες της: το φαινόμενο του brain-drain 15, για παράδειγμα, μπορεί να ωφεληθεί

8 [102] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ από την αύξηση του ειδικού βάρους των θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και προστιθέμενης αξίας στην αγορά εργασίας. Παραβλέπεται όμως ότι αυτές οι θέσεις δεν προκύπτουν απλά και μόνο από την καλή πίστη των επενδυτών. Η προσαρμογή των συμφερόντων του κεφαλαίου στην εγχώρια αγορά απαιτεί καταρχάς ένα ασφαλές περιβάλλον αναπαραγωγής της εργασίας. Όπως επισημαίνουν με άλλα λόγια θεωρητικοί της σχολής της ευέλικτης εξειδίκευσης, η έννοια της καινοτομίας δεν σχετίζεται τόσο με την τεχνολογική εξέλιξη όσο με την διάχυση αυτής στον κοινωνικό ιστό. Το άρθρο αυτό υποστηρίζει ότι η υποβάθμιση του θύλακα της οικιακής εργασίας δεν αντιμετωπίζεται με πολιτικές απασχόλησης που στοχεύουν στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και, σύμφωνα με την λογική των νεοκλασσικών οικονομικών, των ευκαιριών της προσφοράς εργασίας. Αντίθετα, πρέπει να εξεταστούν πιο στενά παρεμβάσεις στην πλευρά της ζήτησης της συγκεκριμένης εργασίας. Και συγκεκριμένα στις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που καθορίζουν τον βαθμό ειδίκευσης αυτής της εργασίας. Η κεντρική στρατηγική συνίσταται, με άλλα λόγια, στο να γίνει ό,τι θα γινόταν σε άλλους καίριους οικονομικούς τομείς αν υπήρχε έλλειψη ποιότητας και ενδεχομένως και ποσότητας της προσφερόμενης εργασίας. Θα αλλάζανε τα ίδια τα χαρακτηριστικά της εργασίας, θα αυξάνονταν δηλαδή οι αποδοχές (λόγω της πληρωμής ασφαλιστικών εισφορών), τα κίνητρα εξέλιξης και οι λοιπές παροχές που διευκολύνουν τις εργασιακές συνθήκες και την ζωή των εργαζομένων. Οι δουλειές αυτές πρέπει να σταματήσουν να υπάρχουν με την παρούσα τους μορφή και να εισαχθούν με διαφορετικούς όρους στην αγοραία σφαίρα. Πρέπει να επέλθει η δημιουργική καταστροφή τους, κατά τον όρο του Σουμπέτερ (βλέπε Λυμπεράκη & Μουρίκη 1996). Στα πλαίσια αυτού του επαγγέλματος υποδομής του τοπίου απασχόλησης πρέπει να τεθούν βάσεις υγιούς ανταγωνισμού και κινητικότητας 16. Οι Ψημμένος και Σκαμνάκης (2008) δείχνουν ότι το γεγονός του ότι η κοινωνική προστασία σήμερα πουλιέται με το κομμάτι, νοείται δηλαδή και καρπώνεται περιπτωσιακά και προσωρινά, αποτελεί αρνητική εξέλιξη για την νομιμοποίηση της συλλογικής αξίας της κοινωνικής προστασίας και οδηγεί ευάλωτες ομάδες σε προνοιακή περιθωριοποίηση. Η έρευνα του Μαρούκη (2009) συμπληρώνει σε θεωρητικό επίπεδο ότι η ευέλικτη αγορά είναι ένας βασικός μοχλός, και όχι το αίτιο της προνοιακής περιθωριοποίησης. Τονίζει ότι η ευέλικτη αγορά μπορεί να συμπορεύεται με τη συλλογικότητα και τη διεκδίκηση της κοινωνικής ισότητας. Οι ιστορικά οριζόμενες κοινωνικές δομές και σχέσεις που η ευέλικτη αγορά συνδέει μεταξύ τους είναι αυτές που πολλές φορές υπονομεύουν την τελευταία. Πως όμως μπορεί να προωθηθεί η παραπάνω στρατηγική σε επίπεδο πολιτικής; Μέσα από παρεμβάσεις εκ των άνω (top down) αλλά και από τα κάτω (bottom up) οι οποίες θα προκαλέσουν μεν τις δομές (οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές) αυτής της άτυπης αγοράς εργασίας, και θα υποστηρίξουν δε τις υπάρχουσες στρατηγικές δράσης των μεταναστριών απέναντι στην απαξίωση της εργασίας τους. Ένα πρώτο βήμα είναι ο καθορισμός του αντικειμένου της εργασίας με βάση κάποιου είδους συμβόλαιο μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών (κάτι ανάλογο με το δελτίο παροχής υπηρεσιών του ελεύθερου επαγγελματία). Το πολύπλοκο αντικείμενο και οι δύσκολα ποσοτικοποιήσιμες δεξιότητες της οικιακής εργασίας είναι συχνά το προοίμιο εκμεταλλευτικών εργασιακών σχέσεων (Anderson 2000). Το αντίτιμο των υπηρεσιών που αγοράζονται θα αυξάνει ανάλογα με το χρόνο και το είδος τους. Και θα υπάρχει συμπληρωματική κρατική επιδότηση ανάλογα με το ύψος του εισοδήματος, το μέγεθος και άλλα χαρακτηριστικά του νοικοκυριού. Υπάρχουν τρία είδη προβλημάτων σε μία τέτοια πρόταση πολιτικής: πρώτον, πως θα εφαρμοστεί ένα τέτοιο μέτρο για μια δημοσιονομικά αόρατη ομάδα που εργάζεται άτυπα σε ένα χώρο ο οποίος δεν μπορεί να ελεγχθεί από τους υπάρχοντες μηχανισμούς της αγοράς εργασίας; Θα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος οι νεοεισερχόμενοι μετανάστες που θέλουν γρήγορα λεφτά να παίρνουν τις δουλειές από τους υπόλοιπους που επιχειρούν να ακολουθήσουν την νόμιμη οδό. Δεύτερον, η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής φαντάζει αδύνατη όταν η διαπραγματευτική δύναμη που έχουν νόμιμες και μη νόμιμες μετανάστριες είτε για την εύ-

9 SOCIAL COHESION AND DEVELOPMENT [103] ρεση εργασίας είτε για την πρόσβαση σε δικαιώματα που απορρέουν από την εργασία τους είναι αμελητέα (Ψημμένος & Σκαμνάκης 2008). Τρίτον, το ίδιο το γεγονός της μη πληρωμής της οικιακής εργασίας κατέχει ξεχωριστή θέση στην σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία: λειτουργεί ως ηθικό αντίβαρο στην οργάνωση της εργασίας στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Η Βικτωριανής επιρροής άποψη του κόσμου ως διχοτομημένου ανάμεσα στον σκληρό, απρόσωπο, ανδρικό επιχειρηματικό κόσμο του καπιταλισμού και τον ηθικό, αμόλυντο από χρηματικές συναλλαγές κόσμο της οικογένειας και της κοινότητας υψώνεται ως ηθικό ανάχωμα που αποκρούει όποιες απόπειρες επιχειρούν να δώσουν υπόληψη και χαρακτήρα εργασίας στον συγκεκριμένο χώρο. Όμως, όσο συντηρείται μια οπτική «ξεχωριστών σφαιρών» (Habermas 1981) όπου οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί και το κράτος θεωρούνται περισσότερο αρμόδιες και η αγορά αυστηρά ακατάλληλη για την σφαίρα της οικογένειας, τόσο τελματώνουν αυτές οι δουλειές μαζί με την ποιότητα των υπηρεσιών τους σε ένα ευάλλωτο καθεστώς εκτός της επίσημης αγοράς εργασίας. Πως θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αυτά τα προβλήματα λοιπόν; Πως παρακάμπτονται, πρώτον, οι παράνομοι εργοδότες; Πως, δηλαδή, χαλιναγωγείται και επηρεάζεται η ζήτηση; Μία εκ των άνω πρόταση προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν το κάθε νοικοκυριό να πληρώνει έναν καθιερωμένο φόρο οικιακής εργασίας, ο οποίος θα τροφοδοτεί τόσο τις εισφορές της οικιακής εργασίας όσο και τους μηχανισμούς που εμπλέκονται στην αναδιάρθρωση και αναβάθμιση της. Όμως, μια τέτοια πρόταση για να έχει πιθανότητες πολιτικής επιβίωσης πρέπει να χαίρει κοινωνικής συναίνεσης. Χρειάζεται δηλαδή να επιστρατευτούν ετερόκλητες παρεμβάσεις που εκτείνονται από το πεδίο της παιδείας έως αυτό της φορολογικής πολιτικής και της μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού συστήματος 17. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, πρέπει να υπάρχει κάποιο πρακτικό κίνητρο έτσι ώστε ο καταναλωτής των οικιακών υπηρεσιών να απομακρυνθεί από την μη νόμιμη οδό. Η εισαγωγή ενός κινήτρου σύμφωνα με το οποίο ολόκληρος ο παραπάνω φόρος ή μέρος του επιστρέφεται στα νοικοκυριά μέσα από αποδείξεις δαπάνης (ανάλογα με το ύψος του εισοδήματος τους), είναι δυνατό να λειτουργήσει ως παρότρυνση προς νόμιμες συναλλαγές. Τον ρόλο δικλείδας ασφαλείας για να είναι κοινωνικά δίκαιο αυτό το μέτρο (με την έννοια ότι θα επιστρέφεται ο φόρος σε αυτούς που δηλώνουν ότι δεν απασχολούν οικιακό/ή εργάτη/τρια) παίζουν παρεμβάσεις στις υποδομές της προσφοράς εργασίας οι οποίες θα ενοποιούν τους/τις εργαζόμενους/ες στο να εξασφαλίζουν συμβάσεις έργου ή εργασίας ανάλογα με την περίσταση από τους εργοδότες τους, αλλά και να διεκδικούν τα δικαιώματα που απορρέουν από την εργασία τους. Το κύριο όμως κίνητρο για πληρώσει το κάτι παραπάνω ο καταναλωτής είναι να το κάνει για κάτι που αξίζει. Εξαιρετικά σημαντικές είναι, από αυτή την άποψη, παρεμβάσεις στην οργάνωση της προσφοράς εργασίας οι οποίες θα υποστηρίξουν τις ερχόμενες από τα κάτω δυναμικές με απώτερο στόχο την διαφοροποίηση των προσφερόμενων υπηρεσιών. Οι νησίδες αυτο-οργάνωσης των μεταναστριών είναι μία τέτοια κεντρικής σημασίας από τα κάτω πλατφόρμα δράσης για την δημιουργική καταστροφή και την αλλαγή του προφίλ του περιθωριοποιημένου επαγγέλματος τους. Ένας μηχανισμός που θα μπορούσε να αντισταθμίσει την έλλειψη της εποπτικής δυνατότητας των συγκεκριμένων εργασιακών σχέσεων λόγω των χωροχρονικών συντεταγμένων τους, είναι η δωρεάν πρόσβαση σε τηλεφωνική γραμμή βοηθείας (παρόμοια με την domestic violence helpline στην Βρετανία) που θα συνδέεται με ένα σώμα επιθεώρησης σχέσεων οικιακής εργασίας. Σύμφωνα με την διαιτητική-νομική λογική αυτού του μέτρου οι εργαζόμενοι/ες δεν θα πρέπει να καταδικάζονται στην ανεργία και την απέλαση αλλά να συνδέονται με τους μηχανισμούς εύρεσης εργασίας του ΟΑΕΔ ή/και με προγράμματα επιμόρφωσης οικιακής εργασίας και εργασιών φροντίδας 18. Από την άλλη, θα πρέπει να βάζει τους εργοδότες σε λίστες με ειδικά μπόνους επιδότησης και πρόστιμα ανάλογα με το αν και το γιατί έχουν απασχολήσει παλαιότερα το σχετικό σώμα επιθεώρησης εργασίας.

10 [104] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Κύριο μηχανισμό μείωσης των άτυπα απασχολούμενων οικιακών εργατών/ριών αποτελεί η εκστρατεία πληροφόρησης τους. Κεντρικής σημασίας, από αυτή την άποψη, είναι η διάδοση πληροφοριών σχετικών με την εγγραφή για έναρξη επαγγέλματος, τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των ενδιαφερόμενων, καθώς και για σεμινάρια παιδαγωγικής, νοσηλευτικής, γλώσσας κ.α. (δηλαδή υποδομές για εξασφάλιση καλύτερων οικιακών υπηρεσιών). Ως θεσμική υποδομή που θα μπορούσε ίσως να πλαισιώσει τις παραπάνω παρεμβάσεις μπορεί να εξεταστεί η πρόταση των Christodoulou et al (2008) περί μιας Δημόσιας Διαχειριστικής Αρχής (Public Agency) της οικιακής εργασίας. Ως φορέας οργάνωσης της προσφοράς της οικιακής εργασίας, αυτή η Αρχή μπορεί, από την μια μεριά, να λειτουργεί ως μια ευέλικτη δεξαμενή εύρεσης ευκαιριών για οικιακή εργασία (η οποία δεν θα θέτει ως προϋπόθεση πρώτης προσέγγισης το να έχει άδεια διαμονής η μετανάστρια) και, από την άλλη, ως Φόρουμ, ως μία θεσμική πλατφόρμα μέσα από την οποία οι εργαζόμενοι/ες σε αυτό τον χώρο θα μπορούν είτε ατομικά είτε συλλογικά μέσω των οργανώσεών τους να ασκήσουν πολιτική και κοινωνική δράση [political opportunity structure θα την ονόμαζαν οι Koopmans και Statham (2000)]. 4. Αντί επιλόγου Α υτό το άρθρο επιχειρεί να δείξει ότι η άτυπη οικιακή εργασία είναι ένας θύλακας εργασίας που πρέπει και μπορεί να συντονιστεί με τις κύριες μορφές παραγωγής και εργασίας της σημερινής μεταβιομηχανικής κοινωνίας. Πρώτον, αναδεικνύεται η ανάγκη να τεθούν βάσεις υγιούς ανταγωνισμού και κινητικότητας σε αυτή την οριζόντια αγορά εργασίας. Προς αυτή την κατεύθυνση, τα πιθανά αδιέξοδα της άλλοτε ευνοϊκής σύζευξης της μετανάστευσης με την οικιακή εργασία συζητούνται μέσα από τα ευρήματα μιας πρόσφατης έρευνας για τις οικιακές εργάτριες από την Αλβανία (Μαρούκης 2009). Στο ίδιο πλαίσιο συζητούνται τα χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν την ζήτηση για οικιακή εργασία: ο χώρος, ο χρόνος και οι κοινωνικές παράμετροι (φύλο, φυλή, εθνικότητα) που παρεμβάλλονται στην διαπραγμάτευση των όρων της συγκεκριμένης εργασίας. Στην συνέχεια, το άρθρο προχωρεί στην διατύπωση ορισμένων προτάσεων με στόχο να αντιστραφεί η διαδικασία ατυποποίησης και υποβάθμισης της οικιακής εργασίας και οι υπηρεσίες της να πληρώνονται περισσότερο όντας ταυτόχρονα ανταγωνιστικές και άξιες του αυξημένου κόστους τους. Για να συντελεστεί αυτό θα πρέπει να διαφοροποιηθούν οι προσφερόμενες υπηρεσίες. Η ατυποποίηση και διασπορά των εργασιακών σχέσεων του συγκεκριμένου θύλακα πρέπει να επανασυνδεθούν με τον κοινωνικό ιστό υπό διαφορετικούς όρους. Παραδείγματα υπάρχουν. Το πώς μετασχηματίστηκε η εκτεταμένη ατυποποίηση των παραγωγικών σχέσεων της αποβιομηχανιζόμενης κεντρικής Ιταλίας στο μοντέλο ευέλικτης εξειδίκευσης της Τρίτης Ιταλίας είναι ένα τέτοιο (Capecchi 1989). Το εγχείρημα γίνεται δυσκολότερο στον άτυπο τριτογενή τομέα της μεταβιομηχανικής εποχής καθώς απαιτείται περισσότερη κοινωνική συνοχή σε ένα κόσμο πιο πολύπλοκο και πιο διαφοροποιημένο παραγωγικά και κοινωνικά. Όχι όμως και αδύνατο. Όσον αφορά το αν είναι δυνατή η διαφοροποίηση του προϊόντος των οικιακών υπηρεσιών φροντίδας, η απάντηση είναι καταφατική. Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα είναι οι «childminder businesses» που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στην Βρετανία. Η εξέταση των διαδρομών απασχόλησης που διανύουν εργαζόμενοι/ες διαφορετικών εθνικοτήτων στον τομέα της φροντίδας σε διαφορετικές μορφές και χώρους οργάνωσης του τελευταίου (π.χ. υπεργολαβία) είναι ερευνητικές κατευθύνσεις που θα μπορούσαν να συμβάλλουν σημαντικά α) στην χαρτογράφηση των μεταβαλλόμενων κοινωνικών και οικονομικών δομών που εντάσσονται οι υποδομές αναπαραγωγής της εργασίας στην οικονομία των υπηρεσιών, και επομένως β) στην διερεύνηση των προϋποθέσεων απεγκλωβισμού τους από τις συνθήκες καταμερισμού της εργασίας που τις περιβάλλουν.

11 SOCIAL COHESION AND DEVELOPMENT [105] Σημειώσεις 1. Την περίοδο φαίνονται στην ελληνική οικονομία τα σημάδια της διεθνούς πετρελαϊκής κρίσης του 1973 που οδήγησε τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες στην αναδίπλωση από τα επενδυτικά ανοίγματα του φορντικού τρόπου μαζικής παραγωγής και κατανάλωσης, και ώθησε προς νέες μορφές οργάνωσης της παραγωγής και της εργασίας (Λιάργκοβας & Πατρώνης 2004). 2. Η συγκεκριμένη έρευνα (Μαρούκης 2009) λόγω ακριβώς του ότι ασχολείται με το κοινωνικό κεφάλαιο των μεταναστών (μία μακρά κοινωνική διαδικασία), εστιάζει σε γυναίκες οι περισσότερες από τις οποίες έχουν εγκατασταθεί εδώ και κάμποσα χρόνια στην Ελλάδα και επιπλέον ζουν μαζί με τις οικογένειες τους. Για αυτό και περιλαμβάνει κυρίως live-out οικιακές εργάτριες. Τα δεδομένα που συζητούνται σε αυτή την εργασία αφορούν δομημένες συνεντεύξεις από 63 οικιακές εργάτριες ενός δείγματος 178 γυναικών. Η παράλληλη χρήση περιμετρικών ερωτήσεων- γεγονότων και τεχνικών διαλόγου γύρω από αρκετά κλειστά ερωτήματα του ερωτηματολογίου τροφοδότησε το ποιοτικό κομμάτι της έρευνας. Για την δειγματοληψία έγινε χρήση άτυπων δικτύων και αρχικών πυρήνων από τα cold calls από τα οποία επεκτάθηκαν (μέσω της μεθόδου της χιονοστιβάδας) οι αλυσίδες του πληθυσμού των ερωτώμενων. Ενώ από την μια μεριά δόθηκε ειδικότερο βάρος σε περιοχές της Αθήνας με μεγαλύτερη συγκέντρωση μεταναστών, από την άλλη οι συνεντεύξεις επεκτάθηκαν σε όλο το λεκανοπέδιο Αττικής περιορίζοντας κατά το δυνατόν την γεωγραφική μεροληψία του δείγματος. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν από τον γραφόντα σε συνεργασία με την ερευνητική εταιρεία Kappa-Research. Πριν αρχίσει η έρευνα πεδίου διεξήχθησαν σεμινάρια στην ερευνητική ομάδα στα οποία συζητήθηκαν οι κανόνες επιλογής, προσέγγισης του δείγματος και το ερωτηματολόγιο ενώ διευκρινίστηκαν ζητήματα που προέκυψαν στο πιλοτικό στάδιο. Το ζήτημα περί εμπιστοσύνης που τίθεται λόγω του ότι οι συνεντευκτές δεν μιλούσαν αλβανικά μετριάστηκε από το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις πηγαίνανε συστημένοι. Οι συνεντεύξεις έγιναν επί το πλείστον στους χώρους κατοικίας και δευτερευόντως στους χώρους εργασίας των μεταναστών. Κατά την διάρκεια και στο τέλος της έρευνας διεξήχθη ποσοτικός και ποιοτικός έλεγχος των ευρημάτων δια συναντήσεων του γραφόντα με τους υπόλοιπους συνεντευκτές. 3. Η λαϊκότερη αναδιανομή του εισοδήματος, η εξασφάλιση απασχόλησης και η άνοδος του βιοτικού επιπέδου για όλο και ευρύτερα στρώματα του ελληνικού πληθυσμού τις δεκαετίες του 1980 και 1990 (δεκαετίες μεγέθυνσης του τομέα των υπηρεσιών), δημιούργησε μία δεξαμενή οικογενειακών και κοινωνικών προσδοκιών η οποία έστρεψε και ακόμα στρέφει τους/τις νέους/ νέες σε επιλογές περαιτέρω εκπαίδευσης αντί εργασίας και προς υψηλής εξειδίκευσης αγορές εργασίας. 4. Η αύξηση του προσδόκιμου όριου ζωής και οι χαμηλότεροι ρυθμοί γεννητικότητας αυξάνουν όλο και περισσότερο την ζήτηση υπηρεσιών φροντίδας. 5. Οι κοινωνικοί αγώνες για την ισότητα των φύλων έχουν οδηγήσει σε χωρίς προηγούμενο για τα ελληνικά δεδομένα είσοδο των γυναικών στην επίσημη αγορά εργασίας. Η αύξηση του έμμεσου κόστους εργασίας που προκύπτει (επιβαρυνόμενη περαιτέρω από την δυσαναλογία εργαζόμενων-συνταξιούχων) έχει οδηγήσει στην αύξηση του αριθμού των οικογενειών όπου και οι δύο γονείς δουλεύουν με πλήρες ωράριο. Επιπλέον, η δεξαμενή διαθέσιμων χεριών βοήθειας έχει επηρεαστεί από την σημερινή οικονομία των υπηρεσιών η οποία προσφέρει ποικίλες εξω-εργασιακές δυνατότητες και δραστηριότητες για τις νέες γενιές εργαζόμενων και συνταξιούχων. 6. Όπως εύστοχα επισημαίνει η J. Nelson (2006), η κυρίαρχη θεώρηση της κοινωνίας υπό το πρίσμα των ξεχωριστών σφαιρών του Χάμπερμας (που υιοθετεί αντί να αντικρούει τις εικόνες της

12 [106] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ αγοράς και της οικογένειας ως ανήθικης μηχανής παραγωγής κέρδους και λίκνου αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας αντίστοιχα) οδηγεί τον ηθικό άνθρωπο σε μια ιδεολογική περιφρούρηση της οικογενειακής του σφαίρας από αγοραίες αξίες ανεξαρτήτως του ότι οι τελευταίες έχουν ήδη εισχωρήσει και μάλιστα με τους χειρότερους όρους για τους εργαζόμενους και επομένως για το παραγόμενο προϊόν. 7. Οι γυναίκες της μεσαίας τάξης, που θεωρούνταν φύλακες-άγγελοι της ηθικής, είχαν υπηρέτες/ριες στην διάθεση τους και δεν είχαν άλλο ρόλο από το να περιμένουν τους άνδρες τους να γυρίσουν από την δουλειά, ήταν ποσοτικά ασήμαντες. Οι περισσότερες γυναίκες που δεν εργαζόντουσαν, ασχολούνταν με την οικιακή οικονομία και φρόντιζαν τα μέλη της οικογένειας τους. Ενώ η μάζα των γυναικών που δεν είχε αστούς συζύγους είχε να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα και τις κακές εργασιακές συνθήκες της βιομηχανικής οικονομίας (Νelson 2006: 66). 8. Όπως δείχνουν οι Κασιμάτη & Μουσούρου (2007) οι ελληνίδες εργοδότριες φαίνεται να εκτιμούν περισσότερο τις Ουκρανές από τις Αλβανίδες οικιακές βοηθούς. Το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει περισσότερο από το ορθολογικό συμφέρον τις προτιμήσεις των εργοδοτριών. 9. Κασιμάτη & Μουσούρου 2007, Θανοπούλου 2007, Καμπούρη 2007, Ψημμένος 2003 ΚΕΘΙ, Συρίγου-Ρήγου Σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρήθηκε ότι η διαπροσωπική επαφή μετράει περισσότερο από άλλα εργασιακά ζητήματα σε μια δουλειά: «Τα αφεντικά με αγαπάνε. Είναι κύριοι. Είναι δύσκολο να βρεις καλύτερους. Και σου φέρονται το ίδιο είτε είσαι Έλληνας, Πακιστανός είτε Αλβανός». 11. Ευκαιρίες οι οποίες κυμαίνονται από πληροφόρηση για κατάρτιση και εκπαίδευση έως και προτάσεις διαφορετικής εργασίας. 12. Οι Lyberaki & Maroukis (2005) και Μαρούκης (2009) δείχνουν μάλιστα ότι οι μετανάστες/ριες σιγά αλλά σταθερά εισχωρούν σε δουλειές και θέσεις παρόμοιες με αυτές των γηγενών, όπως φαίνεται από την σύγκριση με παλαιότερες έρευνες (Κασιμάτη 1993, Λινάρδος-Ρυλμόν 1993, Ψημμένος 1995, Βαίου & Χατζημιχάλης 1997, Πετρονώτη 1998, Λαμπριανίδης & Λυμπεράκη 2001). 13. Οι μελέτες πάνω στο φύλο και την μετανάστευση που παράγονται μέσα από το ερευνητικό πρόγραμμα Πυθαγόρας Ι εστιάζουν στις χαμηλού κύρους εργασίες των μεταναστριών και δείχνουν πως τα ίδια τα χαρακτηριστικά των μεταναστριών (οι λόγοι και τρόποι της μετανάστευσης τους, οι οικογενειακοί δεσμοί και σχέσεις τους και οι συναρτώμενες με αυτά προσδοκίες τους) επιδρούν στην διαδικασία ένταξης τους στην κοινωνία υποδοχής (Κασιμάτη & Μουσούρου 2007), αλλά και πως η μεταβατική διαδικασία της ένταξης σε μια νέα κοινωνία αλληλεπιδρά με την διαγενεακή διαχείριση της μνήμης και τα πολιτισμικά εφόδια των διαφορετικών γενεών των μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα (Θανοπούλου 2007). 14. Τα χαρακτηριστικά της μετά το 2001 εισερχόμενης μετανάστευσης στην Ελλάδα (ανδρική κυρίως μετανάστευση από Ασιατικές και Αφρικανικές χώρες) (Maroukis 2009b) καθιστούν τουλάχιστον αμφίβολη την απορρόφηση των νέων μεταναστών/τριών στον θύλακα της οικιακής εργασίας. 15. Αν και πιο πιθανό από την μετανάστευση εγκεφάλων είναι το ενδεχόμενο της απαξίωσης εξειδικευμένων ατόμων μέσα στην χώρα τους. Η απόφαση για μετανάστευση είναι δύσκολη και μέχρι στιγμής τα δεδομένα δείχνουν ότι είναι πιο πιθανό να ληφθεί ως έσχατη λύση παρά ως απόφαση μεγιστοποίησης του δυνητικού οφέλους του ατόμου. Το ποσοστό του πληθυσμού που μεταναστεύει σήμερα υπολείπεται κατά πολύ από το αντίστοιχο ποσοστό στις αρχές του 20ου αιώνα (Nancy L.Green 2004). Ενώ είναι πολύ μικρό σε σχέση με το ποσοστό που δεν μετακινείται. 16. Είναι υποκρισία το να παρατείνεται η περιθωριοποιημένη και μη βιώσιμη θέση αυτού του κλάδου από φόβο μόλυνσης από επιδράσεις της αγοράς σε περίπτωση που ο συγκεκριμένος χώρος οργανωθεί περισσότερο ορθολογικά σε ένα πλαίσιο ανταγωνισμού με οικονομίες κλίμακας. Η αγορά έχει ήδη εισχωρήσει σε αυτό τον χώρο, με τους χειρότερους όμως όρους.

13 SOCIAL COHESION AND DEVELOPMENT [107] 17. Για να βρεθεί δηλαδή η συναίνεση και οι πόροι που θα επιτρέψουν στην παραγωγική δυναμική να ελιχθεί προς διάφορες κατευθύνσεις, πέρα από ένα εκσυγχρονισμένο Κράτος και μια δυναμική προσφορά εργασίας χρειάζεται και μια αγορά ικανή να ανταπεξέλθει στο νέο κύμα προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών. Η αγοραστική ικανότητα του πληθυσμού, με άλλα λόγια, πρέπει να διατηρήσει την δύναμη της. 18. Βέβαια, οι μέχρι στιγμής μελέτες δείχνουν ότι η πρόσβαση ακόμα και των νόμιμα διαμένοντων μεταναστών στις σχετικές υπηρεσίες απέχει πολύ από ένα τέτοιο σενάριο (Κασιμάτη&Ψημμένος 2004, Τσιώλης 2005, Μπάγκαβος, Παπαδοπούλου&Συμεωνάκη 2008). Βιβλιογραφικές αναφορές Anderson Br., (2000), Doing the dirty work?: the global politics of domestic labour, London: Zed Books. Βαϊου, Ν. & Χατζημιχάλης Κ., (1997), Με τη ραπτομηχανή στην κουζίνα και τους Πολωνούς στους αγρούς, Αθήνα: Έξαντας. Blinder Al., "Offshoring: The Next Industrial Revolution?", Foreign Affairs, vol. 85 no. 2 March - April Capecchi V., "The informal economy and the development of flexible specialization in Emilia- Romagna", in: Α. Portes, M. Castells, L.A. Benton (eds) (1989), The Informal Economy: Studies in Advanced and Less Developed Countries, Baltimore: John Hopkins University Press, p.p Christodoulou J., Padrós M., Parsanoglou D., et al (2008), Integration of Female Migrant Domestic Workers: Strategies for Employment and Civic Participation, Mediterranean Institute of Gender Studies, University of Nicosia, Nicosia: University of Nicosia Press. Cock J. (1989), Maids and Madams: Domestic Workers Under Apartheid, Women s Press Ltd, The; Rev edition. Green N.L., (2004), Οι δρόμοι της μετανάστευσης: σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις, Αθήνα: Σαββάλας. Habermas J., (1981), The Theory of Communicative Action, vol. 2, Lifeworld and System: a critique of Functionalist Reason, Boston: Beacon. Harvey D., (1989), The Condition of Postmodernity, Oxford: Blackwell. Θανοπούλου Μ., (2007), Φύλο και Μετανάστευση. Τόμος ΙΙΙ: Διαγενεακές σχέσεις και σχέσεις φύλου σε οικογένειες Αλβανών μεταναστών, Αθήνα: ΚΕΚΜΟΚΟΠ, Gutenberg. Jordan B., Strath B. &Triandafyllidou A., (2003), Comparing Cultures of Discretion", Journal of Ethnic and Migration Studies, vol. 29, no. 2, p.p Καμπούρη Ε., (2007), Φύλο και Μετανάστευση. Τόμος ΙΙ: Η καθημερινή ζωή των μεταναστριών από την Αλβανία και την Ουκρανία, Αθήνα: ΚΕΚΜΟΚΟΠ, Gutenberg. Κασιμάτη Κ., (1993), Πόντιοι Μετανάστες από την πρώην Σοβιετική Ένωση: κοινωνική και οικονομική τους ένταξη (β έκδοση), Αθήνα: ΓΓΑΕ & ΚΕΚΜΟΚΟΠ. Κασιμάτη Κ. & Ψημμένος Ι., Οργανωτική Κουλτούρα και Κοινωνικός Αποκλεισμός", στο: Μ. Πετμεζίδου και Χρ. Παπαθεοδώρου (επιμ.) (2004), Φτώχεια και Κοινωνικός Αποκλεισμός, Αθήνα: Έξαντας, σ.σ Κασιμάτη Κ. & Μουσούρου Λ.Μ., (2007), Φύλο και Μετανάστευση. Τόμος Ι: Θεωρητικές αναφορές και εμπειρική διερεύνηση, Αθήνα: ΚΕΚΜΟΚΟΠ, Gutenberg.

14 [108] ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Koopmans R. & Statham P. (eds), (2000), Challenging Immigration and Ethnic Relations Politics Comparative European Perspectives, Oxford: Oxford University Press. Λαμπριανίδης Λ. & Λυμπεράκη A., (2001), Αλβανοί Μετανάστες στη Θεσσαλονίκη, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής. Λιάργκοβας Π. & Πατρώνης Β., "Οικονομική Πολιτική στην Ελλάδα, : Εθνικοποιήσεις, Κρατική Παρέμβαση ή Οικονομία της Αγοράς;" στο: Θ. Σακελλαρόπουλος (επιμ.) (2004), Οικονομία και Πολιτική στην Σύγχρονη Ελλάδα, Τόμος Β, Αθήνα: Διόνικος. Λινάρδος-Ρυλμόν Π., (1993), Αλλοδαποί εργαζόμενοι και αγορά εργασίας στην Ελλάδα, Αθήνα: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ. Λυμπεράκη Α. & Μουρίκη Α., (1996), Η Αθόρυβη Επανάσταση: νέες μορφές οργάνωσης της παραγωγής και της εργασίας, Αθήνα: Gutenberg. Λυμπεράκη Α., "Τεχνολογία και Εργασία: Μια δύσκολη αμφίδρομη σχέση", στο: Χ. Ναξάκης & Μ. Χλέτσος (επιμ.) (2005), Το μέλλον της εργασίας: Σύγχρονες Κοινωνικοοικονομικές Αναλύσεις, Αθήνα: Πατάκη, σ.σ Lyberaki A. & Maroukis T., (2005), "Albanian Immigrants in Athens: New survey evidence on employment and integration", Journal of Southeast European and Black Sea Studies, vol. 5, no. 1, p.p Lyberaki A., (2009), Deae Ex-Machina: Gender, Migration and Care in Contemporary Greece, GreeSE paper No 20, The Hellenic Observatory, LSE. Μαρούκης Θ., (2009) (υπό έκδοση), Οικονομική Μετανάστευση στην Ελλάδα: αγορά εργασίας και κοινωνική ένταξη, Αθήνα: Παπαζήση. Maroukis T., (2009b), forthcoming, Irregular Migration in Greece: size and features, causes and discourses, στο: Anna Triandafyllidou (ed.), Irregular Migration in Europe: Myths and Realities, Aldershot: Ashgate. Μπάγκαβος Χρ., Παπαδοπούλου Δ. & Συμεωνάκη Μ., (2008), Μετανάστευση και Παροχή Υπηρεσιών σε Μετανάστες στην Ελλάδα, Μελέτη no. 29, Αθήνα: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ. Νelson J. A., (2006), Economics for Humans, Chicago: The University of Chicago Press. Palmer P., (1989), Domesticity and Dirt: Housewives and Domestic Servants in the United States, (Women in the Political Economy), U.S.: Temple University Press. Πετρονώτη Μ., (1998), Το πορτραίτο μιας διαπολιτισμικής σχέσης: κρυσταλλώσεις, ρήγματα, ανασκευές, Αθήνα: ΕΚΚΕ & ΠΛΕΘΡΟΝ. Sennett R., (2006), The Culture of the New Capitalism, New Haven & London: Yale University Press. Συρίγου-Ρήγου Ε., (2000), Συζητώντας με τη Λίντα, Αθήνα: Ανοιχτά Σύνορα. Τσιώλης Γ., (2005), Προς μία νέα ηθική της εργασίας, Μελέτη no. 23, Αθήνα: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ. Ψημμένος Ι., (1995), Μετανάστευση από τα Βαλκάνια: Κοινωνικός Αποκλεισμός στην Αθήνα, Αθήνα: Παπαζήσης. Ψημμένος Ι., "Ερμηνείες μετανάστευσης, προσδοκίες και ταυτότητες των Αλβανών και Πολωνών μεταναστών", στο: Κ. Κασιμάτη (επιμ.), (2003), Πολιτικές Μετανάστευσης και Στρατηγικές Ένταξης: η περίπτωση των Αλβανών και των Πολωνών μεταναστών, Αθήνα: Gutenberg, σ.σ Ψημμένος Ι. & Σκαμνάκης Χ., (2008), Οικιακή Εργασία των Μεταναστριών και Κοινωνική Προστασία: η περίπτωση των γυναικών από την Αλβανία και την Ουκρανία, Σειρά: Κοινωνιολογία και Εργασία, Αθήνα: Παπαζήση.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Β μέρος) Εποχή 6/5/2001

ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Β μέρος) Εποχή 6/5/2001 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Β μέρος) Εποχή 6/5/2001 της Μαρίας Καραμεσίνη Λέγαμε στο πρώτο μέρος αυτού του άρθρου, στο προηγούμενο φύλλο της Εποχής, ότι εν όψει του διάλογου για το ασφαλιστικό, που

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην ανεργία των ντόπιων που οφείλεται στη μετανάστευση αλλοδαπών, γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ Κ.Ε.Θ.Ι.

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ Κ.Ε.Θ.Ι. ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ Κ.Ε.Θ.Ι. Επιστημονική Υπεύθυνη: Δρ. Λ. Μαράτου-Αλιπράντη, Διευθύντρια Ερευνών

Διαβάστε περισσότερα

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Μεταβολές 2008-2009 Ιούνιος 2009 PI0960/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ *Η έρευνα του 2008 δημοσιεύθηκε στην ειδική έκδοση του ECONOMIST, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Πάντειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Το Ρικαρδιανό υπόδειγμα με ένα συντελεστή (συνέχεια) 1. Ο μόνος σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ : 8-9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΘΕΜΑ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ : 8-9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΘΕΜΑ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ : 8-9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΘΕΜΑ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Σκοπός του σεμιναρίου που διεξήχθη στο κεντρικό κτίριο του Ε.Κ.Κ.Α., στις 8-9 Ιουλίου, ώρες 17:00-20:00, ήταν η πληροφόρηση

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

διαστάσεις του θέματος δύναται να προστεθεί η πρόσφατη κοινωνιολογική

διαστάσεις του θέματος δύναται να προστεθεί η πρόσφατη κοινωνιολογική Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 130 Γ', 2009, 123-133 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΩΝ Ψημμένος Ιορδάνης και Σκαμνάκης Χριστόφορος, 2008, Οικιακή εργασία των μεταναστριών και κοινωνική προστασία: η περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

H κυκλική µετανάστευση στην Ευρώπη. Μια συγκριτική επισκόπηση

H κυκλική µετανάστευση στην Ευρώπη. Μια συγκριτική επισκόπηση H κυκλική µετανάστευση στην Ευρώπη. Μια συγκριτική επισκόπηση Prof. Anna Triandafyllidou European University Institute, Robert Schuman Centre for Advanced Studies Ερευνητικό Πρόγραµµα ΜΕΤΟΙΚΟΣ Αθήνα, 12

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιανουάριος Μάρτιος 2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) Βρυξέλλες, Νοέμβριος 2013 ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ: 24 Ανάπτυξη πλαισίου Κοινωνικού Διαλόγου σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης για την ανάδειξη των προσαρμογών των

ΔΡΑΣΗ: 24 Ανάπτυξη πλαισίου Κοινωνικού Διαλόγου σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης για την ανάδειξη των προσαρμογών των ΔΡΑΣΗ: 24 Ανάπτυξη πλαισίου Κοινωνικού Διαλόγου σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης για την ανάδειξη των προσαρμογών των καταστατικών κειμένων διοίκησης ανθρώπινου ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΗΣ: δυναμικού ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΙΡΜΠΑ.

ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΙΡΜΠΑ. ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΙΡΜΠΑ. ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Τοπική Ανάπτυξη δεν είναι,μόνο και κυρίως, μεγέθυνση Παραγωγικών συντελεστών, πολύ δε περισσότερο Οικονομικών Μέσων Όρων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013 Συνέντευξη Τύπου Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Ο ελληνικός τουρισμός παραμένει διεθνώς ανταγωνιστικός και είναι σε

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση

Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση Στάσεις απέναντι στη μετανάστευση και το νέο νομοθετικό πλαίσιο Μεταβολές 2008-2010 Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ιανουάριος 2010 PI2010006

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

και Πολιτική Απασχόλησης

και Πολιτική Απασχόλησης Αγορά Εργασίας και Πολιτική Απασχόλησης Μαρίνα Ρήγου Παπαμηνά Παρατηρητήριο Αγοράς Εργασίας, Τμήμα Εργασίας, ΥΕΠΚΑ Οργανόγραμμα Τμήματος Τμήμα Εργασίας Υπηρεσία Αλλοδαπών Συντονισμός ΔΥΑ, Μηχανογραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΘΗΝΑ 2004 1 2 Απασχόληση και ανεργία των γυναικών: το χάσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Ναταλία Σπυροπούλου. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Υποψήφια Διδάκτωρ

Ναταλία Σπυροπούλου. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Υποψήφια Διδάκτωρ Ναταλία Σπυροπούλου Κοινωνιολόγος Ειδικός Λειτουργικός Επιστήμων Γ Βαθμίδας Επικοινωνία Γραφείο 5.5, τηλ. 210-7491714, e-mail: nspyropou@ekke.gr Σπουδές Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών,

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Το φυσικό ποσοστό της ανεργίας

Το φυσικό ποσοστό της ανεργίας Το φυσικό ποσοστό της ανεργίας Κεφάλαιο 26 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Διαχωρισμός ειδών ανεργίας Τοπρόβληματηςανεργίαςσυνήθως χωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νέες μορφές απασχόλησης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ποιες είναι οι νέες μορφές απασχόλησης; Σύμβαση ορισμένου χρόνου Μερική απασχόληση Προσωρινή απασχόληση Σύμβαση έργου Υπεργολαβία Εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ;

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; Βοηθούν στη διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης της χώρας Βοηθούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στον περιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Πολιτική Επιστήμη 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Ιανουάριος ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 2/10/2013 21/12/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2013-14:

ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2013-14: ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φαρμακευτική 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ 5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΙΜΙΟ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ Στην 5η Ενότητα - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 12/04/2013 30/06/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ιατρική 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΤΙΚΗ. Οκτώβριος 2014

ΑΤΤΙΚΗ. Οκτώβριος 2014 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 09/07/2013 30/09/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες

ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες Βασικές αρχές: Αλληλεγγύη Κοινωνική συνοχή Υπεροχή του ατόμου έναντι του κεφαλαίου, Κοινωνική υπευθυνότητα και δημοκρατική λήψη αποφάσεων Στην Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 2/10/2013-21/12/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ. Ιούλιος 2012

Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ. Ιούλιος 2012 Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 19/4/2012 25/6/2012 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΖΩΗ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ (Αθήνα, Ξενοδοχείο ΤITANIA, 31-05-2007) ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Eda GEMI

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας

Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας Γυναικεία Επιχειρηματικότητα Αποτελέσματα Έρευνας ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης Πέμπτη 21 Νοεμβρίου 2013 Η διαδρομή στον επιχειρηματικό στίβο Αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ97 ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιανουάριος Μάρτιος 2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Οκτώβριος Ιούλιος Οκτώβριος 1 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Σεπτέμβριος 2007 -2- I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το έργο με τίτλο «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» ξεκίνησε στις 1-3-2006 όπως προβλεπόταν

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών Τμήμα Έρευνας Κοινωνιοδημογραφικά Χαρακτηριστικά ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ 2 1,6 % 1 8,9 2 % 1 4,8 6 % 1 2,1 6 % 6,7 6 % 8,1 1 % 8,1 1 % 1,3 5 % 2,7 % 1,3 5 %

Διαβάστε περισσότερα