ιείσδυση των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο. Φερενίκη Βαταβάλη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιείσδυση των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο. Φερενίκη Βαταβάλη"

Transcript

1 ΕΜΠ - ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΜΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ Ι ΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20 Ο ΑΙΩΝΑ ιείσδυση των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο. Φερενίκη Βαταβάλη ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή Η αραβική-ισλαµική πόλη Οι µεταρρυθµίσεις στην Οθωµανικής αυτοκρατορίας του 19 ου αιώνα. Εντατικοποίηση της αποικιοποίησης Πολεοδοµικός σχεδιασµός και οι «διµερείς πόλεις» του Μεσοπολέµου Η αποδιάρθρωση του αποικιακού συστήµατος µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο Η αστικοποίηση του αγροτικού πληθυσµού Το Μοντέρνο Κίνηµα Τα µεγάλα οικιστικά προγράµµατα της δεκαετίας του 50 Επίλογος Βιβλιογραφία 2

3 Εισαγωγή Με το τέλος του Β Παγκοσµίου Πολέµου οι αυτοκρατορίες παρουσιάζουν τα πρώτα σηµεία παρακµής. Η οικονοµική φθορά που έχουν υποστεί µε τον πόλεµο δεν τους επιτρέπει να διατηρήσουν για πολύ ακόµη τα εδάφη που ελέγχουν σε όλες τις γωνιές της γης. Εξάλλου, τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήµατα στις εξαρτηµένες χώρες πιέζουν προς αυτή την κατεύθυνση. Μετά τα µέσα του 20 ου αιώνα, τα ευρωπαϊκά κράτη στρέφονται προς την ανασυγκρότηση του εσωτερικού τους, για να επανέλθουν αργότερα και µε άλλους όρους στο διεθνές πολιτικό και οικονοµικό προσκήνιο. Η αποικιοκρατική πολιτική των ευρωπαίων ξεκινά ήδη από τον 16 ο αιώνα και διευρύνεται κατά τη διάρκεια του 19 ου αιώνα, µε κορύφωση τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 19 ου αιώνα. Πράγµατι, οι δεκαετίες µεταξύ του 1870 και του Β Παγκοσµίου Πολέµου σηµαδεύονται από συστηµατική δραστηριοποίηση των Ευρωπαίων στις χώρες του Νότου. ραστηριοποίηση που µεταφράζεται σε εκµετάλλευση των φυσικών πόρων, διοχέτευση των ευρωπαϊκών βιοµηχανικών προϊόντων σε νέες αγορές, εκµετάλλευση του φτηνού εργατικού δυναµικού. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία έχουµε εξαγωγή κεφαλαίων µε σκοπό την ανάπτυξη του καπιταλισµού στις χώρες στις οποίες κατευθύνεται (Ψυρούκης 1985). Η εγκαθίδρυση των ευρωπαϊκών δυνάµεων στις χώρες του Νότου συνοδεύεται από σηµαντικές οικονοµικές και κοινωνικές ανακατατάξεις στις χώρες αυτές, ανακατατάξεις που αναπόφευκτα αντανακλώνται στη δοµή του χώρου, τόσο του αστικού, όσο και του αγροτικού. Οι πόλεις αποτελούν το κλειδί για την πραγµατοποίηση των αποικιοκρατικών βλέψεων και κυρίως την πολιτιστική αφοµοίωση του τοπικού πληθυσµού, που θα διευκολύνει την ιµπεριαλιστική διείσδυση. Το ίδιο το αποικιοκρατικό σύστηµα προϋποθέτει την ύπαρξη πολλών αστικών λειτουργιών και κατά συνέπεια πόλεων: το λιµάνι, οι υπηρεσίες που υποστηρίζουν τις εµπορικές συναλλαγές, όπως ασφαλιστικοί και τραπεζικοί οργανισµοί, οι διοικητικές δοµές του αποικιακού καθεστώτος, οι µεταφορικές υποδοµές, ο εξοπλισµός για τη διάδοση του δυτικού τρόπου ζωής, ακόµα και οι βιοµηχανικές υποδοµές αποτελούν αναπόσπαστο κοµµάτι της λεγόµενης «αποικιακής πόλης» (Ross 1985, 8). Οι «αποικιακές πόλεις» συνδέουν τη µητρόπολη και την αποικία, αναλαµβάνοντας σηµαντικές οικονοµικές και διοικητικές λειτουργίες. Ο τρόπος ανάπτυξης τόσο των «αποικιακών πόλεων», όσο και των πόλεων που παίζουν δευτερεύοντα ρόλο στο αποικιοκρατικό σύστηµα, στηρίζεται κατά κύριο λόγο σε ιδέες προερχόµενες από τα ευρωπαϊκά κέντρα. Αλλά και αργότερα, µετά την ανεξαρτητοποίηση των χωρών του Νότου, εξακολουθεί να είναι σηµαντική η επίδραση των ευρωπαϊκών ιδεών στα ζητήµατα που αφορούν το σχεδιασµό των πόλεων. Όµως ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτών των πόλεων και µε ποιο τρόπο παρενέβησαν οι Ευρωπαίοι στην οργάνωση των πόλεων από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως τις πρώτες µεταπολεµικές δεκαετίες; Ποίοι ήταν οι κύριοι στόχοι των παρεµβάσεων αυτών; Πώς εφαρµόστηκαν στις χώρες του Νότου οι ιδέες για την πόλη που γεννήθηκαν στους ευρωπαϊκούς αρχιτεκτονικούς και πολεοδοµικούς κύκλους; Πώς αντιµετωπίστηκε ο τοπικός πληθυσµός στα σχεδιαστήρια των αρχιτεκτόνων και των πολεοδόµων και σε τι απέβλεπαν τα µεγάλα οικιστικά προγράµµατα που οργανώθηκαν τη δεκαετία του 1950; Πώς αντέδρασε ο τοπικός πληθυσµός στα εισαγόµενα πρότυπα; 3

4 εδοµένου ότι οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν στις πόλεις του Νότου διαφέρουν ανάλογα µε τη γεωγραφική περιοχή, τα χαρακτηριστικά του τοπικού πληθυσµού, τους επιµέρους στόχους των Ευρωπαίων και τις ιστορικές συγκυρίες, γεγονός που θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε επικίνδυνες γενικεύσεις, κρίθηκε σκόπιµο η εργασία αυτή να επικεντρωθεί σε µία γεωγραφική και πολιτισµική ενότητα. Συγκεκριµένα, επιλέχθηκε ως πεδίο αναφοράς ο γεωγραφικός χώρος που αντιστοιχεί στον Αραβικό Κόσµο. Πρόκειται για µία γεωγραφική περιοχή που καλύπτει τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Αραβική Χερσόνησο. Από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως το τέλος του Α Παγκοσµίου Πολέµου η περιοχή αυτή πέρασε σταδιακά κάτω από την επίδραση των Γάλλων, των Άγγλων και λιγότερο των Ιταλών και των Ισπανών. Η ανάµιξη των Ευρωπαίων στο εσωτερικό των αραβικών κρατών, τα οποία οριοθετήθηκαν «σύµφωνα µε τα σύνορα που χάραξε ο ιµπεριαλισµός» (Hobsbawm, 2002), είναι διαφορετικού βαθµού, ανάλογα µε το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε (προτεκτοράτο, έδαφος «υπό εντολή», αποικία). Παρ όλα αυτά, σε όλες τις αραβικές χώρες, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο, ο ευρωπαϊκός µηχανισµός επέδρασε, και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να επιδρά, στην οργάνωση της παραγωγής και κατ επέκταση στην κοινωνική δοµή του πληθυσµού. Η επίδραση αυτή έχει άµεσες επιπτώσεις στη ζωή των πόλεων, ενώ συχνά ο ίδιος ο σχεδιασµός των πόλεων αποβλέπει στη διάδοση των νέων οικονοµικών, κοινωνικών και πολιτιστικών µοντέλων. Η εργασία αυτή φιλοδοξεί να προσδιορίσει τους τρόπους διείσδυσης των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο και τους επιµέρους στόχους των ευρωπαϊκών παρεµβάσεων. Ασφαλώς δεν πρόκειται για µία εξαντλητική µελέτη, παρά για µία προσπάθεια να περιγραφεί το γενικό πλαίσιο ανάπτυξης των αραβικών πόλεων στο διάστηµα από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως και τη δεκαετία του Αραβο-ισλαµική πόλη Οι παραπλήσιες κλιµατολογικές συνθήκες, µε θερµό και ξηρό ή µεσογειακό κλίµα, καθώς και η κοινή εθνική και θρησκευτική καταγωγή για την πλειοψηφία του πληθυσµού διαµόρφωσαν κατά το παρελθόν ένα κοινό πλαίσιο ανάπτυξης του αστικού χώρου, επιτρέποντάς µας να µιλάµε σήµερα για την αραβο ισλαµική πόλη, την προαποικιακή πόλη του Αραβικού Κόσµου. Η αραβο-ισλαµική πόλη πρωτοεµφανίζεται την εποχή του προφήτη Μωάµεθ, δηλαδή κατά τη διάρκεια του 7 ου αιώνα, αποτελώντας το κυρίαρχο µοντέλο πόλης στην περιοχή µέχρι και το πρώτο µισό του 19 ου αιώνα, µε πολλές παραλλαγές. Οι παραλλαγές αυτές οφείλονται τόσο στο διαφορετικό παρελθόν των πόλεων και τις διαφορετικές επιδράσεις που δέχτηκαν από γειτονικούς πολιτισµούς, όσο και στις κατά τόπους κοινωνικές, πολιτικές και οικονοµικές συνθήκες, που αναπόφευκτα παρουσιάζουν διαφορές, δεδοµένου ότι πρόκειται για έναν αχανή γεωγραφικό χώρο. Παρά τις διαφορές που παρουσιάζουν οι πόλεις µεταξύ τους, υπάρχουν ορισµένα στοιχεία που είναι χαρακτηριστικά της αστικής δοµής. Η medina, η πόλη, είναι περιτειχισµένη και περιλαµβάνει το σύνολο των αστικών λειτουργιών. Το κύτταρο της πόλης είναι η κατοικία µε εσωτερική αυλή, που ανταποκρίνεται στα κλιµατικά χαρακτηριστικά του τόπου, στην ανάγκη για εξασφάλιση ιδιωτικότητας για την οικογένεια και σε µεταφυσικούς συµβολισµούς που αντιµετωπίζουν την αυλή του σπιτιού ως το κέντρο του σύµπαντος. Σύνολα κατοικιών διαµορφώνουν τις συνοικίες της πόλης, ο πληθυσµός των οποίων παρουσιάζει κοινά εθνικά και 4

5 θρησκευτικά χαρακτηριστικά, χωρίς όµως να αποκλείονται και οι αναµίξεις. Στο κέντρο της πόλης βρίσκεται το µεγάλο τζαµί και γύρω από αυτό αναπτύσσεται το suq, η αγορά της πόλης. Μικρότερα τζαµιά, εκκλησίες ή συναγωγές υπάρχουν στο κέντρο των συνοικιών. Συνήθως η πόλη διαθέτει ακρόπολη για την προστασία των πολιτών σε περίπτωση επιδροµής. Ζωτική είναι η εξάρτηση των πόλεων µε τη γεωργική ενδοχώρα, ενώ συνήθως τα αστικά κέντρα βρίσκονται σε τοποθεσίες στρατηγικής σηµασίας: σε εµπορικούς δρόµους (Χαλέπι, Φεζ), σε ποτάµια (Κάιρο, Βαγδάτη, Βασόρα) ή σε θαλάσσιες ακτές που παρέχουν τη δυνατότητα ανάπτυξης λιµανιού (Τρίπολη, Τύνιδα, Αλγέρι, Βηρυτός). Επίσης, στην περιοχή υπάρχουν και η πλειοψηφία των θρησκευτικών κέντρων του Ισλάµ, που δεν είναι άλλα από την Μέκκα, τη Μεδίνα, την Ιερουσαλήµ και τη αµασκό. Συνολικά η αραβο-ισλαµική πόλη είναι ένα καλά οργανωµένο δίκτυο λειτουργιών, όπου η ισορροπία επιτυγχάνεται µε βάση άγραφους νόµους. Η οργάνωση των πόλεων αντικατοπτρίζει τις εµπορικές και παραγωγικές δοµές, αλλά και τις πολιτικές και πολιτισµικές σχέσεις. Οι µεταρρυθµίσεις στο Οθωµανικό κράτος στα µέσα του 19 ου αιώνα Από τις αρχές του 16 ου αιώνα αρχίζει να διαφαίνεται το ενδιαφέρον της ύσης για το Ισλάµ. Η ύση σηµειώνει µεγάλη τεχνολογική πρόοδο στις πολεµικές και τις ειρηνικές τέχνες. Η Αναγέννηση και η Μεταρρύθµιση δίνουν νέο πρόσωπο στην Ευρώπη, ενώ η ανακάλυψη και η εκµετάλλευση του Νέου Κόσµου φέρνει πλούτη στη Γηραιά Ήπειρο, εγκαινιάζοντας τη διαδικασία αποικιακής επέκτασης της Ευρώπης που κορυφώνεται στις αρχές του 20 ου αιώνα. Μέχρι και τα µέσα του 19 ου αιώνα το σύνολο σχεδόν του Αραβικού κόσµου αποτελεί τµήµα της Οθωµανικής αυτοκρατορίας. Οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη από το 16 ο αιώνα αποκτήσει δικαιώµατα για την εξάσκηση εµπορικών δραστηριοτήτων στο εσωτερικό του οθωµανικού κράτους, δηµιουργώντας πολλές εµπορικές παροικίες (Lewis 1993, 181). Οι κύριοι ενδιαφερόµενοι για τις αραβικές περιοχές της αυτοκρατορίας ήταν οι Γάλλοι, οι Άγγλοι και οι Ιταλοί έµποροι. Η κατάληψη της Αιγύπτου από τα γαλλικά στρατεύµατα του Ναπολέοντα το 1798 υπήρξε σύντοµη σε διάρκεια, αλλά επηρέασε σε βάθος µεταγενέστερες πολιτικές µε τις οποίες προωθήθηκαν µεταρρυθµίσεις πάνω σε δυτικές κατευθύνσεις και ταυτόχρονα ενισχύθηκαν οι οικονοµικοί δεσµοί µε την Ευρώπη. Από τα µέσα του 19 ου αιώνα η ευρωπαϊκή οικονοµική δραστηριότητα στην περιοχή έχει µπει σε νέα φάση. Οι Ευρωπαίοι δεν ασχολούνται πλέον τόσο µε το εµπόριο, όσο µε την ανάπτυξη και τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών, των υπηρεσιών και των επικοινωνιών είτε άµεσα µε παραχωρήσεις, είτε έµµεσα µε δάνεια προς τις τοπικές κυβερνήσεις. Νέοι χερσαίοι δρόµοι αναζητούνται για τη σύνδεση της ύσης µε την Ασία και κατά συνέπεια η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποκτά τεράστια στρατηγική σηµασία για τις αποικιοκρατικές δυνάµεις. Το σιδηροδροµικό δίκτυο που στήνεται στη Μέση Ανατολή εξαπλώνεται µε ταχύτατους ρυθµούς. Παράλληλα, κατασκευάζονται λιµάνια, γέφυρες, κανάλια, τηλέγραφοι και άλλες υπηρεσίες. Η δηµιουργία υποδοµών σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο είναι καταλυτικός παράγοντας για την ανάπτυξη των αγορών και πάνω σε αυτόν τον άξονα 5

6 κινούνται οι πρώτες ευρωπαϊκές παρεµβάσεις στον Αραβικό Κόσµο, αλλά και όπου αλλού κρίνονται συµφέροντα του καπιταλιστικού συστήµατος. Μεταρρυθµίσεις, γνωστές και ως Τανζιµάτ, στο εσωτερικό της Οθωµανικής αυτοκρατορίας έχουν δροµολογηθεί ήδη από το Η εξασθένιση της αυτοκρατορίας, σε συνδυασµό µε τις πιέσεις από τα ευρωπαϊκά κράτη οδηγούν σε σειρά µεταρρυθµίσεων που αγγίζουν όλους τους τοµείς της ζωής: το στρατό, τη δικαιοσύνη, τη νοµοθεσία, την εκπαίδευση, τη συγκρότηση των πόλεων. Στόχος των µεταρρυθµίσεων είναι η σύσταση ενός µοντέρνου αστικού κράτους και η χειραφέτηση της πολιτείας από το θρησκευτικό νόµο, προσφέροντας εγγυήσεις για στοιχειώδη δικαιώµατα των Οθωµανών υπηκόων ανεξάρτητα από το θρήσκευµά τους (Καραδήµου- Γερολύµπου 1990, 65). Οι µεταρρυθµίσεις αυτές ανοίγουν το δρόµο για τη δηµιουργία µίας δυτικού τύπου διοίκησης πόλεων και διευκολύνουν τη «φυσική» αναµόρφωση του αστικού ιστού µε τη σύνταξη και εφαρµογή οικοδοµικών και πολεοδοµικών κανονισµών. Οι κανονισµοί αυτοί αφορούν τα πλάτη των δρόµων, τα ύψη των κτιρίων, τα υλικά κατασκευής, επιµέρους αρχιτεκτονικά στοιχεία, τις υποχωρήσεις των κτιρίων σε σχέση µε το όριο του δρόµου, κτλ. Παράλληλα, τροποποιείται το σύστηµα αγοράς και κατοχής γης, παραχωρώντας το δικαίωµα κατοχής ακίνητης περιουσίας σε µη υπηκόους του κράτους, ενώ παλιότερα η sharia, ο θρησκευτικός νόµος, δεν αναγνωρίζει το δικαίωµα αυτό (Serageldi 1980, 75). Επιπλέον, πραγµατοποιείται αποκέντρωση των διοικητικών λειτουργιών, οδηγώντας στην ενίσχυση αστικών κέντρων της αυτοκρατορίας που έως τότε βρίσκονταν κάτω από τη σκιά της Κωνσταντινούπολης. Οι επεκτάσεις των πόλεων οργανώνονται στο εξής πάνω σε ένα δίκτυο δρόµων που ακολουθεί έναν ορθογώνιο κάναβο, όπως στην περίπτωση των συνοικιών Al-Jamiliya και Al-Azizieh στα δυτικά της παλιάς πόλης του Χαλεπιού. Στην ίδια πόλη κατασκευάζονται διοικητικές και κοινωνικές υποδοµές, όπως το δηµαρχείο, νοσοκοµεία, ξενοδοχεία, ορφανοτροφεία και σχολεία, δίνοντας όµως µία νέα διάσταση, δυτικής προέλευσης, στις παρεχόµενες υπηρεσίες (Hadjar 2000, 153). Είναι η εποχή κατά την οποία υποδοµές δυτικού τύπου εµφανίζονται στις πόλεις. Από τη δεκαετία του 1860 ευρωπαϊκές εταιρείες αναλαµβάνουν την κατασκευή δικτύων νερού, φυσικού αερίου, δικτύου τραµ στις µεγάλες πόλεις της περιοχής. Ο σιδηροδροµικός σταθµός, ο πύργος του ρολογιού, τα πάρκα και οι λεωφόροι µε δενδροστοιχίες δίνουν ευρωπαϊκή ατµόσφαιρα στην πόλη. Η επέκταση του οδικού δικτύου συνοδεύεται από µία διαφορετική αντίληψη για τη σχέση των κτισµάτων µε το δρόµο. Η εσωστρέφεια των κτισµάτων µε την οργάνωσή τους γύρω από µία κεντρική αυλή δίνει τη θέση της στην εξωστρέφεια και στη διαµόρφωση όψεων προς το δρόµο. Κατά συνέπεια, «η ενότητα µεταξύ του τρόπου ζωής, ως συνδυασµός κλιµατολογικών και πολιτιστικών συνθηκών, και του δοµηµένου περιβάλλοντος, άρχισε να διαταράσσεται εξαιτίας µίας γενικής διαδικασίας αλλαγών» (Bollman 2000, 172). Με τις µεταρρυθµίσεις που επέβαλε το Οθωµανικό κράτος σηµειώνεται η πρώτη επαφή των αραβικών πόλεων µε τις ευρωπαϊκές πολεοδοµικές αρχές, τόσο σε σχέση µε τις «µοντέρνες» αστικές υποδοµές και τους οικοδοµικούς κανονισµούς, όσο και σε σχέση µε τη διοικητική οργάνωση. Ο ρόλος των πόλεων ισχυροποιείται και από την περίοδο αυτή ξεκινά η αστικοποίηση του πληθυσµού. Οι αραβικές πόλεις της Οθωµανικής αυτοκρατορίας έχουν προετοιµαστεί για να δεχτούν τα ευρωπαϊκά αποικιακά καθεστώτα. 6

7 Οι πρώτες αποικιακές πόλεις Πολύ πριν την πτώση της Οθωµανικής αυτοκρατορίας, η Γαλλία έχει επιβάλλει την κατοχή της στην Αλγερία (1830) και την Τυνησία (η εξάρτηση ξεκινά από το 1860, ενώ το γαλλικό προτεκτοράτο ιδρύεται το 1881). Η ευρωπαϊκή αποικιοκρατία, δηλαδή «η εγκαθίδρυση και διατήρηση, για ένα εκτενές χρονικό διάστηµα, της εξουσίας πάνω σε ένα σύνολο ξένων ανθρώπων το οποίο είναι αποµακρυσµένο από τη δύναµη της εξουσίας και υποταγµένο σε αυτή» (Ross 1985, 8), µετά τη επικράτησή της στη Νότια και Κεντρική Αµερική, στο µεγαλύτερο µέρος της Ασίας και της Αφρικής, κάνει τώρα την επίσηµη παρουσία της στις αραβικές περιοχές. Όπως και στις παλιότερες ευρωπαϊκές αποικίες, έτσι και στην περίπτωση του Αραβικού Κόσµου, οι πόλεις γίνονται το κύριο πεδίο άσκησης της αποικιακής πολιτικής. Οι αποικιακές πόλεις, µεσολαβούν µεταξύ της µητρόπολης και των αποικιών και οφείλουν την οικονοµική τους δύναµη ακριβώς στη σχέση που αναπτύσσουν µε τη µητρόπολη και το καπιταλιστικό κεφάλαιο. Όµως η θεµελιακή σχέση µεταξύ της αποικιακής πόλης και της µητρόπολης συνοδεύεται από µία σειρά επιµέρους σχέσεων, που συνδιαµορφώνουν το ρόλο της αποικιακής πόλης. Πρόκειται για τη σχέση µε την ενδοχώρα της και τον τοπικό πληθυσµό, µε την αυτοκρατορία συνολικά, µε τη γεωγραφική περιφέρεια στην οποία ανήκει, µε το παγκόσµιο σύστηµα και µε τις εσωτερικές δυναµικές της (Ross 1985, 13). Το Αλγέρι και η Τύνιδα είναι από τις πρώτες πόλεις που γίνονται έδρα των αποικιακών δυνάµεων. Ο ρόλος τους αναδεικνύεται στη σύνδεση των βασικών πολιτικών και οικονοµικών αποφάσεων της µητρόπολης µε την αποικιοκρατούµενη χώρα. Επιπλέον, αποτελούν το κέντρο αναδιανοµής των εισαγόµενων προϊόντων (Amodei 1984, 30). Η ύπαρξη λιµανιού τόσο στο Αλγέρι, όσο και στην Τύνιδα συνιστά το βασικό κριτήριο για την επιλογή τους ως κέντρο εγκαθίδρυσης της αποικιακής εξουσίας, δεδοµένου ότι από το λιµάνι µπορεί να εξυπηρετηθεί η διακίνηση εµπορευµάτων και ανθρώπων προς και από τη µητρόπολη, απαραίτητη προϋπόθεση για την ικανοποίηση των ευρωπαϊκών συµφερόντων στην περιοχή. Μεγάλες είναι οι αλλαγές στην κοινωνική δοµή των πόλεων, κυρίως λόγω της εγκατάστασης Ευρωπαίων που θα στελεχώσουν τον αποικιακό µηχανισµό. Περιορισµένης έκτασης είναι η πρώτη φάση αστικοποίησης του αγροτικού πληθυσµού. Εξάλλου τα αγροτικά προϊόντα της ενδοχώρας βρίσκονται σε µεγάλο βαθµό στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των Ευρωπαίων. Στο Αλγέρι, οι Ευρωπαίοι αρχικά εγκαθίστανται στις περιοχές που φιλοξενούσαν παλιότερα την τοπική αστική τάξη. Με την αύξηση του ευρωπαϊκού πληθυσµού της πόλης, οι ευρωπαϊκές συνοικίες εξαπλώνονται εκτοπίζοντας τους µουσουλµάνους προς τη medina. Στη medina καταλήγουν και οι εσωτερικοί µετανάστες, που από τη δεκαετία του 1880 και µετά κατευθύνονται προς το Αλγέρι προκειµένου να βρουν απασχόληση σε κάποια από τις βιοµηχανίες που ιδρύονται ως επακόλουθο της αύξησης των εµπορικών συναλλαγών (Ross 1985, 175). Οι δυτικές συνοικίες καταλαµβάνονται από τους φτωχούς ευρωπαίους µετανάστες, ενώ οι ανατολικές συνοικίες από τους πιο εύπορους, συντελώντας στο χωρικό διαχωρισµό των Ευρωπαίων ανάλογα µε την οικονοµική τους κατάσταση. Με την εγκατάσταση των Ευρωπαίων στην Τύνιδα, µία πόλη που είχε ήδη υποστεί την επίδραση των δυτικών προτύπων στα πλαίσια των οθωµανικών µεταρρυθµίσεων, δηµιουργείται ένας νέος πόλος στην πόλη. ίπλα στον ισλαµικό τοµέα, ο οποίος απογυµνώνεται από τις σηµαντικές λειτουργίες του, αναπτύσσεται η «µοντέρνα» πόλη, ο ευρωπαϊκός τοµέας. Κατοικηµένος από ευρωπαϊκό πληθυσµό 7

8 και λειτουργώντας ως έδρα για την αποικιακή κυβέρνηση, ο ευρωπαϊκός τοµέας συγκεντρώνει τις τράπεζες, το εµπόριο, τη βιοµηχανία, τις λιµενικές και σιδηροδροµικές υποδοµές, πάνω σε ένα ορθογωνικό δίκτυο δρόµων. Ενώ στην Τύνιδα οι Γάλλοι δηµιουργούν ένα νέο κέντρο προσαρµοσµένο στα ευρωπαϊκά πρότυπα, στο Αλγέρι επιλέγουν να αναµορφώσουν το υφιστάµενο κέντρο. Οι πρώτες παρεµβάσεις των Γάλλων στη medina του Αλγερίου, µε κατεδάφιση µεγάλου τµήµατος του κέντρου, στοχεύουν στην ενίσχυση της ασφάλειας, στην αποδέσµευση της πόλης από το παρελθόν της και στην ανάδειξη των οικονοµικών και πολιτικών φιλοδοξιών τους. Η αποικιακή εξάπλωση αποτελεί αφετηρία θεωρητικού προβληµατισµού σε σχέση µε τον τρόπο συσχέτισης των προαποικιακών κέντρων των πόλεων µε τα εισαγόµενα σχέδια των Γάλλων και των Άγγλων αρχιτεκτόνων (Rowe 1998, 69). Το «νέο», το «µοντέρνο», το «σύγχρονο» που εκπροσωπείται από τις δυτικές ιδέες συγκρούεται µετωπικά µε το «παλιό», το «παρωχηµένο» που εκπροσωπείται από τις τοπικές πολιτισµικές σχέσεις. Η νέα εξουσία φιλοδοξεί να σβήσει κάθε ίχνος από το «παλιό» και να εγκαταστήσει το «νέο». Τα πρώτα παραδείγµατα της δυτικής επίδρασης στις αραβικές πόλεις, στα πλαίσια της αποικιοκρατικής πολιτικής των ευρωπαϊκών δυνάµεων, δίνουν µία πρώτη εικόνα για το τι πρόκειται να ακολουθήσει στις αραβικές πόλεις. Στο εξής οι πόλεις κατοικούνται από δύο µεγάλες οµάδες πληθυσµού που ζουν σε διαφορετικές χωρικές ενότητες: το γηγενή πληθυσµό και τους Ευρωπαίους. Η προσπάθεια διεύρυνσης των αγορών οδηγεί σε δυναµική είσοδο της δυτικής τεχνολογίας στις πόλεις. Η εισαγωγή του δυτικού τρόπου ζωής αφορά σε πρώτη φάση τη διαµόρφωση του περιβάλλοντος ζωής και δράσης των Ευρωπαίων, ενώ σε µεταγενέστερες φάσεις αναδεικνύεται στο κύριο εργαλείο για την πολιτιστική αφοµοίωση του τοπικού πληθυσµού µε τη δηµιουργία νέων αναγκών που επιτρέπουν τη διεύρυνση της αγοράς. «Οι πρακτικές που εφαρµόστηκαν για να λάβει υλική υπόσταση η «µοντέρνα πόλη» ήταν παραπλήσιες, ανεξάρτητα από το πού βρισκόταν η πόλη αυτή: µία τυπογραφική µηχανή, ο σιδηροδροµικός σταθµός, το ηλεκτροκίνητο τραµ και το αυτοκίνητο εντάσσονται στις πόλεις µε τον ίδιο τρόπο και µε τα ίδια αποτελέσµατα. Το πώς χρησιµοποιούνται, σε ποιους απευθύνονται και για ποιο λόγο εξαρτάται όχι µόνο από πολιτιστικούς παράγοντες, αλλά κυρίως από πολιτικούς και οικονοµικούς παράγοντες: τα αεροπλάνα µπορούν να µεταφέρουν τουρίστες για διακοπές στις παραλίες, αλλά και προσκυνητές στη Μέκκα. Παρόλα αυτά, το περιβάλλον της «µοντέρνας πόλης» αφορά κυρίως τον αποικιακό πληθυσµό και λιγότερο τον τοπικό πληθυσµό» (Ross 1985, 25). Εντατικοποίηση της αποικιοποίησης Η ταυτόχρονη ανθεκτικότητα και ευπάθεια της Οθωµανικής αυτοκρατορίας συνιστούσε, µε τη µορφή του «ανατολικού ζητήµατος», την κύρια διπλωµατική µέριµνα στα τέλη του 19 ου αιώνα, και δεν επιλύθηκε παρά µόνο µε τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, ο οποίος ξεδιάλυνε τις ενδοϊµπεριαλιστικές σχέσεις (Χάλλινταιη 1984, 22). Με την πτώση της Οθωµανικής αυτοκρατορίας οι Ευρωπαϊκές δυνάµεις µοιράζονται µεταξύ τους τον Αραβικό Κόσµο. Η πολυπόθητη ανεξαρτησία, παρά του αγώνες των εθνικοαπελευθερωτικών κινηµάτων, µαταιώθηκε µε την ίδρυση βρετανικών και γαλλικών προστατευόµενων περιοχών. Όπως και στις άλλες χώρες 8

9 του Νότου, έτσι και στις χώρες του Αραβικού Κόσµου, εντατικοποιήθηκε η αποικιοκρατική οικονοµική εκµετάλλευσή τους. Το αποικιοκρατικό κεφάλαιο φρόντιζε να αυξάνει διαρκώς τα κέρδη του από την τεράστια αγορά της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Στυλοβάτης της αγγλικής αποικιοκρατικής αυτοκρατορίας εξακολουθεί να είναι, στο διάστηµα µεταξύ 1900 και 1939, η Ινδία. Η Αγγλία, έχοντας ως σοβαρότερο µέληµά της την Ινδία ενίσχυε τη σηµασία ολόκληρης της Μέσης Ανατολής και τροφοδοτούσε τον ανταγωνισµό ανάµεσα στα ιµπεριαλιστικά κράτη για την ηγεµονία στην περιοχή (Ψυρούκης 1985, 22). Στην Αίγυπτο, την Τυνησία και το Μαρόκο, τοπικοί δυνάστες στηρίζονται στην εξουσία από τους ιµπεριαλιστές κυρίαρχους ως µία µορφή έµµεσης εξουσίας. Αλλού, όπως στην Αλγερία, τη Λιβύη και την Εύφορη Ηµισέληνο (Ιράκ), τη διοίκηση ασκούν άµεσα αξιωµατούχοι που διορίζει το ιµπεριαλιστικό κεφάλαιο (Lewis 1993, 191). Οι Γάλλοι ελέγχουν το Μαρόκο, τη Μαυριτανία, την Αλγερία, την Τυνησία, το Λίβανο και τη Συρία. Οι Άγγλοι ελέγχουν την Αίγυπτο, την Υπεριορδανία, την Παλαιστίνη και την περιοχή της Αραβικής Χερσονήσου. Οι Ιταλοί, µε πολλές δυσκολίες, επιβάλλουν την εξουσία τους στην Λιβύη, ενώ οι Ισπανοί έχουν κάτω από την επιρροή τους την Ισπανική Σαχάρα. Την εποχή αυτή χαράσσονται τα σύνορα των αραβικών χωρών, παρά το γεγονός ότι «η ιδέα της διαρκούς εδαφικής πολιτικής οντότητας µε καθορισµένα και οριοθετηµένα σύνορα υπό τη διαρκή κυριαρχία µίας πολιτικής εξουσίας, η ιδέα δηλαδή του ανεξάρτητου κυρίαρχου κράτους [...] δεν είχε κανένα νόηµα για το λαό» (Hobsbawm 2002, 268), που έως τώρα ζούσε κάτω από την εξουσία των κατά τόπους δυναστειών, χωρίς ιδιαίτερες συγκρούσεις µε τις οµάδες που κατοικούσαν σε γειτονικές περιοχές. Ήδη από τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 19 ου αιώνα το ευρωπαϊκό κεφάλαιο βρίσκει διέξοδο για επενδύσεις, κυρίως µε τη µορφή δανείων και την κατασκευή υποδοµών στους τοµείς των µεταφορών, των επικοινωνιών και των πόλεων, χωρίς τις οποίες δεν θα ήταν δυνατή η εκµετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πόρων στις χώρες του Νότου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται οι σχεδιασµοί των ευρωπαίων για τις αποικιακές πόλεις του Αραβικού Κόσµου. Πράγµατι, ο σχεδιασµός για τις πόλεις εξακολουθεί να αποτελεί το εργαλείο άσκησης της αποικιακής πολιτικής, όπως και την περίοδο πριν τον πόλεµο του Την εποχή του Μεσοπολέµου, ο πληθυσµός των πόλεων αυξάνεται µε την εγκατάσταση Ευρωπαίων, µε τη µείωση της θνησιµότητας του γηγενούς πληθυσµού και µε την εγκατάλειψη της υπαίθρου, λόγω της κρίσης στον αγροτικό χώρο και των δυνατοτήτων για επαγγελµατική αποκατάσταση στην πόλη. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ζητήµατα για τις αποικιακές πόλεις γενικά είναι «η δηµιουργία µίας νέας κοινωνικής δοµής που αποτελείται από τους νεοαφιχθέντες από τις µητροπόλεις, τον τοπικό πληθυσµό όπως αυτός µεταλλάχτηκε, τις οµάδες µεταναστών και τον πληθυσµό που προήλθε από ανάµιξη των παραπάνω οµάδων. Όλες οι οµάδες υπέστησαν οικονοµικές, πολιτιστικές, πολιτικές, κοινωνικές, ακόµα και βιολογικές µεταβολές» (Ross 1985, 20). Οι µεταβολές αυτές είναι απόρροια της ακολουθούµενης πολιτικής και στοχεύει στο να δηµιουργήσει το «σύγχρονο άνθρωπο», που θα έχει απαλλαγεί από τις «µιαρές» ρίζες του και θα έχει µυηθεί στη σύγχρονη ζωή. Αυτός ο σχεδόν ιερός σκοπός θα συνοδέψει για πολλές δεκαετίες τις επιλογές της αποικιακής εξουσίας, κρύβοντας παράλληλα και σηµαντικά οικονοµικά συµφέροντα. 9

10 Πολεοδοµικός σχεδιασµός και οι «διµερείς πόλεις» του Μεσοπολέµου Οι ιδέες για την πόλη που επικρατούν στις µητροπόλεις µεταλαµπαδεύονται στις αποικίες, ήδη από τις αρχές του 20 ου αιώνα. εν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η άνθιση του πολεοδοµικού σχεδιασµού στις µητροπολιτικές κοινωνίες, µε κυρίαρχες τις τάσεις του ακαδηµαϊσµού και τις υπό διαµόρφωση ιδέες του µοντερνισµού, συµπίπτει χρονικά µε το αποκορύφωµα του ιµπεριαλισµού. Εξάλλου αυτή την εποχή συγκροτούνται µία σειρά από αποικιακά αστικά κέντρα. Αναζητούνται λύσεις που θα προσδώσουν λαµπρότητα στις πόλεις. Μνηµειακές διαµορφώσεις, πλατείς άξονες και πάρκα προσδίδουν µεγαλοπρέπεια στο αστικό περιβάλλον ακολουθώντας τις ευρωπαϊκές πρακτικές. Ο σχεδιασµός των κτιρίων συµπληρώνει το σκηνικό. Ευρωπαίοι αρχιτέκτονες και µηχανικοί από της µητροπόλεις, γαλουχηµένοι µε τις αρχές του ακαδηµαϊσµού σχεδιάζουν για τις αραβικές πόλεις. Η εµπορική έκρηξη του δίνει νέα δυναµική στην Καζαµπλάνκα µε σηµαντικές επιπτώσεις στη δοµή της πόλης. Η medina δέχεται εισβολή από εµπορικές δραστηριότητες. Αποθήκες και κατοικίες κατασκευάστηκαν στα προάστια και παλιοί στάβλοι µετατράπηκαν σε κατοικίες. Το 1917 ο Henri Prost αναλαµβάνει «να βάλει τάξη» στην πόλη (Cohen 2002, 78). Το σχέδιο του περιλαµβάνει, εκτός από το οδικό δίκτυο και τις αστικές λειτουργίες που συνοδεύουν κάθε ευρωπαϊκή πόλη της εποχής (δικαστικό µέγαρο, ταχυδροµείο, εκκλησία) και αγνοώντας την ύπαρξη της medina, προτείνει τη θέση για τη δηµιουργία της nouvelle ville indigene, δηλαδή της νέας πόλης των ντόπιων, η οποία χωροθετείται περιφερειακά, κοντά στη βιοµηχανική ζώνη και το σιδηροδροµικό σταθµό. Το λεξιλόγιο της αποικιακής περιόδου περιλαµβάνει δύο νέους όρους: την «ευρωπαϊκή πόλη» και «πόλη των ντόπιων» ή «νέα medina» (Amodei 1984, 32). Οι δύο αυτές πόλεις αποτελούν διακριτές χωρικές ενότητες που αναφέρονται είτε στους Ευρωπαίους, είτε στους ντόπιους. Οι «διµερείς πόλεις» καθιερώνονται από τις ίδιες τις σχεδιαστικές προτάσεις για τις αστικές επεκτάσεις. Συχνά µάλιστα επιδιώκεται να µην υπάρχει ούτε φυσική συνέχεια µεταξύ των δύο τοµέων, όπως στην περίπτωση της Φεζ, όπου η ευρωπαϊκή πόλη επιλέχθηκε να χτιστεί σε µεγάλη απόσταση από την παλιά ισλαµική πόλη (Bianca 1983, 47). Το γενικότερο κλίµα της εποχής συνοψίζεται στην παρακάτω δήλωση που αφορά την πρωτεύουσα της Σενεγάλης: «Ανάµεσα στο ευρωπαϊκό Ντακάρ και στο τοπικό Ντακάρ θα διαµορφώσουµε µία πελώρια διαχωριστική κουρτίνα που θα λάβει τη µορφή ενός αχανούς πάρκου» (Ross 1985, 26). Στο Αλγέρι, η οικονοµική, κοινωνική και εθνική εξειδίκευση των συνοικιών διαρκώς αυξάνεται. Οι µουσουλµάνοι, παλιοί κάτοικοι και εσωτερικοί µετανάστες, συσσωρεύονται στη medina, σε ένα περιβάλλον µε κακές συνθήκες υγιεινής που επιβαρύνονται ακόµα περισσότερο λόγω των υψηλών πληθυσµιακών πυκνοτήτων. Το ευρωπαϊκό προλεταριάτο ζει επίσης σε κακές συνθήκες και σε διαφορετική περιοχή από τους εύπορους Ευρωπαίους (Ross 1985, 178). Η ville nouvele για τους Ευρωπαίους που οραµατίζεται ο Prost για την Καζαµπλάνκα υλοποιείται µεταξύ 1920 και 1940, µε σκοπό την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών που δηµιουργήθηκαν από τη µαζική εισροή Ευρωπαίων στην πόλη. Η στέγαση των µουσουλµάνων δεν πρόκειται να γίνει σε νέες συνοικίες µέσα στην πόλη, αλλά σε περιοχές έξω από αυτή που θα χρησιµοποιηθούν ειδικά για αυτό το σκοπό. «Οι Μαροκινοί αποµακρύνθηκαν από τους κεντρικούς δρόµους, ακριβώς όπως οι υπηρέτες εξορίζονταν στα πιο δυσπρόσιτα µέρη των αστικών διαµερισµάτων» (Cohen 2002, 215). Η τακτική αυτή ακολουθείται και για 10

11 στρατιωτικούς λόγους, αφού το ζήτηµα της ασφάλειας είναι στις πρώτες προτεραιότητες της αποικιακής εξουσίας. Εκτός από τα έργα που συµβάλλουν στη διαµόρφωση µίας λαµπερής εικόνας για την «ευρωπαϊκή πόλη», οι σχεδιαστές επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους και στη βελτίωση των συνθηκών ζωής του τοπικού πληθυσµού. Όπως συµβαίνει την ίδια εποχή στις Ευρωπαϊκές πόλεις, έτσι και σε αρκετές αραβικές πόλεις, οι αρχιτέκτονες και οι µηχανικοί της αποικιακής εξουσίας προσπαθούν να βελτιώσουν τις συνθήκες υγιεινής και το περιβάλλον κατοίκησης των ντόπιων. Θέτουν ως προτεραιότητα το σεβασµό της ταυτότητας του τοπικού πληθυσµού, κάτι που συχνά υποστηρίζεται µε πάθος από τους σχεδιαστές, αλλά ταυτόχρονα αντιµετωπίζουν τους ντόπιους ως ένα κατώτερο κοινωνικό σώµα. Μάλιστα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι «τα µέσα για οργανωµένη ανάπτυξη της πόλης αξιοποιήθηκαν για την επισηµοποίηση φυλετικών και πολιτιστικών διαφορών στη χωρική διάρθρωση της πόλης (Ross 1985, 25). Στο Λίβανο, τη Συρία, την Υπεριορδανία και τις χώρες της Αραβικής Χερσονήσου ο αριθµός Ευρωπαίων που εγκαθίσταται εκεί είναι σχετικά περιορισµένος και άρα δεν τέθηκε θέµα διάκρισης µεταξύ «ευρωπαϊκής πόλης» και «πόλης του τοπικού πληθυσµού». Ωστόσο παρατηρείται και εκεί εξέλιξη των αστικών περιοχών σε δύο ταχύτητες. Από τη µία έχουµε την παλιά ισλαµική πόλη και από την άλλη τις νέες επεκτάσεις της πόλης µε ολόκληρο το συνοδευτικό εξοπλισµό ευρωπαϊκού τύπου. Οι επεκτάσεις αυτές καταλαµβάνονται από τα πιο εύπορα στρώµατα, ενώ οι φτωχότεροι κάτοικοι παραµένουν στην ισλαµική πόλη, η οποία απαξιώνεται µέρα µε τη µέρα, καθώς βρίσκεται αντιµέτωπη µε την αδιαφορία των αρχών (π.χ. Χαλέπι, Φεζ). Τα σχέδια που συνοδεύουν τις επεκτάσεις ακολουθούν πιστά τη δυτική αντίληψη για την οργάνωση των αστικών λειτουργιών. Στην περίπτωση της Βηρυτού, µεγάλο µέρος της ισλαµικής πόλης κατεδαφίζεται για να αντικατασταθεί από µία µοντέρνα πόλη, που µάλιστα θα χαρακτηριστεί ως «το Παρίσι της Ανατολής». Η αποδιάρθρωση του αποικιακού συστήµατος µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο Μετά τον πόλεµο, τόσο οι Άγγλοι όσο και οι Γάλλοι είναι οικονοµικά κατεστραµµένοι και ο πρωταρχικός τους στόχος είναι η ανασυγκρότηση της εσωτερικής τους οικονοµίας. Είναι πλέον ιδιαίτερα δύσκολο να διατηρήσουν την εξουσία πάνω στις αποικίες και έτσι γίνεται σαφές ότι η επίσηµη αποικιοκρατία πρέπει να λήξει. «Το Παρίσι, το Λονδίνο και οι Βρυξέλλες αποφάσισαν ότι η εκούσια παραχώρηση τυπικής ανεξαρτησίας µε τη διατήρηση της οικονοµικής και πολιτιστικής εξάρτησης ήταν προτιµότερη λύση από την εµπλοκή σε συγκρούσεις που πιθανότατα θα οδηγούσαν αργά ή γρήγορα στην ανεξαρτησία µε επικράτηση αριστερών καθεστώτων» (Hobsbawm 2002, 285). Σταδιακά, παραχωρείται σε πολλά αποικιακά αραβικά κράτη µερική ανεξαρτησία. Η Αίγυπτος, η Συρία, η Ιορδανία, ο Λίβανος, το Ιράκ και η Λιβύη είναι από τις πρώτες χώρες που αποαποικιοποιούνται και εντάσσονται πλέον στο παγκόσµιο πολιτικό προσκήνιο ως ανεξάρτητα κράτη, που όµως βρίσκονται κάτω από την εξουσία τοπικών τάξεων συνεργαζόµενων µε τις οικονοµίες των παλιών αποικιακών δυνάµεων. Ακολουθεί παραπέρα αποαποικιοποίηση, που άλλοτε επιβάλλεται βίαια στις ξένες εξουσίες (Αλγερία) και άλλοτε ήρεµα (Κουβέιτ). Την περίοδο αυτή αναδύονται διάφορα ξεχωριστά κράτη µε ξεχωριστές πλέον κρατικές 11

12 δοµές. Παρά τις όποιες διαφορές, οι πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές που συντελούνται την πρώτη µεταπολεµική δεκαετία στις αραβικές χώρες παρουσιάζουν µεγάλες οµοιότητες καθώς επίσης και µε άλλες χώρες του Νότου, αλλά και σε µεγάλο βαθµό σχετίζονται µεταξύ τους. ιακρίνουµε τους σηµαντικότερους από τους παράγοντες που συµβάλλουν στη διαµόρφωση του µεταπολεµικού κλίµατος στον αραβικό κόσµο. Αυτοί είναι: Η εξασθένιση των Ευρωπαϊκών κρατών Τα εθνικιστικά κινήµατα Η αγροτική µεταρρύθµιση Η αγροτική έξοδος και η ραγδαία αύξηση του πληθυσµού των πόλεων Η ανάδειξη των πετρελαιοπαραγωγικών χωρών του Κόλπου Η δεσπόζουσα αντι-ιµπεριαλιστική τάση µετά το 1945 είναι ο αραβικός εθνικισµός, που τελικά προσλαµβάνει δύο κύριες εκφράσεις: το Νασερισµό και το Μπααθισµό. Και στις δύο περιπτώσεις, εκφράζει την αντίθεση απέναντι στον έλεγχο της οικονοµίας από τον ιµπεριαλισµό, από τους µεγάλους γαιοκτήµονες και από την αραβική αστική τάξη, όσο και απέναντι στο βαθύ µετασχηµατισµό των αραβικών χωρών, που θα ενίσχυε τις µάζες και θα τις οργάνωνε στο δηµοκρατικό έλεγχο της οικονοµίας. Η δύναµη αυτή εκφράζεται στην επέκταση του κρατικού τοµέα, που παρέχει απασχόληση (µεγάλοι στρατοί, εθνικοποιηµένες βιοµηχανίες, επεκτεινόµενη γραφειοκρατία), στην ατοµική γαιοκτησία, και παίρνει επίσης ορισµένα αντιιµπεριαλιστικά µέτρα (Χάλλινταιη 1984, 24). Με την Επανάσταση του 1952, η Αίγυπτος µειώνει την εξουσία της τάξης των γαιοκτηµόνων και παράλληλα διώχνει το ξένο κεφάλαιο. Η εµβέλεια της αγροτικής µεταρρύθµισης επεκτείνεται στο δυτικό ισλαµικό κόσµο: στο Ιράκ, τη Συρία και την Αλγερία, που ακολούθησαν το παράδειγµα του Καΐρου. Αναπόφευκτο είναι να δεχτούν έµµεση πίεση οι αποικιακές δυνάµεις σε όσες χώρες παρέµεναν εξαρτηµένες. Τα εθνικιστικά κινήµατα, γεννηµένα πριν από τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, διεκδικούν την ανεξαρτησία των αραβικών χωρών, αποτελώντας µόνιµη απειλή για την αποικιακή εξουσία. Η απειλή αυτή ενισχύθηκε µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο και τη συνακόλουθη εξασθένιση των ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και µε τη διόγκωση των εσωτερικών προβληµάτων σε όσες αποικίες συνεχίζουν να υπάρχουν. Ένα από τα θέµατα που αναδεικνύονται στη συζήτηση σχετικά µε τις αποικιακές δυνάµεις, είναι ο βαθµός στον οποίο δηµιούργησαν, στήριξαν, διέλυσαν ή αναµόρφωσαν την τοπική αγροτική ή µεταποιητική παραγωγή. Για τις επιπτώσεις στον αγροτικό κόσµο ο Antony King γράφει: «Στην περίπτωση της Βόρειας Αφρικής φαίνεται ότι καταστράφηκε η αγροτική οικονοµία της υπαίθρου. Με την αποικιακή ανάπτυξη πόλεων όπως το Αλγέρι, η Τύνιδα και η Καζαµπλάνκα, µεγάλες πόλεις της ενδοχώρας που βρίσκονταν πάνω σε αρχαίους εµπορικούς δρόµους (Meknes, Φεζ, Tlemcen) υποβιβάστηκαν, διότι το ενδιαφέρον της αποικιακής εξουσίας στράφηκε προς πόλεις-λιµάνια που µπορούσαν να λειτουργήσουν ως διαµετακοµιστικοί κόµβοι για τα εµπορεύµατα. Η εκµετάλλευση της αγροτικής γης στην Αλγερία και τη Λιβύη για την παραγωγή προϊόντων µε προορισµό την Ευρώπη είχε ως αποτέλεσµα την αναγκαστική αποµάκρυνση του αγροτικού πληθυσµού από την ύπαιθρο και την εγκατάστασή του στις πόλεις. Εκεί απασχολήθηκαν ως εργάτες στη βιοµηχανική παραγωγή (µε κεφάλαια προερχόµενα από την Ευρώπη), λιµενεργάτες, µικροέµποροι και υπηρέτες της ευρωπαϊκής ελίτ. Στον 20 ο αιώνα αυτός ο πληθυσµός πρόκειται να συσσωρευτεί στις bidonvilles. Πανάρχαια ισλαµικά κέντρα, όπως το Καϊρουάν ή η Φεζ, ξεπεράστηκαν από την οικονοµία που επιβλήθηκε άνωθεν. Η οικονοµική τους 12

13 βάση που στηριζόταν στην χειροτεχνία προσβλήθηκε άµεσα από τα εισαγόµενα ευρωπαϊκά προϊόντα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αποικιοκρατία οδήγησε σε άνιση ανάπτυξη, σε ανάδειξη των αποικιακών λιµανιών σε πρωτεύουσας σηµασίας πόλεις µε διαφορετικές ζώνες για τις διαφορετικές πληθυσµιακές οµάδες και, πάνω απ όλα, σε υπέρογκες δαπάνες για το «µοντέρνο» ή «δυτικό» τοµέα της πόλης, ενώ ταυτόχρονα ο φτωχός αγροτικός πληθυσµός σαπίζει στην παλιά προαποικιακή πόλη» (Ross 1985, 18). Η αστικοποίηση του αγροτικού πληθυσµού Ο αγροτικός πληθυσµός που συρρέει µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο στα µεγάλα αστικά κέντρα ζει κάτω από άθλιες συνθήκες, σε παραγκουπόλεις περιφερειακά των πόλεων. Η κατακόρυφη αύξηση του µουσουλµανικού πληθυσµού προκαλούσε ανησυχία στους Ευρωπαίους που άρχισαν να νιώθουν ότι απειλούνται από τις εξαθλιωµένες αγροτικές µάζες που αναζητούσαν καλύτερη τύχη στις πόλεις. Αρχίζει να δηµιουργείται ένα ασταθές κλίµα που συνοδεύεται από µεγάλα έργα σε µία προσπάθεια να ικανοποιηθούν οι βασικές ανάγκες των µουσουλµανικών µαζών. Πρόκειται για έργα που αφορούν κυρίως τη στέγαση του πληθυσµού σε πόλεις όπως η Καζαµπλάνκα και το Αλγέρι. Αντίστοιχες προσπάθειες σηµειώνονται και στις χώρες που πρόσφατα έχουν αποκτήσει την ανεξαρτησία τους. Στην Αίγυπτο, το Λίβανο και το Ιράκ ένα από τα πρώτα ζητήµατα που καλούνται να αντιµετωπίσουν τα νεοσύστατα κράτη ήταν η στέγαση του αγροτικού πληθυσµού που εγκαταλείπει την ύπαιθρο και κατευθύνεται προς τις πόλεις. Η αύξηση του αστικού πληθυσµού στον Αραβικό Κόσµο τα πρώτα χρόνια µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο εντάσσεται στα πλαίσια του φαινοµένου της αστικοποίησης στις χώρες του Νότου, παρότι η ένταση του φαινοµένου στη συγκεκριµένη γεωγραφική περιοχή ήταν αισθητά µικρότερη απ ότι σε άλλες περιοχές. Η εισροή των αγροτικών µαζών στις πόλεις οφείλεται σε ένα πλέγµα διαρθρωτικών µεταβολών στη γεωργία, στην τριτογενοποίηση της οικονοµίας και την αποδιάρθρωση των κοινωνικών δοµών στην ύπαιθρο (Μοδινός 1988, 84). Επιπλέον, στο εσωτερικό του Αραβικού κόσµου αναπτύσσονται ιδιαίτερες δυναµικές που ωθούν τον πληθυσµό προς τα αστικά κέντρα: 1. Οι κακές συνθήκες στον αγροτικό χώρο που εντάθηκαν µε την κατάργηση των δοµών αυτοκατανάλωσης, σε συνδυασµό µε την έλλειψη επίσηµης αγροτικής πολιτικής. 2. Η λήξη της αγγλικής και γαλλικής κυριαρχίας και η δηµιουργία ανεξάρτητων κρατών επέβαλε τη συγκρότηση πόλεων που θα αναλάβουν το καθήκοντα πρωτεύουσας, όπου θα συγκεντρώνονται οι σηµαντικότερες διοικητικές και οικονοµικές λειτουργίες της χώρας. Οι πόλεις που αποτέλεσαν αποικιακά κέντρα διέθεταν µεγάλο µέρος των απαιτούµενων υποδοµών, ωστόσο, η προσαρµογή στο νέο καθεστώς απαιτούσε την ύπαρξη επιπλέον ανθρώπινου δυναµικού. 3. Η ανακάλυψη και εκµετάλλευση των πετρελαιοπηγών οδήγησε σε πρωτοφανή αστική ανάπτυξη, ιδιαίτερα στις πόλεις του Περσικού Κόλπου και στη Σαουδική Αραβία. 4. Τα κέρδη από την εκµετάλλευση των πετρελαϊκών αποθεµάτων έφεραν πλούτο και στις γειτονικές χώρες, µε άµεσες επιπτώσεις στην αστική 13

14 ανάπτυξη. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα του Λιβάνου και της Ιορδανίας. 5. Η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ το 1948 και τα γεγονότα που τη συνόδεψαν δηµιούργησαν κύµα προσφύγων προς τις γειτονικές χώρες, προκαλώντας σηµαντικές αλλαγές στα πληθυσµιακά µεγέθη. 6. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής απέκτησε µεγάλη γεωπολιτική σηµασία χάρη στο γεγονός ότι πολλές χώρες διέθεταν άφθονα πετρελαϊκά αποθέµατα, άφθονα δηλαδή αποθέµατα από τη νέα ενεργειακή ύλη. Το γεγονός αυτό είχε ως άµεση συνέπεια τον οξύτατο ανταγωνισµό ανάµεσα στα ισχυρά κράτη για το ποιο θα έχει πρόσβαση στο πετρέλαιο της περιοχής. Ήδη από τη δεκαετία του 1890 έχει καταληφθεί από τους Άγγλους το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν. Η Μέση Ανατολή βαθµιαία µετατρέπεται σε βασικό παράγοντα για τη βιοµηχανία και τη στρατιωτική δύναµη των χωρών της µητρόπολης. Χωρίς το πετρέλαιό της, ήδη από την εποχή του Μεσοπολέµου, γινόταν προβληµατική η κίνηση της βιοµηχανίας και των ενόπλων δυνάµεων των χωρών της µητρόπολης (Ψυρούκης 1985, 23). 7. Η συνέχιση της εξάρτησης από τις ξένες δυνάµεις και οι έξωθεν επιβαλλόµενες πολιτικές λαµβάνουν πλέον τη µορφή «εξωτερικής βοήθειας» και παροχών ή επενδύσεων που στην πλειοψηφία τους εστιάζουν στις πόλεις. Οι πόλεις εξαπλώνονται διαρκώς. Πρόχειρα καταλύµατα στεγάζουν µεγάλο µέρος του νέου πληθυσµού των πόλεων. Το φαινόµενο είναι κοινό σε όλες τις πόλεις του Αραβικού Κόσµου, αλλά και πολύ ευρύτερο. Οι όροι που χρησιµοποιούνται για να περιγράψουν τις παραγκουπόλεις που περιστοιχίζουν τις αραβικές πόλεις ποικίλουν: bidonvilles, gourbivilles, benramassis, sarifa, ανάλογα µε την περιοχή. Τα χαρακτηριστικά τους ωστόσο είναι κοινά, όπως επίσης και το προφίλ του πληθυσµού που στεγάζουν: αγροτικής καταγωγής, µουσουλµάνοι στο θρήσκευµα, µε χαµηλό µορφωτικό επίπεδο. Το 1954, ένα τρίτο του πληθυσµού στο Αλγέρι ζει σε τρώγλες, το 50% του πληθυσµού στη medina και το υπόλοιπο του πληθυσµού απολαµβάνει το υπόλοιπο της έκτασης της πόλης. Οι πόλεις πλέον αποτελούνται, όχι από δύο, όπως παλιότερα, αλλά από τρεις διακριτές περιοχές: την «ευρωπαϊκή πόλη», την «πόλη των ντόπιων» και τις παραγκουπόλεις του αγροτικού πληθυσµού. Οι παραγκουπόλεις λειτουργούν σαν µεταβατικός χώρος µεταξύ της αγροτικής και της αστικής ζωής. Επιτρέπουν τη σταδιακή µετάβαση του αγροτικού πληθυσµού στο νέο περιβάλλον ζωής και τη συνειδητοποίηση των νέων αναγκών που θα χρειαστεί να καλύψει. «Το απευθείας πέρασµα του αγροτικού πληθυσµού από τις παραδοσιακές στις µοντέρνες συνήθειες οδηγεί σε απότοµη και καθολική ανατροπή των αξιών που κουβαλά όσον αφορά τις σχέσεις µεταξύ γονέων και παιδιών, τους κώδικες που αφορούν το δηµόσιο και τον ιδιωτικό χώρο, ακόµα και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις» (Cohen 2002, 355). Στην Καζαµπλάνκα, καθορίζονται ζώνες για την ανάπτυξη των παραγκουπόλεων, στις οποίες σχεδιάζονται όλες οι απαραίτητες υποδοµές που θα διευκολύνουν τη ζωή των κατοίκων και θα τους εξασφαλίζουν καλές συνθήκες υγιεινής. Το Μοντέρνο Κίνηµα Οι αρχιτέκτονες που σχεδιάζουν για τις πόλεις του αραβικού κόσµου, στην πλειοψηφία τους Ευρωπαϊκής καταγωγής ή ντόπιοι µε ευρωπαϊκή παιδεία, µεταφέρουν µαζί τους τις ιδέες του Μοντέρνου Κινήµατος που την εποχή αυτή 14

15 κυριαρχούν στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι ιδέες αυτές έχουν διατυπωθεί ήδη από την εποχή του Μεσοπολέµου, αλλά µόνο µετά τον πόλεµο διαµορφώνονται οι κατάλληλες συνθήκες για να εφαρµοστούν στην πρακτική της αρχιτεκτονικής και της πολεοδοµίας. Στους πρωταρχικούς στόχους του Μοντέρνου Κινήµατος συµπεριλαµβάνεται η µεσολάβηση της αρχιτεκτονικής «ως συνδετικός κρίκος µεταξύ δυνατοτήτων της τεχνικής και µη ικανοποιηµένων αναγκών του ανθρώπου» (Τεχνικά Χρονικά 1933, 1010). Η σύγχρονη αρχιτεκτονική καλείται να προσαρµοστεί στις νέες συνθήκες που επιβάλλει η εκβιοµηχάνιση, εάν επιθυµεί να υπηρετήσει τις ανθρώπινες ανάγκες. Η ορθολογισµός και η τυποποίηση της παραγωγής, καθώς και η επιδίωξη για λύσεις µε ελάχιστο κόστος και µέγιστη απόδοση συµπληρώνουν το πλαίσιο των ιδεών του Μοντέρνου Κινήµατος. Οι διογκούµενες ανάγκες για στέγαση του πληθυσµού επιβάλλουν τη µαζική παραγωγή κατοικίας σύµφωνα µε τις ιδέες που γεννήθηκαν στους κύκλους των µοντερνιστών. Αντίστοιχες λύσεις εφαρµόστηκαν σε όλο τον κόσµο, συµπεριλαµβανοµένου και των αραβικών χωρών. Το ίδιο το Μοντέρνο Κίνηµα αυτοπροσδιορίζεται ως διεθνές και οι µοντέρνοι αρχιτέκτονες µεταλαµπαδεύουν τις αρχές του σε όλο τον κόσµο. Οι νέες τεχνολογίες και τα νέα υλικά έκαναν την εµφάνισή τους στις αποικίες ήδη από τις αρχές του 20 ου αιώνα. Αποθηκευτικοί χώροι για τις ανάγκες του λιµανιού κατασκευάστηκαν στην Καζαµπλάνκα µε οπλισµένο σκυρόδεµα από τον August Perret το Οι παραδοσιακοί τρόποι κατασκευής και τα τοπικά υλικά αντικαταστάθηκαν, ενώ παράλληλα δηµιουργήθηκαν νέα επαγγέλµατα. Οι αποικιακές πόλεις έχουν εκτός της οικονοµικής και πολιτικής εξάρτησης, και τεχνολογική εξάρτηση από τις ευρωπαϊκές µητροπόλεις. Αρκετοί διάσηµοι αρχιτέκτονες και πολεοδόµοι του Μοντέρνου Κινήµατος, όπως ο Le Corbusier και ο Henri Prost, ανέλαβαν δράση στις αποικίες, από την εποχή του Μεσοπολέµου, επιδιώκοντας να υλοποιήσουν τα όνειρα των αυτοκρατοριών. Για τις πόλεις του Μαρόκου γράφτηκε το 1949: «Οι αρχές της Χάρτας της Αθήνας πρόκειται να εφαρµοστούν στο Μαρόκο. Υπάρχει παρθένο έδαφος και θα ήταν πραγµατικά ασυγχώρητο να µην το χρησιµοποιήσουµε για την αστική αναγέννηση. Με άλλα λόγια, για τη δηµιουργία περιοχών κατοικίας που θα είναι διαταγµένες στη σειρά ώστε να επωφελούνται από τον πλέον ευνοϊκό προσανατολισµό» (Cohen 2002, 319). Για τους Ευρωπαίους αρχιτέκτονες η πρόκληση ήταν µεγάλη. Οι πόλεις στις αποικίες µπορούσαν κάλλιστα να µετατραπούν σε πεδίο πειραµατισµού των σύγχρονων ιδεών. Εξάλλου σε αυτή την προσπάθεια θα είχαν µε το µέρος τους τη στήριξη των µητροπόλεων. Ο Le Corbusier, µετά από πρόσκληση που του δέχτηκε το 1931 για να συµµετάσχει σε συνέδριο µε θέµα το µέλλον του Αλγερίου, συντάσσει µε δική του πρωτοβουλία σχέδια για την πόλη. «Το Αλγέριον, το οποίον έχει να επιλύσει επείγοντα πολεοδοµικά προβλήµατα, παρουσιάζεται επίσης διατεθειµένον ν αποδεχθή τας νέας απόψεις», σηµειώνει ο Giedion στο 4 ο CIAM (Τεχνικά Χρονικά 1933, 1012). Στο διάστηµα από 1932 έως το 1939, ο Le Corbusier µελετά τον παραδοσιακό ιστό της πόλης και παράγει µία σειρά σχεδίων, που αποβλέπουν στην ανάδειξη του Αλγερίου σε πύλη προς την Αφρική και σε τόπο συνάντησης του δυτικού και του τοπικού πολιτισµού. Το σχέδιο που συντάσσει λίγα χρόνια αργότερα, το 1942, έχει ως κεντρική ιδέα το λειτουργικό και κοινωνικό διαχωρισµό της πόλης. «Το νέο σχέδιο βασίζεται σε µία σαφή τοµή µεταξύ των Ευρωπαίων και του τοπικού πληθυσµού. Αντί της ολοκλήρωσης που προτείνουν τα προηγούµενα σχέδια, εδώ είναι σαφές ότι επιδιώκεται η δηµιουργία ενός σχίσµατος µεταξύ των δύο κοινοτήτων και µόνο το Κέντρο Κοινωνικών Σχέσεων θα λειτουργεί ως σύνδεσµος στη µέση» 15

16 (Venturi, Με το σχέδιο αυτό προβλέπεται η δηµιουργία ενός περισσότερο αστικού, παρά διοικητικού, κέντρου για την πόλη και ενός κέντρου για τους µουσουλµάνους. Πόλεις δορυφόροι, σε απόσταση που µπορεί να καλυφθεί µε τα πόδια και ζώνες βιοµηχανίας και αναψυχής συµπληρώνουν την πρόταση. Η γέφυρα της πόλης αντικαθίσταται από έναν αυτοκινητόδροµο σε ύψος 300 πόδια πάνω από το έδαφος, που στηρίζεται από µία σύνθετη κατασκευή από οπλισµένο σκυρόδεµα και η οποία διαµορφώνεται µε κατοικίες. Την ίδια εποχή, στην άλλη άκρη της Μεσογείου, ο Michel Ecochard σχεδιάζει τη Νέα Πόλη της Βηρυτού. Ο Ecochard µπορεί να χαρακτηριστεί ως ο κύριος εκπρόσωπος των ιδεών του µοντερνισµού και των CIAM στις αραβικές χώρες, µε έργο στη Συρία, την Ιορδανία, το Λίβανο και το Μαρόκο. Το 1943 ολοκληρώνει το σχέδιο που του ανατέθηκε για την πρωτεύουσα του ανεξάρτητου από το 1941 κράτους του Λιβάνου, τη Βηρυτό. Η διάκριση των λειτουργιών, σύµφωνα µε τη Χάρτα της Αθήνας είναι ο κύριος γνώµονας για το σχεδιασµό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντιµετώπιση του απέναντι στην εργατική τάξη. Συγκεκριµένα, η Νέα Πόλη που προβλέπεται από το σχέδιο πρόκειται να «προσφέρει στους εργάτες εκτός από τη νεωτερικότητα και ισότητα» (Rowe 1998, 110). Στόχος του είναι να µετασχηµατίσει όχι µόνο τις πόλεις, αλλά και τους ανθρώπους, κάτι που βρίσκεται στον πυρήνα των ιδεών του µοντερνισµού. Το νέο αστικό περιβάλλον αντιµετωπίζεται ως πεδίο άσκησης για την αλλαγή των τοπικών ηθών, τον «εκµοντερνισµό», τη «δυτικοποίηση» ή απλώς τον «εκπολιτισµό» του τοπικού πληθυσµού (Ross 1985, 26). Λίγα χρόνια αργότερα, αναλαµβάνοντας το σχεδιασµό των επεκτάσεων για την Καζαµπλάνκα, ο Ecochard δηλώνει ότι «οι εργατικές συνοικίες [των µουσουλµάνων] θα οργανωθούν µε τον ίδιο τρόπο όπως οι περιοχές κατοικίας [των Ευρωπαίων]», και δηλώνει ότι «θα δηµιουργήσει µονάδες εξυπηρέτησης των συνοικιών που θα σέβονται τις παραδόσεις, αλλά που τελικά θα οδηγήσουν στη βαθµιαία αλλαγή του τρόπου ζωής» (Cohen 2002, 319). Οι σχεδιαστές, χωρίς να παύουν να αποτελούν γρανάζι του αποικιακού συστήµατος, οραµατίζονται έναν κόσµο ισότητας, στον οποίο µε κατάλληλο τρόπο θα προωθηθεί και τελικά θα επικρατήσει ο δυτικός τρόπος ζωής. Ο Ecochard µαζί µε την οµάδα του καθιέρωσαν το zoning στο σχεδιασµό των αραβικών πόλεων. Στο σηµείο αυτό αξίζει να επισηµάνουµε ότι το zoning δεν είναι κάτι ξένο στον τρόπο οργάνωσης της αραβο-ισλαµικής πόλης. Η χωροθέτηση των χρήσεων στον αστικό χώρο γινόταν πάντα µε βάση άγραφους νόµους, η ισχύς των οποίων είναι καταλυτική για τη διαµόρφωση της πόλης. Ενδιαφέρουσες είναι οι αναφορές στο θέµα της χωρικής διάκρισης των χρήσεων από τον άραβα φιλόσοφο Ibn Khaldoun το 15 ο αιώνα: «Οτιδήποτε βλαβερό παραµένει εκτός πόλης, ενώ οτιδήποτε χρήσιµο εισάγεται στην πόλη» (Shiber 1964, 22). Πράγµατι, στην αραβοισλαµική πόλη παρατηρείται κατανοµή των διαφορετικών χρήσεων στο χώρο µε τέτοιο τρόπο, ώστε οµοειδείς χρήσεις να χωροθετούνται στην ίδια περιοχή, κάτι που στηρίζεται στην αρχή της ανεµπόδιστης λειτουργίας των επιµέρους λειτουργιών. Ο Saba George Shiber γράφοντας για την πόλη του Κουβέιτ υποστηρίζει µε ενθουσιασµό την άποψη ότι την αρχή του zoning, που οι Ευρωπαίοι «ανακάλυψαν» µόλις στις αρχές του 20 ου αιώνα, οι Άραβες την είχαν ανακαλύψει και εφαρµόσει αιώνες πριν στις πόλεις τους. Παραθέτει αποσπάσµατα από τα κείµενα του Ibn Khaldoun και παράλληλα κάνει εκτενείς αναφορές σε πλήθος αραβικών πόλεων, µε σκοπό να αποδείξει ότι το zoning, το πολεοδοµικό εργαλείο που καθιερώθηκε µε τη Χάρτα της Αθήνας, βρίσκεται βαθιά µέσα στην αραβική παράδοση. 16

17 Συστηµατικά όµως ο Shiber αποφεύγει να αναφερθεί στους στόχους που σε κάθε περίπτωση επιδιώκεται να καλυφθούν. Έτσι, ενώ στη αραβική-ισλαµική πόλη το zoning εκπορεύεται από την πολιτιστική παράδοση και αποβλέπει στην ισορροπηµένη και χωρίς συγκρούσεις λειτουργία της πόλης, στα πλαίσια του Μοντέρνου Κινήµατος το zoning αποβλέπει κυρίως στην ορθολογικοποίηση της παραγωγής και της οικοδοµικής κατασκευής, µε βάση τα νέα δεδοµένα που δηµιούργησε η είσοδος της µηχανής στη ζωή του ανθρώπου. Επίσης, η αρχή του zoning, όπως αυτή έχει συλληφθεί από τους µοντέρνους πολεοδόµους, στοχεύει στην ταχεία αντιµετώπιση των ζητηµάτων της πόλης, γεγονός που επιβάλλεται από τους ταχείς ρυθµούς της σύγχρονης ζωής. Τα µεγάλα οικιστικά προγράµµατα της δεκαετίας του 50 Αντιµετωπίζοντας τεράστια προβλήµατα στέγασης, λόγω της αστικοποίησης του πληθυσµού, τα αραβικά κράτη από Μαρόκο έως το Ιράκ αναλαµβάνουν την εκπόνηση προγραµµάτων µαζικής κατοικίας. Τα προβλήµατα είναι κοινά στο σύνολο της γεωγραφικής περιοχής που καλύπτει ο αραβικός κόσµος και οι λύσεις που προτείνονται παραπλήσιες, όχι µόνο µεταξύ τους, αλλά και µε τις πρακτικές που εφαρµόζονται την ίδια εποχή στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι προτάσεις που διατυπώθηκαν και είτε υλοποιήθηκαν είτε έµειναν στα χαρτιά λόγω των περιορισµένων διαθέσιµων πόρων, επιτρέπουν να χαρακτηριστεί η δεκαετία του 50 ως η δεκαετία των µεγάλων οικιστικών προγραµµάτων. Ο αυστηρός προγραµµατισµός χαρακτηρίζει το σύνολο των προτάσεων. Πλέον στον σχεδιασµό συνυπολογίζονται τα πληθυσµιακά και οικονοµικά µεγέθη, η λειτουργική κατανοµή των εκτάσεων, οι µετακινήσεις του πληθυσµού, οι τάσεις ανάπτυξης, οι µελλοντικές προοπτικές. Η µελέτη και ο σχεδιασµός για τις πόλεις επιστηµονικοποιείται, πάνω στο δρόµο που άνοιξαν τα CIAM. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Κωνσταντίνου οξιάδη και η αντίληψη που υιοθετεί για τα ζητήµατα που αφορούν την πόλη. Το Γραφείο οξιάδη µε έργα σε πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής, άλλα και σε ολόκληρο τον κόσµο, υποστηρίζει την ανάπτυξη ενός νέου επιστηµονικού κλάδου, της Οικιστικής, που θα ασχολείται µε την οργάνωση των οικισµών από τεχνική και οικονοµική πλευρά, µε κύριο άξονα την ανάπτυξη των πόλεων και όχι τη διαµόρφωση τους. Αντί των σχεδίων, οι προτάσεις πρέπει να στηρίζονται σε προγράµµατα, τα οποία λαµβάνουν υπόψη τη διάσταση του χρόνου. Οι ιδέες αυτές έχουν εµποτίσει τις προτάσεις που καταθέτει για την οικιστική ανάπτυξη του Ιράκ, του Λιβάνου και της Συρίας. Το «Μακροπρόθεσµο οικιστικό πρόγραµµα για το Λίβανο» που εκπονείται από το Γραφείο οξιάδη το διάστηµα µεταξύ 1957 και 1958, στα πλαίσια της αναπτυξιακής βοήθειας που παρέχουν οι Ηνωµένες Πολιτείες στο Λίβανο, αποβλέπει στον περιορισµό της σοβιετικής επιρροής. Το πρόγραµµα περιλαµβάνει ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης, γενικές προτάσεις για το σύνολο της χώρας και ειδικές προτάσεις για τα µεγάλα αστικά κέντρα, τη Βηρυτό, την Τρίπολη και την Σιδώνα, µε έµφαση στην αντιµετώπιση των στεγαστικών προβληµάτων. Σχετικά µε τη Βηρυτό, τα ενδιαφέρον του οξιάδη εστιάζεται στη βελτίωση των υφιστάµενων συνθηκών, στην δηµιουργία δύο νέων γειτονιών και στην εκκαθάριση των παραγκουπόλεων. Οι παραγκουπόλεις γύρω από την πόλη θεωρούνται εν δυνάµει εστίες κοινωνικών αναταραχών. Κατά συνέπεια, η στέγαση του αγροτικού πληθυσµού των παραγκουπόλεων σε νέα οικιστικά σύνολα τίθεται ως πρώτιστος στόχος. Ο Sarkis 17

18 αναφέρει ότι «πρωταρχικό µέληµα του σχεδιαστή ήταν η δηµιουργία έργων που θα βελτίωναν τις στεγαστικές συνθήκες στην πόλη, ανεξάρτητα από τις ταξικές και εθνικές διαφορές των κοινοτήτων» (Rowe 1998, 194), πρόθεση που είναι εµφανής στα κείµενα του οξιάδη. Αντίστοιχες είναι οι προτάσεις του Γραφείου οξιάδη για το Ιράκ. Το 1955 το γραφείο ανέλαβε την εκπόνηση του Εθνικού Οικιστικού Προγράµµατος του Ιράκ. Στα πλαίσια του προγράµµατος αυτού έγινε καταγραφή της κατάστασης στέγασης του πληθυσµού και των εσωτερικών µετακινήσεων του πληθυσµού, προκειµένου να εκτιµηθεί το µέγεθος των αναγκών για νέες κατοικίες. Στη συνέχεια, εκπονήθηκαν Χωροταξικά και Αστικά Προγράµµατα για αρκετές περιοχές και πόλεις της χώρας αντίστοιχα. Στόχος των προγραµµάτων είναι η στέγαση οικογενειών που ζουν σε πρόχειρα καταλύµατα και η βελτίωση των συνθηκών ζωής άλλων οικογενειών. Επίσης, εκπονούνται Αγροτικά Προγράµµατα µε στόχο τη στήριξη αγροτικών οικογενειών και τον περιορισµό του φαινοµένου της αστικοποίησης. Τέλος, εκπονούνται Ειδικά Προγράµµατα που αφορούν στη στέγαση οµάδων που «συµβάλλουν στην ανασυγκρότησης χώρας» (Μακρής 1959, 46), δηλαδή δηµόσιων υπαλλήλων, βιοµηχανικών εργατών και βιοτεχνών. Η οργάνωση των οικιστικών ενοτήτων γίνεται µε αυστηρό τρόπο, ορίζοντας διαφορετικά επίπεδα κοινοτήτων που αντιστοιχούν σε συγκεκριµένα πληθυσµιακά µεγέθη, τακτική που ακολουθείται σταθερά από το Γραφείο οξιάδη, ανεξάρτητα από το πεδίο µελέτης. Στο κέντρο της κοινότητας υπάρχουν σχολεία, παιδικός σταθµός, κοινωνικό κέντρο, κέντρο υγείας, καταστήµατα αστυνοµικός σταθµός, αλλά και υποδοµές που σχετίζονται µε τις ιδιαίτερες συνήθειες και την ταυτότητα των Ιρακινών, δηλαδή καφενείο, τζαµί και χαµάµ. Η διάταξη των κοινοτήτων στο χώρο γίνεται ανάλογα µε την εισοδηµατική κατάσταση των ανθρώπων που κατοικούν σε αυτές. Έτσι, οι αστικές περιοχές διακρίνονται από τους σχεδιαστές σε περιοχές ανώτερων, µεσαίων και κατώτερων εισοδηµάτων, διάκριση που επεκτείνεται και στη δοµή των κατοικιών. Πράγµατι, ο σχεδιαστής προτείνει µία τυπολογία κατοικιών µε βάση την οικονοµική κατάσταση της οικογένειας στην οποία απευθύνεται. Η γενική δοµή σε όλους τους τύπους κατοικίας είναι εξωστρεφής, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση µε τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Ωστόσο φαίνεται ότι ο σχεδιαστής προσπάθησε να συνδυάσει τις σύγχρονες απαιτήσεις µίας κατοικίας, όπως αυτές προσδιορίζονται στους αρχιτεκτονικούς κύκλους των CIAM, µε επιµέρους συνήθειες του τοπικού πληθυσµού. Έτσι εξασφαλίζεται αυλή προστατευµένη από τα ξένα βλέµµατα, το δώµα της κατοικίας είναι η «ταράτσα ύπνου» και στο εσωτερικό της κατοικίας, εκτός από το λουτρό, υπάρχει και χαµάµ. Όπως τα συγκροτήµατα κατοικιών που σχεδιάζει το Γραφείο οξιάδη στο Ιράκ και στο Λίβανο, έτσι και αρκετά από τα συγκροτήµατα που σχεδιάζονται και κατασκευάζονται στην Καζαµπλάνκα, το Οράν, το Αλγέρι και το Κουβέιτ αναπτύσσονται στην οριζόντια διάσταση και όχι καθ ύψος, µε µικρές µονάδες µε εσωτερική αυλή που προορίζονται για να στεγάσουν µία οικογένεια. Αυτή η διάταξη θεωρείται ότι είναι πιο οικεία στους πληθυσµούς που προήλθαν από την ύπαιθρο, καθώς είναι κοντά στα «τοπικά τους έθιµα» (Cohen 2002, 327). Ωστόσο, ο κύριος στόχος της οργάνωσης των κατοικιών γύρω από µία αυλή, δηλαδή η εξασφάλιση φυσικού φωτισµού και αερισµού των χώρων µέσω της αυλής, καταργούνται µε τις παρεµβάσεις των κατοίκων. Πράγµατι, έντονο προβληµατισµό δηµιουργεί η κάλυψη της εσωτερικής αυλής ή η επέκταση των κατοικιών καθ ύψος µε σκοπό τη δηµιουργία επιπλέον χώρων. 18

19 Είναι γεγονός ότι τα συγκροτήµατα µεµονωµένων κατοικιών έδωσαν σε µεγάλο βαθµό απάντηση στα σοβαρά στεγαστικά προβλήµατα του πληθυσµού, ενώ επίσης συνοδεύτηκαν από τη δηµιουργία εκτεταµένων αστικών υποδοµών (δρόµοι, δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, φωτισµός των δρόµων). Ενδιαφέρον πάντως παρουσιάζει το γεγονός ότι η κριτική που ασκήθηκε από Μαροκινούς ενάντια στις ακολουθούµενες πρακτικές στέγασης στηρίζεται στο επιχείρηµα ότι: «η διοίκηση δεν θα πρέπει να είναι προσκολληµένη στην παράδοση περισσότερο απ ότι οι Μαροκινοί οι ίδιοι» (Cohen 2002, 355). Η επανάληψη δοµών που σχετίζονται µε τη medina αντιµετωπίζεται µε δυσαρέσκεια από τους ντόπιους, διότι ήδη από παλιότερες εποχές έχει καθιερωθεί ως πρότυπο ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής και οι σύγχρονες ανέσεις δυτικής προέλευσης. «Οι Μαροκινοί επιθυµούν να στεγαστούν σε ευρωπαϊκού τύπου κτίρια και απαιτούν να δοθεί τέλος στα κατασκευαστικά προγράµµατα που εµποδίζουν τους κατοίκους να βελτιώσουν την κοινωνική τους θέση» (Cohen 2002, 332). Οι κριτικές αυτές, σε συνδυασµό µε την ανάγκη για ταχύτερη κατασκευή κατοικιών µε το χαµηλότερο δυνατό κόστος, οδήγησε στη µελέτη και κατασκευή συγκροτηµάτων µαζικής κατοικίας. Και πάλι αρκετοί σχεδιαστές προσπαθούν να αναπαράγουν δοµές που έχουν τις ρίζες τους στον πολιτισµό των διαφορετικών οµάδων στις οποίες απευθύνονται. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της οµάδας ATBAT Afrique (Atelier des Batisseurs). Το 1953, η ATBAT, µε κύρια µέλη τους Bodiansky, Woods και Κανδύλη, µετά από συστηµατική έρευνα πάνω στην οργάνωση της ισλαµικής πόλης και τις ιδιαιτερότητες των εθνικών και θρησκευτικών οµάδων, διατυπώνουν την πρώτη, σε µεγάλο βαθµό πειραµατική, πρόταση για την κατασκευή συγκροτηµάτων µαζικής κατοικίας στην Καζαµπλάνκα. Η πρόταση αυτή ακολουθεί την επίσηµη πολιτική γραµµή της δηµιουργίας κατοικιών λαµβάνοντας υπόψη τις πολιτιστικές ιδιαιτερότητες των διαφορετικών οµάδων. Κατασκευάζονται λοιπόν διαφορετικά συγκροτήµατα για τους πιο συντηρητικούς και τους πιο προοδευτικούς µουσουλµάνους µε κλειστή αυλή, συγκροτήµατα για τους Μαροκινούς εβραίους µε αυλή και ειδικό δωµάτιο για τις γυναίκες µε έµµηνο ρήση, και συγκροτήµατα για τους Ευρωπαίους, ανοιχτά προς το εξωτερικό. Οι διαφορές µεταξύ των συγκροτηµάτων εκφράζονται µε σαφή τρόπο στην οργάνωση των όψεων. Μία ιδιαίτερα τολµηρή πρόταση που διατυπώθηκε από την ATBAT αφορά στη δηµιουργία «µικτών» συγκροτηµάτων, που θα στεγάζουν οικογένειες όλων των εθνοτήτων. Η πρόταση αυτή, που κατακρίθηκε έντονα από όλες τις πλευρές, είναι ενδεικτική της πρόθεσης των αρχιτεκτόνων να διαµορφώσουν ένα νέο καλύτερο κόσµο, σύµφωνα µε δικά τους κριτήρια για το πώς αυτός θα πρέπει να είναι δοµηµένος. Τα συγκροτήµατα της ATBAT στην Καζαµπλάνκα θεωρήθηκε ότι είναι εφάµιλλης σηµασίας µε την πολυκατοικία του Le Corbusier στη Μασσαλία. Πρόκειται για µία αξιόλογη προσπάθεια εφαρµογής των αρχών ενός παγκόσµιου κινήµατος, εξειδικεύοντας όµως τις αρχές αυτές µε βάση τις πολιτιστικές συνήθειες και τον τρόπο ζωής των χρηστών. Τις προσπάθειες της οµάδας ATBAT ακολούθησαν και άλλοι αρχιτέκτονες µε σχεδιαστικές προτάσεις για συγκροτήµατα εντός και εκτός Μαρόκου, που στην πλειοψηφία τους υλοποιήθηκαν. Σε κάθε περίπτωση, επρόκειτο για συγκροτήµατα που απευθύνονται σε µία εθνική ή θρησκευτική οµάδα. «Είµαστε µάρτυρες της στροφής από τις χαµηλές κατοικίες που στηρίζονται στις παραδοσιακές αστικές και αγροτικές δοµές προς τα κτίρια διαµερισµάτων [...]. Το µοναδικό στοιχείο που εµποδίζει τη διαµόρφωση µοντέρνων µορφών στα αστικά 19

20 διαµερίσµατα είναι η παραδοσιακή αυλή» (Cohen 2002, 354). Όµως και αυτό το «εµπόδιο» ξεπεράστηκε, διότι ο πληθυσµός σταδιακά προσαρµόστηκε σε ένα περιβάλλον δοµηµένο σύµφωνα µε τους κώδικες ενός άλλου πολιτισµού. Συνοψίζοντας, συγκροτήµατα µαζικής κατοικίας, σχεδιασµένα από Ευρωπαίους ή ντόπιους µε ευρωπαϊκή παιδεία, χτίστηκαν στο Μαρόκο, την Αλγερία, την Αίγυπτο και αλλού. Οι στόχοι είναι αρκετά σύνθετοι. Κάλυψη των στεγαστικών αναγκών και εξασφάλιση συνθηκών υγιεινής και βασικών ανέσεων από τη µία, ένταξη των ντόπιων σε ένα νέο εισαγόµενο περιβάλλον και εξοικείωσή τους µε ένα νέο τρόπο ζωής, από την άλλη. Οι αντιδράσεις του τοπικού πληθυσµού στο περιβάλλον αυτό κυµαίνονται από πολύ θετικές έως πολύ αρνητικές. Πάντως, είναι βέβαιο ότι για την οικειοποίηση του χώρου στα συγκροτήµατα µαζικής κατοικίας, οι κάτοικοι προέβησαν σε σηµαντικές τροποποιήσεις του χώρου. Στο Αλγέρι, αντί να χρησιµοποιούν τα δωµάτια µε τον τρόπο για τον οποίο είχαν προβλεφθεί, έβγαλαν όλες τις πόρτες και άνοιξαν τρύπες σε πολλούς τοίχους, σε µία προσπάθεια να µεγαλώσουν τους χώρους ενδιαίτησης (Brolin 1978, 70). Αντίστοιχα, στο εσωτερικό των διαµερισµάτων σε συγκροτήµατα µαζικής κατοικίας του Καΐρου, ο τρόπος ζωής και διαρρύθµισης του χώρου αντικατοπτρίζει την αγροτική καταγωγή των κατοίκων (El Safty 1985, 141). Η πρόσβαση σε υψηλότερου επιπέδου ζωή, έστω και αν αυτό συνδέεται µε έναν άλλο πολιτισµό οδήγησε σε εσωτερικά διλήµµατα και συγκρούσεις. Η επιλογή ανάµεσα στην παράδοση και στο µοντέρνο, οδήγησε συχνά σε αδιέξοδα τις τοπικές κοινωνίες. Επίλογος Η αποικιοκρατία, ως µέσο για την ενίσχυση του καπιταλιστικού συστήµατος έχει δύο στόχους: την απόκτηση πρώτων υλών από τις αποικιακές χώρες και τη διάδοση των δυτικών προϊόντων στις χώρες του Νότου. Και οι δύο στόχοι προϋποθέτουν την αλλαγή των πολιτιστικών συνηθειών του αποικιοκρατούµενου πληθυσµού. «Όποιοι και αν ήταν οι συνειδητοί ή ασυνείδητοι αντικειµενικοί στόχοι αυτών που διαµόρφωσαν την ιστορία του καθυστερηµένου κόσµου, ο εκσυγχρονισµός, µε άλλα λόγια η µίµηση του δυτικής προέλευσης προτύπου, αποτέλεσε τον αναγκαίο και επιτακτικά αναπόφευκτο τρόπο για την επίτευξή τους» (Hobsbawm 2002, 263). Η αλλαγή του περιβάλλοντος ζωής του αποικιοκρατούµενου πληθυσµού αποτέλεσε το µέσο για τη σταδιακή επίτευξη της πολιτιστικής αφοµοίωσης. Μεγάλος αριθµός Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων, µηχανικών και πολεοδόµων εργάστηκαν για το σκοπό αυτό, µε αµφιλεγόµενες τις περισσότερες φορές προθέσεις. Από τη µία υποστηρίζουν µε πάθος τη βελτίωση των συνθηκών ζωής και την παροχή ανέσεων στους ντόπιους, και από την άλλη επιδιώκουν την ενίσχυση των δεσµών εξάρτησης της αποικίας από τη µητρόπολη. Οι αραβικές πόλεις δεν διαφοροποιούνται από το γενικό αυτό πλαίσιο. Σε όλο το διάστηµα από τα µέσα του 19 ου αιώνα µέχρι και τα πρώτα χρόνια µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο, οι δυτικές ιδέες για την πόλη καθορίζουν σε µεγάλο βαθµό τα χαρακτηριστικά του αστικού χώρου στις αραβικές πόλεις. Ο δυτικός τρόπος ζωής αναδείχθηκε σε πρότυπο για τον τοπικό πληθυσµό, ο οποίος όµως τελικά στις καθηµερινές του πρακτικές τον προσάρµοσε στις δικές του πολιτιστικές συνήθειες. Η 20

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνορα Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν, Υεμένη Ερυθρά θάλασσα, Περσικός κόλπος

Σύνορα Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν, Υεμένη Ερυθρά θάλασσα, Περσικός κόλπος Σύνορα Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν, Υεμένη Ερυθρά θάλασσα, Περσικός κόλπος Πληθυσμός 28,5 εκατομμύρια 5,5 από τα οποία δεν είναι Σαουδάραβες SAGIA Saudi Arabian General

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 10: Αντιαποικιοκρατικά Κινήματα και Αραβικός Εθνικισμός Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Τετάρτη 20 Απριλίου 2011 www.geostrategy.gr Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Οι επιπτώσεις των πρόσφατων εξεγέρσεων Οι πρόσφατες εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

Marathon Data Systems 22ή Πανελλαδική συνάντηση Χρηστών GIS

Marathon Data Systems 22ή Πανελλαδική συνάντηση Χρηστών GIS Marathon Data Systems 22ή Πανελλαδική συνάντηση Χρηστών GIS ΑΘΗΝΑ 2014 2 3 1) να διαπιστώσει τις αλλαγές που υπέστη ο χώρος κατά την κατασκευή και λειτουργία του αεροδρομίου 2) να αξιολογήσει τις προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Θ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη του λιανικού εμπορίου. Προς νέες κεντρικότητες στον αστικό χώρο.

Εξέλιξη του λιανικού εμπορίου. Προς νέες κεντρικότητες στον αστικό χώρο. Εξέλιξη του λιανικού εμπορίου. Προς νέες κεντρικότητες στον αστικό χώρο. Βάλια Αρανίτου, ΙΝΕΜΥ, Πανεπιστήμιο Κρήτης Ιων Σαγιάς, ΕΜΠ ΟΡΣΑ-ΕΣΕΕ ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΠΟΛΗ. Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΝΕΟ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ (ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΑΡΝΑΓΙΟΥ) ΔΗΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ (ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΑΡΝΑΓΙΟΥ) ΔΗΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Ο Λ Ο Κ Λ Η Ρ Ω Μ Ε Ν Ω Ν Π Α Ρ Ε Μ Β Α Σ Ε Ω Ν Α Σ Τ ΙΙ Κ Η Σ Α Ν Α Π Τ Υ Ξ Η Σ Ε.. Τ.. Π.. Α.. & Ε.. Κ.. Τ.. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΗΜΟΥ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;»

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις 1931 Συµπεράσµατα του Συνεδρίου των Αθηνών - Χάρτης των Αθηνών (1931) 1933 Συµπεράσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;...

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;... Κεφάλαιο Τρίτο Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον Κόσμο τον 19ο αιώνα Ενότητα 15 Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί Φύλλο εργασίας 1. Αφού μελετήσετε τη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος θα είναι η ανάπτυξη του κοινωνικού έργου των Δήμων με γνώμονα τον:

Στόχος θα είναι η ανάπτυξη του κοινωνικού έργου των Δήμων με γνώμονα τον: Ημερίδα με θέμα: Η κοινωνική οικονομία και επιχειρηματικότητα Τετάρτη 18 Μαρτίου Civitel Hotel Μαρούσι. ώρα 10:00 π.μ. Οργάνωση: ΑΠΟΣΤΟΛΗ της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών Εισήγηση με Θέμα: Κοινωνική Οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης

Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης 1 Η Μεσόγειος θάλασσα βρέχει την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική Στην Ευρώπη βρέχει τις εξής χώρες: Ισπανία, Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Η Nexans ανακοινώνει τη νέα μορφή διακυβέρνησης και την επιτάχυνση των στρατηγικών ενεργειών που θα δρομολογήσουν το μέλλον

Η Nexans ανακοινώνει τη νέα μορφή διακυβέρνησης και την επιτάχυνση των στρατηγικών ενεργειών που θα δρομολογήσουν το μέλλον Δελτίο Τύπου Η Nexans ανακοινώνει τη νέα μορφή διακυβέρνησης και την επιτάχυνση των στρατηγικών ενεργειών που θα δρομολογήσουν το μέλλον Παρίσι, 1 Οκτωβρίου 2014 Η μακροπρόθεσμη προοπτική για τη βιομηχανία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ MUSTAFA OSMAN ISMAIL ALAMIN MINISTER OF INVESTMENT, REPUBLIC OF SUDAN TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business

Διαβάστε περισσότερα

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα»

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» Κυρίες και κύριοι, Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2015 Χαιρετισμός από

Διαβάστε περισσότερα

15PROC002558788 2015-02-04

15PROC002558788 2015-02-04 ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Ε.Π Περιφέρειας Κρήτης Ταχ. Δ/νση : Δ. Μποφώρ 7 71202 Ηράκλειο Πληροφορίες : Γ. Ανδρουλάκης Τηλ : 2813-404502 Fax

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 Απρίλιος 2013 Στόχος της Εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ποσό υπολογιζόμενο και ανάλογο του κύκλου εργασιών του Η Σύμβαση

ποσό υπολογιζόμενο και ανάλογο του κύκλου εργασιών του Η Σύμβαση FRANCHISING Γενικά Ως franchising νοείται το σύνολο των δικαιωμάτων βιομηχανικής ή πνευματικής ιδιοκτησίας που αφορούν εμπορικά σήματα και επωνυμίες, πινακίδες καταστημάτων, πρότυπα χρήσεως, σχέδια, δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ. Problems, possibilities and perspectives in cultivating citrus fruits in

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ. Problems, possibilities and perspectives in cultivating citrus fruits in ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΣΠΕΡΙΔΟΕΙΔΩΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ Problems, possibilities and perspectives in cultivating citrus fruits in Crete. ΛΕΥΤΕΡΗΣ Γ. ΝΤΟΥΝΤΟΥΝΑΚΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις Ε.Μ.Π. ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Πολεοδομία και Χωροταξία Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΘΗΝΑ

ΣΧΕΔΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΚΕΦ. 1 Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ "ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ" ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΧΩΡΟ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ JESSICA ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΕΣΠΑ 2014-2020 Τρεις κυρίαρχες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Παρέµβαση σε Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης µε θέµα: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Γιάννης Πασπαλιάρης, Καθηγητής ΕΜΠ, ιευθυντής Εργαστηρίου Μεταλλουργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους

Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους O Smith (1966, 1981), διατύπωσε ένα άλλο υπόδειγµα, στο οποίο οι επιχειρήσεις µεγιστοποιούν τα κέρδη τους, συνδυάζοντας την καµπύλη των χωρικών εσόδων µε

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑΝΝΗ ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ, ΝΗΣΩΝ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑΣ

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑΝΝΗ ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ, ΝΗΣΩΝ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑΣ ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑΝΝΗ ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ, ΝΗΣΩΝ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ MASTER PLAN ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΚΤΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΡΙΤΗ 4 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 Ο.Λ.Π. Α.Ε. ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Δρ. Δρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Για την πιο αποτελεσματική χωροταξική απεικόνιση αλλά κυρίως για τη βέλτιστη διοίκηση και διαχείριση του Πάρκου,

Διαβάστε περισσότερα

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ «Πλαίσιο Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Ηνωμένο Βασίλειο» ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Διακίδης Ισίδωρος, Αντιδήμαρχος Haringey Λονδίνο Ηνωμένο Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΟιτουριστικέςπιέσειςστηνΠεριφέρεια Κρήτηςκαιταµοντέλατουριστικής ανάπτυξης

ΟιτουριστικέςπιέσειςστηνΠεριφέρεια Κρήτηςκαιταµοντέλατουριστικής ανάπτυξης ΟιτουριστικέςπιέσειςστηνΠεριφέρεια Κρήτηςκαιταµοντέλατουριστικής ανάπτυξης Αικατερίνη Τσουκαλά Γενική ιευθύντρια Χωροταξίας και Περιβαλλοντικής Πολιτικής Συντονίστρια του προγράµµατος OSDDT για την Κρήτη

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ Περιήγηση ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ Το μεταλλευτικό συγκρότημα τοποθετείται Ανατολικά του Οικισμού Λιμεναρίων ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Πόλη = χώρος συνάντησης του συνόλου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων

Πόλη = χώρος συνάντησης του συνόλου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων Πόλη = χώρος συνάντησης του συνόλου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ μάλιστα δὲ καὶ τοῦ κυριωτάτου πάντων ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας. Αὕτη δ ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών.

σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Κυρίες και κύριοι, σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Το σημερινό γεγονός αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ

ΚΟΙΝΗ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 10/07/02 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Αριθ. Πρωτ: 272331/4816 ΓΕΝ. /ΝΣΗ ΕΓΓ. ΕΡΓΩΝ & Γ. /ΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ & Γ.. Αριθ. Απόφασης: 471 TMHMA ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

1. Να διερευνήσετε τους λόγους για τους οποίους η οικονοµία της Ελλάδας, πολλές δεκαετίες µετά την ανεξαρτησία της, εξακολουθεί να είναι αρχαϊκή.

1. Να διερευνήσετε τους λόγους για τους οποίους η οικονοµία της Ελλάδας, πολλές δεκαετίες µετά την ανεξαρτησία της, εξακολουθεί να είναι αρχαϊκή. Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης 1. Να διερευνήσετε τους λόγους για τους οποίους η οικονοµία της Ελλάδας, πολλές δεκαετίες µετά την ανεξαρτησία της, εξακολουθεί να είναι αρχαϊκή. 2. Σε ποιο µοντέλο (πρότυπο)

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΣΤΟ 1 ο ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ για την περίοδο προγραµµατισµού 2014-2020 Αγαπητοί προσκεκληµένοι, Βρισκόµαστε στον µέσον µιας πολύ σηµαντικής διαδικασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΆΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΑΕΚ Αριθμός Διαγωνισμού: 08/2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Πίνακας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (συνέχεια) ΤΟ ΜΕΣΟΝ ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΙΟ Η ΓΝΩΣΗ, Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΓΑΘΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. (ΕΙΡΜΑ-EUROPEAN INDUSTRIAL RESEARCH MANAGEMENT

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ Α.Ε. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΕΓΝΑΤΙΑΣ Ο ΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ εκ. 2005 Η παρούσα Ενηµερωτική Έκθεση αποτελεί µια συνοπτική θεώρηση των επιδράσεων της Εγνατίας Οδού στον

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ Πινακίδα 01: Xωροταξικό σχέδιο και διαγράμματα πρότασης κλ. 1:1000 Πινακίδα 02: Κάτοψη περιοχής τζαμιού κλ. 1:200 και σχέδια αστικού εξοπλισμού κλ. 1:100

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D.

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. LSE) ΜΕΡΟΣ 1 Ο χωρικός σχεδιασµός στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ. ΑΘΗΝΑ-18 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ρ. Αικατερίνη Γκόλτσιου Γεωπόνος (Γ.Π.Α.)-Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020.

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Γεώργιος Γιαννούσης Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων - ΕΣΠΑ Κατευθύνσεις Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής Αναπτυξιακό όραμα: «Η συμβολή στην αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Α.Ε. Το Ακίνητο

Ελληνικό Α.Ε. Το Ακίνητο Ελληνικό Α.Ε. Το Ακίνητο Η Θέση του Aκίνητου στην περιοχή της Μεσογείου Σημείωση: Η ακτίνα χρόνου πτήσης είναι ενδεικτική. Η θέση του Ακινήτου στην Ελλάδα Σημείωση: Η ακτίνα χρόνου πτήσης είναι ενδεικτική.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΝΝΕΔΙΤΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΟΝΝΕΔΙΤΕΣ, Όλοι όσοι βρισκόμαστε σήμερα εδώ, νιώθουμε ιδιαίτερα περήφανοι για την παράταξή μας. Και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

1. Περιφερειάρχη Κρήτης κ Σταύρο Αρναουτάκη

1. Περιφερειάρχη Κρήτης κ Σταύρο Αρναουτάκη ΓΕΩΤΕΕ Ηράκλειο 19/9/2011 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΡΗΤΗΣ Λ.Δημοκρατίας 35 Α όροφος Αρ. πρωτ. 1392 Ηράκλειο 71306 Γραματεία τηλ.-φαξ 2810-223303/343906 Πληρ. Γ. Τίγκιλης Τηλ. 2810-305865 ΠΡΟΣ 1. Περιφερειάρχη Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης Ενημερωτική Εσπερίδα ΤΕΕ Μαγνησίας και Κοσμητείας Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα: Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σχέδιο Μαθήµατος Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σκοπιµότητα Πρόσφυγας δεν είναι απλώς κάθε ξένος που ζητά να µείνει στη χώρα µας, αλλά ένας από τους πιο ευάλωτους,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΥΠΑΙΘΡΙΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ

ΘΕΜΑ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΥΠΑΙΘΡΙΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ ΘΕΜΑ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΥΠΑΙΘΡΙΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ «Ο βίος εν Ελλάδι είναι υπαίθριος, έγραψε κάποτε ο Περικλής Γιαννόπουλος. Και ήθελε, νοµίζω, µ αυτά τα λόγια του να πει

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΕΟΕΣ και η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας Αντώνιος Καρβούνης, PhD, PMP Εθνικό Σημείο Επαφής ΕΟΕΣ

Ο ρόλος των ΕΟΕΣ και η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας Αντώνιος Καρβούνης, PhD, PMP Εθνικό Σημείο Επαφής ΕΟΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ Ο ρόλος των ΕΟΕΣ και η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας Αντώνιος Καρβούνης, PhD, PMP Εθνικό Σημείο Επαφής ΕΟΕΣ ΕΟΕΣ ΑΜΦΙΚΤΥΟΝΙΑ, Π.Ε.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝΤΙΜΟ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΠΑΡΑ ΤΩ ΠΡΟΕΔΡΩ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΕΤΡΙΔΗ

Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝΤΙΜΟ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΠΑΡΑ ΤΩ ΠΡΟΕΔΡΩ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΕΤΡΙΔΗ Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝΤΙΜΟ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΠΑΡΑ ΤΩ ΠΡΟΕΔΡΩ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΕΤΡΙΔΗ Προτεινόμενα Μέτρα για Επίλυση Προβλημάτων στην Ανάκαμψη του Κατασκευαστικού Τομέα Ευθύς ως οι συνέπειες της Παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα