Προσοχή: Διαχωρισμός οργανισμών - περιβάλλοντος. Είναι πράγματι έτσι;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προσοχή: Διαχωρισμός οργανισμών - περιβάλλοντος. Είναι πράγματι έτσι;"

Transcript

1

2 Η Οικολογία είναι η επιστημονική μελέτη των αλληλεπιδράσεων των οργανισμών με το περιβάλλον τους, οι οποίες καθορίζουν τελικά τη διασπορά και την αφθονία τους. Προσοχή: Διαχωρισμός οργανισμών - περιβάλλοντος. Είναι πράγματι έτσι;

3 Κυνηγοί: παρατήρηση της φύσης Γεωργοί: συστηματοποίηση της γνώσης με σκοπό την αύξηση της παραγωγής και την αποφυγή κινδύνων Σύγχρονη επιστήμη (δεκαετία 60 και μετά): βασικές αρχές που διέπουν την πολυπλοκότητα της φύσης, την περιοδικότητα και τις εναλλαγές των φαινομένων. Διαίρεση σε εφαρμοσμένη και βασική: Εφαρμοσμένη: διαχείριση εδαφών, δασολογία, σύσταση λειβαδικών οικοσυστημάτων, αλιεία έλεγχος ζιζανίων και παθογόνων, οικολογία της ρύπανσης, διατήρηση της βιοποικιλότητας Βασική: οικοφυσιολογία οργανισμών, αυτοικολογία, δυναμική πληθυσμών, τροφικές σχέσεις &άλλες αλληλεπιδράσεις, οικολογία του θώκου, γενετική πληθυσμών

4 Ελάφι - Λύκος Αρουραίοι Ποντικοφάρμακα Αντιβιοτικά Λίμνες - αποξηράνσεις - καλλιέργειες Πετρέλαιο Οικονομία Θερμοκήπιο Ο τζάμπας πέθανε!

5 Ανθρωποκεντρική διάσταση της οικολογίας Ο πλέον περίπλοκος και συνθετικός κλάδος της βιολογίας Πληροφορίες για την ορθολογική διαχείριση του περιορισμένου χώρου και αποθεμάτων του πλανήτη μας. Πολλαπλά επίπεδα και κλίμακα: πληθυσμός, κοινότητα, οικοσύστημα, μεγαδιάπλαση, βιόσφαιρα Διαφορά κλίμακας στο χώρο και στο χρόνο

6 Η γεωγραφική κατανομή των οργανισμών σε παγκόσμια κλίμακα = αντανάκλαση της επίδρασης αβιοτικών παραγόντων Οι αβιοτικοί παράγοντες παρουσιάζουν διακυμάνσεις στο χώρο και στο χρόνο (π.χ. ημερήσιες, εποχικές ή ετήσιες μεταβολές) Οι αβιοτικοί παράγοντες παρουσιάζουν συνεχείς διακυμάνσεις στο χώρο και στο χρόνο Κανόνας η κίνηση και η αλλαγή. Εξαίρεση η σταθερότητα και η ισορροπία

7 Ηλιακή ενέργεια Ατμοσφαιρική κυκλοφορία Ωκεάνια ρεύματα Δευτερευόντος τοπικοί παράγοντες όπως: Τύπος εδάφους Κατανομή & τύποι οικοσυστημάτων Υψόμετρο

8 1400 Joule / sec m 2 Εκλεκτικό φιλτράρισμα από την ατμόσφαιρα (π.χ. UV-B από O 3 ) Διαφορική λήψη ηλ. ενέργειας σε διαφορετικά σημεία της γης (γ.π.) λόγω α) σφαιρικού σχήματος και ελλειπτικής τροχιάς (ένταση ακτινοβολίας) β) κλίσης του άξονα της γης ως προς τον ήλιο (εποχές,διάρκεια μέρας-νύχτας).

9 Τ κίνησης μορίων, πυκνότητας ανύψωση αέρα Τ εξάτμισης & φέρουσας ικανότητας σε Η 2 Ο υγρασίας Ισημερινός: θερμός υγρός αέρας. Ανύψωση κατά ~10 Km προς Β & Ν Κατά την ανοδική κίνηση: Τ, φέρουσας ικανότητας σε Η 2 Ο Βροχή τροπικών Αν η Γη δεν περιστρεφόταν, τότε ο αέρας θα έφτανε στους πόλους και θα ξαναγυρνούσε πίσω. Όμως λόγω της περιστροφής της το πράγμα περιπλέκεται: Φαινόμενο Coriolis Σε αυτό οφείλονται οι ισχυροί άνεμοι που πνέουν σε συγκεκριμένα γ.π. (κυκλώνες, αντικυκλώνες, θυέλλες)

10 30 ο : καθοδική κίνηση. Τ, αλλά όχι εμπλουτισμός σε υγρασία Έρημοι 30 ο - 60 ο : κίνηση προς ισημερινό & πόλους Άνεμοι 60 ο : σύγκρουση με ρεύματα ερχόμενα από πόλους και ανοδική κίνηση Πόλοι : καθοδική κίνηση προς τον ισημερινό

11 Αποτέλεσμα των ανέμων και κατά συνέπεια της ηλιακής ακτινοβολίας Κυκλωνικά ρεύματα

12 Για κάθε 1000 μ αύξηση του υψομέτρου έχουμε 6 ο C πτώση της θερμοκρασίας Μικροκλίμα

13 75% της επιφάνειας της γης χαλάζι, χιόνι, υγρασία Επανάληψη 25 φορές ανά έτος Ενέργεια (ποτάμια, παλίρροια, κύματα) Αλατότητα (γλυκά - αλμυρά) Φως (ποσότητα/ποιότητα) Θερμοκρασία Αλληλεπίδραση με χέρσο (μεταφορά φερτών υλικών) Δεξαμενές πόσιμου νερού

14 Ακόμα και στο απόλυτα καθαρό νερό μόνο το 40% της ακτινοβολίας φτάνει στο 1μ βάθος. Το υπόλοιπο ανακλάται Επιλεκτική απορρόφηση από τα αιωρούμενα σωματίδια και από τα ίδια τα μόρια του νερού (πρώτα το κόκκινο και τελευταίο το γαλάζιο). Συνέπειες: Επίδραση σε: 1. παραγωγικότητα των υδάτινων οικοσυστημάτων 2. κάθετη ζώνωση της θερμοκρασίας 3. κατανομή των οργανισμών ανάλογα με τις απαιτήσεις τους. 4. προσαρμογές των οργανισμών (π.χ. αβυσσαία ψάρια, αχρωματικά και βιοφωσφορισμός)

15 Μεγαλής σημασίας η σχέση: Τ [Ο 2 ] Ποικιλότητα! Θερμοκλινές = το στρώμα νερού που εμφανίζει έντονη πτώση θερμοκρασίας κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες που σχετίζονται με τη θερμοκρασία και την ηλιακή ακτινοβολία Σε στάσιμα νερά και ιδιαίτερα στους τροπικούς ή τα καλοκαίρια Σημαντικές συνέπειες στην ανταλλαγή θρεπτικών και Ο 2 Ρέοντα νερά: η αρχική ποσότητα νερού και η ορμητικότητά του καθορίζουν την ταχύτητα ροής, το ανάγλυφο της κοίτης, τη θερμοκρασία και την περιεκτικότητα σε θρεπτικά και Ο 2. Ανάλογα προσαρμόζονται και οι οργανισμοί.

16 Κίνηση νερού στις θάλασσες : Στις παράκτιες ζώνες η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ χέρσου και θάλλασας προκαλεί ανέμους που πνέουν κατά μήκος της ακτής. Αυτοί προκαλούν επιφανειακό κυματισμό με συνέπεια: α) την απομάκρυνση των επιφανειακών νερών που αντικαθίστανται από βαθύτερες ζώνες ζώνες ανάδυσης και β) την αλλαγή της φυσιογνωμίας των ακτών Στα βαθύτερα στρώματα κάθετες κινήσεις που επηρεάζονται από: Αλατότητα Ηλιακή ακτινοβολία Θερμοκρασία [Αλλαγές στην πυκνότητα & κίνηση] Οξυγόνωση Οι παλίρροιες προκαλούνται από τη βαρυτική έλξη της σελήνης και του ήλιου σε αντιδιαμετρικά σημεία της γης. Εξαιτίας διαφόρων παραγόντων η ένταση του φαινομένου ποικίλει τοπικά. Οι οργανισμοί που ζουν στις μεσοπαλιρροϊκές ζώνες είναι υποχρεωμένοι να υπόκεινται σε πολύ ακραίες διακυμάνσεις θερμοκρασίας, υγρασίας και ακτινοβολίας στη διάρκεια ενός 24ωρου.

17 Φυσική γήρανση λίμνης Λίμνες, Βάλτοι, Έλη Φως (παράλια/βενθική, εύφωτη/άφωτη ζώνη), θερμοκρασία, θρεπτικά +Κινητική ενέργεια Χείμαρροι, Ποτάμια (ετερότροφα οικοσυστήματα διαβάθμιση συνθηκών) Ευτροφισμός ( Ρ, Ν): παραγωγικότητας αποικοδομητικής δραστηριότητας Ανοξικές συνθήκες + Αλάτι Εκβολές (διαβάθμιση αλατότητας & θερμοκρασίας, συνεχής ανακύκλωση θρεπτικών ~ προσαρμογές π.χ. στενόαλοι βενθικοί οργανισμοί, ή ευρύαλα ανάδρομα ψάρια)

18 Τεράστια έκταση σε 3 διαστάσεις Βάθος μ.ο. = 3000μ Ομοιομορφία αλατότητας Φως (φωτοσύνθεση βιοφωσφορισμός) Πίεση Βαρύτητα Θερμοκρασία Οξυγόνο Βροχή θρεπτικών Αλληλεπίδραση με στεριά

19 Πολύ πιο έντονες οι κλιματικές διακυμάνσεις σε σχέση με τα υδάτινα οικοσυστήματα: θερμοκρασία και διαθεσιμότητα νερού τοπικά και χρονικά Απορρόφηση & Κατανομή φωτός από βλάστηση ~ φυτική κάλυψη: φυλλική επιφάνεια και κατεύθυνση φυλλώματος εποχιακές μεταβολές Έδαφος: χώμα + οργανική ύλη + οργανισμοί (βακτήρια, πρωτόζωα, ασπόνδυλα, μύκητες, ρίζες, σπονδυλωτά) + αέρας + νερό ~ «ζωντανό» τμήμα του οικοσυστήματος Προϊόν μηχανικής διάσπασης των πετρωμάτων και της περαιτέρω βιοχημικής μετατροπής τους. Παράγοντες: Μητρικό υλικό κλίμα (νερό, αέρας, θερμοκρασία) οργανισμοί οργανικά και ανόργανα χημικά - τοπογραφία χρόνος ( χρόνια)

20 Το έδαφος αποτελείται από στερεή (χαλίκιάμμος- ιλύς- άργιλος) και αέρια φάση (πόροι) Το μέγεθος των κόκκων που το αποτελούν καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τη γονιμότητά του επηρεάζοντας: α) Διαθεσιμότητα νερού = Υδατοϊκανότητα- σημείο μαρασμού β) Διαθεσιμότητα κατιόντων: Εδαφικό διάλυμα / Κατιοανταλλακτική ικανότητα εδάφους και διαταραχές Τα αργιλώδη εδάφη είναι γενικά τα πιο γόνιμα

21 βλάστηση βουνά - ανάγλυφο Η βλάστηση καθορίζει: -Τροφή -Θέσεις φωλιάσματος -Καταφύγια -Ποσότητα οργανικής ύλης για ανακύκλωση -Διέλευση και κατανομή φωτός και καθορίζεται από : - Το κλίμα (Θερμοκρασία & Βροχοπτώσεις)

22 Θερμό υγρό κλίμα ώρες ημέρας Συνεχής ανακύκλωση θρεπτικών αλλά φτωχά εδάφη Τεράστια ποικιλότητα

23 Θερμό-ξηρό κλίμα (βροχές 30-50cm/έτος) Αγρωστώδη ελάχιστα δέντρα Κυρίως Αν. Αφρική Ελέφαντες καμηλοπαρδάλεις λιοντάρια τίγρεις

24 >1/3 της επιφάνειας των ηπείρων Τεράστιες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις Βροχές <30cm/έτος Κάκτοι ετήσια φυτά Υπόγεια νυκτόβια ζώα

25 Ζεστά/ξηρά καλοκαίρια, ήπιοι/υγροί χειμώνες Αείφυλλοι σκληρόφυλλοι αρωματικοί θάμνοι Φωτιά & προσαρμογές υπερβόσκηση Φωτιές υπερβόσκηση Ερημοποίηση

26 Πεδιάδες στέπες pampas οροπέδια Κρύοι χειμώνες ζεστά καλοκαίρια Λίγες βροχές (~ σαβάνα) Βίσωνες, αντιλόπες κίνηση με πηδήματα Πλούσια εδάφη από αγρωστώδη

27 Πλέον όχι φυσικά οικοσυστήματα! Θερμοκρασίες -30 ο C 30 o C Βροχές cm/έτος Φυλλοβόλα (βελανιδιές/οξυές) Αειθαλή (πεύκα έλατα σεκόια ευκάλυπτος) Ακτές ομίχλη - κρύο

28 11% των εδαφών της γης Πολύ χαμηλές θερμοκρασίες Πολλές βροχές Φτωχά εδάφη Τάρανδοι καριμπού ελάφια- λύκοι

29 Μόνο στο Β. ημισφάιριο Δυνατοί άνεμοι Υπέδαφος μονίμως παγωμένο Πόες λειχήνες Τάρανδοι, πολικές αρκούδες, καριμπού = ανοιχτή περιοχή χωρίς δάσος στα φινλανδικά

30 Όσο αυξάνει το γεωγραφικό πλάτος τόσο μειώνεται το υψόμετρο στο οποίο βρίσκουμε την αλπική ζώνη

31 Αρκτικός ωκεανός, Γροιλανδία, Ανταρκτική Απουσία γλυκού νερού Μέγιστη διακύμανση μέρας-νύχτας

32 Ροή ενέργειας Πρωτογενής παραγωγικότητα Τροφικές σχέσεις Πυραμίδες ενέργειας Βιογεωχημικοί κύκλοι

33 Ηλιακό φως (10 22 Joules/μέρα) Εκμετάλλευση 0,1-3% μέσω φωτοσύνθεσης Η καθαρή πρωτογενής παραγωγή μπορεί να μετρηθεί σε: Ενέργεια (Joules / m 2 /έτος) Νέα βιομάζα (g/m 2 /έτος) Νέο ξηρό βάρος (g/m 2 /έτος) [=Συνολική πρωτογενής παραγωγή 170δις τόνους/έτος!] Καθαρή πρωτογενής παραγωγή (=ΣΠΠ-Α) ΠΡΟΣΟΧΗ : Επειδή τα διάφορα είδη φυτών έχουν διαφορετικές ανάγκες για τη δική τους συντήρηση, η ΚΠΠ μπορεί να είναι μεγαλύτερη σε ένα λιβάδι συγκριτικά με ένα δάσος!

34

35 Α. Υδάτινα οικοσυστήματα Ηλιακή ακτινοβολία Διαθεσιμότητα θρεπτικών (N,P,Fe,Κ) ~ ανάμιξη υδάτων από ανέμους και ανοδικά ρεύματα (upwellings) βάθος αλλά ευτροφισμός λιμνών Α. Χερσαία οικοσυστήματα Διαθεσιμότητα νερού Θερμοκρασία Συνολική πρωτογενής παραγωγή σε τροπικές περιοχές max Η εξατμισοδιαπνοή «αναγκαίο κακό» των στομάτων και της φωτοσύνθεσης Ηλιακή ακτινοβολία (π.χ. αρκτικές περιοχές) Θρεπτικά άλατα (π.χ. πρόβλημα η υλοτόμηση και οι συνεχείς καλλιέργειες - ανάγκη για λιπάσματα)

36 Αυτότροφοι (είσοδος) Φωτοσυνθετικά αυτότροφοι (Φως) Χημειοαυτότροφοι (π.χ. Η 2 S, CH 4 ) Ετερότροφοι Καταναλωτές Πρωτογενείς, δευτερογενείς... Αποικοδομητές (έξοδος) 33 Joules Αποτελεσματικότητα= (33+67) Joules Αριθμητής: Καθαρή Δευτερογενής Παραγωγή (17%) [gr οργανικής ύλης ανά μονάδα επιφάνειας-χρόνου] Παρανομαστής: Αφομοίωση Πρωτογενούς Παραγωγής Γιατί τα απεκκρίματα δεν μπαίνουν στην εξίσωση;

37 Τροφικές σχέσεις: Παραγωγοί Καταναλωτές Αποικοδομητές παραγωγοί καταναλωτές Περιβάλλον αποικοδομητές

38 Και οι δύο απεικονίσεις εξαιρετικά απλουστευτικές!

39 Όμως: 1 δέντρο αλλά μερικά εκατομμύρια ατόμων φυτοπλαγκτού! Βιομάζα: g/m 2 αναστροφή πυραμίδας αλλά μόνο αν λάβουμε υπόψη το χρόνο 10% Αριθμοί ατόμων / m 2

40 1. Άνθρακας + Φωτοσύνθεση (δέσμευση CO2) - Αποικοδόμηση, Αναπνοή, Καύση, Ηφαίστεια (νέες ποσότητες) ο Κοχύλια, Απολιθωμένα καύσιμα (τύρφη, γαιάνθρακες, πετρέλαιο) Διαταραχές λόγω ανθρώπινης δραστηριότητας

41 2. Άζωτο + Αζωτοδέσμευση: ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ (10%) Ν 2 + Η 2 Ο ΝΗ 3, ΝΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ (90%) (φυμάτια, ψυχανθή, αμειψισπορά) + Αμμωνιοποίηση/Νιτροποίηση Azotobacter ΝΗ 3 > NitrosomonasNO 2 > Nitrobacter > NO 3 Γκουανό: περιττώματα ψαροφάγων πουλιώνπηγή λιπάσματος- Χιλή - Απονιτροποίηση από αναερόβια βακτήρια (π.χ. ψευδομονάδα) σε ανοξικές συνθήκες -Δέσμευση από χερσαίους οργανισμούς και έκπλυση προς θάλασσα (κύρια πηγή - Αμμωνιοποίηση (από αποικοδόμηση νεκρής ύλης) Πρωτεΐνες > α.ο. > NH3 (Azotobacter)

42 3. Φώσφορος ιζηματογενής κύκλος Αδιάλυτες μορφές φωσφορικών και φωσφορούχων ενώσεων στα πετρώματα + PO η μόνη προσλήψιμη μορφή που εξαρτάται από το ph: Αλκαλικές συνθήκες, οξυγόνο, Να, Ca αδιάλυτα άλατα όξινες συνθήκες PO 4 3- Πολύ όξινες συνθήκες αδιάλυτα άλατα Επιστροφή: Γκουανό<1% ο ιζήματα φωσφορικών πετρωμάτων - Απεκκρίσεις, αποικοδόμηση, απόπλυση εδαφών Μεταφορά προς τη θάλασσα

43 Πληθυσμοί και χαρακτηριστικά τους Πυκνότητα Κατανομή Δημογραφία Δυναμική πληθυσμών Aνθρώπινοι πληθυσμοί

44 Κλίμακα γεωγραφίας & χρόνου!!! Τρόπος σκέψης κοινός, εργαλεία κάθε φορά διαφορετικά για να εξυπηρετήσουν την απάντηση συγκεκριμένων ερωτημάτων Περιβάλλον: Οτιδήποτε μας περιβάλλει Πληθυσμός: Ομάδα ατόμων ενός είδους που ζουν μαζί, στον ίδιο χώρο και χρόνο Κοινότητα: Όλοι οι πληθυσμοί μιας περιοχής Οικοσύστημα: Όλοι οι πληθυσμοί μιας περιοχής + αβιοτικά Βιόσφαιρα: η περιοχή του πλανήτη όπου υπάρχει ζωή

45 Ομάδα ατόμων ενός είδους που ζουν μαζί, στον ίδιο χώρο και χρόνο Τα άτομα ενός πληθυσμού ζευγαρώνουν ελεύθερα, ενώ αυτό δεν συμβαίνει με άλλους πληθυσμούς (γεωγραφική/χρονική/βιολογική απομόνωση) Μονάδα επιλογής Αλλά: 1. Τι γίνεται όταν τα άτομα δεν μπορούν να διακριθούν μεταξύ τους (π.χ. βλαστητική αναπαραγωγή φυτών, κοράλλια, σπόγγοι, βρυόζωα =κλώνοι); ~ μέτρηση βιομάζας 2. Πότε φτάνουμε στα όρια του ενός πληθυσμού και ξεκινά ο επόμενος; Μεγάλα εύρη κατανομής και μεταπληθυσμοί 3. Αλλαγές ορίων στο χρόνο κυκλικά (π.χ. μεταναστεύσεις) ή τυχαία (π.χ. διασπορά, αλλαγή κλίματος)

46 Αφθονία = Πυκνότητα = Οικολογική πυκνότητα απόλυτος αριθμός ατόμων/ βιομάζας/ενέργειας Σχετική πυκνότητα αριθμός ατόμων ανά μονάδα επιφάνειας ή όγκου

47 Απόλυτες - Άμεσες (σπάνια εφικτό) Έμμεσες 1. Τυχαία τετράγωνα (=μονάδες δειγματοληψίας ~ σχετικότητα) 2. Ιχνηθέτηση επανασύλληψη (κλειστοί πληθυσμοί) Μέγεθος πληθυσμού Αριθμός σημαδεμένων = Αριθμός ατόμων 2 ου δείγματος Σημαδεμένα 2 ου δείγματος 3. Δείκτες πυκνότητας (π.χ. αριθμός φωλιών, αποτυπώματα, περιττώματα...)

48 Γεννητικότητα: αριθμός νέων ατόμων από γεννήσεις. Πόσα/θηλυκό/έτος γονική φροντίδα θέση στην τροφική αλυσίδα συνθήκες (μέγιστη «οικολογική»... Σελ.897) Θνησιμότητα: αριθμός θανάτων/χρόνο γήρας (ελάχιστη) θήρευση ασθένειες - ασιτία («οικολογική») Μετακινήσεις από και προς Διασπορά: τυχαία μετακίνηση Αποδημία (emigration): μονόδρομη απομάκρυνση ατόμων Εποικισμός (immigration): μονόδρομη εισροή ατόμων Μετανάστευση (migration): περιοδική μετακίνηση πληθυσμού (εποχιακή, ημερήσια) ~πόροι

49 Συναθροιστική: Κυριαρχεί. Ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες, ζευγάρωμα, κοινωνική οργάνωση για αντιμετώπιση θηρευτών και αποτελεσματικότητα θήρευσης Ομοιόμορφη: Ισχυρές πιέσεις (ανταγωνισμός για οποιονδήποτε πόρο) σε περιορισμένο χώρο επιβάλλουν ελάχιστη απόσταση, π.χ. χωροκράτεια. Εφαρμογή στις καλλιέργειες Τυχαία: ασθενείς ή ανύπαρκτες πιέσεις. Σπάνια στη φύση αφού προϋποθέτει ελάχιστη ετερογένεια. Σε αλλαγή χωρικής κλίμακας ίσως και να μην υπάρχει Οι οργανισμοί στη διάρκεια της ζωής τους είναι δυνατό να αλλάζουν πρότυπο, ανάλογα με τις ανάγκες της δεδομένης στιγμής

50 Πίνακες ζωής: Ρυθμός θνησιμότητας. Κοόρτη (cohort) = ομάδα συνομήλικων ~ κάθετη προσέγγιση Προσοχή Πίν.12.1 Καμπύλες επιβίωσης: (τύπος Ι, ΙΙ, ΙΙΙ). Λογαριθμική κλίμακα Εφαρμογή στη διαχείριση Ηλικιακό στάδιο (x) Αριθμός επιζώντων (n x ) Αναλογία επιζώντων (l x =n x /n χ-1 ) Αριθμός θανάτων (dx) Ρυθμός θανάτων (q x =d x /n x ) Αυγό ,3 Στάδιο Ι-ΙΙΙ Στάδιο VΙ-VΙΙ Προνύμ φη 315 0, , , , ,42 1 0,038 Νύμφη 23 0,95 7 0,029 Ενήλικο 16 0,69 0 1

51 Πίνακες γονιμότητας: Δυναμική πληθυσμού: Βασική παράμετρος ο αριθμός θηλυκών που γεννούν οι μάνες ανά ηλικιακή κλάση ~ ρυθμός γεννήσεων Καθαρός αναπαραγωγικός ρυθμός: μ.ο. θηλυκών/διάρκεια ζωής θηλυκού (1<>= και συνέπειες) Ρυθμός αύξησης ανά άτομο ( r ): γεννήσεις θάνατοι/ αριθμός ατόμων (+/-). Θνησιμότητα/γεννητικότητα, περιβάλλον, ηλικία πρώτης γέννας Ενδογενής ρυθμός αύξησης r max (σε σταθερές συνθήκες) Πεπερασμένος ρυθμός αύξησης: μεταβολή του πληθυσμιακού μεγέθους στη μονάδα χρόνου Ν t+1 = r*ν t (~ Ιδανικός /οικολογικός)

52 Η αύξηση του πληθυσμού είναι εκθετική σε ιδεατό περιβάλλον (ΔN/Δt=r max N) Η αύξηση του πληθυσμού είναι σιγμοειδής σε φυσικούς πληθυσμούς ~ λογιστικό μοντέλο αύξησης Φέρουσα ικανότητα Κ Πυκνοεξάρτηση (r=)δn/δt=r max N (Κ-Ν/Κ) Εξάρτηση Κ από: 1. Διαθεσιμότητα τροφής 2. Θέσεων φωλιάσματος 3. Πιθανές ασθένειες 4. Θηρευτές 5. Κοινωνικές αλληλεπιδράσεις Το λογιστικό μοντέλο αύξησης εφαρμόζεται σε εργαστηριακούς πληθυσμούς (π.χ. ζύμες, βακτήρια) αλλά: Χρονοϋστέρηση απόκρισης Έντονες διακυμάνσεις μεγέθους πληθυσμού Αρχή του Allee (προβλήματα κατώτατου ορίου πυκνότητας)

53 r K στρατηγική Σελ. 909, Σχ λάθος. ΔN/Δt=r max N (Κ-Ν/Κ) ~και στα φυτά Υψηλός ενδογενής ρυθμός αύξησης r max Το μέγεθος με διακυμάνσεις, σπάνια φτάνει τη Φ.Ι. Κυρίως φυσικές πιέσεις (έλλειψη ανταγωνισμού) ανεξάρτητες πυκνότητας r Unstable environment, density independent Χαμηλός ενδογενής ρυθμός αύξησης r max Το μέγεθος σταθερό και κοντά στη Φ.Ι. Κυρίως βιολογικές πυκνοεξαρτώμενες πιέσεις (ανταγωνισμός) K Stable environment, density dependent interactions small size of organism energy used to make each individual is low large size of organism energy used to make each individual is high many offspring are produced few offspring are produced early maturity short life expectancy each individual reproduces only once type III survivorship pattern in which most of the individuals die within a short time but a few live much longer late maturity, often after a prolonged period of parental care long life expectancy individuals can reproduce more than once in their lifetime type I or II survivorship pattern in which most individuals live to near the maximum life span

54 ~ ό,τι επηρεάζει τη Φέρουσα Ικανότητα Ενδοειδικός ανταγωνισμός για πόρους: τροφή (~αριθμός και μέγεθος απογόνων) χώροι φωλιάσματος, χωροκρατικότητα (~αύξηση θνησιμότητας ή μείωση γεννητικότητας) [Ο ενδοειδικός ανταγωνισμός είναι μια δύναμη που κινεί την εξέλιξη!] Υγεία Θήρευση αλλά...

55 Άλκη: άτομα Καβούρι: άτομα Δυναμική πληθυσμών Οι πληθυσμοί στη φύση δεν μπορεί ΠΟΤΕ να είναι σταθεροί Μπορούμε μόνο να μιλάμε για σταθερότητα σαν σχετικό μέγεθος. Για την ακρίβεια: για λιγότερο ή περισσότερο ασταθείς πληθυσμούς Έντονη επιστημονική διαμάχη, βασικά γιατί μας είναι δύσκολο να δεχτούμε τη συνεχή αλλαγή ως κανόνα της φύσης Κύκλοι πληθυσμών : αυξομειώσεις πληθυσμών με ρυθμικότητα~ σχέσεις θηρευτή θηράματος, ενδογενή χαρακτηριστικά του πληθυσμού

56 Δυναμική πληθυσμών Μεταπληθυσμοί = a population of populations (Levins 1969,1970) Οι μεταπληθυσμοί διατηρούν μία δυναμική σχέση μεταξύ τους για το ποιος θα λειτουργεί ως πηγή ατόμων και ποιος θα κινδυνεύει κάθε φορά The habitat patches exist within a matrix of unsuitable space, but organism movement among patches does occur, and interaction among subpopulations maintains the metapopulation. This view of a population structure emphasizes the position of populations in space, and implies a concern for the interaction capability of spatially discrete populations. Μέτρια κινητικότητα μεταξύ μεταπληθυσμών. Διαφορετικά... Ενδογενή χαρακτηριστικά, μέγεθος υποπληθυσμών και δυναμική τους, χαρακτηριστικά τοπίου (μέγεθος τεμαχίων, αποστάσεις κλπ) Πολύ σημαντική η διάκριση και η δυναμική μεταπληθυσμών για τη διαχείριση οικοσυστημάτων

57 Ανθρώπινοι πληθυσμοί Αρχικά: ρυθμιστές η τροφή, οι ασθένειες και οι θηρευτές Ο ανθρώπινος πληθυσμός άρχισε να αυξάνεται με πολύ μεγάλους ρυθμούς μετά το πέρας του 18 ου αιώνα (~1 δις). Λογιστική καμπύλη εκθετική Σήμερα 6,5 δις, πρόβλεψη για 7,3-8,5 δις το 2025! Αύξηση 87 εκ. ανθρώπων το χρόνο παρά το γεγονός ότι ο ρυθμός έχει μειωθεί από 2% (1965) σε 1,2% (2005) Ρυθμιστές: τεχνολογία και βελτίωση συνθηκών Σημαντικές διαφορές στην αύξηση μεταξύ των διαφόρων κοινωνιών: ΝΑ Ασία, Λατ. Αμερική και Αφρική υψηλοί ρυθμοί. Ευρώπη και Ν. Αφρική αρνητική αύξηση

58 Πυραμίδες ηλικιών Ηλικιακή δομή Οριζόντια δημογραφική προσέγγιση Με αυτήν την προσέγγιση μπορείς να ανιχνεύσεις προηγούμενα ιστορικά γεγονότα, π.χ. λιμούς, πολέμους κλπ Baby boomers η λ ι κ ί α

59 Στην πυραμίδα του πληθυσμού της Γερμανίας αποτυπώνονται σαφώς οι επιπτώσεις των δύο παγκοσμίων πολέμων. Οι γυναίκες είναι σαφώς πολυπληθέστερες των ανδρών των αντίστοιχων ηλικιακών ομάδων (1/2) στις «ώριμες» ηλικίες» (35-54 ετών, β παγκόσμιος πόλεμος) και στις μεγάλες ηλικίες (60-74 ετών), α παγκόσμιος πόλεμος) στο βαθμό που οι άνδρες ως στρατεύσιμοι είχαν σαφώς υψηλότερες απώλειες (στις μεγάλες όμως ηλικιακές ομάδες, σημαντικό ρόλο παίζει και η διαφορική θνησιμότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, που κάνει ακόμη πιο έντονες τις διαφοροποιήσεις). Ταυτόχρονα, στη δεκαετία οι γεννήσεις συρρικνώνονται σημαντικά, στο βαθμό που η περίοδος αυτή δεν είναι η ευνοϊκότερη δυνατή για τον σχηματισμό οικογένειας και την έλευση παιδιών, με αποτέλεσμα οι αντίστοιχες γενεές να είναι ιδιαίτερα ολιγοπληθείς (σχηματικά παιδιά ηλικίας 5-14 ετών το 1955) (3). Οι αντίστοιχες επιπτώσεις του πρώτου παγκοσμίου πολέμου (μείωση των γεννήσεων στη διάρκεια της περιόδου ), αποτυπώνονται επίσης στην πυραμίδα (4), στο βαθμό που οδηγούν στην εμφάνιση ελλειμματικών γενεών (τα άτομα που γεννήθηκαν στην περίοδο , το 1955 έχουν ηλικία ετών και ανήκουν σε αυτές τις «ελλειμματικές» γενεές). Στην πυραμίδα αποτυπώνεται επίσης αφενός μεν, η αναπλήρωση των γεννήσεων του πολέμου (δηλαδή οι γεννήσεις που εμποδίστηκαν από τον πόλεμο και που συσσωρευτικά έγιναν στην αμέσως επόμενη πενταετία, με αποτέλεσμα οι γενεές άτομα ηλικίας 0-4 ετών το να είναι πολυπληθέστερες από αυτές της προηγούμενης πενταετίας άτομα ηλικίας 5-9 ετών-)(5).τέλος στην πληθυσμιακή πυραμίδα της Γερμανίας του 1955 αποτυπώνεται και το mini-baby-boom (6) της πενταετίας που προηγήθηκε του πολέμου, συνέπεια της ιδιαίτερα ενεργής παρεμβατικής πολιτικής ενίσχυσης των γεννήσεων της «άριας φυλής» από το χιτλερικό καθεστώς: τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1935 και πριν το 1942 (σχηματικά ηλικίας ετών το 1955), είναι σαφώς πολυπληθέστερα από αυτά των προηγούμενων γενεών.

60 Φέρουσα ικανότητα & οικολογικό ίχνος Αύξηση φέρουσας ικανότητας;;; Δική μας επιλογή; Αντέχουμε κι άλλη αύξηση; Καμπύλες, έκταση, αποθέματα τροφής... Οικολογικό ίχνος= Η ποσότητα παραγωγικού χώρου (χερσαίου & υδάτινου)ικανού να υποστηρίξει την επιβίωση ενός ατόμου καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του και ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες της κοινωνίας που ζει Αυτήν την έχουμε ήδη ξεπεράσει!!!! (θεωρητικά 22 στρέμματα/άτομο, σήμερα 17,5 (=113δις στρεμμάτων/6,5 δις ατόμων)) Συνιστώσες: Καλλιεργούμενες εκτάσεις Βοσκοτόπια Δάση Ωκεανοί Οικοδομήσιμες εκτάσεις Εκτάσεις βλάστησης για την απορρόφηση του CO 2 Ενέργεια 700% από το 60!

61 Πιθανοί παράγοντες περιορισμού της αύξησης Τροφή και άνιση κατανομή της. Επίσης : κρέας!!!! Χώρος (πόσες ακόμα καλλιεργήσιμες ή φυσικές εκτάσεις θα οικοδομηθούν;) Μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (καύσιμα), ή άλλα (π.χ. νερό, μέταλλα) που τοπικά εξαντλούνται Διαχείριση αποβλήτων Ο τζάμπας πέθανε!

62 Ανταγωνισμός, συμβίωση, θήρευση, παρασιτισμός Ρόλος των ειδών στα τροφικά πλέγματα Ταλαντώσεις, οικολογική διαδοχή Βιογεωγραφία

63 Οι πληθυσμοί δεν υπάρχουν ως ανεξάρτητες μονάδες, αλλά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους Βασικά χαρακτηριστικά κοινοτήτων: σύνθεση (=αριθμός διαφορετικών ειδών) & ποικιλότητα (=αριθμός ειδών και αριθμός ατόμων ανά είδος) Δυο προσεγγίσεις: Ατομιστική, Ολιστική (στην πραγματικότητα, διαφορετικές φιλοσοφικές προσεγγίσεις: το σύνολο είναι ή δεν είναι το άθροισμα των μερών;)

64 Ατομιστική: τυχαιότητα μόνο κοινό οι κοινές οικολογικές απαιτήσεις Πρόβλεψη: μη διακριτά όρια μεταξύ κοινοτήτων, εκτός από περιπτώσεις απότομων αλλαγών στο φυσικό περιβάλλον (π.χ. λίμνη, αλλαγή εδάφους, εξειδικευμένη τροφή) ~ πειράματα που υποστηρίζουν αυτή την πρόβλεψη Ολιστική : βιοκοινότητα = υπεροργανισμός - συνεξέλιξη, αλληλεπίδραση και συνεισφορά πληθυσμών στη δυναμική της κοινότητας Αβιοτικοί παράγοντες Αβιοτικοί & Βιοτικοί παράγοντες Πρόβλεψη: διακριτά όρια μεταξύ κοινοτήτων, χωροχρονική σταθερότητα δομής Όχι πολλά κοινά είδη, αλλά κοινές οικομορφές κάτω από παρόμοιες περιβαλλοντικές συνθήκες

65 Οικολογία: θεωρητικά μοντέλα και πραγματικότητα Υπεραπλουστεύσεις Οικοτόνος ecotone effect (προσοχή: όχι επίδραση ορίου = edge effect, σελ. 927)

66 Συμβίωση Αλληλοβοήθεια (++) Κοινοβίωση (+0) Παρασιτισμός (+-) Ανταγωνισμός (--) Θήρευση (+-) Α Β με την έννοια της πυκνότητας Σελ. 928 (πρώτη παράγραφος) Οι σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στους οργανισμούς βοηθούν στη λειτουργικότητα της κοινότητας Υπάρχει κάτι προβληματικό σε αυτόν τον ορισμό;

67 Ίδια περιοχή δραστηριοποίησης Διεκδίκηση ίδιων πόρων Περιορισμένη διαθεσιμότητα των πόρων αυτών Αρνητική συσχέτιση της πυκνότητας των δύο πληθυσμών

68 Ενδοειδικός Τροφή, χώρος φωλιάσματος, ζευγάρωμα Ανταγωνισμός(- -) > εξέλιξη (Αν ναι, γιατί το - -;) άμεσος/έμμεσος Διαειδικός Διεκδίκηση ίδιων πόρων πλην ζευγαρώματος Αρχή ανταγωνιστικού αποκλεισμού ή νόμος του Gause αλλά Ο θώκος δύο ειδών είναι αδύνατο να συμπίπτει απόλυτα, ειδικά όταν πρόκειται για συνυπάρχοντα είδη Βασικός & πραγματικός θώκος (προσοχή, όχι μόνο χώρος!!!)

69 Πώς;; Διαχωρισμός για κατανομή πόρων: στο χώρο (Chthamalus - Balanus) ή στο χρόνο (κουκουβάγια - γεράκι) Αλλαγή στη μορφολογία - character displacement. Π.χ. σπίνοι του Δαρβίνου: Όταν δύο είδη δεν συνυπάρχουν στο ίδιο νησί (αλλοπάτρια) έχουν παρόμοιο μέγεθος ράμφους. Τα ίδια είδη στο ίδιο νησί (συμπάτρια) θα εμφανίζουν τελείως διαφοροποιημένα μεγέθη ράμφους ~ Αλλαγή τροφής Μετατόπιση θώκου

70 Αλλά θυμηθείτε: Λύκος Ελάφι (+-);;; θηρευτής θήραμα Εξιδανικευμένο μοντέλο Lotka- Voltera και προϋποθέσεις Το μοντέλο L/V θα μπορούσε να ισχύει αν: - Ο ρυθμός μείωσης του θηράματος είναι ευθέως ανάλογος του πληθυσμού του θηρευτή -Ο ρυθμός αύξησης του θηρευτή είναι ευθέως ανάλογος του πληθυσμού του θηράματος -Ο θηρευτής τρέφεται αποκλειστικά από αυτό το θήραμα -Το περιβάλλον είναι σταθερό και ευνοϊκό και για τα δύο είδη Απλοποιημένο ρύθμιση πυκνοτήτων

71 Δεν είναι όλες οι προσαρμογές εγγεγραμμένες στο DNA Δεν είναι κάθε χαρακτηριστικό προσαρμογή Οι προσαρμογές δεν γίνονται «για να» (δες σελ. 937) Οι προσαρμογές διευκολύνουν στο συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, γι αυτό και διατηρούνται μέχρι τα πράγματα ν αλλάξουν ξανά Μέσω της προσαρμογής το θήραμα: Αντιστέκεται μηχανικά στο θηρευτή του Χρησιμοποιεί χημικές ουσίες για άμυνα Προειδοποιεί με το χρώμα του Μιμείται άλλους επικίνδυνους οργανισμούς Καμουφλάρεται Διαφεύγει

72 Μηχανική άμυνα: Ζώα: Δόντια, νύχια, καβούκια, μέγεθος (προσοχή σελ. 938 «χιτίνινος» εξωσκελετός σε χελώνες και μύδια!) Φυτά: Αγκάθια, τρίχες, ενσωμάτωση σκληρών στοιχείων (πυρίτιο) ~ Συνεξέλιξη: σκίουροι που τρώνε τα άνθη από τους κάκτους, ποντίκια που χρησιμοποιούν τα αγκαθωτά κλαδιά για τη φωλιά τους

73 -Τοξίνες που δρουν άμεσα ή έμμεσα Χημική άμυνα: Ζώα: Δηλητήρια (δικά τους ή «δανεικά». π.χ. σκαντζόχοιρος, κάμπιες). Νευροτοξικά, καυστικά, κάκοσμα, δύσγευστα. (Προσοχή: δηλητήρια για άμυνα αλλά και για θήρευση - poisonous vs. venomous) ~ συνεξέλιξη Φυτά: Dart frogs -Τροφικός αποκλεισμός (φτωχά σε θρεπτικά, άρα όχι πολύ «χρήσιμα» σε όποιον τα φάει) -β γενείς ενώσεις (π.χ. τανίνες - αρωματικά έλαια, δύσπεπτα και καταστρέφουν τις πρωτεΐνες), αλλά

74 Αποσηματικός χρωματισμός (έντονα χρώματα) Μιμητισμός Μυλλεριανός (δηλητηριώδη είδη με ίδια χρώματα) Μπατεσιανός (ακίνδυνα είδη μοιάζουν με επικίνδυνα: για να δουλέψει, πρέπει το τοξικό «μοντέλο» να είναι πιο συχνό από τον εύγευστο μιμητή) Παρασιτικός μιμητισμός (κλεπτοπαρασιτισμός)

75 Παραλλαγή Ομοιοχρωμία: (είτε για άμυνα είτε για επίθεση) Σχήμα (συνήθως συνδυάζεται και με χρώμα) Μίμηση συμπεριφοράς Επίδειξη

76 Διαφυγή Ταχύτητα: λεπτά και μακριά άκρα στις σαβάνες Αγέλες: χάνεται ο αιφνιδιασμός και δύσκολο «κλείδωμα» του στόχου

77 ? Αλληλοβοήθεια (++) Rhizobium Ψυχανθή Λειχήνες: βακτήρια/φύκη-μήκυτες Κοράλλια-φυτοπλαγκτόν Μυρμήγκια-δέντρα Μη συμβιωτική: ψάρι καθαριστήςμεγάλα ψάρια, επικονιαστέςφυτά, πουλιά-θηλαστικά Κοινοβίωση (0+) Amphiprion Ανεμώνη Φάλαινα στρείδια Επίφυτα τροπικών Παρασιτισμός (+-) Εξωπαράσιτα Τσιμπούρια Σκύλος Κουνούπι Άνθρωπος Βδέλλες, ψύλλοι, ψείρες Ενδοπαράσιτα Ιοί, βακτήρια και περιπτώσεις ενδιάμεσων ξενιστών (π.χ. Fasciola hepatica)

78 Τα περισσότερα παράσιτα δεν προκαλούν το θάνατο, αλλά αυξάνουν έμμεσα τη θνησιμότητα π.χ. μέσω αύξησης της ευαισθησίας στη θήρευση Συχνά χρησιμοποιούνται για ρύθμιση της πυκνότητας εισαγόμενων ειδών (π.χ. λαγοί στην Αυστραλία και ιός του μυξώματος) Οι ξενιστές έχουν αναπτύξει τρόπους να απομονώνουν τα παράσιτά τους, π.χ. με κύστεις

79 Τροφική δομή της βιοκοινότητας Ιδρυτικά είδη (αλλαγή τοπίου, π.χ. κάστορας, λειχήνες) Τροφικές αλυσίδες πλέγματα Έλεγχος βάσης κορυφής (τα φυτά ελέγχουν τα φυτοφάγα που ελέγχουν τα σαρκοφάγα ) Έλεγχος κορυφής βάσης (ένας θηρευτής μπορεί να επηρεάσει τις ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ πληθυσμών της λείας και των παραγωγών και κατά συνέπεια να ρυθμίσει την ποικιλότητα και τα πληθυσμιακά μεγέθη) Θεμελιώδη είδη (ρόλος) Κυρίαρχα είδη (σχετική αφθονία)

80 Ταλαντώσεις (μικρού εύρους κυκλικές αλλαγές που δεν τροποποιούν τον τύπο του οικοσυστήματος): Βασικός μηχανισμός ενεργοποίησης: Το μήκος της ημέρας Δυσμενείς περίοδοι (στα Μεσογειακά οικοσυστήματα καλοκαίρι & χειμώνας): Αποφυγή Ανθεκτικότητα (στο χώρο ή στο χρόνο) Μετανάστευση οικονομία σπόροι βολβοί αλλαγή μορφής. ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ Συγχρονισμός & ΕΓΚΑΙΡΗ ολοκλήρωση των διαδικασιών (ανθρωποκεντρική αντίληψη) Οικολογική Διαδοχή (μεγάλου εύρους αλλαγές που μεταβάλλουν τη σύνθεση & τη λειτουργία): Διαδοχικές αλλαγές βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων που οδηγούν στη βαθμιαία αντικατάσταση μιας βιοκοινότητας από μία άλλη. Αυτή η διαδικασία είναι σταδιακή και φτάνει μέχρι ένα ανώτατο όριο ανάπτυξης και ωρίμανσης που ονομάζεται κοινότητα κλίμακας. Αν οι συνθήκες δεν αλλάξουν δραματικά, τότε αυτή η κατάσταση παραμένει λειτουργικά σταθερή.

81 Πρωτογενής διαδοχή - εκεί όπου δεν προϋπήρχε ζωή (π.χ. σε ηφαιστειακή λάβα, αμμοθίνες - παγετώνες) Πρωτοπόρα και είδη πρόσφυγες Δευτερογενής διαδοχή π.χ. - Δάσος πάνω από παλαιά λίμνη - Βλάστηση σε κοίτη ποταμού που μετατοπίστηκε - Διαδοχή μετά από φωτιά - Εγκαταλειμμένη καλλιέργεια Συνήθως αγρωστώδη > θάμνοι > κωνοφόρα > φυλλοβόλα

82 - - νεοεισερχόμενα είδη σχέσεις πολυπλοκότητα αύξηση της εξειδίκευσης & επιμερισμός των πόρων Ανοχή (δύσκολων συνθηκών) Διευκόλυνση («θετική» τροποποίηση) Παρεμπόδιση («αρνητική» τροποποίηση) [Δύσκολα αίρεται το κλασικό σχήμα: «οργανισμοί απαντούν στο περιβάλλον»]

83 Θεμελιώδης παρατήρηση: άλλα περιβάλλοντα άλλος αριθμός ειδών Μείωση ποικιλότητας προς τους πόλους (ή υψόμετρο) Βασικές αιτίες: Εξελικτική ιστορία Κλίμα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ ΤΡΟΦΗΣ

2. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ ΤΡΟΦΗΣ 2. ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΠΛΕΓΜΑΤΑ ΤΡΟΦΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΚΥΡΙΩΣΤΟΥΣ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΣΕ ΜΙΑ ΒΙΟΚΟΙΝΟΤΗΤΑ; Ο κυριότερος παράγοντας που συνδέει τους οργανισμούς μεταξύ τους είναι η διατροφή τους Ο τρόπος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας

Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας Αναγωγική Ατμόσφαιρα H 2 S NH 3 CO 2 CH 4 N 2 H 2 0 Διάταξη των Urey και Miller Εκατοστιαία σύσταση οργανικών ενώσεων που προέκυψαν από τα πειράματα με τη διάταξη των Urey

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων ΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Τα φυτά αποκαλούνται ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ επειδή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Ένας άνθρωπος μολύνθηκε από ένα παθογόνο βακτήριο και δεν εμφάνισε συμπτώματα ασθένειας. Πιθανολογείστε τους λόγους που μπορεί να οφείλεται αυτό. 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ. Η μελέτη των πληθυσμών. ΜΕΡΟΣ 1 o : ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ

Α. ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ. Η μελέτη των πληθυσμών. ΜΕΡΟΣ 1 o : ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΡΟΣ 1 o : ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ Η μελέτη των πληθυσμών Όταν ένας ερευνητής εξετάζει την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος σε μια περιοχή, ή τις τροφικές σχέσεις σε ένα οικοσύστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις 46 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2006 ΘΕΜΑ 1 Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Η αμοιβαδοειδής δυσεντερία οφείλεται σε α. βακτήριο β. μύκητα γ. ιό δ. πρωτόζωο. Μονάδες 5

Α1. Η αμοιβαδοειδής δυσεντερία οφείλεται σε α. βακτήριο β. μύκητα γ. ιό δ. πρωτόζωο. Μονάδες 5 Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι Φως Φως =Hλιακή ενέργεια Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι εκτός Γης ηλιακή ακτινοβολία Το μεγαλύτερο τμήμα ανακλάται, απορροφάται από τα σύννεφα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα νιτροποιητικά βακτήρια α. δεσμεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Λιμνοθάλασσες οι λιμνοθάλασσες είναι παράκτιες υδάτινες περιοχές με μικρό βάθος και συνήθως χωρίζονται από τη γειτονική θαλάσσια περιοχή με φυσικό φράκτη την αμμολουρίδα η οποία διαχωρίζει και ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Η προπερδίνη είναι: α. κατηγορία πρωτεϊνών που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μ. Αριανούτσου, Δρ. Καζάνης Δημήτρης Τομέας Οικολογίας - Ταξινομικής Τομέας Οικολογίας -Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα αντισώματα εκκρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα