ιείσδυση των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο. Φερενίκη Βαταβάλη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιείσδυση των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο. Φερενίκη Βαταβάλη"

Transcript

1 ΕΜΠ - ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΜΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ Ι ΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20 Ο ΑΙΩΝΑ ιείσδυση των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο. Φερενίκη Βαταβάλη ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή Η αραβική-ισλαµική πόλη Οι µεταρρυθµίσεις στην Οθωµανικής αυτοκρατορίας του 19 ου αιώνα. Εντατικοποίηση της αποικιοποίησης Πολεοδοµικός σχεδιασµός και οι «διµερείς πόλεις» του Μεσοπολέµου Η αποδιάρθρωση του αποικιακού συστήµατος µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο Η αστικοποίηση του αγροτικού πληθυσµού Το Μοντέρνο Κίνηµα Τα µεγάλα οικιστικά προγράµµατα της δεκαετίας του 50 Επίλογος Βιβλιογραφία 2

3 Εισαγωγή Με το τέλος του Β Παγκοσµίου Πολέµου οι αυτοκρατορίες παρουσιάζουν τα πρώτα σηµεία παρακµής. Η οικονοµική φθορά που έχουν υποστεί µε τον πόλεµο δεν τους επιτρέπει να διατηρήσουν για πολύ ακόµη τα εδάφη που ελέγχουν σε όλες τις γωνιές της γης. Εξάλλου, τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήµατα στις εξαρτηµένες χώρες πιέζουν προς αυτή την κατεύθυνση. Μετά τα µέσα του 20 ου αιώνα, τα ευρωπαϊκά κράτη στρέφονται προς την ανασυγκρότηση του εσωτερικού τους, για να επανέλθουν αργότερα και µε άλλους όρους στο διεθνές πολιτικό και οικονοµικό προσκήνιο. Η αποικιοκρατική πολιτική των ευρωπαίων ξεκινά ήδη από τον 16 ο αιώνα και διευρύνεται κατά τη διάρκεια του 19 ου αιώνα, µε κορύφωση τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 19 ου αιώνα. Πράγµατι, οι δεκαετίες µεταξύ του 1870 και του Β Παγκοσµίου Πολέµου σηµαδεύονται από συστηµατική δραστηριοποίηση των Ευρωπαίων στις χώρες του Νότου. ραστηριοποίηση που µεταφράζεται σε εκµετάλλευση των φυσικών πόρων, διοχέτευση των ευρωπαϊκών βιοµηχανικών προϊόντων σε νέες αγορές, εκµετάλλευση του φτηνού εργατικού δυναµικού. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία έχουµε εξαγωγή κεφαλαίων µε σκοπό την ανάπτυξη του καπιταλισµού στις χώρες στις οποίες κατευθύνεται (Ψυρούκης 1985). Η εγκαθίδρυση των ευρωπαϊκών δυνάµεων στις χώρες του Νότου συνοδεύεται από σηµαντικές οικονοµικές και κοινωνικές ανακατατάξεις στις χώρες αυτές, ανακατατάξεις που αναπόφευκτα αντανακλώνται στη δοµή του χώρου, τόσο του αστικού, όσο και του αγροτικού. Οι πόλεις αποτελούν το κλειδί για την πραγµατοποίηση των αποικιοκρατικών βλέψεων και κυρίως την πολιτιστική αφοµοίωση του τοπικού πληθυσµού, που θα διευκολύνει την ιµπεριαλιστική διείσδυση. Το ίδιο το αποικιοκρατικό σύστηµα προϋποθέτει την ύπαρξη πολλών αστικών λειτουργιών και κατά συνέπεια πόλεων: το λιµάνι, οι υπηρεσίες που υποστηρίζουν τις εµπορικές συναλλαγές, όπως ασφαλιστικοί και τραπεζικοί οργανισµοί, οι διοικητικές δοµές του αποικιακού καθεστώτος, οι µεταφορικές υποδοµές, ο εξοπλισµός για τη διάδοση του δυτικού τρόπου ζωής, ακόµα και οι βιοµηχανικές υποδοµές αποτελούν αναπόσπαστο κοµµάτι της λεγόµενης «αποικιακής πόλης» (Ross 1985, 8). Οι «αποικιακές πόλεις» συνδέουν τη µητρόπολη και την αποικία, αναλαµβάνοντας σηµαντικές οικονοµικές και διοικητικές λειτουργίες. Ο τρόπος ανάπτυξης τόσο των «αποικιακών πόλεων», όσο και των πόλεων που παίζουν δευτερεύοντα ρόλο στο αποικιοκρατικό σύστηµα, στηρίζεται κατά κύριο λόγο σε ιδέες προερχόµενες από τα ευρωπαϊκά κέντρα. Αλλά και αργότερα, µετά την ανεξαρτητοποίηση των χωρών του Νότου, εξακολουθεί να είναι σηµαντική η επίδραση των ευρωπαϊκών ιδεών στα ζητήµατα που αφορούν το σχεδιασµό των πόλεων. Όµως ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτών των πόλεων και µε ποιο τρόπο παρενέβησαν οι Ευρωπαίοι στην οργάνωση των πόλεων από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως τις πρώτες µεταπολεµικές δεκαετίες; Ποίοι ήταν οι κύριοι στόχοι των παρεµβάσεων αυτών; Πώς εφαρµόστηκαν στις χώρες του Νότου οι ιδέες για την πόλη που γεννήθηκαν στους ευρωπαϊκούς αρχιτεκτονικούς και πολεοδοµικούς κύκλους; Πώς αντιµετωπίστηκε ο τοπικός πληθυσµός στα σχεδιαστήρια των αρχιτεκτόνων και των πολεοδόµων και σε τι απέβλεπαν τα µεγάλα οικιστικά προγράµµατα που οργανώθηκαν τη δεκαετία του 1950; Πώς αντέδρασε ο τοπικός πληθυσµός στα εισαγόµενα πρότυπα; 3

4 εδοµένου ότι οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν στις πόλεις του Νότου διαφέρουν ανάλογα µε τη γεωγραφική περιοχή, τα χαρακτηριστικά του τοπικού πληθυσµού, τους επιµέρους στόχους των Ευρωπαίων και τις ιστορικές συγκυρίες, γεγονός που θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε επικίνδυνες γενικεύσεις, κρίθηκε σκόπιµο η εργασία αυτή να επικεντρωθεί σε µία γεωγραφική και πολιτισµική ενότητα. Συγκεκριµένα, επιλέχθηκε ως πεδίο αναφοράς ο γεωγραφικός χώρος που αντιστοιχεί στον Αραβικό Κόσµο. Πρόκειται για µία γεωγραφική περιοχή που καλύπτει τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Αραβική Χερσόνησο. Από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως το τέλος του Α Παγκοσµίου Πολέµου η περιοχή αυτή πέρασε σταδιακά κάτω από την επίδραση των Γάλλων, των Άγγλων και λιγότερο των Ιταλών και των Ισπανών. Η ανάµιξη των Ευρωπαίων στο εσωτερικό των αραβικών κρατών, τα οποία οριοθετήθηκαν «σύµφωνα µε τα σύνορα που χάραξε ο ιµπεριαλισµός» (Hobsbawm, 2002), είναι διαφορετικού βαθµού, ανάλογα µε το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε (προτεκτοράτο, έδαφος «υπό εντολή», αποικία). Παρ όλα αυτά, σε όλες τις αραβικές χώρες, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο, ο ευρωπαϊκός µηχανισµός επέδρασε, και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να επιδρά, στην οργάνωση της παραγωγής και κατ επέκταση στην κοινωνική δοµή του πληθυσµού. Η επίδραση αυτή έχει άµεσες επιπτώσεις στη ζωή των πόλεων, ενώ συχνά ο ίδιος ο σχεδιασµός των πόλεων αποβλέπει στη διάδοση των νέων οικονοµικών, κοινωνικών και πολιτιστικών µοντέλων. Η εργασία αυτή φιλοδοξεί να προσδιορίσει τους τρόπους διείσδυσης των δυτικών ιδεών για την πόλη στον Αραβικό Κόσµο και τους επιµέρους στόχους των ευρωπαϊκών παρεµβάσεων. Ασφαλώς δεν πρόκειται για µία εξαντλητική µελέτη, παρά για µία προσπάθεια να περιγραφεί το γενικό πλαίσιο ανάπτυξης των αραβικών πόλεων στο διάστηµα από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως και τη δεκαετία του Αραβο-ισλαµική πόλη Οι παραπλήσιες κλιµατολογικές συνθήκες, µε θερµό και ξηρό ή µεσογειακό κλίµα, καθώς και η κοινή εθνική και θρησκευτική καταγωγή για την πλειοψηφία του πληθυσµού διαµόρφωσαν κατά το παρελθόν ένα κοινό πλαίσιο ανάπτυξης του αστικού χώρου, επιτρέποντάς µας να µιλάµε σήµερα για την αραβο ισλαµική πόλη, την προαποικιακή πόλη του Αραβικού Κόσµου. Η αραβο-ισλαµική πόλη πρωτοεµφανίζεται την εποχή του προφήτη Μωάµεθ, δηλαδή κατά τη διάρκεια του 7 ου αιώνα, αποτελώντας το κυρίαρχο µοντέλο πόλης στην περιοχή µέχρι και το πρώτο µισό του 19 ου αιώνα, µε πολλές παραλλαγές. Οι παραλλαγές αυτές οφείλονται τόσο στο διαφορετικό παρελθόν των πόλεων και τις διαφορετικές επιδράσεις που δέχτηκαν από γειτονικούς πολιτισµούς, όσο και στις κατά τόπους κοινωνικές, πολιτικές και οικονοµικές συνθήκες, που αναπόφευκτα παρουσιάζουν διαφορές, δεδοµένου ότι πρόκειται για έναν αχανή γεωγραφικό χώρο. Παρά τις διαφορές που παρουσιάζουν οι πόλεις µεταξύ τους, υπάρχουν ορισµένα στοιχεία που είναι χαρακτηριστικά της αστικής δοµής. Η medina, η πόλη, είναι περιτειχισµένη και περιλαµβάνει το σύνολο των αστικών λειτουργιών. Το κύτταρο της πόλης είναι η κατοικία µε εσωτερική αυλή, που ανταποκρίνεται στα κλιµατικά χαρακτηριστικά του τόπου, στην ανάγκη για εξασφάλιση ιδιωτικότητας για την οικογένεια και σε µεταφυσικούς συµβολισµούς που αντιµετωπίζουν την αυλή του σπιτιού ως το κέντρο του σύµπαντος. Σύνολα κατοικιών διαµορφώνουν τις συνοικίες της πόλης, ο πληθυσµός των οποίων παρουσιάζει κοινά εθνικά και 4

5 θρησκευτικά χαρακτηριστικά, χωρίς όµως να αποκλείονται και οι αναµίξεις. Στο κέντρο της πόλης βρίσκεται το µεγάλο τζαµί και γύρω από αυτό αναπτύσσεται το suq, η αγορά της πόλης. Μικρότερα τζαµιά, εκκλησίες ή συναγωγές υπάρχουν στο κέντρο των συνοικιών. Συνήθως η πόλη διαθέτει ακρόπολη για την προστασία των πολιτών σε περίπτωση επιδροµής. Ζωτική είναι η εξάρτηση των πόλεων µε τη γεωργική ενδοχώρα, ενώ συνήθως τα αστικά κέντρα βρίσκονται σε τοποθεσίες στρατηγικής σηµασίας: σε εµπορικούς δρόµους (Χαλέπι, Φεζ), σε ποτάµια (Κάιρο, Βαγδάτη, Βασόρα) ή σε θαλάσσιες ακτές που παρέχουν τη δυνατότητα ανάπτυξης λιµανιού (Τρίπολη, Τύνιδα, Αλγέρι, Βηρυτός). Επίσης, στην περιοχή υπάρχουν και η πλειοψηφία των θρησκευτικών κέντρων του Ισλάµ, που δεν είναι άλλα από την Μέκκα, τη Μεδίνα, την Ιερουσαλήµ και τη αµασκό. Συνολικά η αραβο-ισλαµική πόλη είναι ένα καλά οργανωµένο δίκτυο λειτουργιών, όπου η ισορροπία επιτυγχάνεται µε βάση άγραφους νόµους. Η οργάνωση των πόλεων αντικατοπτρίζει τις εµπορικές και παραγωγικές δοµές, αλλά και τις πολιτικές και πολιτισµικές σχέσεις. Οι µεταρρυθµίσεις στο Οθωµανικό κράτος στα µέσα του 19 ου αιώνα Από τις αρχές του 16 ου αιώνα αρχίζει να διαφαίνεται το ενδιαφέρον της ύσης για το Ισλάµ. Η ύση σηµειώνει µεγάλη τεχνολογική πρόοδο στις πολεµικές και τις ειρηνικές τέχνες. Η Αναγέννηση και η Μεταρρύθµιση δίνουν νέο πρόσωπο στην Ευρώπη, ενώ η ανακάλυψη και η εκµετάλλευση του Νέου Κόσµου φέρνει πλούτη στη Γηραιά Ήπειρο, εγκαινιάζοντας τη διαδικασία αποικιακής επέκτασης της Ευρώπης που κορυφώνεται στις αρχές του 20 ου αιώνα. Μέχρι και τα µέσα του 19 ου αιώνα το σύνολο σχεδόν του Αραβικού κόσµου αποτελεί τµήµα της Οθωµανικής αυτοκρατορίας. Οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη από το 16 ο αιώνα αποκτήσει δικαιώµατα για την εξάσκηση εµπορικών δραστηριοτήτων στο εσωτερικό του οθωµανικού κράτους, δηµιουργώντας πολλές εµπορικές παροικίες (Lewis 1993, 181). Οι κύριοι ενδιαφερόµενοι για τις αραβικές περιοχές της αυτοκρατορίας ήταν οι Γάλλοι, οι Άγγλοι και οι Ιταλοί έµποροι. Η κατάληψη της Αιγύπτου από τα γαλλικά στρατεύµατα του Ναπολέοντα το 1798 υπήρξε σύντοµη σε διάρκεια, αλλά επηρέασε σε βάθος µεταγενέστερες πολιτικές µε τις οποίες προωθήθηκαν µεταρρυθµίσεις πάνω σε δυτικές κατευθύνσεις και ταυτόχρονα ενισχύθηκαν οι οικονοµικοί δεσµοί µε την Ευρώπη. Από τα µέσα του 19 ου αιώνα η ευρωπαϊκή οικονοµική δραστηριότητα στην περιοχή έχει µπει σε νέα φάση. Οι Ευρωπαίοι δεν ασχολούνται πλέον τόσο µε το εµπόριο, όσο µε την ανάπτυξη και τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών, των υπηρεσιών και των επικοινωνιών είτε άµεσα µε παραχωρήσεις, είτε έµµεσα µε δάνεια προς τις τοπικές κυβερνήσεις. Νέοι χερσαίοι δρόµοι αναζητούνται για τη σύνδεση της ύσης µε την Ασία και κατά συνέπεια η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποκτά τεράστια στρατηγική σηµασία για τις αποικιοκρατικές δυνάµεις. Το σιδηροδροµικό δίκτυο που στήνεται στη Μέση Ανατολή εξαπλώνεται µε ταχύτατους ρυθµούς. Παράλληλα, κατασκευάζονται λιµάνια, γέφυρες, κανάλια, τηλέγραφοι και άλλες υπηρεσίες. Η δηµιουργία υποδοµών σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο είναι καταλυτικός παράγοντας για την ανάπτυξη των αγορών και πάνω σε αυτόν τον άξονα 5

6 κινούνται οι πρώτες ευρωπαϊκές παρεµβάσεις στον Αραβικό Κόσµο, αλλά και όπου αλλού κρίνονται συµφέροντα του καπιταλιστικού συστήµατος. Μεταρρυθµίσεις, γνωστές και ως Τανζιµάτ, στο εσωτερικό της Οθωµανικής αυτοκρατορίας έχουν δροµολογηθεί ήδη από το Η εξασθένιση της αυτοκρατορίας, σε συνδυασµό µε τις πιέσεις από τα ευρωπαϊκά κράτη οδηγούν σε σειρά µεταρρυθµίσεων που αγγίζουν όλους τους τοµείς της ζωής: το στρατό, τη δικαιοσύνη, τη νοµοθεσία, την εκπαίδευση, τη συγκρότηση των πόλεων. Στόχος των µεταρρυθµίσεων είναι η σύσταση ενός µοντέρνου αστικού κράτους και η χειραφέτηση της πολιτείας από το θρησκευτικό νόµο, προσφέροντας εγγυήσεις για στοιχειώδη δικαιώµατα των Οθωµανών υπηκόων ανεξάρτητα από το θρήσκευµά τους (Καραδήµου- Γερολύµπου 1990, 65). Οι µεταρρυθµίσεις αυτές ανοίγουν το δρόµο για τη δηµιουργία µίας δυτικού τύπου διοίκησης πόλεων και διευκολύνουν τη «φυσική» αναµόρφωση του αστικού ιστού µε τη σύνταξη και εφαρµογή οικοδοµικών και πολεοδοµικών κανονισµών. Οι κανονισµοί αυτοί αφορούν τα πλάτη των δρόµων, τα ύψη των κτιρίων, τα υλικά κατασκευής, επιµέρους αρχιτεκτονικά στοιχεία, τις υποχωρήσεις των κτιρίων σε σχέση µε το όριο του δρόµου, κτλ. Παράλληλα, τροποποιείται το σύστηµα αγοράς και κατοχής γης, παραχωρώντας το δικαίωµα κατοχής ακίνητης περιουσίας σε µη υπηκόους του κράτους, ενώ παλιότερα η sharia, ο θρησκευτικός νόµος, δεν αναγνωρίζει το δικαίωµα αυτό (Serageldi 1980, 75). Επιπλέον, πραγµατοποιείται αποκέντρωση των διοικητικών λειτουργιών, οδηγώντας στην ενίσχυση αστικών κέντρων της αυτοκρατορίας που έως τότε βρίσκονταν κάτω από τη σκιά της Κωνσταντινούπολης. Οι επεκτάσεις των πόλεων οργανώνονται στο εξής πάνω σε ένα δίκτυο δρόµων που ακολουθεί έναν ορθογώνιο κάναβο, όπως στην περίπτωση των συνοικιών Al-Jamiliya και Al-Azizieh στα δυτικά της παλιάς πόλης του Χαλεπιού. Στην ίδια πόλη κατασκευάζονται διοικητικές και κοινωνικές υποδοµές, όπως το δηµαρχείο, νοσοκοµεία, ξενοδοχεία, ορφανοτροφεία και σχολεία, δίνοντας όµως µία νέα διάσταση, δυτικής προέλευσης, στις παρεχόµενες υπηρεσίες (Hadjar 2000, 153). Είναι η εποχή κατά την οποία υποδοµές δυτικού τύπου εµφανίζονται στις πόλεις. Από τη δεκαετία του 1860 ευρωπαϊκές εταιρείες αναλαµβάνουν την κατασκευή δικτύων νερού, φυσικού αερίου, δικτύου τραµ στις µεγάλες πόλεις της περιοχής. Ο σιδηροδροµικός σταθµός, ο πύργος του ρολογιού, τα πάρκα και οι λεωφόροι µε δενδροστοιχίες δίνουν ευρωπαϊκή ατµόσφαιρα στην πόλη. Η επέκταση του οδικού δικτύου συνοδεύεται από µία διαφορετική αντίληψη για τη σχέση των κτισµάτων µε το δρόµο. Η εσωστρέφεια των κτισµάτων µε την οργάνωσή τους γύρω από µία κεντρική αυλή δίνει τη θέση της στην εξωστρέφεια και στη διαµόρφωση όψεων προς το δρόµο. Κατά συνέπεια, «η ενότητα µεταξύ του τρόπου ζωής, ως συνδυασµός κλιµατολογικών και πολιτιστικών συνθηκών, και του δοµηµένου περιβάλλοντος, άρχισε να διαταράσσεται εξαιτίας µίας γενικής διαδικασίας αλλαγών» (Bollman 2000, 172). Με τις µεταρρυθµίσεις που επέβαλε το Οθωµανικό κράτος σηµειώνεται η πρώτη επαφή των αραβικών πόλεων µε τις ευρωπαϊκές πολεοδοµικές αρχές, τόσο σε σχέση µε τις «µοντέρνες» αστικές υποδοµές και τους οικοδοµικούς κανονισµούς, όσο και σε σχέση µε τη διοικητική οργάνωση. Ο ρόλος των πόλεων ισχυροποιείται και από την περίοδο αυτή ξεκινά η αστικοποίηση του πληθυσµού. Οι αραβικές πόλεις της Οθωµανικής αυτοκρατορίας έχουν προετοιµαστεί για να δεχτούν τα ευρωπαϊκά αποικιακά καθεστώτα. 6

7 Οι πρώτες αποικιακές πόλεις Πολύ πριν την πτώση της Οθωµανικής αυτοκρατορίας, η Γαλλία έχει επιβάλλει την κατοχή της στην Αλγερία (1830) και την Τυνησία (η εξάρτηση ξεκινά από το 1860, ενώ το γαλλικό προτεκτοράτο ιδρύεται το 1881). Η ευρωπαϊκή αποικιοκρατία, δηλαδή «η εγκαθίδρυση και διατήρηση, για ένα εκτενές χρονικό διάστηµα, της εξουσίας πάνω σε ένα σύνολο ξένων ανθρώπων το οποίο είναι αποµακρυσµένο από τη δύναµη της εξουσίας και υποταγµένο σε αυτή» (Ross 1985, 8), µετά τη επικράτησή της στη Νότια και Κεντρική Αµερική, στο µεγαλύτερο µέρος της Ασίας και της Αφρικής, κάνει τώρα την επίσηµη παρουσία της στις αραβικές περιοχές. Όπως και στις παλιότερες ευρωπαϊκές αποικίες, έτσι και στην περίπτωση του Αραβικού Κόσµου, οι πόλεις γίνονται το κύριο πεδίο άσκησης της αποικιακής πολιτικής. Οι αποικιακές πόλεις, µεσολαβούν µεταξύ της µητρόπολης και των αποικιών και οφείλουν την οικονοµική τους δύναµη ακριβώς στη σχέση που αναπτύσσουν µε τη µητρόπολη και το καπιταλιστικό κεφάλαιο. Όµως η θεµελιακή σχέση µεταξύ της αποικιακής πόλης και της µητρόπολης συνοδεύεται από µία σειρά επιµέρους σχέσεων, που συνδιαµορφώνουν το ρόλο της αποικιακής πόλης. Πρόκειται για τη σχέση µε την ενδοχώρα της και τον τοπικό πληθυσµό, µε την αυτοκρατορία συνολικά, µε τη γεωγραφική περιφέρεια στην οποία ανήκει, µε το παγκόσµιο σύστηµα και µε τις εσωτερικές δυναµικές της (Ross 1985, 13). Το Αλγέρι και η Τύνιδα είναι από τις πρώτες πόλεις που γίνονται έδρα των αποικιακών δυνάµεων. Ο ρόλος τους αναδεικνύεται στη σύνδεση των βασικών πολιτικών και οικονοµικών αποφάσεων της µητρόπολης µε την αποικιοκρατούµενη χώρα. Επιπλέον, αποτελούν το κέντρο αναδιανοµής των εισαγόµενων προϊόντων (Amodei 1984, 30). Η ύπαρξη λιµανιού τόσο στο Αλγέρι, όσο και στην Τύνιδα συνιστά το βασικό κριτήριο για την επιλογή τους ως κέντρο εγκαθίδρυσης της αποικιακής εξουσίας, δεδοµένου ότι από το λιµάνι µπορεί να εξυπηρετηθεί η διακίνηση εµπορευµάτων και ανθρώπων προς και από τη µητρόπολη, απαραίτητη προϋπόθεση για την ικανοποίηση των ευρωπαϊκών συµφερόντων στην περιοχή. Μεγάλες είναι οι αλλαγές στην κοινωνική δοµή των πόλεων, κυρίως λόγω της εγκατάστασης Ευρωπαίων που θα στελεχώσουν τον αποικιακό µηχανισµό. Περιορισµένης έκτασης είναι η πρώτη φάση αστικοποίησης του αγροτικού πληθυσµού. Εξάλλου τα αγροτικά προϊόντα της ενδοχώρας βρίσκονται σε µεγάλο βαθµό στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των Ευρωπαίων. Στο Αλγέρι, οι Ευρωπαίοι αρχικά εγκαθίστανται στις περιοχές που φιλοξενούσαν παλιότερα την τοπική αστική τάξη. Με την αύξηση του ευρωπαϊκού πληθυσµού της πόλης, οι ευρωπαϊκές συνοικίες εξαπλώνονται εκτοπίζοντας τους µουσουλµάνους προς τη medina. Στη medina καταλήγουν και οι εσωτερικοί µετανάστες, που από τη δεκαετία του 1880 και µετά κατευθύνονται προς το Αλγέρι προκειµένου να βρουν απασχόληση σε κάποια από τις βιοµηχανίες που ιδρύονται ως επακόλουθο της αύξησης των εµπορικών συναλλαγών (Ross 1985, 175). Οι δυτικές συνοικίες καταλαµβάνονται από τους φτωχούς ευρωπαίους µετανάστες, ενώ οι ανατολικές συνοικίες από τους πιο εύπορους, συντελώντας στο χωρικό διαχωρισµό των Ευρωπαίων ανάλογα µε την οικονοµική τους κατάσταση. Με την εγκατάσταση των Ευρωπαίων στην Τύνιδα, µία πόλη που είχε ήδη υποστεί την επίδραση των δυτικών προτύπων στα πλαίσια των οθωµανικών µεταρρυθµίσεων, δηµιουργείται ένας νέος πόλος στην πόλη. ίπλα στον ισλαµικό τοµέα, ο οποίος απογυµνώνεται από τις σηµαντικές λειτουργίες του, αναπτύσσεται η «µοντέρνα» πόλη, ο ευρωπαϊκός τοµέας. Κατοικηµένος από ευρωπαϊκό πληθυσµό 7

8 και λειτουργώντας ως έδρα για την αποικιακή κυβέρνηση, ο ευρωπαϊκός τοµέας συγκεντρώνει τις τράπεζες, το εµπόριο, τη βιοµηχανία, τις λιµενικές και σιδηροδροµικές υποδοµές, πάνω σε ένα ορθογωνικό δίκτυο δρόµων. Ενώ στην Τύνιδα οι Γάλλοι δηµιουργούν ένα νέο κέντρο προσαρµοσµένο στα ευρωπαϊκά πρότυπα, στο Αλγέρι επιλέγουν να αναµορφώσουν το υφιστάµενο κέντρο. Οι πρώτες παρεµβάσεις των Γάλλων στη medina του Αλγερίου, µε κατεδάφιση µεγάλου τµήµατος του κέντρου, στοχεύουν στην ενίσχυση της ασφάλειας, στην αποδέσµευση της πόλης από το παρελθόν της και στην ανάδειξη των οικονοµικών και πολιτικών φιλοδοξιών τους. Η αποικιακή εξάπλωση αποτελεί αφετηρία θεωρητικού προβληµατισµού σε σχέση µε τον τρόπο συσχέτισης των προαποικιακών κέντρων των πόλεων µε τα εισαγόµενα σχέδια των Γάλλων και των Άγγλων αρχιτεκτόνων (Rowe 1998, 69). Το «νέο», το «µοντέρνο», το «σύγχρονο» που εκπροσωπείται από τις δυτικές ιδέες συγκρούεται µετωπικά µε το «παλιό», το «παρωχηµένο» που εκπροσωπείται από τις τοπικές πολιτισµικές σχέσεις. Η νέα εξουσία φιλοδοξεί να σβήσει κάθε ίχνος από το «παλιό» και να εγκαταστήσει το «νέο». Τα πρώτα παραδείγµατα της δυτικής επίδρασης στις αραβικές πόλεις, στα πλαίσια της αποικιοκρατικής πολιτικής των ευρωπαϊκών δυνάµεων, δίνουν µία πρώτη εικόνα για το τι πρόκειται να ακολουθήσει στις αραβικές πόλεις. Στο εξής οι πόλεις κατοικούνται από δύο µεγάλες οµάδες πληθυσµού που ζουν σε διαφορετικές χωρικές ενότητες: το γηγενή πληθυσµό και τους Ευρωπαίους. Η προσπάθεια διεύρυνσης των αγορών οδηγεί σε δυναµική είσοδο της δυτικής τεχνολογίας στις πόλεις. Η εισαγωγή του δυτικού τρόπου ζωής αφορά σε πρώτη φάση τη διαµόρφωση του περιβάλλοντος ζωής και δράσης των Ευρωπαίων, ενώ σε µεταγενέστερες φάσεις αναδεικνύεται στο κύριο εργαλείο για την πολιτιστική αφοµοίωση του τοπικού πληθυσµού µε τη δηµιουργία νέων αναγκών που επιτρέπουν τη διεύρυνση της αγοράς. «Οι πρακτικές που εφαρµόστηκαν για να λάβει υλική υπόσταση η «µοντέρνα πόλη» ήταν παραπλήσιες, ανεξάρτητα από το πού βρισκόταν η πόλη αυτή: µία τυπογραφική µηχανή, ο σιδηροδροµικός σταθµός, το ηλεκτροκίνητο τραµ και το αυτοκίνητο εντάσσονται στις πόλεις µε τον ίδιο τρόπο και µε τα ίδια αποτελέσµατα. Το πώς χρησιµοποιούνται, σε ποιους απευθύνονται και για ποιο λόγο εξαρτάται όχι µόνο από πολιτιστικούς παράγοντες, αλλά κυρίως από πολιτικούς και οικονοµικούς παράγοντες: τα αεροπλάνα µπορούν να µεταφέρουν τουρίστες για διακοπές στις παραλίες, αλλά και προσκυνητές στη Μέκκα. Παρόλα αυτά, το περιβάλλον της «µοντέρνας πόλης» αφορά κυρίως τον αποικιακό πληθυσµό και λιγότερο τον τοπικό πληθυσµό» (Ross 1985, 25). Εντατικοποίηση της αποικιοποίησης Η ταυτόχρονη ανθεκτικότητα και ευπάθεια της Οθωµανικής αυτοκρατορίας συνιστούσε, µε τη µορφή του «ανατολικού ζητήµατος», την κύρια διπλωµατική µέριµνα στα τέλη του 19 ου αιώνα, και δεν επιλύθηκε παρά µόνο µε τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, ο οποίος ξεδιάλυνε τις ενδοϊµπεριαλιστικές σχέσεις (Χάλλινταιη 1984, 22). Με την πτώση της Οθωµανικής αυτοκρατορίας οι Ευρωπαϊκές δυνάµεις µοιράζονται µεταξύ τους τον Αραβικό Κόσµο. Η πολυπόθητη ανεξαρτησία, παρά του αγώνες των εθνικοαπελευθερωτικών κινηµάτων, µαταιώθηκε µε την ίδρυση βρετανικών και γαλλικών προστατευόµενων περιοχών. Όπως και στις άλλες χώρες 8

9 του Νότου, έτσι και στις χώρες του Αραβικού Κόσµου, εντατικοποιήθηκε η αποικιοκρατική οικονοµική εκµετάλλευσή τους. Το αποικιοκρατικό κεφάλαιο φρόντιζε να αυξάνει διαρκώς τα κέρδη του από την τεράστια αγορά της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Στυλοβάτης της αγγλικής αποικιοκρατικής αυτοκρατορίας εξακολουθεί να είναι, στο διάστηµα µεταξύ 1900 και 1939, η Ινδία. Η Αγγλία, έχοντας ως σοβαρότερο µέληµά της την Ινδία ενίσχυε τη σηµασία ολόκληρης της Μέσης Ανατολής και τροφοδοτούσε τον ανταγωνισµό ανάµεσα στα ιµπεριαλιστικά κράτη για την ηγεµονία στην περιοχή (Ψυρούκης 1985, 22). Στην Αίγυπτο, την Τυνησία και το Μαρόκο, τοπικοί δυνάστες στηρίζονται στην εξουσία από τους ιµπεριαλιστές κυρίαρχους ως µία µορφή έµµεσης εξουσίας. Αλλού, όπως στην Αλγερία, τη Λιβύη και την Εύφορη Ηµισέληνο (Ιράκ), τη διοίκηση ασκούν άµεσα αξιωµατούχοι που διορίζει το ιµπεριαλιστικό κεφάλαιο (Lewis 1993, 191). Οι Γάλλοι ελέγχουν το Μαρόκο, τη Μαυριτανία, την Αλγερία, την Τυνησία, το Λίβανο και τη Συρία. Οι Άγγλοι ελέγχουν την Αίγυπτο, την Υπεριορδανία, την Παλαιστίνη και την περιοχή της Αραβικής Χερσονήσου. Οι Ιταλοί, µε πολλές δυσκολίες, επιβάλλουν την εξουσία τους στην Λιβύη, ενώ οι Ισπανοί έχουν κάτω από την επιρροή τους την Ισπανική Σαχάρα. Την εποχή αυτή χαράσσονται τα σύνορα των αραβικών χωρών, παρά το γεγονός ότι «η ιδέα της διαρκούς εδαφικής πολιτικής οντότητας µε καθορισµένα και οριοθετηµένα σύνορα υπό τη διαρκή κυριαρχία µίας πολιτικής εξουσίας, η ιδέα δηλαδή του ανεξάρτητου κυρίαρχου κράτους [...] δεν είχε κανένα νόηµα για το λαό» (Hobsbawm 2002, 268), που έως τώρα ζούσε κάτω από την εξουσία των κατά τόπους δυναστειών, χωρίς ιδιαίτερες συγκρούσεις µε τις οµάδες που κατοικούσαν σε γειτονικές περιοχές. Ήδη από τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 19 ου αιώνα το ευρωπαϊκό κεφάλαιο βρίσκει διέξοδο για επενδύσεις, κυρίως µε τη µορφή δανείων και την κατασκευή υποδοµών στους τοµείς των µεταφορών, των επικοινωνιών και των πόλεων, χωρίς τις οποίες δεν θα ήταν δυνατή η εκµετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πόρων στις χώρες του Νότου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται οι σχεδιασµοί των ευρωπαίων για τις αποικιακές πόλεις του Αραβικού Κόσµου. Πράγµατι, ο σχεδιασµός για τις πόλεις εξακολουθεί να αποτελεί το εργαλείο άσκησης της αποικιακής πολιτικής, όπως και την περίοδο πριν τον πόλεµο του Την εποχή του Μεσοπολέµου, ο πληθυσµός των πόλεων αυξάνεται µε την εγκατάσταση Ευρωπαίων, µε τη µείωση της θνησιµότητας του γηγενούς πληθυσµού και µε την εγκατάλειψη της υπαίθρου, λόγω της κρίσης στον αγροτικό χώρο και των δυνατοτήτων για επαγγελµατική αποκατάσταση στην πόλη. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ζητήµατα για τις αποικιακές πόλεις γενικά είναι «η δηµιουργία µίας νέας κοινωνικής δοµής που αποτελείται από τους νεοαφιχθέντες από τις µητροπόλεις, τον τοπικό πληθυσµό όπως αυτός µεταλλάχτηκε, τις οµάδες µεταναστών και τον πληθυσµό που προήλθε από ανάµιξη των παραπάνω οµάδων. Όλες οι οµάδες υπέστησαν οικονοµικές, πολιτιστικές, πολιτικές, κοινωνικές, ακόµα και βιολογικές µεταβολές» (Ross 1985, 20). Οι µεταβολές αυτές είναι απόρροια της ακολουθούµενης πολιτικής και στοχεύει στο να δηµιουργήσει το «σύγχρονο άνθρωπο», που θα έχει απαλλαγεί από τις «µιαρές» ρίζες του και θα έχει µυηθεί στη σύγχρονη ζωή. Αυτός ο σχεδόν ιερός σκοπός θα συνοδέψει για πολλές δεκαετίες τις επιλογές της αποικιακής εξουσίας, κρύβοντας παράλληλα και σηµαντικά οικονοµικά συµφέροντα. 9

10 Πολεοδοµικός σχεδιασµός και οι «διµερείς πόλεις» του Μεσοπολέµου Οι ιδέες για την πόλη που επικρατούν στις µητροπόλεις µεταλαµπαδεύονται στις αποικίες, ήδη από τις αρχές του 20 ου αιώνα. εν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η άνθιση του πολεοδοµικού σχεδιασµού στις µητροπολιτικές κοινωνίες, µε κυρίαρχες τις τάσεις του ακαδηµαϊσµού και τις υπό διαµόρφωση ιδέες του µοντερνισµού, συµπίπτει χρονικά µε το αποκορύφωµα του ιµπεριαλισµού. Εξάλλου αυτή την εποχή συγκροτούνται µία σειρά από αποικιακά αστικά κέντρα. Αναζητούνται λύσεις που θα προσδώσουν λαµπρότητα στις πόλεις. Μνηµειακές διαµορφώσεις, πλατείς άξονες και πάρκα προσδίδουν µεγαλοπρέπεια στο αστικό περιβάλλον ακολουθώντας τις ευρωπαϊκές πρακτικές. Ο σχεδιασµός των κτιρίων συµπληρώνει το σκηνικό. Ευρωπαίοι αρχιτέκτονες και µηχανικοί από της µητροπόλεις, γαλουχηµένοι µε τις αρχές του ακαδηµαϊσµού σχεδιάζουν για τις αραβικές πόλεις. Η εµπορική έκρηξη του δίνει νέα δυναµική στην Καζαµπλάνκα µε σηµαντικές επιπτώσεις στη δοµή της πόλης. Η medina δέχεται εισβολή από εµπορικές δραστηριότητες. Αποθήκες και κατοικίες κατασκευάστηκαν στα προάστια και παλιοί στάβλοι µετατράπηκαν σε κατοικίες. Το 1917 ο Henri Prost αναλαµβάνει «να βάλει τάξη» στην πόλη (Cohen 2002, 78). Το σχέδιο του περιλαµβάνει, εκτός από το οδικό δίκτυο και τις αστικές λειτουργίες που συνοδεύουν κάθε ευρωπαϊκή πόλη της εποχής (δικαστικό µέγαρο, ταχυδροµείο, εκκλησία) και αγνοώντας την ύπαρξη της medina, προτείνει τη θέση για τη δηµιουργία της nouvelle ville indigene, δηλαδή της νέας πόλης των ντόπιων, η οποία χωροθετείται περιφερειακά, κοντά στη βιοµηχανική ζώνη και το σιδηροδροµικό σταθµό. Το λεξιλόγιο της αποικιακής περιόδου περιλαµβάνει δύο νέους όρους: την «ευρωπαϊκή πόλη» και «πόλη των ντόπιων» ή «νέα medina» (Amodei 1984, 32). Οι δύο αυτές πόλεις αποτελούν διακριτές χωρικές ενότητες που αναφέρονται είτε στους Ευρωπαίους, είτε στους ντόπιους. Οι «διµερείς πόλεις» καθιερώνονται από τις ίδιες τις σχεδιαστικές προτάσεις για τις αστικές επεκτάσεις. Συχνά µάλιστα επιδιώκεται να µην υπάρχει ούτε φυσική συνέχεια µεταξύ των δύο τοµέων, όπως στην περίπτωση της Φεζ, όπου η ευρωπαϊκή πόλη επιλέχθηκε να χτιστεί σε µεγάλη απόσταση από την παλιά ισλαµική πόλη (Bianca 1983, 47). Το γενικότερο κλίµα της εποχής συνοψίζεται στην παρακάτω δήλωση που αφορά την πρωτεύουσα της Σενεγάλης: «Ανάµεσα στο ευρωπαϊκό Ντακάρ και στο τοπικό Ντακάρ θα διαµορφώσουµε µία πελώρια διαχωριστική κουρτίνα που θα λάβει τη µορφή ενός αχανούς πάρκου» (Ross 1985, 26). Στο Αλγέρι, η οικονοµική, κοινωνική και εθνική εξειδίκευση των συνοικιών διαρκώς αυξάνεται. Οι µουσουλµάνοι, παλιοί κάτοικοι και εσωτερικοί µετανάστες, συσσωρεύονται στη medina, σε ένα περιβάλλον µε κακές συνθήκες υγιεινής που επιβαρύνονται ακόµα περισσότερο λόγω των υψηλών πληθυσµιακών πυκνοτήτων. Το ευρωπαϊκό προλεταριάτο ζει επίσης σε κακές συνθήκες και σε διαφορετική περιοχή από τους εύπορους Ευρωπαίους (Ross 1985, 178). Η ville nouvele για τους Ευρωπαίους που οραµατίζεται ο Prost για την Καζαµπλάνκα υλοποιείται µεταξύ 1920 και 1940, µε σκοπό την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών που δηµιουργήθηκαν από τη µαζική εισροή Ευρωπαίων στην πόλη. Η στέγαση των µουσουλµάνων δεν πρόκειται να γίνει σε νέες συνοικίες µέσα στην πόλη, αλλά σε περιοχές έξω από αυτή που θα χρησιµοποιηθούν ειδικά για αυτό το σκοπό. «Οι Μαροκινοί αποµακρύνθηκαν από τους κεντρικούς δρόµους, ακριβώς όπως οι υπηρέτες εξορίζονταν στα πιο δυσπρόσιτα µέρη των αστικών διαµερισµάτων» (Cohen 2002, 215). Η τακτική αυτή ακολουθείται και για 10

11 στρατιωτικούς λόγους, αφού το ζήτηµα της ασφάλειας είναι στις πρώτες προτεραιότητες της αποικιακής εξουσίας. Εκτός από τα έργα που συµβάλλουν στη διαµόρφωση µίας λαµπερής εικόνας για την «ευρωπαϊκή πόλη», οι σχεδιαστές επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους και στη βελτίωση των συνθηκών ζωής του τοπικού πληθυσµού. Όπως συµβαίνει την ίδια εποχή στις Ευρωπαϊκές πόλεις, έτσι και σε αρκετές αραβικές πόλεις, οι αρχιτέκτονες και οι µηχανικοί της αποικιακής εξουσίας προσπαθούν να βελτιώσουν τις συνθήκες υγιεινής και το περιβάλλον κατοίκησης των ντόπιων. Θέτουν ως προτεραιότητα το σεβασµό της ταυτότητας του τοπικού πληθυσµού, κάτι που συχνά υποστηρίζεται µε πάθος από τους σχεδιαστές, αλλά ταυτόχρονα αντιµετωπίζουν τους ντόπιους ως ένα κατώτερο κοινωνικό σώµα. Μάλιστα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι «τα µέσα για οργανωµένη ανάπτυξη της πόλης αξιοποιήθηκαν για την επισηµοποίηση φυλετικών και πολιτιστικών διαφορών στη χωρική διάρθρωση της πόλης (Ross 1985, 25). Στο Λίβανο, τη Συρία, την Υπεριορδανία και τις χώρες της Αραβικής Χερσονήσου ο αριθµός Ευρωπαίων που εγκαθίσταται εκεί είναι σχετικά περιορισµένος και άρα δεν τέθηκε θέµα διάκρισης µεταξύ «ευρωπαϊκής πόλης» και «πόλης του τοπικού πληθυσµού». Ωστόσο παρατηρείται και εκεί εξέλιξη των αστικών περιοχών σε δύο ταχύτητες. Από τη µία έχουµε την παλιά ισλαµική πόλη και από την άλλη τις νέες επεκτάσεις της πόλης µε ολόκληρο το συνοδευτικό εξοπλισµό ευρωπαϊκού τύπου. Οι επεκτάσεις αυτές καταλαµβάνονται από τα πιο εύπορα στρώµατα, ενώ οι φτωχότεροι κάτοικοι παραµένουν στην ισλαµική πόλη, η οποία απαξιώνεται µέρα µε τη µέρα, καθώς βρίσκεται αντιµέτωπη µε την αδιαφορία των αρχών (π.χ. Χαλέπι, Φεζ). Τα σχέδια που συνοδεύουν τις επεκτάσεις ακολουθούν πιστά τη δυτική αντίληψη για την οργάνωση των αστικών λειτουργιών. Στην περίπτωση της Βηρυτού, µεγάλο µέρος της ισλαµικής πόλης κατεδαφίζεται για να αντικατασταθεί από µία µοντέρνα πόλη, που µάλιστα θα χαρακτηριστεί ως «το Παρίσι της Ανατολής». Η αποδιάρθρωση του αποικιακού συστήµατος µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο Μετά τον πόλεµο, τόσο οι Άγγλοι όσο και οι Γάλλοι είναι οικονοµικά κατεστραµµένοι και ο πρωταρχικός τους στόχος είναι η ανασυγκρότηση της εσωτερικής τους οικονοµίας. Είναι πλέον ιδιαίτερα δύσκολο να διατηρήσουν την εξουσία πάνω στις αποικίες και έτσι γίνεται σαφές ότι η επίσηµη αποικιοκρατία πρέπει να λήξει. «Το Παρίσι, το Λονδίνο και οι Βρυξέλλες αποφάσισαν ότι η εκούσια παραχώρηση τυπικής ανεξαρτησίας µε τη διατήρηση της οικονοµικής και πολιτιστικής εξάρτησης ήταν προτιµότερη λύση από την εµπλοκή σε συγκρούσεις που πιθανότατα θα οδηγούσαν αργά ή γρήγορα στην ανεξαρτησία µε επικράτηση αριστερών καθεστώτων» (Hobsbawm 2002, 285). Σταδιακά, παραχωρείται σε πολλά αποικιακά αραβικά κράτη µερική ανεξαρτησία. Η Αίγυπτος, η Συρία, η Ιορδανία, ο Λίβανος, το Ιράκ και η Λιβύη είναι από τις πρώτες χώρες που αποαποικιοποιούνται και εντάσσονται πλέον στο παγκόσµιο πολιτικό προσκήνιο ως ανεξάρτητα κράτη, που όµως βρίσκονται κάτω από την εξουσία τοπικών τάξεων συνεργαζόµενων µε τις οικονοµίες των παλιών αποικιακών δυνάµεων. Ακολουθεί παραπέρα αποαποικιοποίηση, που άλλοτε επιβάλλεται βίαια στις ξένες εξουσίες (Αλγερία) και άλλοτε ήρεµα (Κουβέιτ). Την περίοδο αυτή αναδύονται διάφορα ξεχωριστά κράτη µε ξεχωριστές πλέον κρατικές 11

12 δοµές. Παρά τις όποιες διαφορές, οι πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές που συντελούνται την πρώτη µεταπολεµική δεκαετία στις αραβικές χώρες παρουσιάζουν µεγάλες οµοιότητες καθώς επίσης και µε άλλες χώρες του Νότου, αλλά και σε µεγάλο βαθµό σχετίζονται µεταξύ τους. ιακρίνουµε τους σηµαντικότερους από τους παράγοντες που συµβάλλουν στη διαµόρφωση του µεταπολεµικού κλίµατος στον αραβικό κόσµο. Αυτοί είναι: Η εξασθένιση των Ευρωπαϊκών κρατών Τα εθνικιστικά κινήµατα Η αγροτική µεταρρύθµιση Η αγροτική έξοδος και η ραγδαία αύξηση του πληθυσµού των πόλεων Η ανάδειξη των πετρελαιοπαραγωγικών χωρών του Κόλπου Η δεσπόζουσα αντι-ιµπεριαλιστική τάση µετά το 1945 είναι ο αραβικός εθνικισµός, που τελικά προσλαµβάνει δύο κύριες εκφράσεις: το Νασερισµό και το Μπααθισµό. Και στις δύο περιπτώσεις, εκφράζει την αντίθεση απέναντι στον έλεγχο της οικονοµίας από τον ιµπεριαλισµό, από τους µεγάλους γαιοκτήµονες και από την αραβική αστική τάξη, όσο και απέναντι στο βαθύ µετασχηµατισµό των αραβικών χωρών, που θα ενίσχυε τις µάζες και θα τις οργάνωνε στο δηµοκρατικό έλεγχο της οικονοµίας. Η δύναµη αυτή εκφράζεται στην επέκταση του κρατικού τοµέα, που παρέχει απασχόληση (µεγάλοι στρατοί, εθνικοποιηµένες βιοµηχανίες, επεκτεινόµενη γραφειοκρατία), στην ατοµική γαιοκτησία, και παίρνει επίσης ορισµένα αντιιµπεριαλιστικά µέτρα (Χάλλινταιη 1984, 24). Με την Επανάσταση του 1952, η Αίγυπτος µειώνει την εξουσία της τάξης των γαιοκτηµόνων και παράλληλα διώχνει το ξένο κεφάλαιο. Η εµβέλεια της αγροτικής µεταρρύθµισης επεκτείνεται στο δυτικό ισλαµικό κόσµο: στο Ιράκ, τη Συρία και την Αλγερία, που ακολούθησαν το παράδειγµα του Καΐρου. Αναπόφευκτο είναι να δεχτούν έµµεση πίεση οι αποικιακές δυνάµεις σε όσες χώρες παρέµεναν εξαρτηµένες. Τα εθνικιστικά κινήµατα, γεννηµένα πριν από τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, διεκδικούν την ανεξαρτησία των αραβικών χωρών, αποτελώντας µόνιµη απειλή για την αποικιακή εξουσία. Η απειλή αυτή ενισχύθηκε µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο και τη συνακόλουθη εξασθένιση των ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και µε τη διόγκωση των εσωτερικών προβληµάτων σε όσες αποικίες συνεχίζουν να υπάρχουν. Ένα από τα θέµατα που αναδεικνύονται στη συζήτηση σχετικά µε τις αποικιακές δυνάµεις, είναι ο βαθµός στον οποίο δηµιούργησαν, στήριξαν, διέλυσαν ή αναµόρφωσαν την τοπική αγροτική ή µεταποιητική παραγωγή. Για τις επιπτώσεις στον αγροτικό κόσµο ο Antony King γράφει: «Στην περίπτωση της Βόρειας Αφρικής φαίνεται ότι καταστράφηκε η αγροτική οικονοµία της υπαίθρου. Με την αποικιακή ανάπτυξη πόλεων όπως το Αλγέρι, η Τύνιδα και η Καζαµπλάνκα, µεγάλες πόλεις της ενδοχώρας που βρίσκονταν πάνω σε αρχαίους εµπορικούς δρόµους (Meknes, Φεζ, Tlemcen) υποβιβάστηκαν, διότι το ενδιαφέρον της αποικιακής εξουσίας στράφηκε προς πόλεις-λιµάνια που µπορούσαν να λειτουργήσουν ως διαµετακοµιστικοί κόµβοι για τα εµπορεύµατα. Η εκµετάλλευση της αγροτικής γης στην Αλγερία και τη Λιβύη για την παραγωγή προϊόντων µε προορισµό την Ευρώπη είχε ως αποτέλεσµα την αναγκαστική αποµάκρυνση του αγροτικού πληθυσµού από την ύπαιθρο και την εγκατάστασή του στις πόλεις. Εκεί απασχολήθηκαν ως εργάτες στη βιοµηχανική παραγωγή (µε κεφάλαια προερχόµενα από την Ευρώπη), λιµενεργάτες, µικροέµποροι και υπηρέτες της ευρωπαϊκής ελίτ. Στον 20 ο αιώνα αυτός ο πληθυσµός πρόκειται να συσσωρευτεί στις bidonvilles. Πανάρχαια ισλαµικά κέντρα, όπως το Καϊρουάν ή η Φεζ, ξεπεράστηκαν από την οικονοµία που επιβλήθηκε άνωθεν. Η οικονοµική τους 12

13 βάση που στηριζόταν στην χειροτεχνία προσβλήθηκε άµεσα από τα εισαγόµενα ευρωπαϊκά προϊόντα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αποικιοκρατία οδήγησε σε άνιση ανάπτυξη, σε ανάδειξη των αποικιακών λιµανιών σε πρωτεύουσας σηµασίας πόλεις µε διαφορετικές ζώνες για τις διαφορετικές πληθυσµιακές οµάδες και, πάνω απ όλα, σε υπέρογκες δαπάνες για το «µοντέρνο» ή «δυτικό» τοµέα της πόλης, ενώ ταυτόχρονα ο φτωχός αγροτικός πληθυσµός σαπίζει στην παλιά προαποικιακή πόλη» (Ross 1985, 18). Η αστικοποίηση του αγροτικού πληθυσµού Ο αγροτικός πληθυσµός που συρρέει µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο στα µεγάλα αστικά κέντρα ζει κάτω από άθλιες συνθήκες, σε παραγκουπόλεις περιφερειακά των πόλεων. Η κατακόρυφη αύξηση του µουσουλµανικού πληθυσµού προκαλούσε ανησυχία στους Ευρωπαίους που άρχισαν να νιώθουν ότι απειλούνται από τις εξαθλιωµένες αγροτικές µάζες που αναζητούσαν καλύτερη τύχη στις πόλεις. Αρχίζει να δηµιουργείται ένα ασταθές κλίµα που συνοδεύεται από µεγάλα έργα σε µία προσπάθεια να ικανοποιηθούν οι βασικές ανάγκες των µουσουλµανικών µαζών. Πρόκειται για έργα που αφορούν κυρίως τη στέγαση του πληθυσµού σε πόλεις όπως η Καζαµπλάνκα και το Αλγέρι. Αντίστοιχες προσπάθειες σηµειώνονται και στις χώρες που πρόσφατα έχουν αποκτήσει την ανεξαρτησία τους. Στην Αίγυπτο, το Λίβανο και το Ιράκ ένα από τα πρώτα ζητήµατα που καλούνται να αντιµετωπίσουν τα νεοσύστατα κράτη ήταν η στέγαση του αγροτικού πληθυσµού που εγκαταλείπει την ύπαιθρο και κατευθύνεται προς τις πόλεις. Η αύξηση του αστικού πληθυσµού στον Αραβικό Κόσµο τα πρώτα χρόνια µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο εντάσσεται στα πλαίσια του φαινοµένου της αστικοποίησης στις χώρες του Νότου, παρότι η ένταση του φαινοµένου στη συγκεκριµένη γεωγραφική περιοχή ήταν αισθητά µικρότερη απ ότι σε άλλες περιοχές. Η εισροή των αγροτικών µαζών στις πόλεις οφείλεται σε ένα πλέγµα διαρθρωτικών µεταβολών στη γεωργία, στην τριτογενοποίηση της οικονοµίας και την αποδιάρθρωση των κοινωνικών δοµών στην ύπαιθρο (Μοδινός 1988, 84). Επιπλέον, στο εσωτερικό του Αραβικού κόσµου αναπτύσσονται ιδιαίτερες δυναµικές που ωθούν τον πληθυσµό προς τα αστικά κέντρα: 1. Οι κακές συνθήκες στον αγροτικό χώρο που εντάθηκαν µε την κατάργηση των δοµών αυτοκατανάλωσης, σε συνδυασµό µε την έλλειψη επίσηµης αγροτικής πολιτικής. 2. Η λήξη της αγγλικής και γαλλικής κυριαρχίας και η δηµιουργία ανεξάρτητων κρατών επέβαλε τη συγκρότηση πόλεων που θα αναλάβουν το καθήκοντα πρωτεύουσας, όπου θα συγκεντρώνονται οι σηµαντικότερες διοικητικές και οικονοµικές λειτουργίες της χώρας. Οι πόλεις που αποτέλεσαν αποικιακά κέντρα διέθεταν µεγάλο µέρος των απαιτούµενων υποδοµών, ωστόσο, η προσαρµογή στο νέο καθεστώς απαιτούσε την ύπαρξη επιπλέον ανθρώπινου δυναµικού. 3. Η ανακάλυψη και εκµετάλλευση των πετρελαιοπηγών οδήγησε σε πρωτοφανή αστική ανάπτυξη, ιδιαίτερα στις πόλεις του Περσικού Κόλπου και στη Σαουδική Αραβία. 4. Τα κέρδη από την εκµετάλλευση των πετρελαϊκών αποθεµάτων έφεραν πλούτο και στις γειτονικές χώρες, µε άµεσες επιπτώσεις στην αστική 13

14 ανάπτυξη. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα του Λιβάνου και της Ιορδανίας. 5. Η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ το 1948 και τα γεγονότα που τη συνόδεψαν δηµιούργησαν κύµα προσφύγων προς τις γειτονικές χώρες, προκαλώντας σηµαντικές αλλαγές στα πληθυσµιακά µεγέθη. 6. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής απέκτησε µεγάλη γεωπολιτική σηµασία χάρη στο γεγονός ότι πολλές χώρες διέθεταν άφθονα πετρελαϊκά αποθέµατα, άφθονα δηλαδή αποθέµατα από τη νέα ενεργειακή ύλη. Το γεγονός αυτό είχε ως άµεση συνέπεια τον οξύτατο ανταγωνισµό ανάµεσα στα ισχυρά κράτη για το ποιο θα έχει πρόσβαση στο πετρέλαιο της περιοχής. Ήδη από τη δεκαετία του 1890 έχει καταληφθεί από τους Άγγλους το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν. Η Μέση Ανατολή βαθµιαία µετατρέπεται σε βασικό παράγοντα για τη βιοµηχανία και τη στρατιωτική δύναµη των χωρών της µητρόπολης. Χωρίς το πετρέλαιό της, ήδη από την εποχή του Μεσοπολέµου, γινόταν προβληµατική η κίνηση της βιοµηχανίας και των ενόπλων δυνάµεων των χωρών της µητρόπολης (Ψυρούκης 1985, 23). 7. Η συνέχιση της εξάρτησης από τις ξένες δυνάµεις και οι έξωθεν επιβαλλόµενες πολιτικές λαµβάνουν πλέον τη µορφή «εξωτερικής βοήθειας» και παροχών ή επενδύσεων που στην πλειοψηφία τους εστιάζουν στις πόλεις. Οι πόλεις εξαπλώνονται διαρκώς. Πρόχειρα καταλύµατα στεγάζουν µεγάλο µέρος του νέου πληθυσµού των πόλεων. Το φαινόµενο είναι κοινό σε όλες τις πόλεις του Αραβικού Κόσµου, αλλά και πολύ ευρύτερο. Οι όροι που χρησιµοποιούνται για να περιγράψουν τις παραγκουπόλεις που περιστοιχίζουν τις αραβικές πόλεις ποικίλουν: bidonvilles, gourbivilles, benramassis, sarifa, ανάλογα µε την περιοχή. Τα χαρακτηριστικά τους ωστόσο είναι κοινά, όπως επίσης και το προφίλ του πληθυσµού που στεγάζουν: αγροτικής καταγωγής, µουσουλµάνοι στο θρήσκευµα, µε χαµηλό µορφωτικό επίπεδο. Το 1954, ένα τρίτο του πληθυσµού στο Αλγέρι ζει σε τρώγλες, το 50% του πληθυσµού στη medina και το υπόλοιπο του πληθυσµού απολαµβάνει το υπόλοιπο της έκτασης της πόλης. Οι πόλεις πλέον αποτελούνται, όχι από δύο, όπως παλιότερα, αλλά από τρεις διακριτές περιοχές: την «ευρωπαϊκή πόλη», την «πόλη των ντόπιων» και τις παραγκουπόλεις του αγροτικού πληθυσµού. Οι παραγκουπόλεις λειτουργούν σαν µεταβατικός χώρος µεταξύ της αγροτικής και της αστικής ζωής. Επιτρέπουν τη σταδιακή µετάβαση του αγροτικού πληθυσµού στο νέο περιβάλλον ζωής και τη συνειδητοποίηση των νέων αναγκών που θα χρειαστεί να καλύψει. «Το απευθείας πέρασµα του αγροτικού πληθυσµού από τις παραδοσιακές στις µοντέρνες συνήθειες οδηγεί σε απότοµη και καθολική ανατροπή των αξιών που κουβαλά όσον αφορά τις σχέσεις µεταξύ γονέων και παιδιών, τους κώδικες που αφορούν το δηµόσιο και τον ιδιωτικό χώρο, ακόµα και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις» (Cohen 2002, 355). Στην Καζαµπλάνκα, καθορίζονται ζώνες για την ανάπτυξη των παραγκουπόλεων, στις οποίες σχεδιάζονται όλες οι απαραίτητες υποδοµές που θα διευκολύνουν τη ζωή των κατοίκων και θα τους εξασφαλίζουν καλές συνθήκες υγιεινής. Το Μοντέρνο Κίνηµα Οι αρχιτέκτονες που σχεδιάζουν για τις πόλεις του αραβικού κόσµου, στην πλειοψηφία τους Ευρωπαϊκής καταγωγής ή ντόπιοι µε ευρωπαϊκή παιδεία, µεταφέρουν µαζί τους τις ιδέες του Μοντέρνου Κινήµατος που την εποχή αυτή 14

15 κυριαρχούν στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι ιδέες αυτές έχουν διατυπωθεί ήδη από την εποχή του Μεσοπολέµου, αλλά µόνο µετά τον πόλεµο διαµορφώνονται οι κατάλληλες συνθήκες για να εφαρµοστούν στην πρακτική της αρχιτεκτονικής και της πολεοδοµίας. Στους πρωταρχικούς στόχους του Μοντέρνου Κινήµατος συµπεριλαµβάνεται η µεσολάβηση της αρχιτεκτονικής «ως συνδετικός κρίκος µεταξύ δυνατοτήτων της τεχνικής και µη ικανοποιηµένων αναγκών του ανθρώπου» (Τεχνικά Χρονικά 1933, 1010). Η σύγχρονη αρχιτεκτονική καλείται να προσαρµοστεί στις νέες συνθήκες που επιβάλλει η εκβιοµηχάνιση, εάν επιθυµεί να υπηρετήσει τις ανθρώπινες ανάγκες. Η ορθολογισµός και η τυποποίηση της παραγωγής, καθώς και η επιδίωξη για λύσεις µε ελάχιστο κόστος και µέγιστη απόδοση συµπληρώνουν το πλαίσιο των ιδεών του Μοντέρνου Κινήµατος. Οι διογκούµενες ανάγκες για στέγαση του πληθυσµού επιβάλλουν τη µαζική παραγωγή κατοικίας σύµφωνα µε τις ιδέες που γεννήθηκαν στους κύκλους των µοντερνιστών. Αντίστοιχες λύσεις εφαρµόστηκαν σε όλο τον κόσµο, συµπεριλαµβανοµένου και των αραβικών χωρών. Το ίδιο το Μοντέρνο Κίνηµα αυτοπροσδιορίζεται ως διεθνές και οι µοντέρνοι αρχιτέκτονες µεταλαµπαδεύουν τις αρχές του σε όλο τον κόσµο. Οι νέες τεχνολογίες και τα νέα υλικά έκαναν την εµφάνισή τους στις αποικίες ήδη από τις αρχές του 20 ου αιώνα. Αποθηκευτικοί χώροι για τις ανάγκες του λιµανιού κατασκευάστηκαν στην Καζαµπλάνκα µε οπλισµένο σκυρόδεµα από τον August Perret το Οι παραδοσιακοί τρόποι κατασκευής και τα τοπικά υλικά αντικαταστάθηκαν, ενώ παράλληλα δηµιουργήθηκαν νέα επαγγέλµατα. Οι αποικιακές πόλεις έχουν εκτός της οικονοµικής και πολιτικής εξάρτησης, και τεχνολογική εξάρτηση από τις ευρωπαϊκές µητροπόλεις. Αρκετοί διάσηµοι αρχιτέκτονες και πολεοδόµοι του Μοντέρνου Κινήµατος, όπως ο Le Corbusier και ο Henri Prost, ανέλαβαν δράση στις αποικίες, από την εποχή του Μεσοπολέµου, επιδιώκοντας να υλοποιήσουν τα όνειρα των αυτοκρατοριών. Για τις πόλεις του Μαρόκου γράφτηκε το 1949: «Οι αρχές της Χάρτας της Αθήνας πρόκειται να εφαρµοστούν στο Μαρόκο. Υπάρχει παρθένο έδαφος και θα ήταν πραγµατικά ασυγχώρητο να µην το χρησιµοποιήσουµε για την αστική αναγέννηση. Με άλλα λόγια, για τη δηµιουργία περιοχών κατοικίας που θα είναι διαταγµένες στη σειρά ώστε να επωφελούνται από τον πλέον ευνοϊκό προσανατολισµό» (Cohen 2002, 319). Για τους Ευρωπαίους αρχιτέκτονες η πρόκληση ήταν µεγάλη. Οι πόλεις στις αποικίες µπορούσαν κάλλιστα να µετατραπούν σε πεδίο πειραµατισµού των σύγχρονων ιδεών. Εξάλλου σε αυτή την προσπάθεια θα είχαν µε το µέρος τους τη στήριξη των µητροπόλεων. Ο Le Corbusier, µετά από πρόσκληση που του δέχτηκε το 1931 για να συµµετάσχει σε συνέδριο µε θέµα το µέλλον του Αλγερίου, συντάσσει µε δική του πρωτοβουλία σχέδια για την πόλη. «Το Αλγέριον, το οποίον έχει να επιλύσει επείγοντα πολεοδοµικά προβλήµατα, παρουσιάζεται επίσης διατεθειµένον ν αποδεχθή τας νέας απόψεις», σηµειώνει ο Giedion στο 4 ο CIAM (Τεχνικά Χρονικά 1933, 1012). Στο διάστηµα από 1932 έως το 1939, ο Le Corbusier µελετά τον παραδοσιακό ιστό της πόλης και παράγει µία σειρά σχεδίων, που αποβλέπουν στην ανάδειξη του Αλγερίου σε πύλη προς την Αφρική και σε τόπο συνάντησης του δυτικού και του τοπικού πολιτισµού. Το σχέδιο που συντάσσει λίγα χρόνια αργότερα, το 1942, έχει ως κεντρική ιδέα το λειτουργικό και κοινωνικό διαχωρισµό της πόλης. «Το νέο σχέδιο βασίζεται σε µία σαφή τοµή µεταξύ των Ευρωπαίων και του τοπικού πληθυσµού. Αντί της ολοκλήρωσης που προτείνουν τα προηγούµενα σχέδια, εδώ είναι σαφές ότι επιδιώκεται η δηµιουργία ενός σχίσµατος µεταξύ των δύο κοινοτήτων και µόνο το Κέντρο Κοινωνικών Σχέσεων θα λειτουργεί ως σύνδεσµος στη µέση» 15

16 (Venturi, Με το σχέδιο αυτό προβλέπεται η δηµιουργία ενός περισσότερο αστικού, παρά διοικητικού, κέντρου για την πόλη και ενός κέντρου για τους µουσουλµάνους. Πόλεις δορυφόροι, σε απόσταση που µπορεί να καλυφθεί µε τα πόδια και ζώνες βιοµηχανίας και αναψυχής συµπληρώνουν την πρόταση. Η γέφυρα της πόλης αντικαθίσταται από έναν αυτοκινητόδροµο σε ύψος 300 πόδια πάνω από το έδαφος, που στηρίζεται από µία σύνθετη κατασκευή από οπλισµένο σκυρόδεµα και η οποία διαµορφώνεται µε κατοικίες. Την ίδια εποχή, στην άλλη άκρη της Μεσογείου, ο Michel Ecochard σχεδιάζει τη Νέα Πόλη της Βηρυτού. Ο Ecochard µπορεί να χαρακτηριστεί ως ο κύριος εκπρόσωπος των ιδεών του µοντερνισµού και των CIAM στις αραβικές χώρες, µε έργο στη Συρία, την Ιορδανία, το Λίβανο και το Μαρόκο. Το 1943 ολοκληρώνει το σχέδιο που του ανατέθηκε για την πρωτεύουσα του ανεξάρτητου από το 1941 κράτους του Λιβάνου, τη Βηρυτό. Η διάκριση των λειτουργιών, σύµφωνα µε τη Χάρτα της Αθήνας είναι ο κύριος γνώµονας για το σχεδιασµό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντιµετώπιση του απέναντι στην εργατική τάξη. Συγκεκριµένα, η Νέα Πόλη που προβλέπεται από το σχέδιο πρόκειται να «προσφέρει στους εργάτες εκτός από τη νεωτερικότητα και ισότητα» (Rowe 1998, 110). Στόχος του είναι να µετασχηµατίσει όχι µόνο τις πόλεις, αλλά και τους ανθρώπους, κάτι που βρίσκεται στον πυρήνα των ιδεών του µοντερνισµού. Το νέο αστικό περιβάλλον αντιµετωπίζεται ως πεδίο άσκησης για την αλλαγή των τοπικών ηθών, τον «εκµοντερνισµό», τη «δυτικοποίηση» ή απλώς τον «εκπολιτισµό» του τοπικού πληθυσµού (Ross 1985, 26). Λίγα χρόνια αργότερα, αναλαµβάνοντας το σχεδιασµό των επεκτάσεων για την Καζαµπλάνκα, ο Ecochard δηλώνει ότι «οι εργατικές συνοικίες [των µουσουλµάνων] θα οργανωθούν µε τον ίδιο τρόπο όπως οι περιοχές κατοικίας [των Ευρωπαίων]», και δηλώνει ότι «θα δηµιουργήσει µονάδες εξυπηρέτησης των συνοικιών που θα σέβονται τις παραδόσεις, αλλά που τελικά θα οδηγήσουν στη βαθµιαία αλλαγή του τρόπου ζωής» (Cohen 2002, 319). Οι σχεδιαστές, χωρίς να παύουν να αποτελούν γρανάζι του αποικιακού συστήµατος, οραµατίζονται έναν κόσµο ισότητας, στον οποίο µε κατάλληλο τρόπο θα προωθηθεί και τελικά θα επικρατήσει ο δυτικός τρόπος ζωής. Ο Ecochard µαζί µε την οµάδα του καθιέρωσαν το zoning στο σχεδιασµό των αραβικών πόλεων. Στο σηµείο αυτό αξίζει να επισηµάνουµε ότι το zoning δεν είναι κάτι ξένο στον τρόπο οργάνωσης της αραβο-ισλαµικής πόλης. Η χωροθέτηση των χρήσεων στον αστικό χώρο γινόταν πάντα µε βάση άγραφους νόµους, η ισχύς των οποίων είναι καταλυτική για τη διαµόρφωση της πόλης. Ενδιαφέρουσες είναι οι αναφορές στο θέµα της χωρικής διάκρισης των χρήσεων από τον άραβα φιλόσοφο Ibn Khaldoun το 15 ο αιώνα: «Οτιδήποτε βλαβερό παραµένει εκτός πόλης, ενώ οτιδήποτε χρήσιµο εισάγεται στην πόλη» (Shiber 1964, 22). Πράγµατι, στην αραβοισλαµική πόλη παρατηρείται κατανοµή των διαφορετικών χρήσεων στο χώρο µε τέτοιο τρόπο, ώστε οµοειδείς χρήσεις να χωροθετούνται στην ίδια περιοχή, κάτι που στηρίζεται στην αρχή της ανεµπόδιστης λειτουργίας των επιµέρους λειτουργιών. Ο Saba George Shiber γράφοντας για την πόλη του Κουβέιτ υποστηρίζει µε ενθουσιασµό την άποψη ότι την αρχή του zoning, που οι Ευρωπαίοι «ανακάλυψαν» µόλις στις αρχές του 20 ου αιώνα, οι Άραβες την είχαν ανακαλύψει και εφαρµόσει αιώνες πριν στις πόλεις τους. Παραθέτει αποσπάσµατα από τα κείµενα του Ibn Khaldoun και παράλληλα κάνει εκτενείς αναφορές σε πλήθος αραβικών πόλεων, µε σκοπό να αποδείξει ότι το zoning, το πολεοδοµικό εργαλείο που καθιερώθηκε µε τη Χάρτα της Αθήνας, βρίσκεται βαθιά µέσα στην αραβική παράδοση. 16

17 Συστηµατικά όµως ο Shiber αποφεύγει να αναφερθεί στους στόχους που σε κάθε περίπτωση επιδιώκεται να καλυφθούν. Έτσι, ενώ στη αραβική-ισλαµική πόλη το zoning εκπορεύεται από την πολιτιστική παράδοση και αποβλέπει στην ισορροπηµένη και χωρίς συγκρούσεις λειτουργία της πόλης, στα πλαίσια του Μοντέρνου Κινήµατος το zoning αποβλέπει κυρίως στην ορθολογικοποίηση της παραγωγής και της οικοδοµικής κατασκευής, µε βάση τα νέα δεδοµένα που δηµιούργησε η είσοδος της µηχανής στη ζωή του ανθρώπου. Επίσης, η αρχή του zoning, όπως αυτή έχει συλληφθεί από τους µοντέρνους πολεοδόµους, στοχεύει στην ταχεία αντιµετώπιση των ζητηµάτων της πόλης, γεγονός που επιβάλλεται από τους ταχείς ρυθµούς της σύγχρονης ζωής. Τα µεγάλα οικιστικά προγράµµατα της δεκαετίας του 50 Αντιµετωπίζοντας τεράστια προβλήµατα στέγασης, λόγω της αστικοποίησης του πληθυσµού, τα αραβικά κράτη από Μαρόκο έως το Ιράκ αναλαµβάνουν την εκπόνηση προγραµµάτων µαζικής κατοικίας. Τα προβλήµατα είναι κοινά στο σύνολο της γεωγραφικής περιοχής που καλύπτει ο αραβικός κόσµος και οι λύσεις που προτείνονται παραπλήσιες, όχι µόνο µεταξύ τους, αλλά και µε τις πρακτικές που εφαρµόζονται την ίδια εποχή στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι προτάσεις που διατυπώθηκαν και είτε υλοποιήθηκαν είτε έµειναν στα χαρτιά λόγω των περιορισµένων διαθέσιµων πόρων, επιτρέπουν να χαρακτηριστεί η δεκαετία του 50 ως η δεκαετία των µεγάλων οικιστικών προγραµµάτων. Ο αυστηρός προγραµµατισµός χαρακτηρίζει το σύνολο των προτάσεων. Πλέον στον σχεδιασµό συνυπολογίζονται τα πληθυσµιακά και οικονοµικά µεγέθη, η λειτουργική κατανοµή των εκτάσεων, οι µετακινήσεις του πληθυσµού, οι τάσεις ανάπτυξης, οι µελλοντικές προοπτικές. Η µελέτη και ο σχεδιασµός για τις πόλεις επιστηµονικοποιείται, πάνω στο δρόµο που άνοιξαν τα CIAM. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Κωνσταντίνου οξιάδη και η αντίληψη που υιοθετεί για τα ζητήµατα που αφορούν την πόλη. Το Γραφείο οξιάδη µε έργα σε πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής, άλλα και σε ολόκληρο τον κόσµο, υποστηρίζει την ανάπτυξη ενός νέου επιστηµονικού κλάδου, της Οικιστικής, που θα ασχολείται µε την οργάνωση των οικισµών από τεχνική και οικονοµική πλευρά, µε κύριο άξονα την ανάπτυξη των πόλεων και όχι τη διαµόρφωση τους. Αντί των σχεδίων, οι προτάσεις πρέπει να στηρίζονται σε προγράµµατα, τα οποία λαµβάνουν υπόψη τη διάσταση του χρόνου. Οι ιδέες αυτές έχουν εµποτίσει τις προτάσεις που καταθέτει για την οικιστική ανάπτυξη του Ιράκ, του Λιβάνου και της Συρίας. Το «Μακροπρόθεσµο οικιστικό πρόγραµµα για το Λίβανο» που εκπονείται από το Γραφείο οξιάδη το διάστηµα µεταξύ 1957 και 1958, στα πλαίσια της αναπτυξιακής βοήθειας που παρέχουν οι Ηνωµένες Πολιτείες στο Λίβανο, αποβλέπει στον περιορισµό της σοβιετικής επιρροής. Το πρόγραµµα περιλαµβάνει ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης, γενικές προτάσεις για το σύνολο της χώρας και ειδικές προτάσεις για τα µεγάλα αστικά κέντρα, τη Βηρυτό, την Τρίπολη και την Σιδώνα, µε έµφαση στην αντιµετώπιση των στεγαστικών προβληµάτων. Σχετικά µε τη Βηρυτό, τα ενδιαφέρον του οξιάδη εστιάζεται στη βελτίωση των υφιστάµενων συνθηκών, στην δηµιουργία δύο νέων γειτονιών και στην εκκαθάριση των παραγκουπόλεων. Οι παραγκουπόλεις γύρω από την πόλη θεωρούνται εν δυνάµει εστίες κοινωνικών αναταραχών. Κατά συνέπεια, η στέγαση του αγροτικού πληθυσµού των παραγκουπόλεων σε νέα οικιστικά σύνολα τίθεται ως πρώτιστος στόχος. Ο Sarkis 17

18 αναφέρει ότι «πρωταρχικό µέληµα του σχεδιαστή ήταν η δηµιουργία έργων που θα βελτίωναν τις στεγαστικές συνθήκες στην πόλη, ανεξάρτητα από τις ταξικές και εθνικές διαφορές των κοινοτήτων» (Rowe 1998, 194), πρόθεση που είναι εµφανής στα κείµενα του οξιάδη. Αντίστοιχες είναι οι προτάσεις του Γραφείου οξιάδη για το Ιράκ. Το 1955 το γραφείο ανέλαβε την εκπόνηση του Εθνικού Οικιστικού Προγράµµατος του Ιράκ. Στα πλαίσια του προγράµµατος αυτού έγινε καταγραφή της κατάστασης στέγασης του πληθυσµού και των εσωτερικών µετακινήσεων του πληθυσµού, προκειµένου να εκτιµηθεί το µέγεθος των αναγκών για νέες κατοικίες. Στη συνέχεια, εκπονήθηκαν Χωροταξικά και Αστικά Προγράµµατα για αρκετές περιοχές και πόλεις της χώρας αντίστοιχα. Στόχος των προγραµµάτων είναι η στέγαση οικογενειών που ζουν σε πρόχειρα καταλύµατα και η βελτίωση των συνθηκών ζωής άλλων οικογενειών. Επίσης, εκπονούνται Αγροτικά Προγράµµατα µε στόχο τη στήριξη αγροτικών οικογενειών και τον περιορισµό του φαινοµένου της αστικοποίησης. Τέλος, εκπονούνται Ειδικά Προγράµµατα που αφορούν στη στέγαση οµάδων που «συµβάλλουν στην ανασυγκρότησης χώρας» (Μακρής 1959, 46), δηλαδή δηµόσιων υπαλλήλων, βιοµηχανικών εργατών και βιοτεχνών. Η οργάνωση των οικιστικών ενοτήτων γίνεται µε αυστηρό τρόπο, ορίζοντας διαφορετικά επίπεδα κοινοτήτων που αντιστοιχούν σε συγκεκριµένα πληθυσµιακά µεγέθη, τακτική που ακολουθείται σταθερά από το Γραφείο οξιάδη, ανεξάρτητα από το πεδίο µελέτης. Στο κέντρο της κοινότητας υπάρχουν σχολεία, παιδικός σταθµός, κοινωνικό κέντρο, κέντρο υγείας, καταστήµατα αστυνοµικός σταθµός, αλλά και υποδοµές που σχετίζονται µε τις ιδιαίτερες συνήθειες και την ταυτότητα των Ιρακινών, δηλαδή καφενείο, τζαµί και χαµάµ. Η διάταξη των κοινοτήτων στο χώρο γίνεται ανάλογα µε την εισοδηµατική κατάσταση των ανθρώπων που κατοικούν σε αυτές. Έτσι, οι αστικές περιοχές διακρίνονται από τους σχεδιαστές σε περιοχές ανώτερων, µεσαίων και κατώτερων εισοδηµάτων, διάκριση που επεκτείνεται και στη δοµή των κατοικιών. Πράγµατι, ο σχεδιαστής προτείνει µία τυπολογία κατοικιών µε βάση την οικονοµική κατάσταση της οικογένειας στην οποία απευθύνεται. Η γενική δοµή σε όλους τους τύπους κατοικίας είναι εξωστρεφής, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση µε τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Ωστόσο φαίνεται ότι ο σχεδιαστής προσπάθησε να συνδυάσει τις σύγχρονες απαιτήσεις µίας κατοικίας, όπως αυτές προσδιορίζονται στους αρχιτεκτονικούς κύκλους των CIAM, µε επιµέρους συνήθειες του τοπικού πληθυσµού. Έτσι εξασφαλίζεται αυλή προστατευµένη από τα ξένα βλέµµατα, το δώµα της κατοικίας είναι η «ταράτσα ύπνου» και στο εσωτερικό της κατοικίας, εκτός από το λουτρό, υπάρχει και χαµάµ. Όπως τα συγκροτήµατα κατοικιών που σχεδιάζει το Γραφείο οξιάδη στο Ιράκ και στο Λίβανο, έτσι και αρκετά από τα συγκροτήµατα που σχεδιάζονται και κατασκευάζονται στην Καζαµπλάνκα, το Οράν, το Αλγέρι και το Κουβέιτ αναπτύσσονται στην οριζόντια διάσταση και όχι καθ ύψος, µε µικρές µονάδες µε εσωτερική αυλή που προορίζονται για να στεγάσουν µία οικογένεια. Αυτή η διάταξη θεωρείται ότι είναι πιο οικεία στους πληθυσµούς που προήλθαν από την ύπαιθρο, καθώς είναι κοντά στα «τοπικά τους έθιµα» (Cohen 2002, 327). Ωστόσο, ο κύριος στόχος της οργάνωσης των κατοικιών γύρω από µία αυλή, δηλαδή η εξασφάλιση φυσικού φωτισµού και αερισµού των χώρων µέσω της αυλής, καταργούνται µε τις παρεµβάσεις των κατοίκων. Πράγµατι, έντονο προβληµατισµό δηµιουργεί η κάλυψη της εσωτερικής αυλής ή η επέκταση των κατοικιών καθ ύψος µε σκοπό τη δηµιουργία επιπλέον χώρων. 18

19 Είναι γεγονός ότι τα συγκροτήµατα µεµονωµένων κατοικιών έδωσαν σε µεγάλο βαθµό απάντηση στα σοβαρά στεγαστικά προβλήµατα του πληθυσµού, ενώ επίσης συνοδεύτηκαν από τη δηµιουργία εκτεταµένων αστικών υποδοµών (δρόµοι, δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, φωτισµός των δρόµων). Ενδιαφέρον πάντως παρουσιάζει το γεγονός ότι η κριτική που ασκήθηκε από Μαροκινούς ενάντια στις ακολουθούµενες πρακτικές στέγασης στηρίζεται στο επιχείρηµα ότι: «η διοίκηση δεν θα πρέπει να είναι προσκολληµένη στην παράδοση περισσότερο απ ότι οι Μαροκινοί οι ίδιοι» (Cohen 2002, 355). Η επανάληψη δοµών που σχετίζονται µε τη medina αντιµετωπίζεται µε δυσαρέσκεια από τους ντόπιους, διότι ήδη από παλιότερες εποχές έχει καθιερωθεί ως πρότυπο ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής και οι σύγχρονες ανέσεις δυτικής προέλευσης. «Οι Μαροκινοί επιθυµούν να στεγαστούν σε ευρωπαϊκού τύπου κτίρια και απαιτούν να δοθεί τέλος στα κατασκευαστικά προγράµµατα που εµποδίζουν τους κατοίκους να βελτιώσουν την κοινωνική τους θέση» (Cohen 2002, 332). Οι κριτικές αυτές, σε συνδυασµό µε την ανάγκη για ταχύτερη κατασκευή κατοικιών µε το χαµηλότερο δυνατό κόστος, οδήγησε στη µελέτη και κατασκευή συγκροτηµάτων µαζικής κατοικίας. Και πάλι αρκετοί σχεδιαστές προσπαθούν να αναπαράγουν δοµές που έχουν τις ρίζες τους στον πολιτισµό των διαφορετικών οµάδων στις οποίες απευθύνονται. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της οµάδας ATBAT Afrique (Atelier des Batisseurs). Το 1953, η ATBAT, µε κύρια µέλη τους Bodiansky, Woods και Κανδύλη, µετά από συστηµατική έρευνα πάνω στην οργάνωση της ισλαµικής πόλης και τις ιδιαιτερότητες των εθνικών και θρησκευτικών οµάδων, διατυπώνουν την πρώτη, σε µεγάλο βαθµό πειραµατική, πρόταση για την κατασκευή συγκροτηµάτων µαζικής κατοικίας στην Καζαµπλάνκα. Η πρόταση αυτή ακολουθεί την επίσηµη πολιτική γραµµή της δηµιουργίας κατοικιών λαµβάνοντας υπόψη τις πολιτιστικές ιδιαιτερότητες των διαφορετικών οµάδων. Κατασκευάζονται λοιπόν διαφορετικά συγκροτήµατα για τους πιο συντηρητικούς και τους πιο προοδευτικούς µουσουλµάνους µε κλειστή αυλή, συγκροτήµατα για τους Μαροκινούς εβραίους µε αυλή και ειδικό δωµάτιο για τις γυναίκες µε έµµηνο ρήση, και συγκροτήµατα για τους Ευρωπαίους, ανοιχτά προς το εξωτερικό. Οι διαφορές µεταξύ των συγκροτηµάτων εκφράζονται µε σαφή τρόπο στην οργάνωση των όψεων. Μία ιδιαίτερα τολµηρή πρόταση που διατυπώθηκε από την ATBAT αφορά στη δηµιουργία «µικτών» συγκροτηµάτων, που θα στεγάζουν οικογένειες όλων των εθνοτήτων. Η πρόταση αυτή, που κατακρίθηκε έντονα από όλες τις πλευρές, είναι ενδεικτική της πρόθεσης των αρχιτεκτόνων να διαµορφώσουν ένα νέο καλύτερο κόσµο, σύµφωνα µε δικά τους κριτήρια για το πώς αυτός θα πρέπει να είναι δοµηµένος. Τα συγκροτήµατα της ATBAT στην Καζαµπλάνκα θεωρήθηκε ότι είναι εφάµιλλης σηµασίας µε την πολυκατοικία του Le Corbusier στη Μασσαλία. Πρόκειται για µία αξιόλογη προσπάθεια εφαρµογής των αρχών ενός παγκόσµιου κινήµατος, εξειδικεύοντας όµως τις αρχές αυτές µε βάση τις πολιτιστικές συνήθειες και τον τρόπο ζωής των χρηστών. Τις προσπάθειες της οµάδας ATBAT ακολούθησαν και άλλοι αρχιτέκτονες µε σχεδιαστικές προτάσεις για συγκροτήµατα εντός και εκτός Μαρόκου, που στην πλειοψηφία τους υλοποιήθηκαν. Σε κάθε περίπτωση, επρόκειτο για συγκροτήµατα που απευθύνονται σε µία εθνική ή θρησκευτική οµάδα. «Είµαστε µάρτυρες της στροφής από τις χαµηλές κατοικίες που στηρίζονται στις παραδοσιακές αστικές και αγροτικές δοµές προς τα κτίρια διαµερισµάτων [...]. Το µοναδικό στοιχείο που εµποδίζει τη διαµόρφωση µοντέρνων µορφών στα αστικά 19

20 διαµερίσµατα είναι η παραδοσιακή αυλή» (Cohen 2002, 354). Όµως και αυτό το «εµπόδιο» ξεπεράστηκε, διότι ο πληθυσµός σταδιακά προσαρµόστηκε σε ένα περιβάλλον δοµηµένο σύµφωνα µε τους κώδικες ενός άλλου πολιτισµού. Συνοψίζοντας, συγκροτήµατα µαζικής κατοικίας, σχεδιασµένα από Ευρωπαίους ή ντόπιους µε ευρωπαϊκή παιδεία, χτίστηκαν στο Μαρόκο, την Αλγερία, την Αίγυπτο και αλλού. Οι στόχοι είναι αρκετά σύνθετοι. Κάλυψη των στεγαστικών αναγκών και εξασφάλιση συνθηκών υγιεινής και βασικών ανέσεων από τη µία, ένταξη των ντόπιων σε ένα νέο εισαγόµενο περιβάλλον και εξοικείωσή τους µε ένα νέο τρόπο ζωής, από την άλλη. Οι αντιδράσεις του τοπικού πληθυσµού στο περιβάλλον αυτό κυµαίνονται από πολύ θετικές έως πολύ αρνητικές. Πάντως, είναι βέβαιο ότι για την οικειοποίηση του χώρου στα συγκροτήµατα µαζικής κατοικίας, οι κάτοικοι προέβησαν σε σηµαντικές τροποποιήσεις του χώρου. Στο Αλγέρι, αντί να χρησιµοποιούν τα δωµάτια µε τον τρόπο για τον οποίο είχαν προβλεφθεί, έβγαλαν όλες τις πόρτες και άνοιξαν τρύπες σε πολλούς τοίχους, σε µία προσπάθεια να µεγαλώσουν τους χώρους ενδιαίτησης (Brolin 1978, 70). Αντίστοιχα, στο εσωτερικό των διαµερισµάτων σε συγκροτήµατα µαζικής κατοικίας του Καΐρου, ο τρόπος ζωής και διαρρύθµισης του χώρου αντικατοπτρίζει την αγροτική καταγωγή των κατοίκων (El Safty 1985, 141). Η πρόσβαση σε υψηλότερου επιπέδου ζωή, έστω και αν αυτό συνδέεται µε έναν άλλο πολιτισµό οδήγησε σε εσωτερικά διλήµµατα και συγκρούσεις. Η επιλογή ανάµεσα στην παράδοση και στο µοντέρνο, οδήγησε συχνά σε αδιέξοδα τις τοπικές κοινωνίες. Επίλογος Η αποικιοκρατία, ως µέσο για την ενίσχυση του καπιταλιστικού συστήµατος έχει δύο στόχους: την απόκτηση πρώτων υλών από τις αποικιακές χώρες και τη διάδοση των δυτικών προϊόντων στις χώρες του Νότου. Και οι δύο στόχοι προϋποθέτουν την αλλαγή των πολιτιστικών συνηθειών του αποικιοκρατούµενου πληθυσµού. «Όποιοι και αν ήταν οι συνειδητοί ή ασυνείδητοι αντικειµενικοί στόχοι αυτών που διαµόρφωσαν την ιστορία του καθυστερηµένου κόσµου, ο εκσυγχρονισµός, µε άλλα λόγια η µίµηση του δυτικής προέλευσης προτύπου, αποτέλεσε τον αναγκαίο και επιτακτικά αναπόφευκτο τρόπο για την επίτευξή τους» (Hobsbawm 2002, 263). Η αλλαγή του περιβάλλοντος ζωής του αποικιοκρατούµενου πληθυσµού αποτέλεσε το µέσο για τη σταδιακή επίτευξη της πολιτιστικής αφοµοίωσης. Μεγάλος αριθµός Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων, µηχανικών και πολεοδόµων εργάστηκαν για το σκοπό αυτό, µε αµφιλεγόµενες τις περισσότερες φορές προθέσεις. Από τη µία υποστηρίζουν µε πάθος τη βελτίωση των συνθηκών ζωής και την παροχή ανέσεων στους ντόπιους, και από την άλλη επιδιώκουν την ενίσχυση των δεσµών εξάρτησης της αποικίας από τη µητρόπολη. Οι αραβικές πόλεις δεν διαφοροποιούνται από το γενικό αυτό πλαίσιο. Σε όλο το διάστηµα από τα µέσα του 19 ου αιώνα µέχρι και τα πρώτα χρόνια µετά το Β Παγκόσµιο Πόλεµο, οι δυτικές ιδέες για την πόλη καθορίζουν σε µεγάλο βαθµό τα χαρακτηριστικά του αστικού χώρου στις αραβικές πόλεις. Ο δυτικός τρόπος ζωής αναδείχθηκε σε πρότυπο για τον τοπικό πληθυσµό, ο οποίος όµως τελικά στις καθηµερινές του πρακτικές τον προσάρµοσε στις δικές του πολιτιστικές συνήθειες. Η 20

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Φονξιοναλισµός και Κονστρουκτιβισµός

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Φονξιοναλισµός και Κονστρουκτιβισµός Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ Ι ΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού Συγκροτήµατος

Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού Συγκροτήµατος 2 ΤΟ ΘΕΜΑ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Η ανάπτυξη των Λαχανοκήπων και της ευρύτερης περιοχής Α. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ 1 Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Επιστημονικός υπεύθυνος: καθ. Χ. Κοκκώσης Εργαστήριο Περιβάλλοντος και Χωρικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Αλλαγές στο Ενεργειακό Τοπίο Πολλά φαίνεται να αλλάζουν με την πρόσφατη συμφωνία για τα πυρηνικά με το Ιράν. Είναι φανερό πως

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ. 4η Γραπτή Εργασία Ακαδημαϊκού Έτους

Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ. 4η Γραπτή Εργασία Ακαδημαϊκού Έτους Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 4η Γραπτή Εργασία Ακαδημαϊκού Έτους 2010-2011 Φοιτητής : Λιούμπας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 1ο ερώτημα Γιατί και με ποιους όρους η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ενός

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασίες με τον Λευτέρη Παπαγιαννάκη. Ερευνητικά προγράμματα Ε.Μ.Π. για την. Ερευνητικό πρόγραμμα Ε.Μ.Π. για ένα. Αθήνας Αττικής (δεκαετία 2000)

Συνεργασίες με τον Λευτέρη Παπαγιαννάκη. Ερευνητικά προγράμματα Ε.Μ.Π. για την. Ερευνητικό πρόγραμμα Ε.Μ.Π. για ένα. Αθήνας Αττικής (δεκαετία 2000) Ημερίδα Τ.Ε.Ε. / 11 Φεβρουαρίου 2010 Λουδοβίκος Κ. Βασενχόβεν Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Π. Συνεργασίες με τον Λευτέρη Παπαγιαννάκη Ερευνητικά προγράμματα Ε.Μ.Π. για την περιοχή του Ελαιώνα (δεκαετία του 1990)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΜΕΤΩΠΟ: Η περίπτωση του Φαληρικού Όρµου

ΑΣΤΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΜΕΤΩΠΟ: Η περίπτωση του Φαληρικού Όρµου ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΠΜΣ: Αρχιτεκτονική-Σχεδιασµός του χώρου- Κατεύθυνση: Πολεοδοµία-Χωροταξία Μάθηµα: Περιβαλλοντικές συνιστώσες του σχεδιασµού και της οικιστικής ανάπτυξης. ΑΣΤΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΜΕΤΩΠΟ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ ΘΕΟ ΟΣΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα.

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα. Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 10: Αντιαποικιοκρατικά Κινήματα και Αραβικός Εθνικισμός Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Σύνορα Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν, Υεμένη Ερυθρά θάλασσα, Περσικός κόλπος

Σύνορα Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν, Υεμένη Ερυθρά θάλασσα, Περσικός κόλπος Σύνορα Ιορδανία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν, Υεμένη Ερυθρά θάλασσα, Περσικός κόλπος Πληθυσμός 28,5 εκατομμύρια 5,5 από τα οποία δεν είναι Σαουδάραβες SAGIA Saudi Arabian General

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι

ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι Δ.Π.Μ.Σ. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Β : ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ και ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ και ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι φοιτήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Θ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος του Τμήματος: Οικονομικής & Περιφερειακής Ανάπτυξης (152)

Στόχος του Τμήματος: Οικονομικής & Περιφερειακής Ανάπτυξης (152) Οικονομικής & Περιφερειακής Ανάπτυξης (152) Το Τμήμα: Το Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης ιδρύθηκε το 1989 με αρχική ονομασία «Τμήμα Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης». Ανήκει στην ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο: πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D.

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο: πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο: πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. LSE) ΜΕΡΟΣ 2 To πλαίσιο του χωρικού σχεδιασµού στην Ελλάδα Το κανονιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση Δυνατοτήτων Αντιμετώπισης Παραγωγικών Προβλημάτων του Νόμου Κοζάνης. Αξιοποίηση των Εγκαταστάσεων της Εταιρείας Α.Ε.Β.Α.Λ.

Διερεύνηση Δυνατοτήτων Αντιμετώπισης Παραγωγικών Προβλημάτων του Νόμου Κοζάνης. Αξιοποίηση των Εγκαταστάσεων της Εταιρείας Α.Ε.Β.Α.Λ. Διερεύνηση Δυνατοτήτων Αντιμετώπισης Παραγωγικών Προβλημάτων του Νόμου Κοζάνης Αξιοποίηση των Εγκαταστάσεων της Εταιρείας Α.Ε.Β.Α.Λ. εχνολογικά Πάρκα / Τεχνοπόλεις Οργανισμοί, με κύρια επιδίωξή την αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου Η χρησιμότητα του μαθήματος Η κατανόηση του «σκηνικού» πίσω από τη διαμόρφωση της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές 1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας (Information and Communication Technology, I.C.T.) καθώς και οι ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

OΜΙΛΙΑ. κ. Θανάση Λαβίδα

OΜΙΛΙΑ. κ. Θανάση Λαβίδα OΜΙΛΙΑ του Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής των ιεθνών ράσεων του Συνδέσµου Ελληνικών Βιοµηχανιών κ. Θανάση Λαβίδα στο Συνέδριο του Υπουργείου Εξωτερικών «Ο Ρόλος των Υπουργείων Εξωτερικών στην Οικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή Μετανάστευση Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση Μετακίνηση ανθρώπων μεμονωμένα ή κατά ομάδες Σε χώρους διαφορετικούς από την κατοικία τους Λόγοι οικονομικοί, κοινωνικοί, εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ 1 Κος ΚΟΚΚΩΣΗΣ: Καλημέρα. Είναι προφανές ότι ο τουρισμός υπήρξε από τους κατ εξοχήν κλάδους που είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. H επίδραση αυτή ήταν πιο πολύ έμμεση και λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠ ΑΝ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΠΕΠ ΑΝ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΕΠ ΑΝ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μποµπόλιας Πληθυσµός: ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Α.Μ.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις με πρόσθετη αξία που θα προωθηθούν στη βάση πάντα της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται άλλωστε και στη Συνθήκη.

Δράσεις με πρόσθετη αξία που θα προωθηθούν στη βάση πάντα της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται άλλωστε και στη Συνθήκη. Πέμπτη, 25/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη κατά την εναρκτήρια τελετή του 11 ου Ευρωπαϊκού Φόρουμ Τουρισμού 2012, στο Συνεδριακό Κέντρο «Φιλοξενία» Σας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ)

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ) Γ. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ 1. Η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) 1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει την περίθαλψη των προσφύγων την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ (Α ΦΑΣΗ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ (Α ΦΑΣΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ 2014-2019 (Α ΦΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ) Αξιότιμοι συνάδελφοι, Οι Δήμοι, στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. Προς τη Βουλή των Ελλήνων

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. Προς τη Βουλή των Ελλήνων ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Μνηµονίου Κατανόησης µεταξύ του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελληνικής Δηµοκρατίας και του Υπουργείου Εξωτερικών και Αποδήµων του Χασεµιτικού Βασιλείου της

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα αγοράς κλάδου παραγωγής ιχθυηρών

Έρευνα αγοράς κλάδου παραγωγής ιχθυηρών Έρευνα αγοράς κλάδου παραγωγής ιχθυηρών Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 15 ετών η Ελληνική υδατοκαλλιέργεια, αναπτύχθηκε και ανέδειξε τη χώρα ως τη μεγαλύτερη παραγωγό ιχθύων στην ευρύτερη περιοχή της

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Τετάρτη 20 Απριλίου 2011 www.geostrategy.gr Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Οι επιπτώσεις των πρόσφατων εξεγέρσεων Οι πρόσφατες εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α

ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Όλγα Ιακωβίδου, Καθηγήτρια ΑΠΘ Τµήµα Γεωπονίας, Τοµέας Αγροτικής Οικονοµίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης e-mail:olg@agro.auth.gr Ο αγροτουρισµός,

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από τα παρακάτω πολιτικά κόµµατα: Ραλλικό Κόµµα Λαϊκό Κόµµα (1910) Σοσιαλιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ

ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ Το Πρόγραμμα «Καλλικράτης», το οποίο αποτελεί τη συνέχεια και ολοκλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

1. Η ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ

1. Η ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ κ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ 1 Η ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΠ ΔΕΠΙΝ 2007-2013 ΚΕΡΚΥΡΑ 6 3-2008 1. Η ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για την Κοινότητα Διεθνής Διάσκεψη με θέμα τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα. Αθήνα, Ιούνιος 2003

Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για την Κοινότητα Διεθνής Διάσκεψη με θέμα τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα. Αθήνα, Ιούνιος 2003 Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για την Κοινότητα Διεθνής Διάσκεψη με θέμα τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα Αθήνα, Ιούνιος 2003 ΝΕΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ, ΝΕΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Οι νέοι ρόλοι των δημόσιων βιβλιοθηκών στην

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;»

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις 1931 Συµπεράσµατα του Συνεδρίου των Αθηνών - Χάρτης των Αθηνών (1931) 1933 Συµπεράσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ (ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΑΡΝΑΓΙΟΥ) ΔΗΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ (ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΑΡΝΑΓΙΟΥ) ΔΗΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Ο Λ Ο Κ Λ Η Ρ Ω Μ Ε Ν Ω Ν Π Α Ρ Ε Μ Β Α Σ Ε Ω Ν Α Σ Τ ΙΙ Κ Η Σ Α Ν Α Π Τ Υ Ξ Η Σ Ε.. Τ.. Π.. Α.. & Ε.. Κ.. Τ.. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΗΜΟΥ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 26.1.2016 COM(2016) 22 final 2016/0015 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τον καθορισμό της θέσης που θα ληφθεί εξ ονόματος της ΕΕ στο πλαίσιο του Γενικού Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κλειτώ Λεοντίδου- Γεράρδη

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κλειτώ Λεοντίδου- Γεράρδη ΠΡΟΛΟΓΟΣ Με το παρόν ερευνητικό πρόγραµµα «Στρατηγικό Πλαίσιο Χωρικής Ανάπτυξης για την Αθήνα Αττική» και µε τη συµµετοχή ενός ευρέως φάσµατος πανεπιστηµιακών δασκάλων και άλλων ερευνητών και συνεργατών,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΓ θέτει 3 συµπληρωµατικά ερωτήµατα (Dicken & Lloyd 1990)

Η ΟΓ θέτει 3 συµπληρωµατικά ερωτήµατα (Dicken & Lloyd 1990) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 20/02/2017 üη συγκρότηση της ΟΓ üβασικά ερωτήµατα που θέτει η ΟΓ üοι τοµείς της οικονοµικής δραστηριότητας και οι γεωγραφικές τους διαστάσεις üδιάρθρωση του µαθήµατος ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;...

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;... Κεφάλαιο Τρίτο Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον Κόσμο τον 19ο αιώνα Ενότητα 15 Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί Φύλλο εργασίας 1. Αφού μελετήσετε τη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Περίληψη Εργασίας του µαθήµατος: Σύγχρονες πρακτικές του σχεδιασµού και δυναµική των χωρικών δοµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκρότηση της ΟΓ Βασικά ερωτήματα που θέτει η ΟΓ Οι τομείς της οικονομικής δραστηριότητας και οι γεωγραφικές τους διαστάσεις Η παραδοσιακή κυριαρχία της Βιομηχανικής Γεωγραφίας και οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 1: Περίοδοι οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 1: Περίοδοι οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 1: Περίοδοι οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

«Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών»

«Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών» Οµιλία στο Πρώτο Συνέδριο Κυπριακών Βιβλιοθηκών «Ο Ρόλος της Βιβλιοθήκης στον 21ον Αιώνα» 2 Νοεµβρίου 2001 Με θέµα «Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών» Εισαγωγή Επιτρέψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΠ 2000-2006 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 2000 2006 NOΕΜΒΡΙΟΣ 2006 2 ΑΞΟΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧ ΟΛΗ Α Ρ Χ ΙΤ Ε Κ Τ Ο Ν ΩΝ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ ΩΝ Τ Ο Μ Ε Α Σ Ι Ι Ι Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α - Ε Π Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Κ Α Ι Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες Πολεοδομικού Σχεδιασμού

Θεωρίες Πολεοδομικού Σχεδιασμού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 8 ο Μάθημα Αστικές παρεμβάσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υφυπουργός

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υφυπουργός ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υφυπουργός ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΑΛΑΦΑΤΗ ΣTΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑ ΟΣ (ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ) ΜΕ ΘΕΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότερα: Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων. Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος

Ειδικότερα: Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων. Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος 1 Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ Η Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης της

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Αθήνα, Οκτωβρίου 2007 ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ

- 1 - ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Αθήνα, Οκτωβρίου 2007 ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ - 1 - ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Αθήνα, 15 16 Οκτωβρίου 2007 ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ 1. Οι εκπρόσωποι των Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Η ΗΑΒΙΤΑΤ AGENDA ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τον Ιούνιο του 1996, στη Δεύτερη Παγκόσμια Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ανθρώπινους Οικισμούς (HABITAT II) που πραγματοποιήθηκε στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Περιφερειακή Επιστήμη.

Η Περιφερειακή Επιστήμη. VII. Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η Περιφερειακή Επιστήμη. Τι είναι; Τι την συνέθεσε; ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι δυνατότητες της περιφερειακής οικονομικής ανάλυσης είναι περιορισμένες. Η φύση των προβλημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα,

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα, Xαιρετισµός Υπουργού Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού κ. Αντώνη Μιχαηλίδη στην εκδήλωση που διοργανώνεται από την Κυπριακή Τράπεζα Αναπτύξεως και το Cyprus College µε τη στήριξη των Price Waterhouse

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο. Ενότητα Αγροτική κοινωνία. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο. Ενότητα Αγροτική κοινωνία. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο Ενότητα 2.1.1 Αγροτική κοινωνία 2.1.1 ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1/5 Αγροτικές κοινωνίες Αυτές που ζουν από την καλλιέργεια της γης 2 2.1.1 ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 2/5 Μόνιμη εγκατάσταση Στοιχειώδες εμπόριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΡΕΜΑ ΤΟΥ ΚΗΦΙΣΟΥ. Περίληψη. Ε.Θ.ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΥΠ.ΚΑΘ. :Τ. ΚΟΣΜΑΚΗ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΟΥ.

ΤΟ ΡΕΜΑ ΤΟΥ ΚΗΦΙΣΟΥ. Περίληψη. Ε.Θ.ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΥΠ.ΚΑΘ. :Τ. ΚΟΣΜΑΚΗ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΟΥ. ΤΟ ΡΕΜΑ ΤΟΥ ΚΗΦΙΣΟΥ Περίληψη Ε.Θ.ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΥΠ.ΚΑΘ. :Τ. ΚΟΣΜΑΚΗ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΟΥ. : ΖΙΟΥΝΑ ΑΓΓΕΛΙΚΗ 1 Το νερό, ως βασικό στοιχείο της ζωής, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα