Η πρόταση ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου υπό το πρίσμα της εξέλιξης των σχέσεων μεταξύ εθνικού και ενωσιακού δικαίου 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η πρόταση ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου υπό το πρίσμα της εξέλιξης των σχέσεων μεταξύ εθνικού και ενωσιακού δικαίου 1"

Transcript

1 1 Η πρόταση ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου υπό το πρίσμα της εξέλιξης των σχέσεων μεταξύ εθνικού και ενωσιακού δικαίου 1 Κωνσταντίνου Θ. Γιαννακόπουλου Επίκουρου Καθηγητή Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Η πολυδιάστατη κρίση που μαστίζει τη χώρα μας δεν οφείλεται στο ισχύον εθνικό Σύνταγμα. Ενδεχόμενη δε νέα αναθεώρηση του τελευταίου δεν αποτελεί λύση στα υπάρχοντα προβλήματα, τα οποία αφορούν πρωτίστως την πραγματική λειτουργία και όχι τον σχεδιασμό των θεσμών. Εντούτοις, η πολιτική εξουσία, προσπαθώντας να επιβιώσει μέσα στις συμπληγάδες της συγκυρίας, φαίνεται να αναζητεί σε μία νέα συνταγματική αναθεώρηση ένα άλλοθι, μία θεσμική περαίωση των όποιων ευθυνών της και μία νέα πίστωση χρόνου για την προσαρμογή της στους όποιους καινούργιους θεσμούς προκύψουν από την αναθεώρηση αυτή. Δεν πρόκειται για ένα νέο φαινόμενο. Κατά τη διάρκεια της μεταπολίτευσης, περιόδου κατά την οποία οι συνταγματικοί θεσμοί εμφάνισαν μία πρωτόγνωρη κανονικότητα, η αδυναμία της πολιτικής εξουσίας να αναπτύξει αξιόλογο και αξιόπιστο έργο εντός των θεμελιωδών κανόνων, συχνά την οδήγησε να μετατρέπει σε πρόταγμα της δράσης της την μεταβολή των κανόνων αυτών. Τούτο μπορεί να εξηγηθεί, εκτός των άλλων, από την εντύπωση που επικρατεί μεταξύ των πολιτικών ότι, στην πράξη, η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί ένα ίσως το τελευταίο πεδίο ελεύθερης δράσης της πολιτικής εξουσίας, το οποίο δεν υπάγεται στον δικαστικό έλεγχο που έχει επιβάλει δραστικούς περιορισμούς στην άσκηση της νομοθετικής και της εκτελεστικής λειτουργίας. Έτσι, ιδίως στους πολιτικούς, η συνταγματική αναθεώρηση φαντάζει ως ένα ανέλεγκτο πεδίο δράσης, μέσω του οποίου μπορεί να διαρρυθμίζεται κατά το δοκούν και ο ίδιος ο δικαστικός έλεγχος της δράσης των κρατικών οργάνων. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι, κυρίως μετά το 1986, η πολιτική εξουσία, σπεύδοντας να ενεργοποιήσει τη διαδικασία αναθεώρησης, κάθε φορά που της το επιτρέπει το άρθρο 110 του Συντάγματος, προβάλλει, ως επωδό, την ανάγκη μεταρρυθμίσεων στη δικαιοσύνη και, μεταξύ αυτών, την ειδικότερη ανάγκη ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου στο οποίο θα συγκεντρωθεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο 2 ο δικαστικός έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων 3. 1 Το κείμενο αποδίδει την εισήγηση του συγγραφέα στην επιστημονική διημερίδα του Ινστιτούτου Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών (ΙΣΤΑΜΕ) «Ανδρέας Παπανδρέου», που πραγματοποιήθηκε, στις , στην Αθήνα, με θέμα «Η πρόκληση της Αναθεώρησης του Συντάγματος». 2 Πρβλ., ως προς τα διάφορα συστήματα συγκεντρωμένου ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων σε κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2013, ιδίως αρ. 31 επ.. 3 Για μία ιστορική αναδρομή στις σχετικές προτάσεις, βλ. Κ. Χρυσόγονου, Παρόν και μέλλον της συνταγματικής δικαιοσύνης στην Ελλάδα, in Ε. Βενιζέλου Κ. Χρυσόγονου, Το πρόβλημα της συνταγματικής δικαιοσύνης στην Ελλάδα, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 2006, σ. 49 επ., ιδίως σ. 102 επ., Α. Μανιτάκη, Η ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου στις συμπληγάδες της συνταγματικής και της κοινής δικαιοσύνης, in Α. Μανιτάκη Α. Φωτιάδου (επιμ.), Το Συνταγματικό Δικαστήριο σε ένα σύστημα παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2008, σ. 67 επ.. Βλ. και Χ. Τσιλιώτη, Η πρόταση για ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου στην Ελλάδα: Τομή στο ελληνικό σύστημα ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων ή «ώδινεν όρος και έτεκε μυν»;, ΕφημΔΔ 2/2007, σ. 241 επ..

2 2 Ωστόσο, μέσα σε αυτόν τον αναθεωρητικό οίστρο, ο οποίος μάλιστα εμφανίζεται αντιστρόφως ανάλογος προς το εύρος της υφιστάμενης συναίνεσης, η πολιτική εξουσία μάλλον παραγνωρίζει ότι η αναθεωρητική λειτουργία δεν αποτελεί δικαστικώς ανέλεγκτο πεδίο δράσης 4. Κι αν τα εθνικά δικαστήρια απλώς επισήμαναν χωρίς να υλοποιήσουν, μέχρι στιγμής, τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου της, ως συντεταγμένης λειτουργίας 5, δεν συνέβη το ίδιο με το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Οι πολύ γνωστές υποθέσεις του «βασικού μετόχου» 6 και του «επαγγελματικού ασυμβίβαστου» 7 κατέδειξαν ότι η συνταγματική αναθεώρηση οριοθετείται τόσο από το ενωσιακό δίκαιο όσο και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Η δε πολιτική εξουσία οφείλει να παίρνει στα σοβαρά τις επιταγές, ιδίως, του δικαίου της Ένωσης, διότι, όπως κρίθηκε, στην υπόθεση Αγγελιδάκη που αφορούσε τους συμβασιούχους του Δημοσίου, «όλες οι αρχές των κρατών μελών έχουν την υποχρέωση να εξασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα 4 Ως προς την αποδοχή της δυνατότητας δικαστικού ελέγχου της συνταγματικής αναθεώρησης, βλ. Α. Σβώλου, Η αναθεώρησις του Συντάγματος, Η Θέμις, Αθήναι 1933, σ. 112 επ., Α. Μάνεση, Η αναθεώρηση του Συντάγματος (συμβολή εις την ερμηνείαν του άρθρου 108), in του ιδίου, Συνταγματική Θεωρία και Πράξη ( ), Ι, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 1980, σ. 118 επ., ιδίως σ. 174 επ., Α. Μανιτάκη, Ελληνικό Συνταγματικό Δίκαιο, Τόμος Ι, Θεμελιώδεις Έννοιες, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2004, σ. 330 επ., Π. Παυλόπουλου, Η συνταγματική κατοχύρωση της αιτήσεως ακυρώσεως. Μια σύγχρονη έποψη του κράτους δικαίου, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 1982, σ. 39, του ιδίου, Τα όρια της αναθεώρησης του Συντάγματος ως προς τον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, in Εταιρία Δικαστικών Μελετών, Συμβολές ΙΙ Εισηγήσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος: Συνταγματικό Δικαστήριο Δικαστική Εξουσία, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 1998, σ. 67 επ., ιδίως σ. 71, Φ. Σπυρόπουλου, Εισαγωγή στο Συνταγματικό Δίκαιο, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 2006, σ. 154 επ., του ιδίου, Δικαστικός έλεγχος των interna corporis (άρθρο 28 παρ. 2 και 3 Σ), ΤοΣ 2012, σ. 143 επ., ιδίως σ , Ε. Βενιζέλου, Τα όρια της αναθεώρησης του Συντάγματος 1975, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1984, σ. 251 επ., του ιδίου, Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου, αναθεωρημένη έκδοση, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 2008, σ. 67 επ., Π. Παραρά, Οι περιορισμένες εξουσίες της Αναθεωρητικής Βουλής, ΤοΣ 1993, σ. 311 επ., Αθ. Ράικου, Γενική Πολιτειολογία & Συνταγματικό Δίκαιο, Οργανωτικό Μέρος ΙΙ, 4η έκδοση, Οργανωτικό Μέρος ΙΙ, 4η έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, 2012, σ. 327, Φ. Βασιλόγιαννη Β. Βουτσάκη, Προκαταρκτικά ζητήµατα της αναθεώρησης του συντάγµατος, in Γ. Παπαδημητρίου (επιμ.), Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκσυγχρονισμός των θεσμών, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή 2000, σ. 3 επ.. Ως προς την αμφισβήτηση της δυνατότητας δικαστικού ελέγχου της συνταγματικής αναθεώρησης, βλ. Κ. Χρυσόγονου, Σκέψεις για τη δικαστική αντιμετώπιση της αναθεώρησης του Συντάγματος, ΤοΣ 1997, σ. 229 επ., Ξ. Κοντιάδη, Η Αναθεώρηση του Συντάγματος, Ι. Μεθοδολογικά θεμέλια. Συμβολή στη συνταγματική θεωρία της πλουραλιστικής δημοκρατίας, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 2000, σ. 363 επ., ιδίως σ Βλ. την απόφαση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου (ΑΕΔ) 11/2003, στην οποία έγινε δεκτό ότι η συνταγματική αναθεώρηση θα μπορούσε να ελεγχθεί ως προς τυχόν υπέρβαση του εύρους της εντολής της προηγούμενης Βουλής προς την αναθεωρητική Βουλή (σκέψη 6). Πρβλ. απόψεις που διατυπώθηκαν και στις παραπεμπτικές στην Ολομέλεια αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) , 2914/2003 και 2478/ Βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), , C-213/07, Μηχανική. Βλ., σχετικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., ιδίως αρ. 415 επ.. 7 Βλ. την απόφαση ΕΔΔΑ, , Λυκουρέζος κατά Ελλάδας, στην οποία κρίθηκε ότι η εφαρμογή του επαγγελματικού ασυμβίβαστου που θεσπίστηκε με την αναθεώρηση του 2001 στους βουλευτές που είχαν εκλεγεί το 2000 παραβίασε το άρθρο 3 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Βλ., σχετικώς, Ν. Κ. Αλιβιζάτου, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία , Εκδόσεις Πόλις, 2011, σ. 649, Θ. Ραπτόπουλου, Η εφαρμοσιμότητα των συνταγματικών διατάξεων που περιέχουν ανενεργές επιφυλάξεις υπέρ του νόμου. Μερικές σκέψεις για την κανονιστική δύναμη του Συντάγματος με αφορμή τις αποφάσεις Λυκουρέζος και Σιταρόπουλος του ΕΔΔΑ, ΕφημΔΔ 1/2011, σ. 138 επ..

3 3 των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου ( ), ακόμη και όταν οι αρχές αυτές προβαίνουν σε αναθεώρηση του Συντάγματος» 8. Σκοπός της παρούσας εισήγησης είναι να αναδείξει ότι τυχόν υιοθέτηση της πρότασης, που τίθεται και πάλι, για την ίδρυση συνταγματικού δικαστηρίου στη χώρα μας, στο οποίο επιδιώκεται να συγκεντρωθεί εκτός των άλλων ο δικαστικός έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων 9, δεν φαίνεται να συνάδει με την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ του εθνικού και του ενωσιακού δικαίου. Προς τον σκοπό αυτόν, δεν θα επαναλάβω τη γνωστή αντιπαράθεση επιχειρημάτων υπέρ του διάχυτου ή του συγκεντρωμένου ελέγχου, η οποία, κατά τις ουσιώδεις πτυχές της, παραμένει μάλλον αναλλοίωτη από τον μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα 10. Θα εστιάσω την ανάλυσή μου, αφενός, στην επίδραση που ασκεί το ενωσιακό δίκαιο στην οργάνωση του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων (Ι) και, αφετέρου, στην κρίση του θεσμού του συνταγματικού δικαστηρίου που επιτείνεται εξαιτίας της επίδρασης αυτής (ΙΙ). Ι. Η επίδραση του ενωσιακού δικαίου στην οργάνωση του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων Η διεκδίκηση εκ μέρους της έννομης τάξης της Ένωσης του ελέγχου της θεμελιακότητας κάθε ευρωπαϊκού ή εθνικού κανόνα δικαίου οδήγησε στη διαμόρφωση ενός συστήματος διάχυτου, παρεμπίπτοντος και συγκεκριμένου ελέγχου της συμβατότητας των εθνικών νόμων με το ενωσιακό δίκαιο. Το σύστημα αυτό συνοψίστηκε από το ΔΕΚ στην απόφαση Simmental, στην οποία έγινε δεκτό ότι «κάθε εθνικός δικαστής που επιλαμβάνεται αρμοδίως μίας διαφοράς έχει την υποχρέωση να εφαρμόζει στο ακέραιο το κοινοτικό δίκαιο και να προστατεύει τα δικαιώματα τα οποία αυτό απονέμει στους ιδιώτες, αφήνοντας ανεφάρμοστη κάθε 8 Βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), , C /07, σκέψη Βλ. τις προτάσεις του κόμματος της Ν. Δημοκρατίας σχετικά με την αναθεώρηση του Συντάγματος, gia_na_anoiksei_o_dromos _gia_ti_nea_metapoliteusi. Βλ. και Ι. Βαρβιτσιώτη, Ανάγκη για Συνταγματικό Δικαστήριο, εφημερίδα «Η Καθημερινή», , Γ. Κασιμάτη, Έχουμε δημοκρατία χωρίς δήμο, συνέντευξη στην εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», , Γ. Σωτηρέλη, Χρειάζεται αναθεώρηση του Συντάγματος;, εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», Την ίδρυση συνταγματικού δικαστηρίου πρότεινε προσφάτως και ο Β. Σκουρής σε ομιλία του σε εκδήλωση του ΕΛΙΑΜΕΠ (Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής), που διοργανώθηκε, στις , στην Αθήνα, με θέμα «Γιατί δυσλειτουργεί η Δικαιοσύνη;» (http://www.eliamep.gr/events). Παρόμοια πρόταση είχαν επαναφέρει, πριν από δύο χρόνια, ο Κ. Χρυσόγονος, Σχεδίασμα εκδημοκρατισμού. Δώδεκα σκέψεις για μια άλλη αναθεώρηση, καταχώρηση , και, πριν από τρία χρόνια, ο X. Ανθόπουλος, Μία συνταγματική δεκαετία. Η συμβολή της αναθεώρησης του 2001 και η προοπτική μίας νέας αναθεώρησης, εφημερίδα «Έθνος», Ως προς τη σύγκριση μεταξύ συγκεντρωτικού και διάχυτου συστήματος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, βλ., μεταξύ πολλών, A. I. Σβώλου, Η έρευνα της συνταγματικότητας των νόμων υπό των δικαστηρίων (ανατύπωσις εκ του περιοδικού «Δικαιοσύνη», 1927, σ ), in του ιδίου, Νομικαί Μελέται, τ. ΙΙ, Εκδοτικός οίκος Ι.Ν. Ζαχαρόπουλου, Εν Αθήναις , σ. 213 επ., Η. Kelsen, La garantie juridictionnelle de la Constitution (la justice constitutionnelle), RDP 1928, σ. 197 επ., Γ. Κασιμάτη, Συνταγματική Δικαιοσύνη, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 1999,, ιδίως σ. 68 επ., Α. Μανιτάκη, Ελληνικό Συνταγματικό Δίκαιο, Τόμος Ι, Θεμελιώδεις Έννοιες, ό.π., σ. 467 επ.. Βλ., επίσης, Α. Τάκη - Χ. Χατζή, Σκέψεις σχετικά με την πρόταση δημιουργίας Συνταγματικού Δικαστηρίου στη χώρα μας, in Γ. Θεοδόση, Α. Τάκη, Χ. Χατζή, Μ. Πικραμένου, Α. Παπαδαμάκη, Χ. Χρυσανθάκη (επιμ.), H Δικαιοσύνη και το Σύνταγμα. Ορισμένα κρίσιμα προβλήματα, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 1993, σ. 53 επ..

4 4 ενδεχομένως αντίθετη διάταξη του εθνικού δικαίου, είτε προγενέστερη είτε μεταγενέστερη του κανόνα του κοινοτικού δικαίου» 11. Το εν λόγω σύστημα δικαστικού ελέγχου της συμβατότητας των νόμων επηρεάζει τα διάφορα συστήματα περισσότερο ή λιγότερο συγκεντρωμένου δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων που ισχύουν σε διάφορα κράτη μέλη. Βεβαίως, στο πλαίσιο της λεγόμενης «δικονομικής αυτονομίας» των κρατών μελών 12, το δίκαιο της Ένωσης αποδέχεται ότι σε κάθε κράτος μέλος ανήκει να καθορίζει αν θα υπάρχει στην εθνική έννομη τάξη του έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων και, αν ναι, ποια θα είναι τα αρμόδια δικαστήρια και ποιες οι διαδικαστικές λεπτομέρειες για την άσκηση αυτού του ελέγχου 13. Εντούτοις, αυτή η καταρχήν ουδετερότητα του δικαίου της Ένωσης απέναντι στο σύστημα ελέγχου της συνταγματικότητας που μπορεί να ισχύει σε ένα κράτος μέλος αίρεται, μεταξύ άλλων, όταν η λειτουργία του εν λόγω συστήματος θέτει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα του διάχυτου ελέγχου της συμβατότητας των εθνικών κανόνων με το ενωσιακό δίκαιο ή την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων που πηγάζουν από το ίδιο δίκαιο 14. Στο πλαίσιο αυτό, το δίκαιο της Ένωσης, προασπίζοντας τη δυνατότητα ευθέος και άμεσου διαλόγου κάθε εθνικού δικαστή με το ΔΕΕ και αποσυνδέοντας την ενεργοποίηση του ελέγχου της συμβατότητας των νόμων από την ολοκλήρωση του ελέγχου της συνταγματικότητάς τους, καταρχήν ευνοεί την αποκέντρωση του ελέγχου συνταγματικότητας και απαγορεύει την υποχρεωτική και απόλυτη προτεραιότητά του απέναντι στον έλεγχο συμβατότητας 15. Συναφώς, το ενωσιακό δίκαιο μπορεί να φτάσει σε σημείο να καταστήσει αλυσιτελή ή και να απαγορεύσει τον έλεγχο συνταγματικότητας ενός νόμου, όπως συμβαίνει όταν ο νόμος αυτός έχει κριθεί από το ΔΕΕ ως αντίθετος προς το ενωσιακό δίκαιο 16 ή 11 Βλ. την απόφαση ΔΕΚ, , 106/77, σημείο 21. Βλ., σχετικώς, S. Rodin, Back to the Square One the Past, the Present and the Future of the Simmenthal Mandate (October 7, 2010), European Constitutional Law Network, 8th Annual Conference, October 2010, SSRN: , κεφ. 3, B. Brunessen, La jurisprudence Simmenthal dans la force de l'âge. Vers une complétude des compétences du juge national?, RFDA 2011, σ. 367 επ., Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., ιδίως αρ. 19 επ.. 12 Για μία κριτική ανάλυση της έννοιας της «δικονομικής αυτονομίας» των κρατών μελών, βλ. Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., ιδίως αρ. 57 επ.. 13 Βλ. την απόφαση ΔΕΚ, , 158/80, Rewe, στην οποία κρίθηκε ότι η κοινοτική έννομη τάξη «δεν εκφράζει την πρόθεση δημιουργίας, ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και με σκοπό τη διασφάλιση της εφαρμογής του ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου, άλλων μέσων ένδικης προστασίας πλην αυτών που προβλέπει το εθνικό δίκαιο» (σκέψη 44). Βλ. και Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 63 επ.. 14 Βλ. Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 64 επ.. 15 Idem, αρ. 69 επ.. 16 Όπως έχει κριθεί, σε περίπτωση κατά την οποία με απόφαση του ΔΕΕ, η οποία εκδόθηκε επί προσφυγής της Επιτροπής, αναγνωρισθεί ότι ορισμένες νομοθετικές διατάξεις κράτους μέλους αντιβαίνουν προς τη Συνθήκη, αυτό συνεπάγεται όχι μόνο την υποχρέωση των αρχών που συμμετέχουν στην άσκηση της νομοθετικής εξουσίας να τροποποιήσουν τις εν λόγω διατάξεις ώστε να είναι σύμφωνες με τις απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης, αλλά και την υποχρέωση των δικαστηρίων του κράτους τούτου, στο πλαίσιο άσκησης της αποστολής τους, να διασφαλίζουν την τήρηση της απόφασης του ΔΕΕ. Βλ. την απόφαση ΔΕΚ, , C-314 έως 316/81, 83/82, Alex Waterkeyn

5 5 όταν πρόκειται για νόμο που μεταφέρει στο εθνικό δίκαιο σαφείς και ανεπιφύλακτους κανόνες του παράγωγου δικαίου της Ένωσης 17. Εξάλλου, όταν κατά ορισμένων νομοθετικών διατάξεων προβάλλονται ταυτοχρόνως αιτιάσεις αντισυνταγματικότητας και ασυμβατότητας προς το ενωσιακό δίκαιο, ο έλεγχος της συμβατότητας των διατάξεων αυτών που πρέπει να ασκείται από κάθε εθνικό δικαστήριο μπορεί να υποκαταστήσει τον έλεγχο συνταγματικότητάς τους 18. Οι περιπτώσεις δε στις οποίες είναι δυνατή μια τέτοια υποκατάσταση είναι πλέον πολυάριθμες, αν ληφθεί υπόψη, αφενός, ότι ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης, ο οποίος περιλαμβάνει διατάξεις παρόμοιες προς τις συνταγματικές διατάξεις που κατοχυρώνουν θεμελιώδη δικαιώματα, έχει καταστεί τμήμα του πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου 19 και, αφετέρου, ότι, στις χώρες που βρίσκονται ή θα βρίσκονται υπό καθεστώς «Μνημονίου», όπως η Ελλάδα, η συντριπτική πλειοψηφία των νομοθετικών μέτρων αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης πλαισιώνεται από αποφάσεις του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που λαμβάνονται δυνάμει των άρθρων 129 και 136 ΣΛΕΕ 20. Ενόψει των προαναφερθέντων, το ενωσιακό δίκαιο παρακινεί τα κράτη μέλη να εισαγάγουν ή να διατηρήσουν τον παρεμπίπτοντα έλεγχο συνταγματικότητας των νόμων, καθιστώντας, παραλλήλως, λιγότερο ελκυστική την εφαρμογή εθνικών και Jean Cayard, σκέψεις 14 και 15. Βλ., επίσης, την απόφαση ΔΕΚ, , C-101/91, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκέψη 24, και την απόφαση ΣτΕ 482/2010, σκέψη Βλ. την απόφαση ΔΕΚ, , C-188/10 και C-189/10, Melki και Abdeli, σκέψη 56. Βλ., σχετικώς, Χ. Παπαδημητρίου, Η μη δυνατότητα ελέγχου της συνταγματικότητας του κοινοτικού δικαίου από τα εθνικά δικαστήρια, Δ 2006, σ. 517 επ., F.-X. Millet, Le contrôle de constitutionnalité des lois de transposition. Etude de droit comparé France-Allemagne, L Harmattan, 2011, σ. 41 επ., Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 272 επ.. 18 Βλ., π.χ., την απόφαση ΣτΕ Δ 2144/2009, στην οποία το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο έκρινε ανεφάρμοστη τη διάταξη του άρθρου 2, παρ. 1, του Ν. 3037/2002, ως προς την εγκατάσταση και λειτουργία ηλεκτρονικών παιγνίων, λόγω καταφανούς αντίθεσής της με το κοινοτικό δίκαιο και δεν ασχολήθηκε με την αντισυνταγματικότητά της, η οποία είχε μεν κριθεί πρόδηλη από την Επιτροπή Αναστολών του ίδιου Τμήματος, πλην όμως η οριστική διαπίστωση της οποίας, σε κάθε περίπτωση, θα καθυστερούσε, διότι προϋπέθετε, κατά το άρθρο, 100, παρ. 5, του Συντάγματος, παραπομπή στην Ολομέλεια του Δικαστηρίου. Βλ., σχετικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 267 επ.. 19 Βλ. το άρθρο 6, παρ. 1, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ). 20 Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση του Ν. 4046/2012 («Εγκριση των Σχεδίων Συμβάσεων Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Ε.Τ.Χ.Σ.), της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Τράπεζας της Ελλάδος, του Σχεδίου του Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Τράπεζας της Ελλάδος και άλλες επείγουσες διατάξεις για τη μείωση του δημοσίου χρέους και τη διάσωση της εθνικής οικονομίας»), «Όλα τα εξαιρετικού χαρακτήρα µέτρα που λαµβάνει η χώρα στο πλαίσιο αυτό ενσωµατώνονται σε αποφάσεις του Συµβουλίου της Ε.Ε., οι οποίες εκδίδονται στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείµµατος της Ε.Ε., διαδικασία στην οποία ενταχθήκαµε τον Απρίλιο του ( ) οι αποφάσεις του Συµβουλίου της Ε.Ε., που προσδίδουν ενωσιακή νοµιµότητα στα µέτρα που λαµβάνει η χώρα µας στο πλαίσιο της δηµοσιονοµικής προσαρµογής της, τροποποιούνται και επικαιροποιούνται κατόπιν της αξιολόγησης της πορείας εφαρµογής του προγράµµατός µας από την Τρόικα εν όψει της εκταµίευσης κάθε νέας δόσης από το πρόγραµµα χρηµατοδότησης της οικονοµίας µας. ( ) Η χώρα µας πρέπει να συµµορφωθεί προς τις διεθνείς υποχρεώσεις της έναντι της Ε.Ε., της Ζώνης του Ευρώ, αλλά και των εταίρων της που την στηρίζουν για να υλοποιήσει το πρόγραµµα της δηµοσιονοµικής της προσαρµογής. Είµαστε, λοιπόν, υποχρεωµένοι να ενσωµατώσουµε στο δίκαιό µας τις ειδικές δεσµεύσεις που αναλαµβάνουµε στο πλαίσιο των άρθρων και 136.1α της ΣΛΕΕ». Πρβλ. Π. Γκλαβίνη, Τα όρια του συνταγματικού πατριωτισμού και η διεθνής ανάγνωση του Μνημονίου, ΝοΒ 2012, σ επ., ιδίως σ επ..

6 6 μηχανισμών συγκέντρωσης του δικαστικού ελέγχου των νόμων 21. Για παράδειγμα, στη μεν Γαλλία, η ανάπτυξη του ελέγχου της συμβατότητας των νόμων από τα τακτικά δικαστήρια, ο οποίος είχε φτάσει να υποκαταστήσει, στην πράξη, τον ελλείποντα κατασταλτικό έλεγχο συνταγματικότητας, συνηγόρησε στη σχετική αποκέντρωση με τη θέσπιση, για πρώτη φορά, ενός κατασταλτικού και παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων το Στη δε Ελλάδα, ο έλεγχος της συμβατότητας των νόμων προς το ευρωπαϊκό δίκαιο αντιστάθμισε την τάση συγκέντρωσης του ελέγχου συνταγματικότητάς τους στις Ολομέλειες των ανώτατων δικαστηρίων με τη ρύθμιση της παρ. 5 του άρθρου 100 Σ., την οποία εισήγαγε η αναθεώρηση του Εξάλλου, η όποια ανάγκη διασφάλισης ταχύτερου 24 και ενδεχομένως ευθέος 25 δικαστικού ελέγχου των νόμων, που προκύπτει και υπό την επίδραση του ενωσιακού δικαίου, δεν οδηγεί υποχρεωτικώς στη θέσπιση ενός συνταγματικού δικαστηρίου, καθώς μπορεί να εξυπηρετηθεί, σε ικανοποιητικό βαθμό, ακόμη και στο πλαίσιο του συστήματος διάχυτου ελέγχου που ισχύει στη χώρα μας, ιδίως κατόπιν των προσαρμογών που έχουν γίνει στη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας 26, των πρόσφατων μεταρρυθμίσεων της διοικητικής δικονομίας, κυρίως με τον Ν. 3900/ , και μίας 21 Βλ. Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 70 επ.. 22 Ως προς την επίδραση των δεδομένων του δικαίου της Ένωσης στην αναθεώρηση του συστήματος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων στη Γαλλία, βλ. F.-X. Millet, Pour l introduction d un article 234 dans la Constitution française, Les Petites Affiches, , n 80, σ. 4 επ., του ιδίου, Le Contrôle de constitutionnalité des lois de transposition. Étude de droit comparé France Allemagne, ό.π., σ. 37 επ. και 130 επ., O. Quirico, Le contrôle de constitutionnalité français dans le contexte européen et international: Une question de priorités, European Journal of Legal Studies 2010, σ. 77 επ., F. Hamon C. Wiener, La justice constitutionnelle en France et à l étranger, LGDJ 2011, σ. 42, Fl. Chaltiel, L avènement de la QPC en France: du splendide isolement à la spécificité maintenue, Les Petites Affiches, , n 89, σ. 39. Πρβλ. Ν. Κανελλοπούλου, Σκέψεις γύρω από το Κράτος Δικαίου και την ιδιομορφία των συστημάτων ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, ΤοΣ 1994, σ. 281 επ., ιδίως σ. 292 επ.. 23 Όπως έχει κριθεί, με αφορμή τον έλεγχο συμβατότητας των νόμων με την ΕΣΔΑ, στην απόφαση ΣτΕ Δ 372/2005, «σε περίπτωση που, όπως εν προκειμένω, διαπιστώνεται από Τμήμα του Δικαστηρίου σύγκρουση διατάξεως τυπικού νόμου προς διάταξη όχι του Συντάγματος, αλλά διεθνούς συμβάσεως κυρωθείσης με νόμο (όπως εν προκειμένω), η οποία, δυνάμει του άρθρου 28 παρ. 1 του Συντάγματος, έχει υπερνομοθετική ισχύ, δεν υφίσταται υποχρέωση παραπομπής του θέματος στην Ολομέλεια του Δικαστηρίου, σύμφωνα με την παράγραφο 5 του άρθρου 100 του Συντάγματος, η οποία προσετέθη με το από Ψήφισμα της Ζ Αναθεωρητικής Βουλής (Α 84)» (σκέψη 15). Βλ. και την απόφαση ΣτΕ Στ 781/2009. Βλ., σχετικώς, F. Arnaoutoglou, Grèce: Le Conseil d'etat, in J. Iliopoulos-Strangas (επιμ.), Cours suprêmes nationales et cours européennes: concurrence ou collaboration?, Athens- Brussels 2007, σ. 179 επ., ιδίως σ. 184 επ.. 24 Ως προς την υποχρέωση του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων να τηρεί τις δεσμεύσεις που πηγάζουν από τα άρθρα 6 της ΕΣΔΑ και 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης, βλ., αναλυτικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 100 επ.. 25 Βλ., ως προς την ενδεχόμενη ανάγκη θέσπισης ευθείας συνταγματικής προσφυγής που μπορεί να πηγάζει και από το δίκαιο της Ένωσης, βλ., αναλυτικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 102 επ.. 26 Βλ., ειδικότερα, ως προς την εξέλιξη της νομολογίας του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου αναφορικώς προς τον έλεγχο νομοθετικών ρυθμίσεων ατομικού περιεχομένου που δεν προβλέπουν μέτρα εφαρμογής η προσβολή των οποίων θα μπορούσε να επιτρέψει τον κανονικό παρεμπίπτοντα έλεγχο της συνταγματικότητας των ρυθμίσεων αυτών, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 104 επ.. 27 Βλ., ιδίως, ως προς τους μηχανισμούς της πιλοτικής δίκης και του προδικαστικού ερωτήματος που επιφέρουν μία επιτάχυνση του ελέγχου συνταγματικότητας από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, η οποία λειτουργεί απλώς ως αντίρροπη, εξισορροπητική τάση της προϊούσας αποκέντρωσης των αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο της καταρχήν συγκεντρωτικής κατά το Σύνταγμα δομής της διοικητικής

7 7 αναγκαίας περαιτέρω οργανωτικής βελτίωσης όλων των τακτικών δικαστηρίων 28. Περαιτέρω, η πρόβλεψη προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας που θα επέκτεινε, κατά τρόπο ασφαλέστερο, και τον έλεγχο της τυπικής συνταγματικότητας, ο οποίος σε ορισμένες περιπτώσεις επιβάλλεται από το δίκαιο της Ένωσης 29, θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί απλώς με σχετική επέκταση των αρμοδιοτήτων του ΑΕΔ, χωρίς να ανατραπεί ο υφιστάμενος διάχυτος κατασταλτικός έλεγχος 30. Την ίδια στιγμή, το δίκαιο της Ένωσης ασκεί πιέσεις αποκέντρωσης του ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων και στα κράτη μέλη που έχουν παράδοση στη συγκέντρωση αυτού του ελέγχου σε ένα συνταγματικό δικαστήριο. Οι εξωγενείς αυτές πιέσεις, οι οποίες συνδέονται, κατά κύριο λόγο, με τη δυνατότητα υποκατάστασης του ελέγχου συνταγματικότητας από τον έλεγχο συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης ή την ΕΣΔΑ, συντονίζονται με τις ενδογενείς ροπές αποκέντρωσης του ελέγχου συνταγματικότητας που ασκούνται στα παραπάνω κράτη και κλονίζουν τον ίδιο τον θεσμό του συνταγματικού δικαστηρίου, ο οποίος έχει προβληθεί ως το σημαντικότερο, ίσως, δημιούργημα του συνταγματισμού τον 20ό αιώνα. ΙΙ. Η κρίση του θεσμού του συνταγματικού δικαστηρίου Η ιστορική μεταβολή της σύλληψης του εθνικού Συντάγματος προς την κατεύθυνση ενός θεμελιώδους νόμου ο οποίος προστατεύει όχι μόνον αρμοδιότητες κρατικών οργάνων, αλλά και θεμελιώδη δικαιώματα, είχε ως αποτέλεσμα το Σύνταγμα να πρέπει να ερμηνεύεται και να εφαρμόζεται από κάθε δικαστή 31. Έτσι, ακόμη και στα συστήματα συγκεντρωτικού ελέγχου συνταγματικότητας, οι τακτικοί δικαστές, οι οποίοι καλούνται να διασφαλίζουν την τήρηση του Συντάγματος και να εντοπίζουν τα ζητήματα αντισυνταγματικότητας που κανονικώς πρέπει να παραπεμφθούν προς επίλυση στο συνταγματικό δικαστήριο, συμμετέχουν στην ερμηνεία και στην εφαρμογή του Συντάγματος με αποτέλεσμα, συχνά, το έργο τους να ανταγωνίζεται ή ακόμη και να υποκαθιστά εκείνο του συνταγματικού δικαστηρίου. Οι τακτικοί δικαστές έχουν τη δυνατότητα υποκατάστασης του ελέγχου συνταγματικότητας από δικαιοσύνης, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 49 επ.. Βλ. και Γ. Δελλή, Η Διοικητική Δικαιοσύνη σε αναζήτηση ταχύτητας. Ανατρέποντας το μύθο της «ωραίας κοιμωμένης», Νομική Βιβλιοθήκη, 2013, σ. 166 επ.. Ας σημειωθεί δε ότι, ενόψει της καθυστέρησης που θα προκαλεί η υποχρέωση παραπομπής των ζητημάτων αντισυνταγματικότητας από τα τακτικά δικαστήρια στο συνταγματικό δικαστήριο, δεν είναι αυτονόητο ότι τυχόν ίδρυση ενός τέτοιου δικαστηρίου θα συμβάλει στην επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης. Βλ., σχετικώς, και Κ. Ρίζου, Συνταγματικό Δικαστήριο. Ανάγκη, ή ακόμη μια ατυχής μίμηση;, Ηλιαία 84/2013, σ. 29 επ., ιδίως σ Ως προς την ανάγκη οργανωτικής βελτίωσης του Συμβουλίου της Επικρατείας, βλ. Ν. Κ. Αλιβιζάτου, Το Συμβούλιο της Επικρατείας ως Συνταγματικό Δικαστήριο, Εισήγηση στο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Κομοτηνής της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών, 6-9 Νοεμβρίου Ως προς την αναβάθμιση του δικαστικού ελέγχου της νομοθετικής διαδικασίας λόγω της επίδρασης του δικαίου της Ένωσης στο εθνικό δίκαιο, βλ. Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 219 επ.. 30 Πρβλ., ως προς τη σκοπιμότητα αναβάθμισης του συνταγματικού ρόλου του ΑΕΔ, Χ. Γεραρή, Αναβάθμιση ή μετεξέλιξη του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, in Α. Μανιτάκη Α. Φωτιάδου (επιμ.), Το Συνταγματικό Δικαστήριο σε ένα σύστημα παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., σ. 121 επ.. 31 Βλ. Μ. Aragón Reyes, Estudios de derecho constitucional, Edición nº 2, Estudios de derecho constitucional, 2009, σ. 130 επ..

8 8 τη σύμφωνη προς το Σύνταγμα ερμηνεία των νόμων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ερμηνείες «διορθωτικές» ή «τροποποιητικές» του νόμου 32. Εξάλλου, πολλές φορές οι τακτικοί δικαστές αποφεύγουν να απευθυνθούν στο οικείο συνταγματικό δικαστήριο, προκειμένου να αποφύγουν είτε την καθυστέρηση της επίλυσης των σχετικών ζητημάτων αντισυνταγματικότητας είτε την αμφισβήτηση νομολογιακών τους παραδοχών ως προς την ερμηνεία των νόμων 33. Στο πλαίσιο αυτό, τα συνταγματικά δικαστήρια καλούνται πλέον να ελέγχουν, εκτός από τους νόμους, και τον ακτιβισμό των τακτικών δικαστηρίων και, πάντως, να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις ερμηνευτικές παραδοχές των τελευταίων, όπως καταδεικνύει, με παραδειγματικό τρόπο, η ιταλική θεωρία του «ζωντανού δικαίου» («diritto vivente»), σύμφωνα με την οποία το ιταλικό Συνταγματικό Δικαστήριο ελέγχει τη συνταγματικότητα της νομοθεσίας όπως αυτή ερμηνεύεται από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της χώρας 34. Ο διάχυτος έλεγχος της συμβατότητας των εθνικών νόμων με το δίκαιο της Ένωσης ενισχύει περαιτέρω τον θεσμικό ρόλο των τακτικών δικαστηρίων ως προς τον έλεγχο των εθνικών νόμων. Όπως επισημαίνει ο V. Ferreres Comella, «[τ]α συνταγματικά δικαστήρια έχουν χάσει το γενικό μονοπώλιο επί των νόμων. Τα τακτικά δικαστήρια μπορούν πλέον να τους ελέγχουν υπό το κοινοτικό δίκαιο. Η αποδοχή της νομολογίας Simmenthal μοιάζει με έγκλημα εσχάτης προδοσίας απέναντι στην Κελσενιανή τάξη πραγμάτων! Ειρωνικώς, εδώ έχουμε ένα Ευρωπαϊκό υπερεθνικό δικαστήριο που έχει αμερικανοποιήσει την πρακτική του ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων στα διάφορα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης» 35. Στο πλαίσιο αυτό, δεν τίθεται καταρχήν ζήτημα παραμερισμού του θεσμού του συνταγματικού δικαστηρίου, εκεί όπου ήδη ισχύει, διότι εξακολουθεί να κυριαρχεί η δυσπιστία απέναντι στους τακτικούς δικαστές και στη χειραφέτηση του δικαστικού από τον πολιτικό έλεγχο των νόμων. Συναφώς, παραμένει κυρίαρχη η αντίληψη ότι τα συνταγματικά δικαστήρια είναι σε θέση να εγγυηθούν την ασφάλεια δικαίου και να αντιμετωπίσουν καλύτερα τα θεωρούμενα ως μη αμιγώς νομικά ζητήματα αντισυνταγματικότητας των νόμων, κυρίως λόγω της σύνθεσης και της οργάνωσης των εν λόγω δικαστηρίων, καθώς επίσης λόγω της ικανότητάς τους να εγγυηθούν τις δημοκρατικές αξίες, ιδίως εφόσον μπορούν να αναπτύσσουν έναν άμεσο και συγκροτημένο διάλογο με την κυβερνητική πλειοψηφία που παρίσταται ενώπιόν 32 Βλ. V. Ferreres Comella, The european model of constitutional review of legislation: Toward decentralisation?, 2 Int l J. Const. L. 461 (2004), ιδίως σ και , του ιδίου, Constitutional Courts and Democratic Values: An European Perspective, Yale University Press, 2009, σ. 111 επ.. 33 Βλ. V. Ferreres Comella, Constitutional Courts and Democratic Values: An European Perspective, ό.π., σ Ως προς τη θεωρία αυτή, βλ. C. Severino, La doctrine du droit vivant, Paris, Aix-en-Provence, Economica PUAM, 2003, G. Zagrebelsky, La doctrine du droit vivant. AIJC 1986, σ. 55 επ., του ιδίου, La doctrine du droit vivant et la question de constitutionnalité, Constitutions 2010, σ. 9 επ., J.- J.Pardini, Réalisme et contrôle des lois en Italie, Cahier du Conseil constitutionnel n 22 (Dossier: Le réalisme en droit constitutionnel) - juin 2007, constitutionnel/francais/nouveaux-cahiers-du-conseil/cahier-n-22/cahier-du-conseil-constitutionnel-n- 22-juin html, S. Lebedel, La prise en compte du droit vivant dans les relations entre le Tribunal constitutionnel et le Tribunal suprême en Espagne, 35 Βλ. V. Ferreres Comella, Constitutional Courts and Democratic Values: An European Perspective, ό.π., σ. 126.

9 9 τους 36. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, επισημαίνεται με έμφαση ότι η λειτουργία των συγκεντρωτικών συστημάτων ελέγχων και των οικείων συνταγματικών δικαστηρίων πρέπει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, κατά τρόπο ώστε ο έλεγχος συνταγματικότητας να μπορέσει να συντονιστεί με τον έλεγχο συμβατότητας. Προς τον σκοπό αυτόν, προτείνεται, καταρχάς, ένας βαθμός αποκέντρωσης του ελέγχου συνταγματικότητας με την αναγνώριση στα τακτικά δικαστήρια της αρμοδιότητας να εφαρμόζουν άμεσα τα νομολογιακά προηγούμενα του συνταγματικού δικαστηρίου στη συνέχεια, το δικαστήριο αυτό να τροφοδοτεί με ερμηνευτικές οδηγίες τα τακτικά δικαστήρια ακολούθως, το ίδιο δικαστήριο να παρεμβαίνει στον έλεγχο συμβατότητας, στις περιπτώσεις στις οποίες το ΔΕΕ, απαντώντας σε προδικαστικά ερωτήματα, αφήνει σχετική διακριτική ευχέρεια στον εθνικό δικαστή τέλος, το συνταγματικό δικαστήριο να αναλαμβάνει τον συντονισμό του διαλόγου με το ΔΕΕ στις εξαιρετικές περιπτώσεις σύγκρουσης εθνικού συντάγματος και ενωσιακού δικαίου 37. Όλες, όμως, αυτές οι προσπάθειες συντονισμού μεταξύ ελέγχου συνταγματικότητας και ελέγχου συμβατότητας στα συγκεντρωτικά συστήματα ελέγχου είναι περιορισμένης αποτελεσματικότητας, μολονότι τα συνταγματικά δικαστήρια δεν διστάζουν πλέον να θέσουν προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ 38. Καθώς κάθε εθνικός δικαστής βαρύνεται με την υποχρέωση σύμφωνης προς το ενωσιακό δίκαιο ερμηνείας του εθνικού δικαίου και ο δικαστής της ουσίας μίας υπόθεσης παραμένει ο πλέον κατάλληλος να υποβάλλει χρήσιμα προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ, αφού προηγουμένως έχει επιλύσει όλα τα τεθέντα ζητήματα εθνικού δικαίου, ο έλεγχος συνταγματικότητας διαπλέκεται με τον έλεγχο συμβατότητας τόσο στενά, ώστε πλέον σκόπιμο είναι, σε κάθε υπόθεση, οι δύο έλεγχοι να ασκούνται από τον ίδιο δικαστή. Αντιθέτως, η συγκέντρωση του ελέγχου συνταγματικότητας σε ένα συνταγματικό δικαστήριο οδηγεί καταρχήν στην ανάθεση καθενός από τους δύο ελέγχους σε διακριτές δικαιοδοσίες, με αποτέλεσμα τη σύγχυσή τους, την αύξηση των πιθανοτήτων έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων και, πάντως, την υπέρμετρη καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης, κυρίως λόγω της σύνθετης γεωμετρίας που εμφανίζουν οι πιθανοί συνδυασμοί της άσκησης προδικαστικών ερωτημάτων προς το συνταγματικό δικαστήριο και προς το ΔΕΕ, όταν τίθενται ταυτοχρόνως ζητήματα αντισυνταγματικότητας και ασυμβατότητας της ίδιας νομοθετικής διάταξης Βλ., σχετικώς, Ε. Lamarque, The Italian Courts and Interpretation in Conformity with the Constitution, EU Law and the ECHR, Associazione Italiana dei Costituzionalisti, n 4/2012, δημοσίευση , παρ Βλ. V. Ferreres Comella, Constitutional Courts and Democratic Values: An European Perspective, ό.π., ιδίως σ. 118 επ. και 130 επ.. 38 Ως προς την υποβολή τέτοιων ερωτημάτων από τα ίδια τα συνταγματικά δικαστήρια, βλ. F. Laffaille, Il y a toujours une première fois. A propos de l'application de l'article 234 TCE par la Cour constitutionnelle italienne, RTDeur 2009, σ. 459 επ., Ε. Saulnier-Cassia, Viva el dialogo judicial!, RTDeur 2012, σ. 271, σχόλιο στην απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Ισπανίας (Tribunal Constitucional de España), ord. (auto) n 86/2011, της 9 ης Ιουνίου 2011, don Stefano Melloni. Βλ., επίσης, την απόφαση του Conseil constitutionnel, n P QPC, , M. Jeremy F., με την οποία το γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο υπέβαλε, για πρώτη φορά, προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ σε υπόθεση που αφορούσε το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης. 39 Για μία αναλυτική παρουσίαση αυτής της σύνθετης γεωμετρίας, βλ. Κ. Γιαννακόπουλου, Συνταγματικό Δικαστήριο και Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Δίκαιο: Taking European Law Seriously, ΕφημΔΔ 1/2006, σ. 10 επ., του ιδίου, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 74 επ..

10 10 Σε περίπτωση, λοιπόν, ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου στη χώρα μας, η αναμενόμενη υποχρεωτική συγκέντρωση του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων στο δικαστήριο αυτό θα αναιρούσε την ισχύουσα σύμπτωση στο πρόσωπο του ίδιου δικαστή των δύο μορφών δικαστικού ελέγχου των νόμων, του ελέγχου συνταγματικότητας και του ελέγχου συμβατότητας 40. Το γεγονός αυτό όχι μόνον δεν θα βελτίωνε τη ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ της εθνικής έννομης τάξης και της έννομης τάξης της Ένωσης, όπως υποστηρίζουν όσοι τάσσονται υπέρ της ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου 41, αλλά θα γεννούσε τους προαναφερθέντες κινδύνους ως προς την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα και των δύο παραπάνω μορφών ελέγχου 42. Σε κάθε περίπτωση, θα έφερνε σε τροχιά σύγκρουσης με το ενωσιακό δίκαιο το ισχύον σύστημα διάχυτου, παρεμπίπτοντος και συγκεκριμένου ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, το οποίο, για εντελώς διαφορετικούς θεσμικούς και ιστορικούς λόγους, εμφανίζει 43 και διατηρεί 44 τα ίδια χαρακτηριστικά με το σύστημα ελέγχου της συμβατότητας των εθνικών νόμων με το δίκαιο της Ένωσης. Άλλωστε, φαίνεται ότι, στο παρόν στάδιο εξέλιξης των σχέσεων μεταξύ του εθνικού και του ενωσιακού δικαίου, ένα συνταγματικό δικαστήριο πολύ δύσκολα μπορεί να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό του ΔΕΕ και των τακτικών εθνικών δικαστηρίων. Και τούτο, πρωτίστως διότι η δυνατότητα των τακτικών δικαστηρίων ενός κράτους μέλους να βρίσκονται σε ευθεία συνεργασία με το ΔΕΕ δεν θα επέτρεπε εύκολα σε συνταγματικό δικαστήριο του ίδιου κράτους να μονοπωλήσει τον διάλογο μεταξύ 40 Ο Π. Παυλόπουλος υποστηρίζει ότι ο πυρήνας του διάχυτου χαρακτήρα του ελέγχου δεν θα θιγεί, εάν προβλεφθεί ότι κάθε δικαστής, εάν θεωρεί έναν νόμο ως αντισυνταγματικό, πρέπει «να τον παραπέμπει σε ειδικό δικαστήριο όπως είναι π.χ. το ΑΕΔ το οποίο και θα κρίνει το θέμα της συνταγματικότητάς του» (Βλ. Π. Παυλόπουλου, Τα όρια της αναθεώρησης του Συντάγματος ως προς τον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., σ. 73. Πρβλ. του ιδίου, Η αναθεώρηση του Συντάγματος. Υπό το πρίσμα της κοινοβουλευτικής εμπειρίας, Εκδοτικός οίκος Α. Α. Λιβάνη, 2010, σ. 315 και 317 επ.). Ωστόσο, ο πυρήνας του διάχυτου χαρακτήρα του ελέγχου συνδέεται με την πλήρη αρμοδιότητα κάθε δικαστή να κρίνει την (αντι)συνταγματικότητα ενός νόμου και όχι απλώς να εγείρει ζήτημα αντισυνταγματικότητάς του, όπως συμβαίνει στη Γαλλία μετά την αναθεώρηση του Κατά τούτο, πρέπει μάλλον να γίνει δεκτό ότι, στην περίπτωση στην οποία αναφέρεται ο Π. Παυλόπουλος, ο έλεγχος θα παραμείνει παρεμπίπτων, θα πάψει, όμως, να είναι διάχυτος. 41 Βλ. Χ. Ανθόπουλου, Η προοπτική του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ΕφημΔΔ 1/2006, σ. 11 επ., ιδίως σ Βλ. και Κ. Μενουδάκου, Το Συνταγματικό Δικαστήριο σε ένα σύστημα παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, in Α. Μανιτάκη Α. Φωτιάδου (επιμ.), Το Συνταγματικό Δικαστήριο σε ένα σύστημα παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., σ. 1 επ., ιδίως σ. 9, Α. Ράντου, Η αναθεωρητική πρόταση δημιουργίας Συνταγματικού Δικαστηρίου στην Ελλάδα, in Α. Μανιτάκη Α. Φωτιάδου (επιμ.), Το Συνταγματικό Δικαστήριο σε ένα σύστημα παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., σ. 13 επ., ιδίως σ. 19, Χ. Γεραρή, Αναβάθμιση ή μετεξέλιξη του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, ό.π., σ Πρβλ. Α. Μανιτάκη, Ο αυτεπάγγελτος δικαστικός έλεγχος της συμβατικότητας των νόμων και οι όροι του παραδεκτού ενόψει του παρεμπίπτοντος χαρακτήρα του, www. constitutionalism.gr, καταχώρηση Παρά τις αντίθετες απόψεις, τα παραπάνω χαρακτηριστικά του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων στη χώρα μας, ακόμη και αν, στο πλαίσιο της πραγματικής λειτουργίας αυτού του ελέγχου, έχουν γνωρίσει κάποια σχετική κάμψη ή αναδεικνύουν ορισμένα μειονεκτήματα, δεν έχουν, πάντως, αλλοιωθεί ούτε από την επίδραση του αυξημένου κύρους της νομολογίας των ανώτατων δικαστηρίων στο εσωτερικό των αντίστοιχων δικαιοδοσιών, ούτε από τις ειδικές αρμοδιότητες του ΑΕΔ, ούτε από τη διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 100 του Συντάγματος μετά την αναθεώρηση του 2001, ούτε από τις μεταρρυθμίσεις της διοικητικής δικονομίας που εισήγαγε ο Ν. 3900/2010. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά θα αλλοιωθούν μόνον με την εισαγωγή ενός συνταγματικού δικαστηρίου στο οποίο θα συγκεντρωθεί ο δικαστικός έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων. Βλ., σχετικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 41, 42 και 48 επ..

11 11 εθνικών δικαστηρίων και ΔΕΕ. Συναφώς, η νομολογία του ΔΕΕ δεν διευκολύνει τα συνταγματικά δικαστήρια να παρεμβαίνουν στον διάλογο που αναπτύσσεται μεταξύ τακτικών δικαστηρίων και ΔΕΕ, καθώς εξακολουθεί να γίνεται παγίως δεκτό ότι ο προαιρετικός χαρακτήρας της υποβολής ενός προδικαστικού ερωτήματος στο ΔΕΕ είναι ανεξάρτητος από τους όρους υπό τους οποίους ο εθνικός δικαστής υποχρεούται, βάσει του εθνικού δικαίου, να μην εφαρμόζει εθνική διάταξη την οποία κρίνει αντισυνταγματική 45. Εξάλλου, το ΔΕΕ κάνει δεκτό ότι η υποχρέωση εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης απελευθερώνει τους τακτικούς δικαστές από την όποια δεσμευτικότητα προσδίδει στις αποφάσεις του συνταγματικού δικαστηρίου το εθνικό δίκαιο. Όπως κρίθηκε ρητώς στην υπόθεση Križan, «το άρθρο 267 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο, όπως το αιτούν δικαστήριο, έχει την υποχρέωση να υποβάλει αυτεπαγγέλτως στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ακόμη και όταν αποφαίνεται κατόπιν αναπομπής μετά την αναίρεση της πρώτης αποφάσεώς του από το συνταγματικό δικαστήριο του οικείου κράτους μέλους και ακόμη και όταν εθνικός κανόνας επιβάλλει σε αυτό να λύσει τη διαφορά ακολουθώντας τη νομική θέση που διατυπώθηκε από το τελευταίο δικαστήριο» Βλ., για παράδειγμα, την απόφαση της ΔΕΕ, , C-555/07, Kücükdeveci, σκέψεις 54 και 55: «η ευχέρεια που παρέχει στον εθνικό δικαστή το άρθρο 267, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, να ζητήσει από το Δικαστήριο τη μέσω προδικαστικής αποφάσεως ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης πριν αποκλείσει την εφαρμογή εθνικής διατάξεως αντίθετης προς το δίκαιο αυτό δεν μπορεί, εντούτοις, να μετατρέπεται σε υποχρέωση για τον λόγο ότι το εθνικό δίκαιο δεν παρέχει στον εν λόγω δικαστή τη δυνατότητα να μην εφαρμόσει εθνική διάταξη την οποία κρίνει αντίθετη προς το Σύνταγμα παρά μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η διάταξη αυτή έχει κηρυχθεί προηγουμένως αντισυνταγματική από το συνταγματικό δικαστήριο. Συγκεκριμένα, δυνάμει της αρχής της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, της οποίας απολαύει και η αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω ηλικίας, αντίθετη εθνική κανονιστική ρύθμιση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης δεν πρέπει να εφαρμόζεται. ( ) Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο εθνικός δικαστής, οσάκις επιλαμβάνεται διαφοράς μεταξύ ιδιωτών, δεν υποχρεούται αλλά έχει απλώς την ευχέρεια να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με την ερμηνεία της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω ηλικίας, όπως η αρχή αυτή συγκεκριμενοποιείται με την οδηγία 2000/78, πριν αποκλείσει την εφαρμογή διατάξεως της εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως η οποία κρίνεται αντίθετη προς την αρχή αυτή. Ο προαιρετικός χαρακτήρας της υποβολής προδικαστικού ερωτήματος είναι ανεξάρτητος από τους όρους υπό τους οποίους ο εθνικός δικαστής υποχρεούται, βάσει του εθνικού δικαίου, να μην εφαρμόζει εθνική διάταξη την οποία κρίνει αντισυνταγματική». 46 Βλ. την απόφαση ΔΕΕ, , C-416/10, σκέψη 73. Αξίζει να σημειωθεί ότι, στο ίδιο πνεύμα, η δυνατότητα ελεύθερης και άμεσης πρόσβασης κάθε εθνικού δικαστή στον μηχανισμό προδικαστικής παραπομπής έχει ως αποτέλεσμα να απελευθερώνει, ως ένα σημείο, και τα κατώτερα τακτικά δικαστήρια απέναντι στη δεσμευτικότητα των αποφάσεων των ανώτερων δικαστηρίων στο πλαίσιο της ίδιας δικαιοδοσίας. Συναφώς, το δικαστήριο που δεν αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό πρέπει να είναι ελεύθερο να υποβάλλει στο ΔΕΕ τα ερωτήματα τα οποία το απασχολούν, ιδίως όταν κρίνει ότι η νομική εκτίμηση που διατυπώθηκε από ανώτερο δικαστήριο θα μπορούσε να το οδηγήσει στην έκδοση απόφασης αντίθετης προς το ενωσιακό δίκαιο (βλ. την απόφαση ΔΕΕ, , C-378/08, ERG κ.λπ., σκέψη 32). Εξάλλου, αντιβαίνει στο ενωσιακό δίκαιο το να δεσμεύεται, κατά το εθνικό δικονομικό δίκαιο, το εθνικό δικαστήριο, στο οποίο έχει αναπεμφθεί η υπόθεση από ανώτερο δικαστήριο που είχε επιληφθεί κατ αναίρεση, από τις νομικές εκτιμήσεις του ανώτερου δικαστηρίου, εφόσον το κατώτερο αυτό δικαστήριο, που καλείται να αποφανθεί επί της υπόθεσης, κρίνει, λαμβάνοντας υπόψη την ερμηνεία που έχει δώσει το ΔΕΕ κατόπιν δικής του αίτησης, ότι οι εκτιμήσεις αυτές δεν είναι σύμφωνες με το δίκαιο της Ένωσης (βλ. τις αποφάσεις ΔΕΕ, , Elchinov, C-173/09, σκέψη 32, και , C-138/10, DP grup EOOD, σκέψη 47). Η παραπάνω νομολογία του ΔΕΕ μάλλον καθιστά αλυσιτελή και την πρόταση του Ν. Κ. Αλιβιζάτου να προβλεφθεί στο ελληνικό Σύνταγμα, αντί της ίδρυσης συνταγματικού δικαστηρίου, διάταξη «που να προβλέπει ότι οι αποφάσεις της Ολομέλειας των Ανώτατων Δικαστηρίων ισχύουν erga omnes και ότι, σε κάθε περίπτωση, δεσμεύουν τα κατώτερα δικαστήρια του οικείου κλάδου» (βλ. Ν. Κ. Αλιβιζάτου, Ποια δημοκρατία για την Ελλάδα μετά την κρίση; Για την αποκατάσταση των λέξεων και του νοήματός τους, Εκδόσεις Πόλις, 2013, σ ).

12 12 Στο πλαίσιο αυτό, η διάκριση της δικαιοδοσίας ελέγχου συνταγματικότητας από τη δικαιοδοσία ελέγχου συμβατότητας δημιουργεί σημαντικές θεσμικές εντάσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων δικαιοδοτικών οργάνων. Τούτο αναδείχτηκε στην έντονη αντιπαράθεση που είχαν, στη Γαλλία, η Cour de cassation με το Conseil constitutionnel στην υπόθεση Melki και Abdeli, με αποτέλεσμα το γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο να υποχρεωθεί να συνομολογήσει τα όρια των αρμοδιοτήτων του 47. Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν, στην Τσεχία, η περίπτωση της υπόθεσης Landtová, στην οποία τα προδικαστικά ερωτήματα που έθεσε στο ΔΕΕ το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Τσεχίας, υπερασπιζόμενο τη νομολογία του απέναντι στη νομολογία του Συνταγματικού Δικαστηρίου της ίδιας χώρας, δημιούργησαν ένταση στις σχέσεις μεταξύ του εν λόγω Συνταγματικού Δικαστηρίου και του ΔΕΕ. Στο πλαίσιο αυτής της έντασης, το τσέχικο Συνταγματικό Δικαστήριο, με απόφασή του στις , έγινε το πρώτο τέτοιο δικαστήριο στην Ευρώπη που αρνήθηκε να εφαρμόσει απόφαση του ΔΕΕ, επικαλούμενο τη διασφάλιση της εθνικής συνταγματικής ταυτότητας 48. Μετά από αυτό, όμως, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Τσεχίας υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ (υπόθεση C- 253/12) εάν «[α]παγορεύει το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε εθνικό δικαστήριο, το οποίο είναι το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο του κράτους μέλους και του οποίου οι αποφάσεις είναι αμετάκλητες, να δεσμεύεται, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, από τη νομολογία του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τσεχικής Δημοκρατίας, σε περίπτωση που η νομολογία δεν είναι συμβατή με τη νομοθεσία της Ένωσης, όπως ερμηνεύεται από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης» 49. Επιπλέον, στην Πορτογαλία, το γεγονός ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο, με την απόφαση 353/2012, επιλήφθηκε του ελέγχου της συνταγματικότητας των μέτρων λιτότητας, κρίνοντας τα μεν αντισυνταγματικά αλλά επιτρέποντας τη συνέχισή της εφαρμογής τους 50, δεν εμπόδισε το Εργατοδικείο του Πόρτο (Tribunal do Trabalho do Porto) να αποστείλει προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ (υποθέσεις C-128/12 και C-264/12) σχετικά με τη συμβατότητα των μέτρων αυτών με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης 51. Τέλος, ακόμη και το Συνταγματικό Δικαστήριο της ισχυρής Γερμανίας έχει δεχτεί τα βέλη της νομολογίας του ΔΕΕ, το οποίο, στην απόφαση Winner Wetten έκρινε ότι τα γερμανικά τακτικά δικαστήρια που κρίνουν ότι η νομοθεσία σχετικά με το μονοπώλιο στοιχημάτων επί αθλητικών αναμετρήσεων είναι αντίθετη προς το δίκαιο της Ένωσης, δεν δεσμεύονται από την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να διατηρήσει μεταβατικώς τα αποτελέσματα της νομοθεσίας αυτής Βλ., σχετικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 78 επ.. 48 Βλ. A. Levade, L' identité constitutionnelle tchèque méconnue: quand la Cour constitutionnelle conteste une décision de la Cour de justice, Constitutions 2012, σ. 292 επ., Μ. Licková, Quand la Cour constitutionnelle tchèque défie la CJUE sur les pensions vieillesse (Décision de l'ústavní Soud, 31 janvier 2012, «Holubec», Pl. 05/12), Constitutions 2012, σ. 304 επ., Σ. Βρύνα, Aggressive Judges. Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Τσεχίας και ο πρώτος ultra vires έλεγχος του Δικαστηρίου ΕΕ, ΤοΣ 2011, σ. 999 επ., Γ. Αναγνωσταρά, Τσέχικο Συνταγματικό Δικαστήριο: Η κήρυξη ως αντισυνταγματικής προδικαστικής απόφασης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταχώρηση Από αυτό το προδικαστικό ερώτημα υπεβλήθη τελικώς παραίτηση στις Βλ. τη σχετική διάταξη ΔΕΕ, ΕφημΔΔ 5/2012, σ. 628, σχόλιο Χ. Ακριβοπούλου. 51 Ας σημειωθεί ότι, με τη διάταξη ΔΕΕ, , κρίθηκαν απαράδεκτα τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβλήθηκαν στην υπόθεση C-128/ Βλ. την απόφαση ΔΕΚ, , C-409/06, σκέψη 69: «λόγω της υπεροχής του άμεσα εφαρμοστέου δικαίου της Ένωσης, δεν μπορεί να συνεχίσει να εφαρμόζεται για μεταβατική περίοδο εθνική νομοθεσία περί κρατικού μονοπωλίου επί των στοιχημάτων επί των αθλητικών αναμετρήσεων η οποία, κατά τις

13 13 Σε τελική ανάλυση, ως πλέον κρίσιμη ενδεχόμενη συνεισφορά ενός συνταγματικού δικαστηρίου στη ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ του εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης θα μπορούσε να θεωρηθεί πρωτίστως η συγκρότηση μίας οργανωμένης συνταγματικής πολιτικής για την προβολή αντιπεριορισμών στη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο πλαίσιο του παραδείγματος συνταγματικού πλουραλισμού που φαίνεται να επικρατεί, τα τελευταία χρόνια, στις σχέσεις μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών. Αυτή η συνταγματική πολιτική, όμως, η οποία στηρίζεται κυρίως στην επίκληση της προστασίας της εθνικής συνταγματικής ταυτότητας ως αντίβαρου στην εφαρμογή της αρχής της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης 53, ενέχει και αναπαράγει κατ ουσίαν μία συγκρουσιακή αντίληψη των σχέσεων μεταξύ της εθνικής και της ενωσιακής έννομης τάξης. Τούτο φάνηκε σαφώς από το γεγονός ότι, ενώ, στη νομολογία του Conseil constitutionnel και του Bundesverfassungsgericht, η παραπάνω επίκληση λειτουργεί, μέχρι στιγμής, στην πράξη, ως απλή επιφύλαξη 54, στην προαναφερθείσα υπόθεση Landtová, ενώπιον του τσέχικου Συνταγματικού Δικαστηρίου, έφτασε να μετατραπεί σε βάση ευθείας σύγκρουσης μεταξύ του εθνικού και του ενωσιακού δικαίου. Στην Ελλάδα, η απουσία συγκέντρωσης του δικαστικού ελέγχου των νόμων σε ένα συνταγματικό δικαστήριο εξηγεί, ως έναν βαθμό, την μη επίκληση από τους εθνικούς δικαστές της προστασίας της εθνικής συνταγματικής ταυτότητας απέναντι στην υπεροχή του δικαίου της Ένωσης 55 και τη διαμόρφωση μίας φιλοευρωπαϊκής συνταγματικής πολιτικής, ο πυρήνας της οποίας διατυπώθηκε στην απόφαση 3470/2011 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας ως «υποχρέωση εναρμόνισης των συνταγματικών διατάξεων με τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου» 56. Συνεπώς, και για τον λόγο αυτόν, τυχόν ίδρυση ενός συνταγματικού δικαστηρίου μάλλον θα διαμόρφωνε θεσμικές συνθήκες ανατροπής αυτής της φιλοευρωπαϊκής πολιτικής και έντασης μεταξύ του εθνικού και του ενωσιακού δικαίου. Η δε αποδοχή της διαμόρφωσης τέτοιων συνθηκών, ιδίως στο πλαίσιο της κρίσης που διέρχεται η χώρα, δεν μπορεί να θεωρηθεί εύκολη στρατηγική επιλογή, ούτε για όσους ευελπιστούν ότι, μέσω ενός συνταγματικού δικαστηρίου, τελικώς θα διευκολύνεται η νομιμοποίηση των αποφάσεων της πολιτικής εξουσίας. * * * Η προηγηθείσα ανάλυση έδειξε ότι, στην παρούσα συγκυρία, η ίδρυση συνταγματικού δικαστηρίου στη χώρα μας δεν φαίνεται να είναι σκόπιμη. Από τη σκοπιά της εθνικής έννομης τάξης, η προοπτική μίας τέτοιας ίδρυσης ανακαλεί πάντοτε τις επισημάνσεις του Α. Σβώλου, ο οποίος, ήδη από το 1927, είχε τονίσει, ως προς την αρμοδιότητα δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, ότι «το λογικώτερον, απλούστερον και χρησιμώτερον πάντων είναι η προκείμενη αρμοδιότης να ανήκη εις πάντα τα δικαστήρια της χώρας, ιδίως διότι θα εξασφαλίση εις πάντα διάδικον πολίτην την ευχέρειαν να υπεραπισθή εννόμως το Σύνταγμα ο δε διαπιστώσεις εθνικού δικαστηρίου, συνεπάγεται περιορισμούς ασύμβατους προς την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, εφόσον αυτοί δεν συμβάλλουν στον περιορισμό των σχετικών με τα στοιχήματα δραστηριοτήτων κατά τρόπο συνεπή και συστηματικό.». 53 Βλ., σχετικώς, Κ. Γιαννακόπουλου, Η επίδραση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ό.π., αρ. 360 επ.. 54 Idem, αρ Idem, αρ. 367 επ. και, ιδίως, αρ Βλ. τη σκέψη 9 της εν λόγω απόφασης.

14 14 αποκλεισμός της ευχερείας ταύτης ανοίγει μίαν των θυρών δι ων εισέρχεται εις τα Κράτη η απολυταρχία (Gneist). Επομένως, μία των εγγυήσεων της Δημοκρατίας είναι και αυτή» 57. Σε κάθε περίπτωση, όμως, από την ιδιαίτερη και πολύ σημαντική σκοπιά των σχέσεων του εθνικού με το ενωσιακό δίκαιο, τυχόν συγκέντρωση του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων με την ίδρυση συνταγματικού δικαστηρίου θα βρισκόταν καταρχήν σε αντίρροπη και, μάλλον, συγκρουσιακή τροχιά προς την τροχιά ανάπτυξης του διάχυτου ελέγχου της συμβατότητας των ίδιων νόμων με το δίκαιο της Ένωσης, προς την οποία συντονίζεται σχεδόν απολύτως το ισχύον ελληνικό σύστημα ελέγχου της συνταγματικότητάς τους. Άλλωστε, σε πολύ μεγάλο βαθμό, η παραπάνω συγκέντρωση του ελέγχου συνταγματικότητας θα ήταν αλυσιτελής, ιδίως αν ληφθούν υπόψη οι περιπτώσεις αποκλεισμού αυτού του ελέγχου και οι δυνατότητες υποκατάστασής του από τον έλεγχο συμβατότητας που παρέχει το δίκαιο της Ένωσης στα τακτικά εθνικά δικαστήρια. Θα μπορούσε, λοιπόν, κανείς να υποστηρίξει ότι, υπό το πρίσμα της επίδρασης του ενωσιακού δικαίου στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, η ίδρυση ενός συνταγματικού δικαστηρίου αποτελεί μία αν όχι ξεπερασμένη, τουλάχιστον σοβαρώς αμφισβητούμενη επιλογή. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η εμμονή στην πρόταση αυτή είναι μάλλον ένδειξη μίας στρεβλής θεσμικής εξωστρέφειας. Από τη μία, αυτή η εμμονή αναπαράγει μία χαμηλή θεσμική αυτοεκτίμηση, στο πλαίσιο της οποίας αναζητείται, με κάθε τρόπο, η προσαρμογή της ελληνικής έννομης τάξης στα κυρίαρχα αλλοδαπά πρότυπα και αποφεύγεται η υπεράσπιση στοιχείων της εθνικής συνταγματικής παράδοσης, ακόμη και όταν τα στοιχεία αυτά, όπως συμβαίνει με τον διάχυτο έλεγχο συνταγματικότητας, συνάδουν απολύτως με την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Από την άλλη, το μείζον διακύβευμα, σήμερα, δεν είναι η μεταρρύθμιση της συνταγματικής δικαιοσύνης με σκοπό την ανάπτυξη μίας εθνικής συνταγματικής πολιτικής που θα αντιπαρατεθεί με την ενωσιακή έννομη τάξη. Κρίσιμη είναι η εξάντληση των περιθωρίων συγκρότησης μίας νέας συνταγματικής πολιτικής, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης μίας κοινής και βιώσιμης συνταγματικής δομής, με πράγματι αυστηρούς θεμελιώδεις κανόνες που διασφαλίζουν ένα αξιόπιστο, φιλελεύθερο και κοινωνικό Κράτος Δικαίου. 57 Βλ. A. I. Σβώλου, Η έρευνα της συνταγματικότητας των νόμων υπό των δικαστηρίων, ό.π., σ. 232.

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Λίνα Παπαδοπούλου Επ Καθ Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή, ΑΠΘ [Σύνδεση με τα προηγούμενα] Η τυπική υπεροχή του Σ ως θεμέλιο του ελέγχου της συνταγματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου

Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου Η αρχή της αναδρομικής εφαρμογής του ηπιότερου νόμου περί φορολογικών κυρώσεων Ι. Δημητρακόπουλος Πάρεδρος Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Το Δικαστήριο της ΕΕ: Εγγυητής της εύρυθμης λειτουργίας της Ένωσης και των δικαιωμάτων των πολιτών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Το Δικαστήριο της ΕΕ: Εγγυητής της εύρυθμης λειτουργίας της Ένωσης και των δικαιωμάτων των πολιτών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ προς τιμήν του Καθηγητή κ. Βασίλειου Σκουρή, Προέδρου του Δικαστηρίου της ΕΕ Το Δικαστήριο της ΕΕ: Εγγυητής της εύρυθμης λειτουργίας της Ένωσης και των δικαιωμάτων των πολιτών Παρασκευή 28 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Γονική μέριμνα σε υποθέσεις διασυνοριακού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένης της απαγωγής παιδιού

Γονική μέριμνα σε υποθέσεις διασυνοριακού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένης της απαγωγής παιδιού Γονική μέριμνα σε υποθέσεις διασυνοριακού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένης της απαγωγής παιδιού Θεματική μονάδα 2 Διαδικασία εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως σε διαδικασίες οικογενειακού δικαίου περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17)

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 12ης Μαρτίου 2013 σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 4 Μαρτίου 2013 η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Σταδιοδροµία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Σταδιοδροµία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΤΙΣΤΑΚΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τµήµατος Δηµόσια Διοίκησης Παντείου Πανεπιστηµίου Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστηµών Γνωστικό Αντικείµενο: Διοικητικός Προγραµµατισµός - Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ & ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Η ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ Η έννομη προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας 20 παρ.1 Σ Εισαγωγή Η τήρηση του Συντάγματος από αυτούς που ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή από τα όργανα του κράτους εξαρτάται κατά πολύ από το εάν υπάρχουν και λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Για τη διαπραγµάτευση και σύναψη δανειακής σύµβασης µε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισµό Σταθερότητας (ESM)» Ι. Γενικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ. Του Υπουργού Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας. ΚΑΤΑ

ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ. Του Υπουργού Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας. ΚΑΤΑ Φ. 4285/Κ ΑΤΕΛΩΣ ΔΗΜΟΣΙΟ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ Του Υπουργού Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας. ΚΑΤΑ 1.... 2.... 3.... 4.... 5.... 6.... 7.... Συζητήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Πολιτεία και Ευρωπαϊκή Συμπολιτεία

Ελληνική Πολιτεία και Ευρωπαϊκή Συμπολιτεία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ και ΕΔΡΑ JEAN MONNET Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου και Πολιτισμού Συνέδριο στη μνήμη Δ.Θ. Τσάτσου και Γ. Παπαδημητρίου Ελληνική Πολιτεία και Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 13 η : Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της Η Διάλυση της Βουλής

Ενότητα 13 η : Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της Η Διάλυση της Βουλής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 13 η : Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της Η Διάλυση της Βουλής Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Νομικής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC. ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 6ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την ειδική εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/57)

ECB-PUBLIC. ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 6ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την ειδική εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/57) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 6ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την ειδική εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/57) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 3 Ιουλίου 2013 η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... VII ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... IX ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... XIX Ι. ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. To δικαστήριο των ευθύνων στους «νόμους» του

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες γραμμές. για την εξέταση. αιτιάσεων από τις ασφαλιστικές. επιχειρήσεις

Κατευθυντήριες γραμμές. για την εξέταση. αιτιάσεων από τις ασφαλιστικές. επιχειρήσεις EIOPA-BoS-12/069 EL Κατευθυντήριες γραμμές για την εξέταση αιτιάσεων από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις 1/8 1. Κατευθυντήριες γραμμές Εισαγωγή 1. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού EIOPA (European Insurance

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΛΟΓΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ --------------------- Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 25/06/2002 ΑΠ: 1143Α Ταχ. /νση: ΟΜΗΡΟΥ 8 105 64 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 33.52.604-605 FAX: 33.52.617 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 Η Αρχή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι:

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι: BULLETIN 74 ΑΠΟΜΕΙΩΣΗ (HAIRCUT) ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ (ΜΕΜΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΝΩΠΙΟΝ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΗΜΑΤΩΝ) Προδικαστική Ένσταση: Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας εισηγήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης Άρθρο 23 του 94/14.04.2014) ν. 4258/2014 Ακίνητα του Δημοσίου Περιφερειακών Πάρκων προστασίας και αξιοποίησης (ΦΕΚ Α Δημιουργία περιβαλλοντικής 1. Ακίνητα που ανήκουν κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα ΓνωίΛοδόιηση Α' Εοώτηαα Το Σωματείο Εργαζομένων του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής ΚΑΠΕ) μου ζήτησε

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 η Γραπτή Εργασία. Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

1 η Γραπτή Εργασία. Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Μάθημα: Βασικές Αρχές Δικαίου και Διοίκησης Διδάσκουσα: Παπαδοπούλου Τριανταφυλλιά 1 η Γραπτή Εργασία ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΤΗΤΗ Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 28.11.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0824/2008, του Kroum Kroumov, βουλγαρικής ιθαγένειας, η οποία συνοδεύεται από 16 υπογραφές, σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173)

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών από τη Βουλή ο νέος νόμος 3886/2010 σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 456Μ9-ΙΦΘ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ. ΠΡΟΣ : Όλα τα Πανεπιστήμια της Χώρας

ΑΔΑ: 456Μ9-ΙΦΘ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ. ΠΡΟΣ : Όλα τα Πανεπιστήμια της Χώρας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ΑΝΩΤΕΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗΣ

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗΣ κυρίου LÁSZLÓ ANDOR ΚΑΙ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΥΓΕΙΑΣ κυρίου ΑΝΔΡΕΑ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ Εκτιμώντας τα ακόλουθα: I. Το Υπουργείο Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµ. Πρωτ.: 122924/36635/2011 Ειδική Επιστήµονας: κα Χαρίκλεια Αθανασοπούλου

Αριθµ. Πρωτ.: 122924/36635/2011 Ειδική Επιστήµονας: κα Χαρίκλεια Αθανασοπούλου 22 εκεµβρίου 2011 Αριθµ. Πρωτ.: 122924/36635/2011 Ειδική Επιστήµονας: κα Χαρίκλεια Αθανασοπούλου Γραφείο Υπουργού ΥΠΕΚΑ Αµαλιάδος 17 115 23 Αθήνα Θέµα : Αίτηµα σχετικά µε την οριστική ρύθµιση του νοµικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα:

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα: ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα: «Αντιμετώπιση θεμάτων λόγω κεφαλαιακών ελέγχων») ο Προϊστάμενος της Ειδικής Υπηρεσίας

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4430, 21.2.2014 Ν. 18(Ι)/2014 18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ: L. 280, 26.10.2010,

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΠΙΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΞΩΔΙΚΗ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ -ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ -ΔΗΛΩΣΗ

ΕΝΩΠΙΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΞΩΔΙΚΗ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ -ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ -ΔΗΛΩΣΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΞΩΔΙΚΗ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ -ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ -ΔΗΛΩΣΗ Της ΕΝΩΣΗΣ ΙΑΤΡΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΑΧΑΪΑΣ (Ε.Ι.Ν.Α.), που εδρεύει στο Ρίο Πατρών και εκπροσωπείται νόμιμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Αναφορών 16.12.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0171/2012, του Klaus Träger, γερμανικής ιθαγένειας, σχετικά με διαφορετικές προθεσμίες παραγραφής στην

Διαβάστε περισσότερα

Τοπογραφικών Εφαρµογών της Γενικής ιεύθυνσης Πολεοδοµίας του

Τοπογραφικών Εφαρµογών της Γενικής ιεύθυνσης Πολεοδοµίας του 22 εκεµβρίου 2011 Αριθµ. Πρωτ.: 122924/36634/2011 Ειδική Επιστήµονας: κα Χαρίκλεια Αθανασοπούλου 1. Γενική ιεύθυνση Πολεοδοµίας ιεύθυνση Τοπογραφικών Εφαρµογών ΥΠΕΚΑ Αµαλιάδος 17 115 23 Αθήνα 2. Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δικαστήριο: ο πολιτικός κηδεμόνας της δικαστικής εξουσίας

Το Συνταγματικό Δικαστήριο: ο πολιτικός κηδεμόνας της δικαστικής εξουσίας Περιοδικό ΕΝΩΠΙΟΝ Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκη, Σε πτέ μβρ ιος Οκτ ώβρ ιος 20 06, τε ύχο ς 3 5, σελ. 9-15 Το Συνταγματικό Δικαστήριο: ο πολιτικός κηδεμόνας της δικαστικής εξουσίας Του Αντώνη Μανιτάκη

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 17ης Φεβρουαρίου 2012

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 17ης Φεβρουαρίου 2012 EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 17ης Φεβρουαρίου 2012 σχετικά με τους όρους των τίτλων έκδοσης ή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου (CON/2012/12) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν είναι καθόλου σχήμα λόγου, ότι τα οικονομικά των 325 Δήμων της χώρας βρίσκονται επί ξυρού ακμής (σε κρίσιμο σημείο). Η οικονομική κατάσταση και δυσπραγία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Ι. Καμτσίδου. Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ

Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Ι. Καμτσίδου. Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση Ι. Καμτσίδου Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Στις ενστάσεις που γεννά το πρόσφατο νομοσχέδιο για την μεταρρύθμιση των πανεπιστημίων συγκαταλέγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ

ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ Dr. Antonis Metaxas, Managing Partner, M & A Law Firm Lecturer of EU Law, University of Athens Εισαγωγή Δομή Παρουσίασης I. Η

Διαβάστε περισσότερα

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία ΕΝ ΙΚΑ ΜΕΣΑ, ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Οι δικαστικές αποφάσεις υπόκεινται σε αιτήσεις διόρθωσης ουσιαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΠΟΡΙΣΜΑ. (Νόµος 3094/2003 «Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις» άρθρο 3 παρ. 5)

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΠΟΡΙΣΜΑ. (Νόµος 3094/2003 «Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις» άρθρο 3 παρ. 5) ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΠΟΡΙΣΜΑ (Νόµος 3094/2003 «Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις» άρθρο 3 παρ. 5) Θέµα: Προσλήψεις προσωπικού µε σύµβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισµένου χρόνου µερικής

Διαβάστε περισσότερα

«Ανασυγκρότηση Φορέων Κοινωνικής Αλληλεγγύης! Κέντρα Αποκατάστασηζ. Με την παρούσα τροπολογία ρυθμίζονται διάφορα επείγοντα θέματα των

«Ανασυγκρότηση Φορέων Κοινωνικής Αλληλεγγύης! Κέντρα Αποκατάστασηζ. Με την παρούσα τροπολογία ρυθμίζονται διάφορα επείγοντα θέματα των ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ Στο σχέδιο νόμου «Ανασυγκρότηση Φορέων Κοινωνικής Αλληλεγγύης! Κέντρα Αποκατάστασηζ Αναδιάρθρωση Ε.Σ.Υ. και άλλες διατάξεις» Α. ΑlτΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Με την παρούσα τροπολογία ρυθμίζονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014»

Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014» Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014 Συνοπτική παρουσίαση 3 2. Εισαγωγή. 5

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΕΟ 10 ΑΡΧΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΛΟΣ ΣΕΠ ΕΑΠ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΡΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 17.9.2015 COM(2015) 460 final 2015/0218 (COD) Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ Σχετικά με την εφαρμογή έκτακτων αυτόνομων εμπορικών μέτρων

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1995 εξέδωσε Σύσταση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών,

Διαβάστε περισσότερα

GROSOLI ΑΠΟΦΑΣΗ TOY ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ

GROSOLI ΑΠΟΦΑΣΗ TOY ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ GROSOLI ΑΠΟΦΑΣΗ TOY ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ της 12ης Δεκεμβρίου 1973 * Στην υπόθεση 131/73, που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Tribunale του Τρέντο προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ: ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ: ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΤΊΤΛΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΌΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ: Πρόγραμμα διευκόλυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών 29.6.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ για την εφαρμογή της οδηγίας 2005/36/ΕΚ σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΘΕΜΑ: Νομική αξιολόγηση των διατάξεων του σχεδίου νόμου για τις προτεινόμενες «Ρυθμίσεις για την εξυγίανση του Ειδικού Λογαριασμού του άρθρου 40 ν. 2773/1999 και λοιπές διατάξεις»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ακρόαση Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ακρόαση Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων LIBE_OJ(2011)1208_1 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ακρόαση Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Πέμπτη 8 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤYO

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤYO ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤYO ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ, Αθήνα, 14/4/2015 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Αριθμ. πρωτ.: 8815 ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΓΟΥ Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Στα πλαίσια των συναντήσεων της ομάδας που συνιστά αυτή την βάση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση για τα κωλύματα εγγραφής ως μέλος στα αθλητικά σωματεία,όπως αυτά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

***I ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/0096(COD) 12.1.2015

***I ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/0096(COD) 12.1.2015 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 12.1.2015 2014/0096(COD) ***I ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ : ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ : ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΟΜΕΑΣ : ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ : ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ E-MAIL ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ : babalioutas.l@dsa.gr ΩΡΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ : ΩΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3849, 30/4/2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3849, 30/4/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΜΟ Για σκοπούς ολοκλήρωσης της εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο - «Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3 ης Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ. «Άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας χώρου παραστάσεων Άδεια παράστασης» Ι. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ. «Άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας χώρου παραστάσεων Άδεια παράστασης» Ι. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Β ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΝΟΜΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας χώρου παραστάσεων Άδεια παράστασης» Ι. Εισαγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα