ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ. ΦΩΤΕΙΝΗ Γ. ΣΚΙΑΔΑ Πτυχιούχος Βιολόγος Α.Π.Θ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ. ΦΩΤΕΙΝΗ Γ. ΣΚΙΑΔΑ Πτυχιούχος Βιολόγος Α.Π.Θ."

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ ΦΩΤΕΙΝΗ Γ. ΣΚΙΑΔΑ Πτυχιούχος Βιολόγος Α.Π.Θ. ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΣΙΜΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΑΜΠΕΛΟΥ ΑΠΟ ΙΟΥΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΜΙΚΡΟΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ ΦΩΤΕΙΝΗ Γ. ΣΚΙΑΔΑ Πτυχιούχος Βιολόγος Α.Π.Θ. ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΣΙΜΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΑΜΠΕΛΟΥ ΑΠΟ ΙΟΥΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΜΙΚΡΟΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥΣ Εικόνα εξωφύλλου: Εξυγιασμένος βλαστός της ποικιλίας Αγιωργίτικο από τους ιούς GLRaV-1 και GRSPaV, με εφαρμογή θερμοθεραπείας και καλλιέργειας βλαστικών κορυφών. ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

3 ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI FACULTY OF SCIENCES SCHOOL OF BIOLOGY DEPARTMENT OF BOTANY FOTINI G. SKIADA Degree of Biology AUTH VIRUS ELIMINATION OF GREEK WINE GRAPEVINE VARIETIES BY BIOTECHNOLOGY PROCEDURES, CYTOLOGICAL STUDY AND DEVELOPMENT OF A MICROPROPAGATION PROTOCOL DOCTOR OF PHILOSOPHY THESIS THESSALONIKI 2009

4 Επταμελής Εξεταστική Επιτροπή Ελευθέριος Π Ελευθερίου, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ (Επιβλέπων, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής) Μιχαήλ Μουστάκας, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ (Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής) Νικόλαος Ι Κατής, Καθηγητής, Σχολή Γεωπονίας, ΑΠΘ (Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής) Αρτέμιος Μποζαμπαλίδης, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Μηνάς Αρσενάκης, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Κωνσταντίνος Βλαχονάσιος, Λέκτορας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Χρυσόστομος Ι Δόβας, Λέκτορας, Κτηνιατρική Σχολή, ΑΠΘ

5 Υποβλήθηκε στο Τμήμα Βιολογίας Σχολή Θετικών Επιστημών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ημερομηνία παρουσίασης: 29 Ιουνίου 2009 «Η έγκριση της παρούσης Διδακτορικής Διατριβής από το Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των απόψεων του συγγραφέως» (Ν. 5343/1932, άρθρο 202, παρ. 2).

6 Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις. Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι, τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις, αν μέν' η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει. Κ. Καβάφης Στους γονείς μου, Γιώργο και Ελένη Στον αδερφό μου, Ηλία Στο σύντροφό μου, Αντώνη

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα διδακτορική διατριβή εκπονήθηκε από το Νοέμβριο του 2005 έως το Φεβρουάριο του 2009 στο εργαστήριο μικροπολλαπλασιασμού της εταιρίας ΒΙΤΡΟ ΕΛΛΑΣ ΑΕ (Νησέλι Ημαθίας). Μέρος των πειραμάτων πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Βοτανικής του Τομέα Βοτανικής του Τμήματος Βιολογίας και στο Εργαστήριο Φυτοπαθολογίας της Σχολής Γεωπονίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Από τη θέση αυτή θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά όλους τους ανθρώπους που συνέβαλαν στη διεκπεραίωσή της. Ένα μεγάλο ευχαριστώ και βαθιά εκτίμηση στον επιβλέποντα καθηγητή μου Ελευθέριο Π Ελευθερίου για την αγαστή συνεργασία, την ειλικρινή και φιλική σχέση, τις οδηγίες και συμβουλές, όπως επίσης και για την υπομονετική του καθοδήγηση και τον άπειρο προσωπικό του χρόνο που διέθεσε σε όλα τα χρόνια των σπουδών μου. Τον καθηγητή Νικόλαο Ι Κατή, μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, για την καθοδήγησή του, την αγάπη του στην ιολογία, τις συμβουλές του και για την ευγενική διάθεση του εργαστηρίου του. Επίσης, τον αναπληρωτή καθηγητή Μιχάλη Μουστάκα, μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, για τη συμβολή και συνεργασία του. Στον λέκτορα της Κτηνιατρικής Σχολής Χρυσόστομο Δόβα, για τη βοήθειά του στα θέματα ιολογίας και εξυγίανσης. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στη φίλη δρ. Κατερίνα Γρηγοριάδου για τη συνεχή της υποστήριξη, την καθοδήγησή της, τη μύησή μου στη μαγεία του μικροπολλαπλασιασμού και κυρίως για τη συμπαράσταση και ψυχραιμία της. Θα ήταν παράλειψη να μην ευχαριστήσω τη φίλη δρ. Βαρβάρα Μαλιόγκα για την άψογη συνεργασία και την ανιδιοτελή βοήθειά της σε όλα τα θέματα της ιολογίας, καθώς και τη διαρκή υποστήριξή της. Ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ στη φίλη Ευγενία Τασιοπούλου για τη συμπαράστασή της και την πολύτιμη βοήθειά της σε όλη τη διάρκεια εκπόνησης αυτής της μελέτης. Τον κ. Αθανάσιο Ταμπαρόπουλο, διευθύνοντα σύμβουλο της ΒΙΤΡΟ ΕΛΛΑΣ ΑΕ και όλο το προσωπικό της εταιρίας για τη φιλοξενία, συνεργασία και παραχώρηση του εργαστηρίου, όπως επίσης και τη δρ. Χαρούλα Σπινθιροπούλου για την παραχώρηση των βιοτύπων αμπέλου. Τον κ. Νικόλαο Λεβεντάκη για το ειλικρινές ενδιαφέρον, την κριτική ανάγνωση των αγγλικών κειμένων και τη βοήθειά του στη μεριστωματική καλλιέργεια. Τον υποψήφιο διδάκτορα του Τομέα Βοτανικής

8 κ. Ιωάννη Αδαμάκη για τη συνεργασία και την πρόθυμη βοήθειά του στις τεχνικές της μικροσκοπίας και όποτε άλλοτε του ζητήθηκε. Τους συνεργάτες Λεωνίδα Λώτο, Ασημίνα Κατσιάνη και Κώστα Ευθυμίου του εργαστηρίου Φυτοπαθολογίας της Γεωπονικής Σχολής για το ιδιαίτερα ευχάριστο κλίμα συνεργασίας. Το ΕΘΙΑΓΕ για την παραχώρηση του θαλάμου θερμοθεραπείας. Την αναπληρώτρια καθηγήτρια Μαρία Μουστάκα για την παραχώρηση του προσωπικού της οπτικού μικροσκοπίου για τη λήψη μερικών φωτογραφιών. Τον καθηγητή Jayaram HN (Indiana University, School of Medicine, Indianapolis, Indiana) για την ευγενική παραχώρηση της αντιιικής ουσίας Ribavirin. Ένα θερμό ευχαριστώ στους γονείς μου Γιώργο και Ελένη, και στον αδερφό μου Ηλία, για την αγάπη τους, όλα όσα έχουν κάνει για μένα και τη βοήθειά τους να κάνω πραγματικότητα τα όνειρά μου. Τέλος, ένα μεγάλο ευχαριστώ στο σύντροφό μου Αντώνη Τυροδήμο για την υποστήριξή του, τη βοήθειά του όποτε και αν αυτό χρειάστηκε, την εμψύχωσή του και την ανοχή και υπομονή του σε όλες τις εύκολες και κυρίως τις δύσκολες στιγμές. ΦΣ

9 Η παρούσα διατριβή χρηματοδοτήθηκε από το ερευνητικό πρόγραμμα ΠΕΝΕΔ 2003 με τίτλο: «Χαρακτηρισμός ιών της αμπέλου που σχετίζονται με την ασθένεια της συστροφής των φύλλων, κυτταρολογική μελέτη και εξυγίανση πολλαπλασιαστικού υλικού με βιοτεχνολογικές μεθόδους». Το έργο συγχρηματοδοτήθηκε κατά: 75% της Δημόσιας Δαπάνης από την Ευρωπαϊκή Ενωση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο 25% της Δημόσιας Δαπάνης από το Ελληνικό Δημόσιο Υπουργείο Ανάπτυξης Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας και από τον Ιδιωτικό Τομέα στο πλαίσιο του Μέτρου 8.3 του Ε.Π. Ανταγωνιστικότητα Γ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης.

10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ-ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η άμπελος Βοτανικά χαρακτηριστικά της αμπέλου Η ιστορία της αμπέλου Προέλευση και εξάπλωση της αμπέλου Η άμπελος στην αρχαιότητα και στη μυθολογία Η πορεία του κρασιού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα Οι δρόμοι του κρασιού της Μακεδονίας Η καλλιέργεια της αμπέλου Ελληνικές ποικιλίες αμπέλου Αγιωργίτικο Μαλαγουζιά Ξινόμαυρο Ιολογικές ασθένειες της αμπέλου Ιοί της οικογένειας Closteroviridae Η ασθένεια της συστροφής των φύλλων της αμπέλου Ιοί της οικογένειας Flexiviridae Η ασθένεια της βοθρίωσης του κορμού της αμπέλου Διάγνωση των ιών της αμπέλου Εμπορικό πολλαπλασιαστικό υλικό αμπέλου Η μέθοδος της ιστοκαλλιέργειας Στάδια μικροπολλαπλασιασμού Ρυθμιστές αύξησης και ανάπτυξης Υπερυδάτωση Η ιστοκαλλιέργεια της αμπέλου Μέθοδοι εξυγίανσης της αμπέλου Εφαρμογή θερμοθεραπείας και καλλιέργειας ιστών Χρήση αντι-ιικών ουσιών Αναστολείς της IMPDH με αντι-ιική δράση... 49

11 1.5. Ο σκοπός της εργασίας ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Φυτικό πειραματικό υλικό Αγιωργίτικο Μαλαγουζιά Ξινόμαυρο Ιολογικός έλεγχος Δοκιμή ELISA Δοκιμή DAS-ELISA Δοκιμή ΤAS-ELISA Δοκιμή εστιασμένης RT-PCR Εκχύλιση ολικού RNA Δοκιμή RT-PCR για την ανίχνευση των ιών του γένους Closterovirus, Foveavirus και Vitivirus Δοκιμή εστιασμένης PCR Πρωτόκολλο μικροπολλαπλασιασμού Αγιωργίτικο Εγκατάσταση Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας Ριζοβολία in vitro και εγκλιματισμός Μαλαγουζιά Εγκατάσταση Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας Ριζοβολία in vitro και σκληραγώγηση Ξινόμαυρο Εγκατάσταση Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας... 75

12 Ριζοβολία in vitro και σκληραγώγηση Πειραματικός σχεδιασμός Εξυγίανση Συνδυασμός θερμοθεραπείας και καλλιέργειας μεριστωμάτων και βλαστικών κορυφών Θερμοθεραπεία Λήψη και καλλιέργεια επάκριων μεριστωμάτων Λήψη και καλλιέργεια βλαστικών κορυφών Χρήση αντι-ιικών ουσιών Φυτικό υλικό και υπόστρωμα καλλιέργειας Εφαρμογή των αντι-ιικών ουσιών Μικροσκοπία Φυτικό υλικό Προετοιμασία φυτικού υλικού για παρατήρηση Μορφομετρία Πίνακες Υλικών και Μεθόδων ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ιολογικός έλεγχος Δοκιμή ELISA Δοκιμή εστιασμένης RT-PCR Πρωτόκολλο μικροπολλαπλασιασμού Αγιωργίτικο Εγκατάσταση Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας Ριζοβολία in vitro και εγκλιματισμός Μαλαγουζιά Εγκατάσταση Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας Ριζοβολία in vitro και σκληραγώγηση

13 Ξινόμαυρο Εγκατάσταση Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας Ριζοβολία in vitro και σκληραγώγηση Εξυγίανση Συνδυασμός θερμοθεραπείας και καλλιέργειας μεριστωμάτων και βλαστικών κορυφών Θερμοθεραπεία Καλλιέργεια επάκριων μεριστωμάτων Καλλιέργεια βλαστικών κορυφών Ιολογικός έλεγχος φυταρίων από καλλιέργεια μεριστωμάτων και βλαστικών κορυφών Χρήση αντι-ιικών ουσιών Φυτοτοξικότητα που προκαλείται από τις αντι-ιικές ουσίες Εξυγίανση από τον GRSPaV Μικροσκοπία Προετοιμασία υλικού για μικροσκοπική παρατήρηση Οπτική μικροσκοπία Ηλεκτρονική μικροσκοπία Πίνακες αποτελεσμάτων ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ιολογικός έλεγχος Δοκιμή ELISA Δοκιμή εστιασμένης RT-PCR Πρωτόκολλο μικροπολλαπλασιασμού Εγκατάσταση Βασικό πολλαπλασιαστικό υλικό Βασικό υπόστρωμα μικροπολλαπλασιασμού Επίδραση των ρυθμιστών ανάπτυξης Επίδραση της θερμοκρασίας Ριζοβολία in vitro και εγκλιματισμός

14 4.3. Εξυγίανση Συνδυασμός θερμοθεραπείας και καλλιέργειας μεριστωμάτων και βλαστικών κορυφών Χρήση αντι-ιικών ουσιών Μικροσκοπία ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

15 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ AMP ArMV ΒΑ Μονοφωσφορική αδενοσίνη Ιός του μωσαϊκού του Arabis (Arabis mosaic virus) Βενζυλαδενίνη (6-benzyladenine) BERT Μικροστοιχεία Berthelot (Berthelot 1934) bp BSA BYV CB cdna Chi- CMP CP CPm Da DAS-ELISA dc DEPC di dg DMSO DNTPs DTT EDTA ELISA FDA Ζεύγη βάσεων (ζβ) Ορός αλβουμίνης μόσχου Ο ιός του ίκτερου των τεύτλων (Beet yellows virus, Closterovirus) Φελλώδης φλοιός (corky bark) Συμπληρωματικό DNA (complementary DNA) Χηλικά μικροστοιχεία Μονοφωσφορική κυστιδίνη Καψιδιακή πρωτεΐνη Διπλότυπο της καψιδιακής πρωτεΐνης Dalton Διπλή άμεση παρεμβολή ELISA Δεοξυκυτοσίνη Διαιθυλοπυροανθρακικό οξύ Δεοξυινοσίνη Δεοξυγουανίνη Διμεθυλοσουλφοξείδιο 3 τριφωσφορικά δεοξυριβονουκλεοτίδια Διθειοθρεϊτόλη Αιθύλενοδιάμινοτετραοξικό οξύ Ανοσοενζυμική δοκιμή (Enzyme-linked immunosorbent assay) Food and Drug Administration GAL Θρεπτικό υπόστρωμα Galzy (Galzy et al. 1990) GFKV GFLV GLRaV GLRD Ιός της κηλίδωσης της αμπέλου (Grapevine fleck virus, Maculavirus) Ιός του ριπιδωτού φύλλου της αμπέλου (Grapevine fanleaf virus, Nepovirus) Σχετιζόμενος με τη συστροφή των φύλλων της αμπέλου ιός (Grapevine leafroll-associated virus, Ampelovirus) Ασθένεια της συστροφής των φύλλων της αμπέλου (Grapevine leafroll disease)

16 GRSPaV GTP GVA GVA κ1-2, π1-2 GVB GVC GVD GVN HCV HSP Σχετιζόμενος ιός με τη βοθρίωση του κορμού του Rupestris (Grapevine Rupestris stem pitting associated virus, Foveavirus) Τριφωσφορική γουανοσίνη Ιός A της αμπέλου (Grapevine virus A, Vitivirus) Εκκινητές της RT-PCR για την ανίχνευση του GVA Ιός Β της αμπέλου (Grapevine virus B, Vitivirus) Ιός C της αμπέλου (Grapevine virus C, Vitivirus) Ιός D της αμπέλου (Grapevine virus D, Vitivirus) Ασθένεια της νέκρωσης των αγγείων της αμπέλου (Grapevine vein necrosis) Ιός της ηπατίτιδας C (Hepatitis C virus) Εκκινητές της εστιασμένης PCR για την ανίχνευση των GLRaVs HSP70h Ομόλογο της πρωτεΐνης θερμικής καταπόνησης 70 ΙΑΑ IBA IgG ICTV IMP Ινδολυλοξικό οξύ (indole-3-acetic acid) Ινδολυλοβουτυρικό οξύ (indole-3-butyric acid) γ-ανοσοσφαιρίνη Διεθνής επιτροπή ταξινόμησης των ιών (International Committee on Taxonomy of Viruses) 5 -μονοφωσφορική ινοσίνη (inosine 5 -monophosphate) IMPDH Μονοφωσφορική δεϋδρογενάση της ινοσίνης (inosine monophosphate dehydrogenase) kb KSG LIYV LNSG μl ΜΡ MPA Χιλιάδες βάσεων Η ασθένεια της αυλάκωσης του κορμού του Kober 5BB (Kober stem grooving) Ιός του μολυσματικού ίκτερου του μαρουλιού (Lettuce infectious yellows virus, Crinivirus) Η ασθένεια της αυλάκωσης του κορμού του LN33 (LN33 stem grooving) Μικρόλιτρα Πρωτεΐνη κίνησης (Movement Protein) Mycophenolic acid MS Θρεπτικό υπόστρωμα Murashige και Skoog (1962) ΝΑΑ NAD NaOAc nm ORF Ναφθαλινοξικό οξύ (α-naphthaleneacetic acid) Νικοτιναμινο-αδενινο-δινουκλεοτίδιο Sodium Acetate Νανόμετρα Ανοιχτό αναγνωστικό πλαίσιο (Open Reading Frame)

17 PAGE PBS PCR PNPP PVP Ηλεκτροφόρηση σε πηκτή πολυακρυλαμίδης Phosphate Buffered Saline Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (Polymerase Chain Reaction) Φωσφορική παρανιτροφαινόλη Πολυβινυλικό πυρρολιδόνιο QL Θρεπτικό υπόστρωμα Quoirin και Lepoivre (1977) RB RBDV RdRp RMP rpm RSP κ1-2, π1-2 RSP RT-PCR RW εστ RW SAD SDS TAD TAE TAS-ELISA ΤΕ TR TRIS UMP WPM XMP Ribavirin Ιός του θαμνώδους νανισμού του σμέουρου (Raspberry bushy dwarf virus, Nepovirus) RNA εξαρτώμενη από RNA πολυμεράση (RNA dependent RNA polymerase) Ribavirin monophosphate Στροφές ανά λεπτό (revolutions per minute) Εκκινητές της RT-PCR για την ανίχνευση του GRSPaV H ασθένεια της βοθρίωσης του κορμού του Rupestris (Rupestris stem pitting) Αντίστροφη μεταγραφή-αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης (Reverse Transcript- Polymerase Chain Reaction) Εκκινητές της εστιασμένης PCR για την ανίχνευση του GRSPaV Η ασθένεια της βοθρίωσης του ξύλου της αμπέλου (Rugose wood) Ανάλογο σεληνίου του tiazofurin Δωδεκυλοθειϊκό νάτριο Δινουκλεοτιδικά ανάλογα του thiazole-4-carboxamide adenine Tris-acetate-EDTA Τριπλή έμμεση παρεμβολή ELISA Tris-HCl EDTA Tiazofurin 2-αμινο-2-υδροξυμεθυλο-1,3-προπανοδιόλη Μονοφωσφωρική ουριδίνη Θρεπτικό υπόστρωμα Woody Plant Medium (Lloyd and McCown 1981) 5 -μονοφωσφορική ξανθοσίνη (xanthosine 5 -monophosphate) Α ΑΓ ΕΓΚ Αμυλόκοκκος Υπόστρωμα εγκατάστασης του Αγιωργίτικου

18 ΕΜ ΕΝΟΑΜ Μ ΜΒ Μ ΕΓΚ ΜΧ Ξ Ξ ΕΓΚ Πλ Πυ Τα Φ ΧΑΘ ΧΑΠ Xλ Χυ Υπόστρωμα καλλιέργειας μεριστωμάτων Ένωση Οινοπαραγωγών του Αμπελώνα της Μακεδονίας Μιτοχόνδριο Μοριακό βάρος Υπόστρωμα εγκατάστασης της Μαλαγουζιάς Μεσοκυττάριος χώρος Αγγεία ξυλώματος Υπόστρωμα εγκατάστασης του Ξινόμαυρου Πλαστοσφαιρίδιο Πυρήνας Κύτταρα ταννίνης Φλοίωμα Χλωροπλάστης άθικτος Χλωροπλάστης αποδιοργανωμένος Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

19 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Η άμπελος (Εικόνα 1.1) ανήκει στην οικογένεια Vitaceae, της τάξης Rhamnales, της υποτάξης Rosidae. Το γένος Vitis έχει ευρεία διασπορά και απαντάται σχεδόν σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Διακρίνεται σε δύο υπογένη (από Mullins et al. 1997): Εικόνα 1.1: Η άμπελος Vitis vinifera L. (Από: Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé, Flora von Deutschland, Ôsterreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany). Figure 1.1: The grapevine Vitis vinifera L. (From Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Ôsterreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany). 1. Euvitis, που πρόκειται για την «αληθινή άμπελο» και χαρακτηρίζεται από επιμήκη σταφύλια και ράγες που προσκολλούνται στους βλαστούς κατά την ωρίμανση. Το φυτό διαθέτει διχαλωτό ελικοειδή βλαστό και βλαστοέλικες. Στο υπογένος αυτό περιλαμβάνεται το είδος Vitis vinifera, η ευρωπαϊκή άμπελος, και το V. labrusca, όπως επίσης και όλα τα υπόλοιπα είδη εκτός από 2-3 του γένους που ανήκουν στο υπογένος Muscadinia. 2. Muscadinia. Το υπογένος χαρακτηρίζεται από μικρά σταφύλια με χοντρή σάρκα στις ράγες, οι οποίες διαχωρίζονται μία-μία κατά την ωρίμανση, και απλούς ελικοειδείς βλαστούς. Υπάρχουν μόνο 2-3 είδη στο υπογένος, με το V. rotundifolia να κατέχει το σημαντικότερο ρόλο στις πωλήσεις. Στα συγγενικά είδη περιλαμβάνονται το V. munsoniana και το V. popenoeii. Το αμπέλι είναι ένα πολυετές φυλλοβόλο φυτό, ο βιολογικός κύκλος του όμως είναι ετήσιος. Το χειμώνα στις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες το αμπέλι αναπαύεται. Στην αρχή της άνοιξης, οι χυμοί αρχίζουν να κυκλοφορούν στο φυτό και όταν η θερμοκρασία αυξηθεί αρκετά, ανοίγουν οι οφθαλμοί, αναπτύσσονται τα πρώτα φύλλα και μεγαλώνουν οι βλαστοί. Το 1

20 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Μάιο το αμπέλι ανθίζει, τα άνθη γονιμοποιούνται και σχηματίζεται ο καρπός, το σταφύλι. Το καλοκαίρι το σταφύλι ωριμάζει, αποκτά δηλαδή χρώμα και γλυκύτητα, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται η ξινή, άγουρη γεύση του (από Μπαμπαλώνας και Κοκκίνη, 2004) Βοτανικά χαρακτηριστικά της αμπέλου Όλα τα φυτά του γένους Vitis είναι αναρριχώμενα ή ξυλώδη. Διαθέτουν βλαστοέλικες για την προσκόλησή τους σε άλλα φυτά. Οι κληματίδες τους μπορούν να προεκταθούν αρκετά κάθε χρόνο. Οι βλαστοέλικες βρίσκονται σε αντίθετη θέση από τα φύλλα και αυτόματα ξεκινούν την περιστροφή όταν έρχονται σε επαφή με άλλα αντικείμενα. Η άμπελος γενικά καλλιεργείται με την υποστήριξη πασάλου, σε φράκτη ή άλλες δομές υποστήριξης, παρά το γεγονός ότι μπορούν να αναπτυχθούν μικρά θαμνοειδή πρέμνα χωρίς την ανάγκη στήριξης. Ο κορμός του υπογένους Euvitis διαθέτει χαλαρό, λεπιοειδή φλοιό στα γηραιότερα πρέμνα, αλλά λείο φλοιό στα νεαρά ενός έτους φυτά. Αντίθετα, στο υπογένος Muscadinia ο φλοιός του κορμού παραμένει λείος ανεξάρτητα της ηλικίας του πρέμνου (από Lavee 1985, από Mullins et al. 1997). Τα φύλλα της αμπέλου διαφέρουν σε σχήμα και μέγεθος, χαρακτηριστικό που εξαρτάται από το είδος και την ποικιλία. Τα φυτά του υπογένους Muscadinia έχουν μικρά, στρογγυλά φύλλα, χωρίς λοβούς αλλά με οδοντωτή περιφέρεια. Τα φυτά του είδους Vitis vinifera έχουν μεγάλα καρδιόσχημα ή κυκλικά φύλλα, που μπορεί να διαθέτουν λοβούς. Το βάθος και το σχήμα των λοβών και των κοιλοτήτων (το διάστημα μεταξύ των λοβών) ποικίλλει ανάλογα με την ποικιλία. Η περιφέρεια των φύλλων είναι οδοντωτή. Οι οφθαλμοί είναι σύνθετοι και αποτελούνται συνήθως από τρία μεριστώματα, το πρωτεύον, το δευτερεύον και το τριτεύον. Το πρωτεύον είναι το μεγαλύτερο, καλύτερα ανεπτυγμένο και το πιο καρποφόρο. Πρόκειται για αυτό που αναπτύσσεται συνήθως, αλλά σε περίπτωση που νεκρωθεί, η ανάπτυξη πραγματοποιείται από το δευτερεύον ή το τριτεύον. Τα άνθη (Εικόνα 1.2) είναι μικρά, δυσδιάκριτα και πράσινα. Διαθέτουν πέντε σέπαλα, πέταλα και στήμονες. Οι ωοθήκες περιέχουν δύο κοιλότητες, 2

21 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος η καθεμιά με δύο σπερματικές βλάστες. Η καλύπτρα είναι το στεφάνι στην κορυφή του οποίου φύονται τα πέταλα και το οποίο αποκόπτεται από τη βάση Εικόνα 1.2: Τα άνθη της αμπέλου (από Lavee 1985). του άνθους και εκτοξεύεται κατά την άνθηση. Τα είδη του υπογένους Euvitis Figure 1.2: The flowers of μπορεί να διαθέτουν ακόμη και grapevine (from Lavee 1985). περισσότερα από 100 άνθη, ενώ τα είδη του Muscadinia έχουν μόλις Το φυτό ανθίζει το δεύτερο ή τρίτο χρόνο μετά το φύτεμα, όμως καρποί παράγονται μετά από αρκετά χρόνια. Τα περισσότερα είδη αμπέλου δεν χρειάζονται επικονιαστές γιατί η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως με τον άνεμο και σε μικρότερο βαθμό από τα έντομα. Ο καρπός τους είναι ράγα, μικρός, στρογγυλός με μέχρι τέσσερα γίγαρτα. Οι ράγες περιβάλλονται από μία κηρώδη επιφάνεια. Η σάρκα είναι γενικά λεπτή και περιέχει ανθοκυανίνες που τους προσδίδουν το ερυθρό ή κυανό χρώμα. Οι ράγες είναι οργανωμένες στους βότρυες, που συνήθως απαντώνται δύο ανά καρποφόρο κληματίδα (από Lavee 1985, από Mullins et al. 1997) Η ιστορία της αμπέλου Προέλευση και εξάπλωση της αμπέλου Σύμφωνα με τους παλαιοντολόγους, η ιστορία της αμπέλου αρχίζει το πρώτο μισό του Καινοζωικού αιώνα (περίπου πριν από 40 εκατ. έτη). Ο τόπος καταγωγής της αμπέλου δεν είναι βέβαιος. Μια παλαιότερη άποψη υποστηρίζει ότι η άμπελος πρωτοεμφανίστηκε στη Δυτική Ασία. Πριν από την εποχή των μεγάλων παγετώνων υπήρχαν αμπέλια ακόμη και στις σημερινές πολικές περιοχές. Μετά τους παγετώνες η άμπελος περιορίστηκε σε περιοχές με ευνοϊκότερο κλίμα, όπως εκείνες του Καυκάσου και της Μεσοποταμίας. Ο Καύκασος, η Μεσοποταμία και η Αρχαία Αίγυπτος θεωρούνται οι κοιτίδες της αμπελουργίας και του κρασιού. Μια νεότερη άποψη όμως, που βασίζεται σε απολιθώματα ηλικίας τριών εκατομμυρίων ετών θεωρεί την Ευρώπη σαν τόπο καταγωγής της αμπέλου. 3

22 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Η αμπελουργία φαίνεται ότι ξεκίνησε στην Ανατολή το 5000 π.χ., ενώ στην Ελλάδα εμφανίζεται το 4000 π.χ. Δεν είναι επίσης γνωστό το πότε για πρώτη φορά ο άνθρωπος έφτιαξε κρασί. Πάντως η σχέση του ανθρώπου και του κρασιού χάνεται στα βάθη της ιστορίας, αφού και οι πιο παλιές γραφές ή απεικονίσεις επιβεβαιώνουν ότι το κρασί συνοδεύει τον άνθρωπο από τότε που αυτός έπαψε να ζει νομαδικά και άρχισε να καλλιεργεί τη γη. Κάποιες σημαντικές πληροφορίες για το αμπέλι αλλά και το κρασί προέρχονται από τους Αιγυπτίους. Από αρχαιολογικά ευρήματα του 5000 π.χ. (σφραγίδες, πήλινα αγγεία κλπ) αποδεικνύεται η ύπαρξη βασιλικών αμπελώνων. Επίσης, από ταφικές απεικονίσεις προκύπτει ότι οι Αιγύπτιοι είχαν ήδη σταφύλια με διάφορα χρώματα, όπως κόκκινο, πράσινο, ιώδες κλπ. Στους τάφους των Φαραώ της 4 ης Δυναστείας (4000 π.χ.) υπάρχουν τοιχογραφίες με ποικιλίες κλημάτων, καθώς και σκηνές αμπελουργίας και οινοποίησης. Πολλούς αιώνες αργότερα, πάνω σε αμφορείς μεταφοράς κρασιού φαίνεται η προέλευσή του, το όνομα του αμπελουργού και το όνομα του Φαραώ που βασίλευε, προσδιορίζοντας έτσι έμμεσα τη χρονιά παραγωγής του κρασιού. Από αναπαράσταση του 3000 π.χ. φαίνεται ότι οι Αιγύπτιοι είναι οι εμπνευστές του πρώτου «μηχανικού πιεστηρίου» που αποτελείτο από ένα σάκο ο οποίος είχε στις άκρες ραβδιά. Εκεί τοποθετούνταν τα σταφύλια και στρίβοντας κατάλληλα τις ράβδους πίεζαν το περιεχόμενο του σάκου και μάζευαν με αγγεία το μούστο που εξερχόταν από τους πόρους του. Δεν είναι γνωστός ο τρόπος που γινόταν η ζύμωση, έχουν όμως βρεθεί πήλινα κανάτια με πληροφορίες για το κρασί που περιείχαν. Πιο συγκεκριμένα, ανέφεραν τη σοδειά, τον αμπελώνα και πολλές φορές υπήρχε και αξιολόγηση του κρασιού, όπως επίσης και το όνομα του «εμφιαλωτή». Γενικά, όπως προκύπτει από τα κείμενα των κλασικών συγγραφέων, τα αιγυπτιακά κρασιά δεν θεωρούνταν άξια λόγου στην εποχή τους. Οι Έλληνες άσκησαν σημαντική επίδραση στην αιγυπτιακή αμπελουργία και οινοποιία, κυρίως κατά τους ελληνιστικούς χρόνους (από Τσακίρης 2003). 4

23 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Η άμπελος στην αρχαιότητα και στη μυθολογία Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν το κρασί αναπόσπαστο μέρος της ζωής τους. Αυτό επιβεβαιώνεται από μια σειρά θεότητες που επινόησαν, με κεντρικό πρόσωπο τον Διόνυσο. Ο Διόνυσος ήταν ο θεός της γονιμότητας, του κρασιού και του θεάτρου. Πατέρας του ήταν ο Δίας και μητέρα του η Σεμέλη, κόρη του Κάδμου, βασιλιά της Θήβας. Ο Δίας ερωτεύτηκε τη Σεμέλη και υποσχέθηκε να πραγματοποιήσει κάθε της επιθυμία. Αυτή την υπόσχεση εκμεταλλεύθηκε η ζηλόφθονη Ήρα, η οποία έπεισε τη Σεμέλη να ζητήσει από τον Δία να φανερωθεί μπροστά της σε όλο του το μεγαλείο. Ο Δίας ήταν διστακτικός, η Σεμέλη όμως του θύμισε την υπόσχεσή του και τελικά ο Δίας πείστηκε. Η εμφάνισή του ήταν συγκλονιστική, καθώς ήταν στο άρμα του και συνοδευόταν από τρομερές βροντές, αστραπές και δυνατό φως. Η Σεμέλη, θνητή καθώς ήταν, δεν μπόρεσε να αντέξει το θέαμα και κάηκε. Ο Δίας, όμως, πρόλαβε να πάρει από τα σπλάχνα της τον καρπό του παράνομου δεσμού τους, που ήταν ήδη έμβρυο έξι μηνών. Πολύ γρήγορα και χωρίς να μάθει τίποτα η Ήρα, έβαλε το έμβρυο μέσα στο μηρό του. Όταν ήρθε η ώρα, ο Δίας έκοψε τα ράμματα και έτσι γεννήθηκε ο Διόνυσος (από Κακριδής 1986). Το μίσος της Ήρας δεν έσβησε με το θάνατο της Σεμέλης αλλά στράφηκε προς το παιδί. Ο Διόνυσος για να γλιτώσει αναγκάστηκε να φεύγει και να κρύβεται στα βουνά και στα δάση. Μόνιμοι σύντροφοί του σε αυτή την ατελείωτη φυγή οι Σειληνοί, οι Μαινάδες και οι Πάνες. Κάποια μέρα ο Διόνυσος επισκέφτηκε την Αιτωλία, όπου τον υποδέχθηκε ο βασιλιάς Οινέας. Εκτιμώντας τη φιλική υποδοχή που του έγινε, ο Διόνυσος έκανε δώρο στον Οινέα ένα κλήμα και του έδωσε τις πρώτες οδηγίες για τον τρόπο καλλιέργειάς του. Αργότερα ο Διόνυσος παντρεύτηκε την Αριάδνη και απέκτησε μαζί της δύο παιδιά, τον Στάφυλο και τον Οινοπίωνα. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή ο Στάφυλος ήταν ένας από τους βοσκούς του Οινέα. Καθώς έβοσκε τα κοπάδια του παρατήρησε ότι μια κατσίκα τρώγοντας τους καρπούς κάποιου φυτού γινόταν πιο ζωηρή. Ο Στάφυλος πήρε τον καρπό και τον έδειξε στο βασιλιά ο οποίος δοκίμασε το χυμό του. Έτσι στον καρπό έδωσε το όνομα του βοσκού 5

24 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος (Στάφυλος-σταφύλι) και στο χυμό το δικό του (Οινέας-οίνος) (από Κακριδής 1986). Οι αρχαίοι Έλληνες τιμούσαν τον Διόνυσο και το κρασί με γιορτές σε κάθε ευκαιρία. Κάθε αγροτική δουλειά που γινόταν ομαδικά, συνοδευόταν από μεγάλα γλέντια. Κλασικό παράδειγμα ο τρύγος. Τον Οκτώβριο, προς τιμήν του Διόνυσου γιόρταζαν τα Οσχοφόρια. Η γιορτή περιλάμβανε αγώνες δρόμου και χορούς από νέους χορευτές που έφεραν σταφύλια και κλαδιά αμπέλου. Το Δεκέμβριο γιόρταζαν τα Διονύσια, γιορτή αφιερωμένη στη γονιμότητα και στη βλάστηση. Κατά τα Διονύσια, τελούνταν και διάφοροι αγώνες. Σε έναν από αυτούς, οι διαγωνιζόμενοι προσπαθούσαν να ισορροπήσουν πάνω σε ένα λαδωμένο ασκί που περιείχε κρασί. Το έπαθλο του νικητή ήταν το ίδιο το ασκί. Μια άλλη λαμπρή γιορτή ήταν τα Ανθεστήρια που άρχιζαν μέσα Φεβρουαρίου. Την πρώτη μέρα της γιορτής, κάθε χωρικός έφερνε το πιθάρι του στο Λίμναιον, το αρχαίο ιερό της Αθήνας. Στη συνέχεια με τη σειρά άνοιγαν τα πιθάρια και δοκίμαζαν το καινούριο κρασί. Αυτή η μέρα που ήταν αφιερωμένη στο άνοιγμα των πιθαριών ονομαζόταν Πυθοίγια. Την ημέρα αυτή ακολουθούσε και μεγάλο γλέντι με μουσική και χορό. Η δεύτερη μέρα λεγόταν Χόες (Χους = μικρό αγγείο). Χαρακτηριστική εκδήλωση της ημέρας αυτής ήταν ένας διαγωνισμός οινοποσίας. Νικητής ήταν όποιος έπινε πιο γρήγορα το περιεχόμενο της χόας. Η ημέρα αυτή ήταν αφιερωμένη στην οινοποσία, το γλέντι και το χορό. Επίσης, γινόταν και η «πομπή του Διονύσου», που περιέφερε το θεό ανεβασμένο το άρμα του. Όσοι συμμετείχαν στην πομπή φορούσαν μάσκες. Η Τρίτη ημέρα λεγόταν Χύτροι γιατί προσέφεραν χύτρους, δηλαδή στολισμένα αγγεία, στο Διόνυσο. Η μέρα ήταν αφιερωμένη στους νεκρούς και στους ετοιμοθάνατους (από Τσακίρης 2003) Η πορεία του κρασιού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα Το κρασί εκτός από τη χρήση του για την τέρψη των ανθρώπων, χρησιμοποιείτο από αρχαιοτάτων χρόνων και ως φαρμακευτική ουσία, στην παραγωγή φαρμάκων, στην πλύση τραυμάτων κλπ. Χρησιμοποιούνταν 6

25 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος επίσης στις σπονδές. Κρασί προσφερόταν και στον πολεμιστή όταν αναχωρούσε για τον πόλεμο (Εικόνα 1.3). α β γ Εικόνα 1.3: Η άμπελος και το κρασί στις παραστάσεις των αρχαίων ελληνικών αγγείων. α) Τιμητική προσφορά κρασιού σε πολεμιστή πριν την αναχώρηση για τη μάχη. β) Η κύλικα του Εξηκία (530 π.χ.) όπου απεικονίζεται το πλοίο με το οποίο ταξιδεύει ο Διόνυσος και στο κατάρτι του οποίου έχει αναπτυχθεί μια κληματαριά. γ) Ο κρατήρας των πολεμιστών, αγγείο Μυκηναϊκών χρόνων, από το μουσείο των Μυκηνών. Figure 1.3: The effect of grapevine and wine in ancient greek vessels. α) Honorary offer of wine in warrior before departure for battle. β) Exikia s kylika (530 b.c.) in which a grapevine has been developed on the boat Dionysos is travelling. γ) Crater of the warriors, vessel of Mycenaean ages, from Mycenae museum. Είχε μάλιστα επινοηθεί από τους Αρχαίους Έλληνες για πρώτη φορά η έννοια της ονομασίας προέλευσης διαφόρων τοπικών οίνων: το Χίο οίνο (τον άριστο των άλλων οίνων), το Μενδήσιο οίνο (τον λευκόν και αυστηρόν), το Θάσειο οίνο (τον ευώδη) κλπ. Στο μουσείο της Θάσου σώζεται ένας νόμος χαραγμένος σε μάρμαρο που χρονολογείται από τον 5ο π.χ. αιώνα και 7

26 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος θεωρείται ο αρχαιότερος αμπελοοινικός νόμος. Αποτελείται από διατάξεις που ρυθμίζουν τα θέματα του τρύγου αλλά και τις πωλήσεις του οίνου. Ορίζεται ότι ο οίνος πωλείται μόνο σε αμφορείς σφραγισμένους από τους ελεγκτές της αγοράς και ότι κανένα πλοίο που μεταφέρει οίνο δεν επιτρέπεται να προσεγγίσει το λιμάνι της Θάσου και τον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο. Η ποινή ήταν η δήμευση του πλοίου. Αυτά ήταν μέτρα για τη διασφάλιση της γνησιότητας του τοπικού οίνου (από Αναγνωστάκης 1995). Κατά την εποχή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας παρατηρείται ύφεση στην αμπελουργία. Εντούτοις, ενώ το εμπόριο του ελληνικού κρασιού παρήκμασε, οι γνώσεις των Ελλήνων αμπελουργών-οινοποιών μέσω των Ρωμαίων άρχισαν να διαδίδονται και να εφαρμόζονται και σε άλλες χώρες. Τα ελληνικά κρασιά ήταν τα πιο φημισμένα και ακριβά λόγω της σπανιότητάς τους. Αναφέρεται ότι ο Καίσαρας για να ευχαριστήσει τους αξιωματούχους της Ρώμης, τους πρόσφερε ελληνικά κρασιά. Η κυριαρχία των Ρωμαίων στο χώρο του κρασιού διήρκησε 2-3 αιώνες περίπου. Η πτώση της Ρώμης οδήγησε στην οπισθοδρόμηση της αμπελουργίας. Σημαντική ήταν η θέση του κρασιού και στη θρησκεία. Πολλοί Χριστιανοί ιερείς φτιάχνουν μόνοι τους λίγο κρασί για τις ανάγκες των θρησκευτικών τελετών (από Αναγνωστάκης 1995). Κατά τη βυζαντινή περίοδο η αμπελουργία στο μεγαλύτερο μέρος της πραγματοποιούταν από μοναχούς. Τα ονομαστά βυζαντινά κρασιά προέρχονταν κυρίως από τα νησιά της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Αργότερα, οι αμπελώνες άρχισαν να περνάνε στην ιδιοκτησία της εκκλησίας, η οποία λόγω του μεγάλου πλούτου που διέθετε, μπορούσε να κατασκευάζει σύγχρονα οινοποιεία και να βελτιώνει συνεχώς την ποιότητα του κρασιού. Την εποχή εκείνη ιδρύθηκαν ειδικά καταστήματα πώλησης οίνου, τα λεγόμενα οινοπωλεία ή ταβερνεία ή κρασοπουλειά ή καπηλιά. Κατά την τουρκοκρατία αντίθετα με το αναμενόμενο, η αμπελουργία δεν περιορίστηκε, καθώς ήταν μια σοβαρή πηγή φόρων. Μάλιστα οι φόροι ήταν διαφορετικοί σε κάθε περιοχή και εξαρτώνταν από το πόσο προσιτή ήταν αυτή στο στρατό. Προς το τέλος τη οθωμανικής κυριαρχίας η κατάσταση ήταν αφόρητη, γιατί σε πολλές των περιπτώσεων ο τοπικός άρχοντας δεν επέτρεπε στον παραγωγό να μεταφέρει τον τρύγο από το 8

27 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος αμπέλι στο οινοποιείο αν δεν είχε εξοφλήσει τα χρέη του. Το χειρότερο όμως ήταν η καταστροφή που προξένησαν κατά την υποχώρησή τους οι Τούρκοι, ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο ( ), ο Δράμαλης (1822) και ο Κιουταχής (1825) στη Στερεά Ελλάδα (από Τσακίρης 2003). Στη νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα η παραγωγή και εξαγωγή της κορινθιακής σταφίδας, που γινόταν αποκλειστικά από τη χώρα μας, είχε πρωταγωνιστικό ρόλο για τη γεωργική οικονομία, αφού ήταν το κύριο προϊόν εξαγωγών που εξασφάλιζε το συνάλλαγμα για την εισαγωγή σιτηρών. Κατά το 1916 η αμπελοκαλλιέργεια, που αυξανόταν ραγδαία, έφτασε τα στρέμματα, έκταση που ουδέποτε υπερέβη. Όμως, μετά το 1920 οι εκτάσεις αυτές μειώνονται σημαντικά εξαιτίας των καταστροφών από τη φυλλοξήρα, που πρώτη φορά καταγράφηκε το 1898 στην Πυλαία Θεσσαλονίκης και εκμηδένισε τους αμπελώνες της Μακεδονίας (από Αναγνωστάκης 1995). Κατά την τελευταία δεκαετία του μεσοπολέμου, η αμπελοκαλλιέργεια σημειώνει και πάλι αύξηση λόγω της εμφάνισης μιας νέας ποικιλίας, της σουλτανίνας. Τότε άρχισαν να δημιουργούνται και να ξεχωρίζουν κάποια αμπελουργικά διαμερίσματα, αυτό της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου, που συνεχίζουν ακόμη και σήμερα να είναι από τα σημαντικότερα οινοπαραγωγά διαμερίσματα της χώρας μας. Αργότερα η αυξημένη ζήτηση φθηνού χύμα κρασιού μείωσε τόσο την ποιότητά του που προκαλούσε αποστροφή. Χαρακτηριστική είναι η έκθεση του Ρέπουλη (συνεργάτη του Ελευθερίου Βενιζέλου) που καταλήγει: «Οίνοι Ελληνικοί δεν υπάρχουσι, ύλην δε μόνον οίνου επώλει η Ελλάς, αναγκαία εις την Ευρωπαϊκήν Οινοποιίαν» (από Τσακίρης 2003). Από τότε η κατάσταση βελτιώθηκε, καθώς το 1969 δημιουργήθηκε νομοθεσία που απέβλεπε στη δημιουργία ενός εθνικού πλαισίου για την έγκριση των κατάλληλων κρασιών, που θα χαρακτηρίζονται πλέον από το γεωγραφικό όνομα της τοποθεσίας παραγωγής τους, είτε ως «ονομασία προελεύσεως ελεγχόμενη» είτε ως «ονομασία προελεύσεως ανωτέρας ποιότητας». Η ποιότητα μπορεί να μην είναι ακόμη αντιπροσωπευτική των καλύτερων δυνατοτήτων της τοποθεσίας, οι προσπάθειες όμως συνεχίζονται. Από το 1980 και μετά αρκετά από τα ελληνικά κρασιά που παρουσιάζονται 9

28 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος σε διεθνείς διοργανώσεις κατακτούν σημαντικές διακρίσεις και κάνουν δυναμική εμφάνιση στις αγορές του εξωτερικού. Η Ελλάδα τελικά ξανακερδίζει τη φήμη που είχαν αποκτήσει τα κρασιά της ήδη από την αρχαιότητα (από Τσακίρης 2003) Οι δρόμοι του κρασιού της Μακεδονίας Στο πλαίσιο της διατήρησης και της ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς που σχετίζεται με την επίδραση του κρασιού στην καθημερινότητα, αναπτύχθηκε μία ειδική μορφή αγροτουρισμού, αυτή των Δρόμων του Κρασιού (routes du vin). Πρόκειται για μία πρόταση προς τον επισκέπτη να ακολουθήσει μία προκαθορισμένη, επιλεγμένη διαδρομή, η οποία διασχίζει τα πιο γραφικά σημεία μιας αμπελουργικής ζώνης, να επισκεφθεί επιλεγμένες οινοπαραγωγικές μονάδες, να γευτεί τυπικά κρασιά της περιοχής σε συνδυασμό με πιάτα της τοπικής γαστρονομίας, να θαυμάσει τους χώρους με φυσικό, αρχαιολογικό ή άλλου είδους πολιτιστικό ενδιαφέρον. Είναι φανερό το ότι ένας Δρόμος Κρασιού είναι ένα πολιτιστικό και τουριστικό προϊόν, το οποίο εκμεταλλεύεται τα πάσης φύσεως «κάλλη» μιας περιοχής ή ενός συνόλου περιοχών για να προσελκύσει επισκέπτες, συντελώντας με αυτόν τον τρόπο σημαντικά στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξή της (Σταθόπουλος 2006, Μπουτάρης 2008). Ο γερμανικός Δρόμος του Κρασιού διασχίζει 40 πόλεις και χωριά, αντιπροσωπεύει μία έκταση στρεμμάτων αμπελώνων και φιλοξενεί κάθε χρόνο περισσότερους από επισκέπτες που σημειώνουν τουλάχιστον 2 εκ. διανυκτερεύσεις. Άλλοι τουλάχιστον 5 εκ. επισκέπτες έρχονται μόνο για μία ημέρα. Στη Γαλλία όλες οι μεγάλες οινοπαραγωγικές περιοχές διαθέτουν τουλάχιστον μία σηματοδότηση που τους προβάλλει ποικιλοτρόπως. Οι περισσότερο οργανωμένοι Routes du Vin αναπτύχθηκαν στις περιοχές της Καμπανίας, της Αλσατίας, της Jura και της Languedoc- Roussillon. Στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, το Λουξεμβούργο και την Αυστρία έχει αναπτυχθεί περισσότερο ή λιγότερο ο «αμπελουργικός - οινικός τουρισμός». Στην Καλιφόρνια, τον Καναδά, την Νοτιοαφρικανική Ενωση και την Αυστραλία, απαντάται μία νέα έκφραση τουρισμού, που 10

29 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος ικανοποιεί την όποια ανάγκη του ταξιδιώτη για εκπαίδευση μετατρέποντάς τον σε οινόφιλο. Το Νοέμβριο του 1993, 15 οινοπαραγωγοί του βορειοελλαδικού χώρου ίδρυσαν την Ενωση Οινοπαραγωγών του Αμπελώνα της Μακεδονίας (ΕΝΟΑΜ) με το διακριτικό τίτλο «δρόμοι του κρασιού της Μακεδονίας» (Εικόνα 1.6). Με βάση την ελληνική ιστορία της αμπελουργίας, "Αμπελώνας της Μακεδονίας" ονομάζεται ο ευρύτερος γεωγραφικός χώρος της Βόρειας Ελλάδας που συμπεριλαμβάνει εκτός από το ομώνυμο διοικητικό διαμέρισμα και την οινοποιητική περιοχή της Ραψάνης, καθώς και την περιοχή των νομών Ξάνθης και Ροδόπης (Σταθόπουλος 2006, Μπουτάρης 2008). Πρόκειται για μία αστική μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα εταιρία με μέλη τις παρακάτω οινοπαραγωγές εταιρίες: Αϊδαρίνης Χρίστος Οινοποιία Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμυνταίου Κτήμα Γεροβασιλείου Οινοποιεία Δαλαμάρα Κτήμα Κατσαρού Σ Κεχρή & Σία Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη Θ Λίγας Ε.Π.Ε. Ι Μαυρομμάτης Α Μπαμπατζίμ Ι Μπουτάρης & Υιός Οινοποιητική Τουριστική Γεωργική Εξαγωγική (Πόρτο Καρράς) Ε Τσάνταλης Αφοί Ι Χρυσοχόου. 11

30 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Εικόνα 1.6: Χάρτης με τους Δρόμους του Κρασιού της Μακεδονίας. Figure 1.6: Map of The Roads of Wine of Macedonia. Η λειτουργία και η επιτυχία των Δρόμων του Κρασιού στηρίζεται σε μία σειρά παραμέτρων φυσικών, ανθρώπινων και τεχνικών. Στην ύπαρξη της διαδρομής μέσα σε μία αγροτική - αμπελουργική ζώνη. Κατά μήκος της βρίσκονται αμπελώνες, οινοποιεία, αμπελουργικά χωριά και γειτονιές, τυπικά της περιοχής. Στην προσφορά κρασιών τυπικών του τόπου, διαθέσιμων για οινογευστική και πώληση τουλάχιστον κατά τη διάρκεια μιας καθορισμένης και ανακοινωμένης περιόδου. Στην ύπαρξη ξενοδοχείων, ξενώνων ή δωματίων στην περιοχή του Δρόμου του Κρασιού, τα οποία να προσφέρουν ποιοτικές υπηρεσίες. Στην πρόταση πιάτων της τοπικής γαστρονομίας σε συνδυασμό με τα τοπικά κρασιά στα εστιατόρια του Δρόμου του Κρασιού. Στην ύπαρξη ενός συστήματος υποδοχής, πληροφόρησης και εξυπηρέτησης των επισκεπτών με ενιαία αντίληψη και νοοτροπία. Είναι φανερό ότι η δημιουργία ενός Δρόμου του Κρασιού έχει ποικίλες επιδράσεις. Αρχικά ανθρωπιστικές, αφού ενώνονται όλοι όσοι εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα με το κρασί. Σημαντική είναι και η πολιτιστική συνεισφορά, αφού υποστηρίζονται οι πολιτιστικές εκδηλώσεις και οι δημιουργίες τοπικού χαρακτήρα με την προβολή τους από τα έντυπα και τις ενέργειες προώθησης των περιοχών στους τουριστικούς πράκτορες. Ο Δρόμος του Κρασιού τονώνει την τουριστική προσφορά, καθώς αναπτύσσει τη ζήτηση για την εν 12

31 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος λόγω περιοχή την οποία αναβαθμίζει ποικιλοτρόπως. Κυρίως όμως ενισχύεται η τοπική οικονομία, αφού ένας Δρόμος του Κρασιού φέρνει τον επισκέπτη στον αμπελώνα και το οινοποιείο (Σταθόπουλος 2006, Μπουτάρης 2008) Η καλλιέργεια της αμπέλου Η άμπελος μπορεί να καλλιεργηθεί σε ποικιλία εδαφικών συνθηκών κυρίως λόγω της ύπαρξης των διαφόρων υποκειμένων. Βαθιά, καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη με ελαφριά μηχανική σύσταση είναι τα καλύτερα. Αντίθετα, εδάφη με υψηλή λίπανση είναι ακατάλληλα για παραγωγή υψηλής ποιότητας. Η άρδευση μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την ποιότητα του σταφυλιού και κάποιες φορές είναι απαγορευτική για τα οινοφόρα πρέμνα και απαραίτητη για τα φυτά που παράγουν επιτραπέζια σταφύλια και σταφίδες (από Winkler et al. 1974, από Weaver 1976). Τα φυτά του είδους V. vinifera χρειάζονται μεσογειακά κλίματα για την ανάπτυξή τους, που συνθέτονται από ζεστά άνυδρα καλοκαίρια, χαμηλά ποσοστά υγρασίας και ήπιους χειμώνες. Το κρύο αποτελεί τον κυριότερο περιορισμό για την ανάπτυξη. Το χρονικό διάστημα από την άνθηση μέχρι την ωρίμανση κυμαίνεται μεταξύ 150 έως 200 ημέρες και ποικίλει ανάλογα με το είδος, την ποικιλία και το κλίμα. Η ανάπτυξη επηρεάζεται εξίσου και από τις θερμοκρασίες που επικρατούν το καλοκαίρι. Γενικά, οι μεγάλες περίοδοι ανάπτυξης σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες απαιτούνται για τις ερυθρές παρά για τις λευκές ποικιλίες (από Winkler et al. 1974, από Weaver 1976). Η υγρασία αποτελεί έναν σημαντικό περιοριστικό παράγοντα στις αμπελοκαλλιέργειες εξαιτίας της ευαισθησίας που παρουσιάζουν τα φυτά στις διάφορες ασθένειες. Τα φυτά του είδους V. vinifera δεν παρουσιάζουν ανοχή στην υψηλή υγρασία και στη βροχή κατά τη συγκομιδή. Η ποιότητα των καρπών μειώνεται, οι ράγες μπορούν να διαρρηχθούν και να αναπτυχθούν ασθένειες μυκητολογικής αιτιολογίας (από Winkler et al. 1974, από Weaver 1976). Η πιο κοινή πρακτική για τον πολλαπλασιασμό της αμπέλου είναι ο επιτραπέζιος εμβολιασμός, ωστόσο χρησιμοποιούνται και ριζοβολημένα 13

32 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος μοσχεύματα, ο Τ-ενοφθαλμισμός και η ιστοκαλλιέργεια. Τα βασικά στάδια της μεθόδου είναι τα ακόλουθα: 1. Υποκείμενα και εμβόλια που βρίσκονται σε λήθαργο συλλέγονται στο τέλος του χειμώνα ή στην αρχή της άνοιξης και αποθηκεύονται στο ψυγείο για 1-2 μήνες. Το υλικό κόβεται με τέτοιο τρόπο ώστε να ταιριάζουν οι επιφάνειες εμβολίου-υποκειμένου. Όλοι οι οφθαλμοί του υποκειμένου αφαιρούνται. 2. Ο εμβολιασμός πραγματοποιείται συνήθως μηχανικά. Στη συνέχεια η επιφάνεια επαφής κηρώνεται με υγρή παραφίνη. 3. Τα φυτά υποβάλλονται σε συνθήκες ριζοβολίας για 3-4 εβδομάδες σε ειδικούς θαλάμους. Γύρω από την περιοχή του υποκειμένου τοποθετείται τύρφη. 4. Ακολουθεί η φύτευση των φυτών αρχικά σε θερμοκήπιο και στη συνέχεια στο φυτώριο (από Winkler et al. 1974, από Weaver 1976, από Shoemaker 1978). Το είδος Vitis vinifera μπορούσε να αναπαραχθεί ικανοποιητικά χρησιμοποιώντας τις δικές του ρίζες (αυτόρριζο), μέχρι περίπου το 1870 όταν η φυλλοξήρα (Dactylosphaera vitifolii, Ομόπτερα) εισήχθη στην Ευρώπη από τη Βόρεια Αμερική και προκάλεσε την πιο σημαντική σχετιζόμενη με έντομα καταστροφή στις καλλιέργειες. Οι προνύμφες της φυλλοξήρας μετά την εκκόλαψη κατευθύνονται προς το έδαφος όπου καταστρέφουν το ριζικό σύστημα. Στη συνέχεια το έντομο με τα φτερά του κατευθύνεται σε άλλα πρέμνα και έτσι η διασπορά είναι ταχεία και δύσκολο να ελεγχθεί. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος υβρίδια κλώνων από τα είδη V. riparia (Riparia Gloire), V. rupestris (Rupestris St. George) και V. berlandieri με άλλα αμερικανικά είδη αμπέλου, ανθεκτικά στη φυλλοξήρα, εισήχθηκαν στην Ευρώπη και χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα (από Ponracz 1985, από Howell 1987) Ελληνικές ποικιλίες αμπέλου Μέχρι το 2003 η καλλιεργούμενη έκταση αμπέλου στην Ελλάδα ανερχόταν σε περίπου στρέμματα, που αντιπροσωπεύει το 5% των 14

33 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος καλλιεργούμενων εκτάσεων. Από αυτά γύρω στα καλλιεργούνται με οινοποιήσιμες ποικιλίες, με επιτραπέζιες και με σταφύλια για παραγωγή σταφίδας. Συνολικά παράγονται τόνοι κρασιού κάθε χρόνο, από τα οποία το 55% είναι λευκά, το 40% ερυθρά και το 5% ροζέ. Η ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση είναι περίπου 35 λίτρα. Από τη συνολική παραγωγή το 30% προορίζεται για αυτοκατανάλωση, το 30% οινοποιείται από ιδιόκτητα οινοποιεία και το 40% από συνεταιριστικά. Επομένως, συμπεραίνεται ότι οι οινοποιήσιμες ποικιλίες κατέχουν τον κύριο ρόλο στην αμπελοκαλλιέργεια. Υπάρχει μεγάλη πληθώρα τέτοιων γηγενών ποικιλιών στον ελληνικό αμπελώνα, με κάποιες από αυτές να είναι ευρέως γνωστές, ενώ κάποιες άλλες όχι (Πίνακας 1.1) (από Τσακίρης 2003, από Σπινθιροπούλου 2000). Πίνακας 1.1: Οι κυριότερες γηγενείς οινοποιήσιμες ποικιλίες αμπέλου (από Σπινθηροπούλου 2000). Table 1.1: The most important greek grapevine varieties (after Spinthiropoulou 2000). Ποικιλία Τόπος καλλιέργειας Τύπος ποικιλίας Αγιωργίτικο Ευρύτερη περιοχή Νεμέας Ερυθρή Αηδάνι λευκό Κυκλάδες, Πάρος, Νάξος, Σαντορίνη Λευκή Αθήρι λευκό Κεντρικό, νότιο Αιγαίο Λευκή Ακομικάντο Ηράκλειο, Χανιά Ερυθρή Ασύρτικο Κυκλάδες, Σαντορίνη Λευκή Βάφτρα Κυκλάδες Ερυθρή Βερτζαμί μαύρο Λευκάδα, Πρέβεζα, Αγρίνιο, Πάτρα Ερυθρή Βηλάνα Κρήτη Λευκή Διμηνίτης Ρόδος, Κως Ερυθρή Ζουμιάτικο Μακεδονία, Θράκη Λευκή Θραψαθήρι Κυκλάδες, Κρήτη, Δωδεκάνησα Λευκή Κοτσιφάλι Κρήτη, Ηράκλειο Ερυθρή Κρασάτο Θεσσαλία, Ραψάνη Ερυθρή Λαγόρθι Αχαΐα, Αρκαδία, Λευκάδα, Ζάκυνθος, Κέρκυρα Λευκή Λημνιό Λήμνος, Μακεδονία, Θεσσαλία Ερυθρή Λιάτικο Κρήτη, Κυκλάδες, Κεφαλονιά Ερυθρή Μαλαγουζιά Μακεδονία, Στ. Ελλάδα, Πελοπόννησος Λευκή Μανδηλαριά Κυκλάδες, Ρόδος, Κρήτη Λευκή 15

34 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Μαυροδάφνη Αχαΐα, Ηλεία, Κεφαλονιά, Λευκάδα, Ερυθρή Μαγνησία Μαύρο Μεσενικόλα Καρδίτσα Ερυθρή Μονεμβασιά Κυκλάδες, Εύβοια Λευκή Μοσχάτο Αλεξάνδρειας Μοσχάτο λευκό Λήμνος, Ιόνιο, Θεσσαλία, Μακεδονία, Ρόδος Πελοπόννησος, Ρόδος, Κρήτη, Θεσσαλία, Μακεδονία, Ιόνιο Λευκή Λευκή Μπατίκι Τύρναβος, Β. Εύβοια, Μακεδονία, Θράκη Λευκή Νεγκόσα Γουμένισσα, Νάουσα Ερυθρή Ντεμπίνα Ήπειρος Λευκή Ξινόμαυρο Νάουσα, Ραψάνη, Αμύνταιο, Βελβεντό Ερυθρή Παμίδι Μακεδονία, Θράκη Ροζέ Ρεφόσκο Πελοπόννησος Ερυθρή Ροδίτης Σε όλη την Ελλάδα Ροζέ Ρομπόλα Ιόνιο, Πρέβεζα, Αρκαδία Λευκή Ρωμέικο Χανιά, Ρέθυμνο, Κυκλάδες Ερυθρή Σαββατιανό Αττική, Εύβοια, Βοιωτία Λευκή Σέφκα Μακεδονία, Θράκη Ερυθρή Σιδερίτης Πελοπόννησος, Αττική, Εύβοια Ερυθρή Σταυρωτό Ν.Λαρίσης, Ν. Κοζάνης, Ν. Μαγνησίας Ερυθρή Φιλέρι Πελοπόννησος, Ιόνιο Λευκή Φωκιανό μαύρο Δωδεκάνησα, Θράκη, Μακεδονία, Κυκλάδες Ερυθρή Αγιωργίτικο Το Αγιωργίτικο ή Μαύρο Νεμέας ή Μαυρούδι Νεμέας (Εικόνα 1.7) είναι μία από τις πιο εκλεκτές ερυθρές ελληνικές ποικιλίες, η οποία καλλιεργείται στο νομό Κορινθίας, στη ζώνη της Νεμέας (παλαιότερη ονομασία Αγ. Γεώργιος) και σποραδικά στους νομούς Αργολίδας, Αρκαδίας και Αττικής, καταλαμβάνοντας μια έκταση που ξεπερνά τα στρέμματα. Από το χρώμα του κρασιού η ποικιλία ονομάζεται και «αίμα του Ηρακλή» ή «αίμα του λιονταριού». Το φυτό είναι μέτριας ζωηρότητας και ευρωστίας, γόνιμο, πολύ παραγωγικό, αλλά πολύ ευαίσθητο στο ωίδιο και στις ιώσεις, μέτρια στον περονόσπορο, την ξηρασία και την έλλειψη καλίου. Παρουσιάζει καλή συγγένεια με τα περισσότερα υποκείμενα που έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν και με αυτά που χρησιμοποιούνται πλέον στην Ελλάδα. 16

35 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Διαμορφώνεται σε κύπελλο και γραμμικό αμφίπλευρο κορδόνι (Royat) και δέχεται κλάδεμα κοντό στους 1-2 οφθαλμούς. Συμπεριφέρεται καλύτερα σε σχετικά πυκνές φυτεύσεις ( φυτά/στρέμμα) και δίνει καλύτερης ποιότητας προϊόντα σε εδάφη μέσης μηχανικής σύστασης, καλής γονιμότητας και στράγγισης και σε περιοχές με υψόμετρο που να εξασφαλίζει την αργή και σωστή ωρίμανση του σταφυλιού. Η ποιότητα του παραγόμενου σταφυλιού, άρα και κρασιού, υποβαθμίζεται με την αύξηση των στρεμματικών αποδόσεων Εικόνα 1.7: Ο καρπός της λόγω κλαδέματος, λιπάνσεων, ποικιλίας αμπέλου Αγιωργίτικο. αρδεύσεων, όπως και με την Figure 1.7: The fruit of the grapevine cultivar Agiorgitiko. εφαρμογή καλλιεργητικών τεχνικών και φροντίδων που επιδρούν αρνητικά στο μικροκλίμα των φύλλων και των σταφυλιών, όπως πολύ κοντό κορυφολόγημα, δέσιμο των κληματίδων στην κορυφή του κυπέλλου κλπ (από Λαναρίδης και συν. 1998). Αρχίζει τη βλάστηση στο τέλος Μαρτίου και ωριμάζει μετά τις 20 Σεπτέμβρη. Κάθε καρποφόρα κληματίδα φέρει 1-2 μέτρια σταφύλια, που ξεπερνούν τα 400 g, κυλινρο-κωνικά, συχνά πτερυγωτά, πυκνόραγα, που κόβονται δύσκολα. Οι ράγες είναι σφαιρικές, μέσου μεγέθους, με φλοιό παχύ, κυανομέλανου χρωματισμού και σάρκα άχρωμη, εύχυμη, μαλακή γλυκιά, ελαφρά υπόξινη, με 2-3 μέτρια γίγαρτα. Οι ράγες αντιπροσωπεύουν το 95,57% του βάρους του σταφυλιού ενώ οι φλοιοί και τα γίγαρτα το 9,2% του βάρους των ραγών (από Βλάχος 1986). Το Αγιωργίτικο, ως πολυδύναμη ποικιλία, μπορεί να δώσει διαφορετικούς τύπους προϊόντων, ανάλογα με το υψόμετρο στο οποίο καλλιεργείται (από Κουράκου-Δραγώνα 1998). Σε περιοχές μικρού υψομέτρου (< 250 m) μπορεί να δώσει αξιόλογα γλυκά κρασιά, σε περιοχές μέτριου υψομέτρου ( m) μπορεί να δώσει κρασιά υψηλόβαθμα, καλής οξύτητας, πλούσια σε χρώμα, με καλές ταννίνες, και σε περιοχές 17

36 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος μεγάλου υψομέτρου ( m) μπορεί να δώσει θαυμάσια ξηρά ροζέ κρασιά. Από αυτή την ποικιλία παράγονται τα ξηρά, ημίγλυκα και γλυκά ερυθρά κρασιά Ονομασίας Προέλευσης Ανώτερης Ποιότητας «Νεμέα», αρκετοί Τοπικοί Οίνοι (Πελοποννησιακός, Πλαγιές Ορεινής Κορινθίας κλπ) καθώς επίσης και πολλά κοινά επιτραπέζια κρασιά (από Σπινθιροπούλου 2000, από Τσακίρης 2003) Μαλαγουζιά Λευκή ποικιλία που κατάγεται από την Αιτωλοακαρνανία, η οποία καλλιεργείται στη Μακεδονία (Χαλκιδική, Θεσσαλονίκη) και διάσπαρτα στη Στερεά Ελλάδα (Αιτωλοακαρνανία, Φθιώτιδα, Αττική) και στην Πελοπόννησο (Εικόνα 1.8) (από Σπινθιροπούλου). Το φυτό είναι ζωηρό, εύρωστο, παραγωγικό, ευαίσθητο στο βοτρύτη και το ωίδιο και ανθεκτικό στην ξηρασία. Παρουσιάζει καλή συγγένεια με τα περισσότερα υποκείμενα που χρησιμοποιούνται. Διαμορφώνεται σε κύπελλο και σε γραμμικό αμφίπλευρο κορδόνι (Royat) και δέχεται κλάδεμα κοντό στους 2-3 οφθαλμούς. Εικόνα 1.8: Η ποικιλία αμπέλου Μαλαγουζιά. Figure 1.8: The grapevine cultivar Μαλαγουζια. Αρχίζει τη βλάστηση στα μέσα Μαρτίου και ωριμάζει στα τέλη Αυγούστου. Κάθε καρποφόρα κληματίδα φέρει 1-2 σταφύλια που κόβονται εύκολα, είναι μεγάλα και ξεπερνούν τα 350 g, είναι κωνικοκυλινδρικά και πυκνόρραγα. Οι ράγες είναι μεγάλες, σφαιροειδείς, με φλοιό λεπτό ως μέτριου πάχους, κιτρινόχρυσου χρωματισμού και σάρκα μαλακή, εύχυμη, γλυκιά, ελαφριά μοσχάτης γεύσης, με 2-3 γίγαρτα. Απαντάται και η παραλλαγή ψιλόρραγη Μαλαγουζιά, η οποία δίνει πιο αρωματικό κρασί. 18

37 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Η άμπελος Η Μαλαγουζιά δίνει κρασιά υψηλόβαθμα, μέτριας οξύτητας, αρωματικά. Συμμετέχει στην παραγωγή ορισμένων Τοπικών Οινών (Επανωμής, Σιθωνίας) (βλέπε Σπινθιροπούλου 2000). Το κρασί της ποικιλίας κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στο διεθνή διαγωνισμό οίνου Challenge International du vin 2007 (http://www.globalwinespirits.com) που πραγματοποιείται στη Γαλλία (από Σπινθιροπούλου 2000) Ξινόμαυρο Το Ξινόμαυρο (Εικόνα 1.9) είναι ευγενέστερη ερυθρή ποικιλία του βορειοελλαδιτικού χώρου, καλλιεργούμενη κυρίως στη Νάουσα, το Αμύνταιο, τη Γουμένισσα, τη Ραψάνη, το Τρίκωμο, τη Σιάτιστα, το Βελβεντό και σε μικρότερη έκταση στο Άγιο Όρος, την Όσσα, τα Ιωάννινα, τη Μαγνησία, την Καστοριά και τα Τρίκαλα. Η συνολικά καλλιεργούμενη έκταση που καταλαμβάνει το Ξινόμαυρο ξεπερνά τα στρέμματα. Εμφανίζει μεγάλη παραλλακτικότητα που εντείνεται από τις διαφορετικές εδαφοκλιματικές συνθήκες καλλιέργειας. Οι διαφορές που παρατηρούνται στους διάφορους κλώνους σχετίζονται με το σχήμα και το μέγεθος του σταφυλιού, την πυκνότητά του, το μέγεθος και το χρωματισμό των ραγών, αλλά και τα χαρακτηριστικά του κρασιού και κυρίως το άρωμα και το χρώμα. Το φυτό είναι ζωηρό, εύρωστο, γόνιμο, παραγωγικό, ευαίσθητο στο ωίδιο, το βοτρύτη, το μολυσματικό εκφυλισμό και πολύ ευαίσθητο στην ξηρασία. Ορισμένες χρονιές εμφανίζει φυλλοξηρικές κηλίδες στα φύλλα. Εικόνα 1.9: Η ποικιλία αμπέλου Ξινόμαυρο. Παρουσιάζει καλή συγγένεια Figure 1.9: The grapevine cultivar Xinomavro. με τα περισσότερα από τα υποκείμενα. Διαμορφώνεται σε κύπελλο αλλά δίνει καλύτερης ποιότητας σταφύλια όταν διαμορφώνεται σε γραμμικό αμφίπλευρο κορδόνι (Royat) και 19

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 11:11 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 18:07

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 11:11 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 18:07 Τα χαρακτηριστικά από τα οποία διακρίνεται ένα κρασί εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Κατά κύριο λόγο όμως οφείλονται στην (ή στις) ποικιλία σταφυλιών από την οποία προέρχεται, στην περιοχή και τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα

Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΑΜΠΕΛΟΥ Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα Εισβολή της φυλλοξήρας στην Ευρώπη από την Αμερική το 1864. Φυλλοξήρα ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Ιστορικό Η Οινοποιία Δαρεμά αποτελεί τη φυσική συνέχεια μιας οικογενειακής παράδοσης γενεών στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας Αττικής που ξεκινά πριν από πολλές δεκαετίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2003 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

The art of nature Σεµινάριο Σεµινάριο Η τέχνη της αµπελουργίας και της οινοποίησης Ταξίδι στους αµπελώνες και τα κρασιά της Ελλάδας και του κόσµου Το σεµινάριο αποτελείται από 16 µαθήµατα για την αµπελουργία-οινολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ Σπορά τον Απρίλιο σε βάθος 2-3 cm και σε απόσταση 15 cm Μικρή βλαστική ικανότητα σπόρων (περίπου 3-4 έτη) Αδύνατη η πιστή αναπαραγωγή των ποικιλιών Καθυστέρηση εισόδου πρέμνων σε

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους.

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους. «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Κα Χ. ΣΠΙΝΘΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΠΟΝΟΣ - ΕΙΔΙΚΟΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ Κυρίες και κύριοι, Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους. Από την

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών ΕΡΕΥΝΑ - ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή ερυθρών οίνων Δρ Παντελής Ζαμανίδης, Αναπληρωτής Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Ποικιλιακός προσανατολισμός αμπελώνων Πελοποννήσου»

«Ποικιλιακός προσανατολισμός αμπελώνων Πελοποννήσου» «Ποικιλιακός προσανατολισμός αμπελώνων Πελοποννήσου» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Δρ. Παν. Λαναρίδης Αναπληρωτής Ερευνητής Δ/ντής Ινστιτούτου Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Στην ποικιλιακή αναδιάρθρωση του ελληνικού αμπελώνα που θα γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή λευκών οίνων Δρ Ζαμανίδης Παντελής, Αναπληρωτής Ερευνητής, Honorary professor

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2004 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 3ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ

ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 3ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ Το αμπέλι ή κλήμα ανήκει στην οικογένεια των Αμπελοειδών με πολλές ποικιλίες που καλλιεργούνται στις εύκρατες περιοχές της γης Το αμπέλι και η οικογένειά του ήταν γνωστά από την παλαιολιθική

Διαβάστε περισσότερα

Οινοτουρισµός στους ρόµους του Κρασιού της βορείου Ελλάδος

Οινοτουρισµός στους ρόµους του Κρασιού της βορείου Ελλάδος Οινοτουρισµός στους ρόµους του Κρασιού της βορείου Ελλάδος Γιάννης Αλµπάνης Χηµικός Μηχανικός ιευθυντής Οίνοι Βορείου Ελλάδος Καβάλα, 29 Μαΐου 2012 Ένωση Οινοπαραγωγών του Αµπελώνα της Βορείου Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ. «Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Η Κρήτη αποτελούσε πάντα ένα από τα μεγάλα κέντρα αμπελοκαλλιέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένοι Κλώνοι ΞΙΝΟΜΑΥΡΟΥ Προκλήσεις & Δυναμική. Konstantinos BAKASIETAS vnb@bakasietas.gr

Πιστοποιημένοι Κλώνοι ΞΙΝΟΜΑΥΡΟΥ Προκλήσεις & Δυναμική. Konstantinos BAKASIETAS vnb@bakasietas.gr Πιστοποιημένοι Κλώνοι ΞΙΝΟΜΑΥΡΟΥ Προκλήσεις & Δυναμική Konstantinos BAKASIETAS vnb@bakasietas.gr Προκλήσεις στο Ξινόμαυρο Τι σημαίνει : Πιστοποιημένοι Κλώνοι για μια Ποικιλία Αναφερόμαστε στο φυτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ»

«Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ» «Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ: Δρ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΙΜΑΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ - ΟΙΝΟΛΟΓΟΣ Η Ήπειρος υπήρξε από παλιά μεγάλη αμπελουργική ζώνη σε έκτασή που δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Σ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΚΕΟΣΟΕ ΕΔΡΕΣ ΤΟΥΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 49. Θέμα: «ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΕΡΝΑΜΕ ΕΛΛΑΔΑ» Κύριε Πρόεδρε, Κύριε Διευθυντά,

Π Ρ Ο Σ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΚΕΟΣΟΕ ΕΔΡΕΣ ΤΟΥΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 49. Θέμα: «ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΕΡΝΑΜΕ ΕΛΛΑΔΑ» Κύριε Πρόεδρε, Κύριε Διευθυντά, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr Αριθμ. πρωτ. 186/694 Αθήνα, 17 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 14791 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1086 11 Ιουνίου 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αναγνώριση Τοπικού Οίνου Κοζάνης.... 1 Αναγνώριση Τοπικού Οίνου Καρδίτσας....

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της ΑιτωλίαςΟινέα. Καθώς έβοσκε τις κατσίκες του, παρατήρησε ότι μια

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΟΣ»

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΟΣ» «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΟΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ : κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΟΙΝΟΛΟΓΟΣ Κυρίες και κύριοι, Κύριοι Πρόεδροι, Πριν ξεκινήσω την παρουσίασή μου, θέλω να συστήσω την εταιρία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011. Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011. Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011 Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011 Η εσοδεία 2011 έχει πολλά ενδιαφέροντα νέα να μας διηγηθεί. Κλιματολογικά υπήρξε μία υπέροχη χρονιά αφού αρκετές βροχοπτώσεις τον χειμώνα

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΡΤΕΜΙΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

«ΑΡΤΕΜΙΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΑΡΤΕΜΙΣ» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΑΔΗΛΩΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 15

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ Το Μοσχοφίλερο πιθανότατα είναι µια απο τις πιο παλιές Ελληνικές ποικιλίες, καθώς σύµφωνα µε ισχυρισµούς

Διαβάστε περισσότερα

File Number: PDO-GR-A1617 Malvasia Χάνδακας-Candia. File Number: PGI-GR-A0861 Άβδηρα. File Number: PGI-GR-A0873 Άγιο Όρος

File Number: PDO-GR-A1617 Malvasia Χάνδακας-Candia. File Number: PGI-GR-A0861 Άβδηρα. File Number: PGI-GR-A0873 Άγιο Όρος Greece File Number: PGI-GR-A0981 Kως File Number: PDO-GR-A1607 Malvasia Πάρος File Number: PDO-GR-A1608 Malvasia Σητείας File Number: PDO-GR-A1617 Malvasia Χάνδακας-Candia File Number: PGI-GR-A0861 Άβδηρα

Διαβάστε περισσότερα

Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος

Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» Λιτόχωρο ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Το αμπέλι στο χρόνο» Υπεύθυνη Προγράμματος: Μακρή Κωνσταντινιά 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

δημητριακών προς σπορά, 68/193/ΕΟΚ' περί εμπορίας υλικών

δημητριακών προς σπορά, 68/193/ΕΟΚ' περί εμπορίας υλικών Ε.Ε. Παρ. 111(1) Αρ. 3988, 6.5.2005 Αριθμός 228 1919 Κ.Δ.Π. 228/2005 Οι περί ΠαραγωγΙ1ς και Εμπορίας Αγενούς Πολλαπλασιαστικού Υλικού της Αμπέλου (Τροποποιητικοί) Κανονισμοί του 2005, οι οποίοι εκδόθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΕΣ 33 101 213 643 280 1.270 ΔΩΜΑΤΙΑ 6.553 9.627 11.087 17.972 4.804 50.043 ΚΛΙΝΕΣ 12.565 18.096 20.716 33.537 9.193 94.107

ΜΟΝΑΔΕΣ 33 101 213 643 280 1.270 ΔΩΜΑΤΙΑ 6.553 9.627 11.087 17.972 4.804 50.043 ΚΛΙΝΕΣ 12.565 18.096 20.716 33.537 9.193 94.107 ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 2005 ΑΘΗΝΑ ΜΟΝΑΔΕΣ 14 33 43 102 64 256 ΔΩΜΑΤΙΑ 3.948 3.989 3.232 3.914 1.396 16.479 ΚΛΙΝΕΣ 7.408 7.304 5.894 7.182 2.648 30.436 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 8 22 9 39 ΔΩΜΑΤΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2006 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Γραφείο Υπουργού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ minoff@culture.gr Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Ειδική Προβολής και Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Ποιότητα Σταφυλιών Στάδια Ανάπτυξης της Ράγας Δυνατότητα Επίτευξης Βέλτιστης Τεχνολογικής Ωριμότητας

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού. Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση

Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού. Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση Αύξηση: από την έκπτυξη των οφθαλμών (θ>10 0 C) μέχρι την ωρίμανση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ NHΣΩΝ ΑΙΓΑΙΟΥ»

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ NHΣΩΝ ΑΙΓΑΙΟΥ» «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ NHΣΩΝ ΑΙΓΑΙΟΥ» «Ο ΑΜΠΕΛΩΝΑΣ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ: Αλέξανδρος Γλυνός Χημικός μηχανικός Οινολόγος ΚΑΙΡ.ΑΕ Τα τελευταία απογραφικά στοιχεία της Διεύθυνσης Γεωργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΕ/ΓΣΕΕ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΙΝΕ/ΓΣΕΕ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Αλεξανδρούπολη 20/03/2013 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΑΝΕΡΓΙΑΣ 2010-2012 Σύνολο ΧΩΡΑ Α. Μ. Θ. Κ. ΜΑΚ ΘΕΣ/ΚΗ Υπ. Κ. Μ Δ. ΜΑΚ Πληθυσμός Εργάσιμης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΙΝΟΥ ΕΘΙΑΓΕ

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΙΝΟΥ ΕΘΙΑΓΕ «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΕΙΡΗΝΗ ΤΖΟΥΡΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΙΝΟΥ ΕΘΙΑΓΕ Στη περιοχή της Στερεάς Ελλάδας, εκτός από κάποιες μικρές σποραδικές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς

Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς Ιωάννης Α. Χατζηχαρίσης και Κωνσταντίνος Α. Καζαντζής ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε., Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας Παρουσιάζονται 5 ποικιλίες βυσσινιάς, οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

14PROC002340258 2014-10-14

14PROC002340258 2014-10-14 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθμός Ασφαλείας: Βαθμός Προτεραιότητας: ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΛΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τρύγου ΚΕΟΣΟΕ 2012: Καλή συγκοµιδή για τον ελληνικό αµπελώνα αλλά µε κακούς οιωνούς στην αγορά

Δελτίο Τρύγου ΚΕΟΣΟΕ 2012: Καλή συγκοµιδή για τον ελληνικό αµπελώνα αλλά µε κακούς οιωνούς στην αγορά Δελτίο Τρύγου ΚΕΟΣΟΕ 2012: Καλή συγκοµιδή για τον ελληνικό αµπελώνα αλλά µε κακούς οιωνούς στην αγορά Η ανθοφορία και ωρίµαση των σταφυλιών κατά τους κρίσιµους µήνες εξελίχθηκε οµαλά φέτος, αν και επιτυχάνθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΚΡΑΣΙΟΥ ΣΤΟΝ Ν. ΔΡΑΜΑΣ

Η ΑΓΟΡΑ ΚΡΑΣΙΟΥ ΣΤΟΝ Ν. ΔΡΑΜΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΚΡΑΣΙΟΥ ΣΤΟΝ Ν. ΔΡΑΜΑΣ ΦΟΙΤΗΤΗΣ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΡΑΚΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΑΤΖΟΥΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

«Νέες Τεχνολογίες Οινοποίησης-Προοπτικές εφαρμογής στις Κυκλάδες» Δρ. Ασπασία Νησιώτου. Δόκιμη Ερευνήτρια Ινστιτούτο Οίνου Αθηνών ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ»

«Νέες Τεχνολογίες Οινοποίησης-Προοπτικές εφαρμογής στις Κυκλάδες» Δρ. Ασπασία Νησιώτου. Δόκιμη Ερευνήτρια Ινστιτούτο Οίνου Αθηνών ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ» «Νέες Τεχνολογίες Οινοποίησης-Προοπτικές εφαρμογής στις Κυκλάδες» Δρ. Ασπασία Νησιώτου Δόκιμη Ερευνήτρια Ινστιτούτο Οίνου Αθηνών ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ» Ο Κυκλαδίτικος Αμπελώνας Ιδιαίτερο & Μοναδικό Οικοσύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ στις 31/12/2014 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ στις 31/12/2014 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ στις // ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑKH ENOTHTA ***** **** *** ** * Γενικό Άθροισμα ΔΡΑΜΑΣ ΕΒΡΟΥ ΘΑΣΟΥ ΚΑΒΑΛΑΣ ΞΑΝΘΗΣ ΡΟΔΟΠΗΣ. Πηγή: Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013. Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια!

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013. Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια! ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013 Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια! Εξαιρετική χρονιά από κάθε άποψη η φετινή. Όλοι οι παράγοντες ήταν στο ραντεβού και μάλιστα από νωρίς αφού η χρονιά υπήρξε η πιο πρώιμη των τελευταίων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2015 ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗ Η ΕΣΟΔΕΙΑ 2015

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2015 ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗ Η ΕΣΟΔΕΙΑ 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2015 ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗ Η ΕΣΟΔΕΙΑ 2015 Πολύ καλή έως εξαιρετική χαρακτηρίζεται η φετινή εσοδεία από τους Έλληνες Οινοποιούς. Αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο αφού το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ & ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΔΙΔΟΝΤΑΙ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ MEDISYSTEM ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ & ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΔΙΔΟΝΤΑΙ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ MEDISYSTEM ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ & ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΔΙΔΟΝΤΑΙ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ MEDISYSTEM ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΚΑΤΩΤΕΡΩ ΔΕΝ ΕΚΔΙΔΟΝΤΑΙ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ MEDISYSTEM ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ Ν. ΑΤΤΙΚΗΣ Αθήνα και προάστια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου

Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου Στα πλαίσια του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού επισκεφτήκαμε την Δευτέρα, 11.01.2010 και Τρίτη, 12.01.2010 το κτήμα Γεροβασιλείου λίγο έξω από την Επανομή.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΜΟΔΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΦΟΡΕΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΘΕΣΕΙΣ ΕΝΩΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ. ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ Στην Ελλάδα άρχισε η

Διαβάστε περισσότερα

1 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) ΚΡΗΤΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ 2 ΔΕ

1 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) ΚΡΗΤΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ 2 ΔΕ Α/Α ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΦΟΡΕΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) ΚΡΗΤΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ «Τα πάντα ρει» Το νέο βρίσκεται σε πάλη με το παλιό (Ηράκλειτος) Η παράδοση ως ηθική κατηγορία, αντίθετη με την παράδοση ως συσσωρευμένη γνώση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΑ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ/ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ. Παπαναστασίου Χρίστος, Γεωπόνος Τμήματος Αμπέλου & Ξ. Κ. του ΥΠΑΑΤ Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΚΟΑ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ/ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ. Παπαναστασίου Χρίστος, Γεωπόνος Τμήματος Αμπέλου & Ξ. Κ. του ΥΠΑΑΤ Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΚΟΑ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ/ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ Παπαναστασίου Χρίστος, Γεωπόνος Τμήματος Αμπέλου & Ξ. Κ. του ΥΠΑΑΤ Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής Ανισορροπία της αμπελοοινικής αγοράς που διαμορφώνει μη βιώσιμη

Διαβάστε περισσότερα

Τα ελληνικά κρασιά χωρίζονται σε 4 κατηγορίες:

Τα ελληνικά κρασιά χωρίζονται σε 4 κατηγορίες: Tα Ελληνικά κρασιά Η Ελλάδα, πέραν του ότι είναι η γενέτειρα του ιονύσου, του θεού του κρασιού, είναι και η γενέτειρα του πρώτου οίνου Ο.Π.Α.Π. στην ιστορία. Αυτά ήταν τα κρασιά από τα νησιά της Χίου και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΙΝΟΓΝΩΣΙΑΣ 16/3/2015. Η οινική ιστορία. Η παγκόσμια παραγωγή οίνου. Έδαφος. Κλίμα. Κλίμα. Έδαφος. Άνθρωπος. Ποικιλία σταφυλιού

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΙΝΟΓΝΩΣΙΑΣ 16/3/2015. Η οινική ιστορία. Η παγκόσμια παραγωγή οίνου. Έδαφος. Κλίμα. Κλίμα. Έδαφος. Άνθρωπος. Ποικιλία σταφυλιού Η οινική ιστορία ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΙΝΟΓΝΩΣΙΑΣ Στεφανακίδης Κωνσταντίνος Καθηγητής Σχολής Αναβύσσου Υπ.Τουρισμού 2014 Στην ευρύτερη περιοχή του νοτίου Καύκασου πριν από 5000 περίπου χρόνια γεννήθηκε η Άμπελος η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΙΚΑ - ΣΕΠΕ - ΟΑΕΔ ΡΟΕΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΙΚΑ - ΣΕΠΕ - ΟΑΕΔ ΡΟΕΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΙΚΑ - ΣΕΠΕ - ΟΑΕΔ ΡΟΕΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 Μονάδα Ανάλυσης & Τεκμηρίωσης, Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης & Πρόνοιας Ομάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΧΩΡΑ. 15 ος Διεθνής Διαγωνισμός Οίνου Θεσσαλονίκης & 1 ος Διεθνής Διαγωνισμός Αποσταγμάτων Θεσσαλονίκης

ΟΝΟΜΑ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΧΩΡΑ. 15 ος Διεθνής Διαγωνισμός Οίνου Θεσσαλονίκης & 1 ος Διεθνής Διαγωνισμός Αποσταγμάτων Θεσσαλονίκης 15 ος Διεθνής Διαγωνισμός Οίνου Θεσσαλονίκης & 1 ος Διεθνής Διαγωνισμός Αποσταγμάτων Θεσσαλονίκης Οι τριήμερες γευστικές δοκιμές του «Διεθνούς Διαγωνισμού Οίνου & Αποσταγμάτων Θεσσαλονίκης» που διοργανώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Α ΑΘΗΝΑΣ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Α ΑΘΗΝΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Α ΑΘΗΝΑΣ ΣΕΚ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Τεχνίτης Αργυροχρυσοχοΐας Τεχνίτης Γραφικών Τεχνών Τεχνίτης Διακοσμητικών Εφαρμογών Τεχνίτης Ηλεκτρονικών συσκευών Τεχνίτης Κοπτικής- Ραπτικής Τεχνίτης Αγιογράφος

Διαβάστε περισσότερα

Τσαούσι: ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ δημιουργια καταλογου γηγενων ποικιλιων Χαρακτηριστικά ποικιλιών 1. αμπέλια

Τσαούσι: ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ δημιουργια καταλογου γηγενων ποικιλιων Χαρακτηριστικά ποικιλιών 1. αμπέλια 1. αμπέλια Τσαούσι: Γηγενής ποικιλία αμπελιού της Κεφαλονιάς και της Ζακύνθου. Πολύ παραγωγικό κλήμα με απόδοση περί τα 1000 κιλά καρπού ανά στρέμμα. Δίνει πολύ καλής ποιότητας καρπό. Ο καρπός είναι άσπρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία Καταγωγή: Κασπία ΚΕΡΑΣΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus avium Prunus mahaleb(µαχαλέπιος κερασιά) Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 25/1/2016

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 25/1/2016 Αθήνα, 26-01-2016 Αρ. Πρωτ.: 8320 Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 25/1/2016 ΑΤΤΙΚΗΣ 1,306 1,549 1,502 0,945 0,686 0,644 ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ 1,361 1,621 1,546 0,993 0,734 0,723 ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ 1,339

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΡΧΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΤΟΜΕΑΡΧΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΜΕΑΡΧΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Β. ΕΛΛΑ Α ΕΒΡΟΣ, ΡΟ ΟΠΗ, ΞΑΝΘΗ ΚΑΤΣΙΑΝΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 6942421641 ΚΑΒΑΛΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΓΙΑΝΝΗΣ 6945104426 ΡΑΜΑ, ΣΕΡΡΕΣ ΟΥΡ ΑΣ ΗΡΑΚΛΗΣ 6945239632 ΚΙΛΚΙΣ, ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ, ΠΕΛΛΑ, ΦΛΩΡΙΝΑ ΚΑΡΑ ΑΜΟΣ ΣΑΒΒΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 31/8/2015

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 31/8/2015 Αθήνα, 01-09-2015 Αρ. Πρωτ.: 88326 Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 31/8/2015 ΑΤΤΙΚΗΣ 1,413 1,667 1,614 1,101 0,647 ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ 1,468 1,717 1,650 1,143 0,000 0,715 ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ 1,455 1,679

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ. Πηγή δεδομένων:

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ. Πηγή δεδομένων: Πηγή δεδομένων: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΕΠΘ 2004, 2005 και 2006 Έργο : ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Πηγή : Διεύθυνση Οργάνωσης και Διεξαγωγής Εξετάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΙΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ, ΠΑΘΕ ΚΑΙ ΙΟΝΙΑ Ο ΟΣ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΙΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ, ΠΑΘΕ ΚΑΙ ΙΟΝΙΑ Ο ΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΙΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ, ΠΑΘΕ ΚΑΙ ΙΟΝΙΑ Ο ΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Στα πλαίσια πρακτικής άσκησης στο Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΘΜΙΔΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΕΝΑ

ΒΑΘΜΙΔΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΕΝΑ ΒΑΘΜΙΔΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΕΝΑ Α Αθήνας (Π.Ε.) ΑΓΩΓΗΣ 2 Α Αθήνας (Π.Ε.) ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ -17 Α Αθήνας (Π.Ε.) ΔΑΣΚΑΛΟΙ -32 Β Αθήνας (Π.Ε.) ΑΓΩΓΗΣ 5 Β Αθήνας (Π.Ε.) ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ -22 Β Αθήνας (Π.Ε.) ΔΑΣΚΑΛΟΙ -16

Διαβάστε περισσότερα

Α Α:7Φ ΠΝ-69Η. Αθήνα, 01 Αυγούστου 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Α Α:7Φ ΠΝ-69Η. Αθήνα, 01 Αυγούστου 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΩΝ Τ.Α. Ταχ. /νση: Σταδίου 27 Ταχ. Κωδ.: 10183 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ ΖΙΟΥΖΙΑ ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ

ΜΑΡΙΑ ΖΙΟΥΖΙΑ ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΖΙΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Το κρασί και η παραγωγή του. Από το σταφύλι στο τραπέζι μας ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΑΡΙΑ ΖΙΟΥΖΙΑ ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ ΟΜΑΔΑ 1: ΓΕΜΙΣΤΟΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΤΑΘΕΣΗΣ ΚΛΑΔΟΣ ΕΛΛΕΙΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ. Α Αθήνας (Π.Ε.) ΑΓΓΛΙΚΗΣ - 68 Α Αθήνας (Π.Ε.) ΦΥΣΙΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΤΑΘΕΣΗΣ ΚΛΑΔΟΣ ΕΛΛΕΙΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ. Α Αθήνας (Π.Ε.) ΑΓΓΛΙΚΗΣ - 68 Α Αθήνας (Π.Ε.) ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΤΑΘΕΣΗΣ ΚΛΑΔΟΣ ΕΛΛΕΙΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Α Αθήνας (Π.Ε.) ΑΓΓΛΙΚΗΣ - 68 Α Αθήνας (Π.Ε.) - 65 Α Αθήνας (Π.Ε.) ΜΟΥΣΙΚΗΣ - 4 Β Αθήνας (Π.Ε.) ΑΓΓΛΙΚΗΣ 55 Β Αθήνας (Π.Ε.) 74 Β Αθήνας (Π.Ε.) ΜΟΥΣΙΚΗΣ 4 Γ Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Υπηρεσία Προβολής και Αξιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σύγχρονης Δημιουργίας

Ειδική Υπηρεσία Προβολής και Αξιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σύγχρονης Δημιουργίας Υπουργός Αναπληρωτής Υπουργός Γραφείο Νομοθετικής Πρωτοβουλίας Εκπαιδευτικής Πολιτικής & Θρησκευμάτων Πολιτικής Τομέων & Δ. Ανθρ. Πόρων Υ Γενική Οικονομικών Υπηρεσιών Υ Γενική και Γενική Αναστήλωσης, Μουσείων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΔΩΝΙ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Νίκης Κατσαμπάνη

ΚΥΔΩΝΙ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Νίκης Κατσαμπάνη ΚΥΔΩΝΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Νίκης Κατσαμπάνη ΚΥΔΩΝΙ Πρόκειται για φυλλοβόλο δέντρο που φτάνει τα 8 μέτρα σε ύψος και είναι συγγενικό με την μηλιά. Ο καρπός του έχει χρώμα κίτρινο προς το χρυσό, όταν είναι ώριμο.το

Διαβάστε περισσότερα

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 17/12/2015

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 17/12/2015 Αθήνα, 18-12-2015 Αρ. Πρωτ.: 131956 Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 17/12/2015 ΑΤΤΙΚΗΣ 1,357 1,603 1,553 1,036 0,763 0,674 ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ 1,413 1,654 1,603 1,080 0,806 0,741 ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ 1,385

Διαβάστε περισσότερα

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 17/9/2015

Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 17/9/2015 Αθήνα, 18-09-2015 Αρ. Πρωτ.: 95724 Μέσες Τιμές Λιανικής ανά Νομό για την 17/9/2015 ΑΤΤΙΚΗΣ 1,412 1,653 1,603 1,108 0,666 ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ 1,464 1,704 1,633 1,147 0,000 0,732 ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ 1,437 1,667

Διαβάστε περισσότερα

Κόστος Κατανάλωσης. Version 09/13

Κόστος Κατανάλωσης. Version 09/13 Κόστος Κατανάλωσης Version 09/13 ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ KW Κόστος Κατανάλωσης ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΑΚΙΝΗΤΟΥ Εκτίμηση Κατανάλωσης KW, ανά 10 τετ. μέτρα χώρου με χρήση Ενδοδαπέδιας Θέρμανσης Στην περίπτωση που πραγματοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /13 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1386 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Κοζάνη (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Ταχ. Διεύθυνση : Ευαγγελιστρίας 2 Ταχ. Κώδικας : 101 83 Πληροφορίες : Θ. Φλώρος Τηλέφωνα : 210 3741131 Φαξ : 210 3741140 E-mail: te.ekloges@ypes.

Ταχ. Διεύθυνση : Ευαγγελιστρίας 2 Ταχ. Κώδικας : 101 83 Πληροφορίες : Θ. Φλώρος Τηλέφωνα : 210 3741131 Φαξ : 210 3741140 E-mail: te.ekloges@ypes. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Αριθ. Πρωτ.: ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΛΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΛΟΓΩΝ Ταχ. Διεύθυνση : Ευαγγελιστρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει την ταξινόμηση (α) όλων των αστικών κέντρων και των πρωτευουσών των νομών της Ζώνης IV κατά πληθυσμιακό μέγεθος, (β) των αστικών

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά Ελληνικά κρασιά Πάρου «Μωραϊτης» ΖΩΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

Παραδοσιακά Ελληνικά κρασιά Πάρου «Μωραϊτης» ΖΩΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Παραδοσιακά Ελληνικά κρασιά Πάρου «Μωραϊτης» ΖΩΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Τα τοπικά κρασιά από τους αμπελώνες της Πάρου, της οικογένειας Μωραϊτη, παράγονται με παραδοσιακές μεθόδους αμπελοκαλλιέργειας, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμιος και Ελληνικός Τουρισμός

Παγκόσμιος και Ελληνικός Τουρισμός ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ RESEARCH INSTITUTE FOR TOURISΜ Παγκόσμιος και Ελληνικός Τουρισμός I. Παγκόσμιος Τουρισμός Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού

Διαβάστε περισσότερα