Ζωικοί Εχθροί Θεωρία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ζωικοί Εχθροί Θεωρία"

Transcript

1 Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 3: Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1

2 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Τίτλος Μαθήματος: Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 3: Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων Όνομα Καθηγητή: Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Βαθμίδα Καθηγητή: Καθηγήτρια Άρτα,

3 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε άλλου τύπου άδειας χρήσης, η άδεια χρήσης αναφέρεται ρητώς. 3

4 Χρηματοδότηση Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο TEI Ηπείρου» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. 4

5 Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων 5

6 Σκοποί ενότητας Καταγραφή των μορφολογικών χαρακτηριστικών του σώματος των εντόμων εσωτερικά, καθώς και των βασικότερων μηχανισμών φυσιολογίας των εντόμων 6

7 Περιεχόμενα ενότητας Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων. Πεπτικό & απεκκριτικό σύστημα. Βρώση, θρέψη και πέψη. Κυκλοφορικό σύστημα. Αναπνευστικό σύστημα. Μυϊκό σύστημα. Νευρικό σύστημα. Σκελετικό σύστημα. Ενδοκρινικό σύστημα. Αισθητήρια όργανα. Αναπαραγωγικό σύστημα. 7

8 Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων Μορφολογικά χαρακτηριστικά των εντόμων εσωτερικά & βασικότεροι μηχανισμοί φυσιολογίας τους 8

9 Εσωτερική & ε μορφολογία των εντόμων Εσωτερική & εξωτερική μορφολογία της ακρίδας 9

10 Εσωτερική μορφολογία των εντόμων 10

11 Πεπτικό & απεκκριτικό σύστημα των εντόμων 11

12 Πεπτικό & απεκκριτικό σύστημα Πεπτικό σύστημα Πέψη τροφών Απορρόφηση προϊόντων πέψης Αποβολή άπεπτων υλικών της τροφής Απεκκριτικό σύστημα Γιατηρύθμισητηςιοντικήςσύστασηςαιμολέμφουαποβάλλονται από το σώμα τα άχρηστα και επιβλαβή προϊόντα (αζωτούχα προϊόντα αποδόμησης πρωτεϊνών, π.χ. ουρικό οξύ, αμμωνία) Σωλήνες Malphighi και οπίσθιο έντερο αποτελούν και τα κυριότερα τμήματα του απεκκριτικού συστήματος (βλέπε κάτωθι) 12

13 Πεπτικό σύστημα Περιλαμβάνει τον πεπτικό σωλήνα και διάφορους αδένες που συνδέονται με αυτόν (χειλικοί, γναθικοί, φαρυγγικοί, σωλήνες Malphighi) Ο πεπτικός σωλήνας είναι ένας στενόμακρος σωλήνας, ο οποίος ξεκινά με το στόμα και καταλήγει στην έδρα Ο πεπτικός σωλήνας διακρίνεται στο πρόσθιο έντερο (φάρυγξ, οισοφάγος, πρόλοβος, προκοιλίδιο), στο μέσο έντερο και στο οπίσθιο έντερο (πυλωρός, ειλεός, κώλον, ορθό ή απευθυσμένο, έδρα) 13

14 Πεπτικό σύστημα εντόμου 14

15 Πεπτικός σωλήνας Πρόσθιο έντερο Μέσο έντερο Οπίσθιο έντερο 15

16 Πεπτικό σύστημα: Πρόσθιο έντερο εκτοδερμικής προέλευσης Φάρυγγας: αποτελεί συνέχεια της στοματικής κοιλότητας και είναι απλός κυλινδρικός σωλήνας, ο οποίος έχει ως σκοπό να συσπά τους μύες του (περισταλτική κίνηση), να αυξάνεται ο όγκος του να τελικά να καταπίνει ροφά την τροφή, που βρίσκεται στην στοματική κοιλότητα Οισοφάγος: αποτελεί συνέχεια του φάρυγγα και είναι επίσης σωλήνας λεπτός και κυλινδρικός, ο οποίος σχηματίζει διεύρυνση στο πίσω μέρος, ώστε να σχηματιστεί ο πρόλοβος 16

17 Πεπτικό σύστημα: Πρόσθιο έντερο εκτοδερμικής προέλευσης Πρόλοβος: όργανο αποθήκευσης τροφών, αλλά μπορεί να γίνει και κάποιας μορφή πέψης τους; διαφέρει στα διάφορα είδη εντόμων Orthoptera & Coleoptera: καλά ανεπτυγμένος, ώστε να γίνεται η απαιτούμενη προεργασία στα σκληρά δυτικά τμήματα ή στις στερεές ουσίες πριν φθάσουν στο προκοιλίδιο Lepidoptera: σχηματίζεται πλευρικά του οισοφάγου σαν λεπτός σάκος (νεκταροδόχος κύστη) Diptera: ενώνεται με τον οισοφάγο με μακρύ σωληνοειδή μίσχο Hymentoptera (π.χ. μέλισσα): αποτελεί διεύρυνση οισοφάγου 17

18 Πεπτικό σύστημα: Μέσο έντερο ενδοδερμικής προέλευσης Κύριος χώρος πέψης των τροφών και απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων Περιλαμβάνει το κυρίως στομάχι & τις γαστρικές θηλές Οι γαστρικές θηλές είναι κοντά στο πρόσθιο άκρο του μέσου εντέρου, ενώστοπίσωάκροτουφέρειτηνπυλωρική βαλβίδα ή πυλωρό πο υ ρυθμίζει τη ροή του περιεχομένου προς το οπίσθιο έντερο Κυρίως στομάχι: ανάλογα με το είδος μπορεί να είναι κοντό σακκοειδές (π.χ. Orthoptera) ήμακρύσακκοειδές(π.χ. Diptera) ή να χωρίζεται σε 3 ή 4 τμήματα, τους γαστρικούς ή κοιλιακούς θαλάμους (π.χ. Hemiptera) 18

19 Πεπτικό σύστημα: Μέσο έντερο ενδοδερμικής προέλευσης Γαστρικές θηλές: επεκτάσεις του μεσεντέρου, τυφλές και λοβοειδείς, που εκκρίνουν πεπτικά υγρά & ένζυμα και αυξάνουν την ενεργή επιφάνεια του μέσου εντέρου Σε πολλά έντομα σχηματίζονται στις γαστρικές θηλές κοίλοι χώροι (οι συμβιωτικές κρύπτες), στις οποίες εγκαθίσταται συμβιωτικά βακτήρια ή άλλοι μικροοργανισμοί, για την πέψη δύσπεπτων ουσιών (π.χ. κυτταρίνες) και σύνθεση διαφόρων απαραίτητων ουσιών 19

20 Πεπτικό σύστημα: Οπίσθιο έντερο εκτοδερμικής προέλευσης Αποτελεί συνέχεια του μέσο εντέρου και περιλαμβάνει το λεπτό & παχύ έντερο, που καταλήγει στην έδρα Στον πυλωρό ή αρχή του οπίσθιου εντέρου εκβάλλουν οι σωλήνες Malphighi (απεκκριτικά όργανα), οιοποίοιείναι λεπτοί, μακροί, τυφλοί σωλήνες και βρίσκονται στο αιμόκοιλο Υπόλοιπο τμήμα μέσου εντέρου διατηρεί την ομοιόσταση ρυθμίζοντας την απορρόφηση ύδατος & αλάτων Σε ορισμένα είδη πραγματοποιείται και μικροβιακή πέψη ορισμένων συστατικών της τροφής 20

21 Πεπτικός σωλήνας Έδρα Οισοφάγος Πρόλοβος Προκοιλίδιο Γαστρικοί θύλακες Σωλήνες Malphighi Ορθόν Στοματική κοιλότητα Χειλικοί αδένες Περιτροφική μεμβράνη Ειλεός Οισοφαγική βαλβίδα Πυλωρική βαλβίδα 21

22 Πεπτικό σύστημα διαφόρων εντόμων Μύγα Προνύμφη Lepidoptera Κατσαρίδα Έντομα που τρέφονται με υγρή τροφή, ο πεπτικός σωλήνας έχει μεγάλο μήκος Κουνούπι 22

23 Αδένες πεπτικού συστήματος Οι αδένες που συνδέονται με τον πεπτικό σωλήνα ή εκβάλουν σε αυτόν είναι οι: Χειλικοί ή σιελογόνοι Γναθικοί Φαρυγγικοί, οι οποίοι εκβάλλουν στην κεφαλή Σωλήνες Malpighi ή μαλπίγγειοι σωλήνες ή ουροφόροι σωλήνες, οιοποίοικατέχουντορόλοτωννεφρών 23

24 Χειλικοί ή σιελογόνοι αδένες Παράγουν σάλιο & μετάξι Σάλιο παράγουν μόνο κατά το ενήλικο στάδιο των εντόμων, ενώ το μετάξι το παράγουν μόνο κατά το προνυμφικό στάδιο (π.χ. Lepidoptera, Hymenoptera) Σάλιο συμβάλλει στη διαβροχή της τροφής, διευκόλυνση της μασήσεως και έναρξη της πέψεως κυρίως με τα ένζυμα αμυλάση & ινβερτάση, αλλά και σπανιότερα με πρωτεάσες & λιπάσες Μετάξι εκκρίνεται για την κατασκευή καταλυμάτων θέσεων ή βομβυκίου, σταοποίαμέσασεαυτάηπρονύμφειζεικαι αναπτύσσεται ή διαπαύει και νυμφώνεται, αντίστοιχα 24

25 Γναθικοί αδένες Είναι 2 ζεύγη που βρίσκονται στην κεφαλή Άνω γναθικοί: σακκοειδείς και αντικαθιστούν τους σιελογόνους στα είδη ή στάδια του εντόμου, που οι σιελογόνου παράγουν μετάξι ή οι ίδιοι παράγουν φερομόνες Κάτω γναθικοί: μικροί και παράγουν ουσία, η οποία υγραίνει τα στοματικά μόρια (δρα ως λιπαντικό) 25

26 Φαρυγγικοί αδένες Απαντώνται στα Hymenoptera (μέλισσα, σφήκα, μυρμήγκι) Είναι ένας σε κάθε πλευρά της κεφαλής (σύνολο: 2) και εκβάλλουν ο καθένας με το δικό του αγωγό στη βάση του υποφάρυγγα Παράγουν έκκριμα (περιέχει ιμβερτάση), με το οποίο οι εργάτριες τρέφουν τις προνύμφες και τη βασίλισσα Είναι καλά ανεπτυγμένες στις εργάτριες των μελισσών, που εκκρίνουν το βασιλικό πολτό Όταν οι εργάτριες γεράσουν και από τροφοί γίνουν συλλέκτριες νέκταρος & γύρης, οιφαρυγγικοίαδένεςατροφούν Στη βασίλισσα είναι υπωτυπώδεις, ενώ στους κηφήνες ανύπαρκτοι 26

27 Σωλήνες Malphighi (Αδένες) Βρίσκονται στο πρόσθιο τμήμα του λεπτού εντέρου και είναι όργανα έκκρισης και αποβολής των άχρηστων ουσιών Αριθμός ποικίλλει στα διάφορα είδη και μπορούν να φθάσουν τους 250 Είναι λεπτοί, μακριοί και τυφλοί σωλήνες (στα Collembola & αφίδες, απουσιάζουν) και έχουν ρόλο απεκκρίσεως και αποθήκευσης ουρικών αλάτων και οξέων Σε μερικά έντομα (προνύμφες Neuroptera και ορισμένα Coleoptera) παράγουν και μετάξι 27

28 Σωλήνες Malphighi 28

29 Βρώση, θρέψη & πέψη των εντόμων 29

30 Βρώση Θρέψη Ανάλογα με το είδος τροφής, διακρίνονται σε φυτοφάγα, ζωοφάγα/σαρκοφάγα, σαπροφάγα Φυτοφάγα: αποκλειστική τροφή η λήψη φυτικών χυμών και φυτικών ιστών; Ζημιώνονται έτσι ρίζες, κορμός, κλάδοι, βλαστοί, φύλλα, σπέρματα, καρποί Ζωοφάγα: τροφή άλλα έντομα ή ακάρεα και είναι χρήσιμα για τη γεωργία (βιολογική μέθοδος εντόμων με τη χρήση άλλων εντομοφάγων εντόμων) 30

31 Βρώση Θρέψη Μονοφάγο: ανήλικο ζώο τρώγει μόνο ένα είδος, καθώς αναπτύσσεται Ολιγοφάγο ή στενοφάγο: το ζώο που επιβιώνει τρώγοντας λίγα είδη τροφής ή προσβάλλοντας λίγα είδη ξενιστών Πολυφάγο: το ζώο που επιβιώνει τρώγοντας πολλά είδη τροφής ή προσβάλλοντας λίγα είδη ξενιστών Κατσαρίδα: παμφάγο, γιατί τρέφεται με κάθε σχεδόν εδώδιμο υλικό Η γνώση του αν ένα έντομο είναι φυτοφάγο ή ολιγοφάγο ή πολυφάγο συμβάλλει στην επιλογή του κατάλληλου τρόπου καταπολέμησής του 31

32 Βρώση Θρέψη Στα Αμετάβολα & Ημιμετάβολα, τα ενήλικα τρώνε το ίδιο είδος ή τύποςτροφήςμεταανήλικαστάδια(έχουν τον ίδιο τύπο στοματικών μορίων) Στα Ολομετάβολα, η τροφή του ενήλικου διαφέρει από αυτή των ανηλίκων σταδίων (προνύμφη) και συχνά τα στοματικά μόρια είναι διαφορετικού τύπου Κουνούπι: Η τροφή των αρρένων ενηλίκων είναι το νέκταρ, ενώ των ενήλικου θήλεος είναι κυρίως το αίμα των ζώων. Οι προνύμφες τρώνε από το ύδωρ που διαβιούν οργανική ύλη, διαλυμένες οργανικές θρεπτικές ουσίες και μικροοργανισμούς, ενώ άλλες είναι θηρευτικές σαρκοφάγες 32

33 Βρώση Θρέψη Ως τροφή μπορεί να είναι νεκρές ή ζωντανές ουσίες φυτικής ή ζωικής προέλευσης Απαραίτητες ουσίες για τη θρέψη Το νερό Τα ανόργανα άλατα; Σε μεγάλες ποσότητες τα Κ, Μg, P; Σε μικρές ποσότητες τα Na, Ca; Σε ίχνη τα Zn, Fe, Mn, Cu Τα αμινοξέα (από την πέψη πρωτεϊνών ή από τους συμβιωτικούς μικροοργανισμούς) 33

34 Πεπτικό σύστημα & πέψη Ρόλος πεπτικού συστήματος είναι να καταστούν οι τροφές αφομοιώσιμες και χρήσιμες στον οργανισμό για την περαιτέρω ανάπτυξη & επιτέλεση διαφόρων λειτουργιών (π.χ. αναπαραγωγή, κίνηση κ.λπ.) Κατά την πέψη γίνεται αποικοδόμηση συστατικών τροφής με τα πεπτικά ένζυμα (αμυλάση, ιμβερτάση, πρωτάσες, λιπάσες) σε ουσίες μικρότερου ΜΒ και στη συνέχεια απορρόφηση από τα κύτταρα του μεσεντέρου Τα πεπτικά ένζυμα κάθε εντόμου (καρβοϋδράσες (αμυλάση & ιμβερτάση), πρωτεάσες, λιπάσες) είναι συνάρτηση του είδους της τροφής του 34

35 Πεπτικό σύστημα & πέψη Θρεπτικά στοιχεία που απορροφούνται εισέρχονται στην αιμολέμφο, για να μεταφερθούν στα διάφορα σημεία του σώματος Άχρηστες ουσίες απεκκρίνονται από τους σωλήνες Malpighi και το οπίσθιο έντερο Παρατηρείται και η αποθηκευτική απέκκριση, δηλαδή ορισμένα προϊόντα του μεταβολισμού απομακρύνονται από θέσεις που μπορεί να βλάψουν, χωρίς όμως να αποβάλλονται από το σώμα; Αυτοί οι μεταβολίτες αποθηκεύονται στο λιπόσωμα, στα κύτταρα της υποδερμίδας, στα λέπια πτερύγων κ.λπ. 35

36 Πέψη Σε ορισμένα έντομα, οι συμβιωτικοί οργανισμοί (κυρίως ζύμες ή βακτήρια) που ανιχνεύονται στον πεπτικό σωλήνα παρέχουν ένζυμο/α, που δεν παράγονται από το έντομο Μερικά ξυλοφάγα Coleoptera παράγουν κυτταρινάση, για να αποικοδομήσουν την κυτταρίνη Ξυλοφάγα έντομα (προνύμφες Scarabaeidae) έχουν στον πεπτικό τους σωλήνα κυτταρινοκλαστικά συμβιωτικά βακτήρια ή οι τερμίτες και ξυλοφάγες κατσαρίδες φέρουν, αντίστοιχα, πρωτόζωα 36

37 Κυκλοφορικό σύστημα των εντόμων 37

38 Κυκλοφορικό σύστημα Ανοικτό σύστημα μιας και ο αιμόλεμφος γεμίζει όλες τις κοιλότητες του σώματος του εντόμου και εξαρτήματα μεταξύ εξωσκελετού & εσωτερικών οργάνων Αιμόκοιλο: γενική σωματική κοιλότητα, που είναι γεμάτη με αιμολέμφο Κύριο όργανο κυκλοφορίας αιμολέμφου: νωτιαίο αγγείο Η ροή του αιμόλεμφου στηρίζεται στην ύπαρξη του νωτιαίου αγγείου, του κοιλιακού και του νωτιαίου διαφράγματος Ο αιμολέμφος είναι το μόνο εκτοκυτταρικό ρευστό, που περιέχει πλάσμα και αιμοκύτταρα 38

39 Νωτιαίο αγγείο Βρίσκεται στη νωτιαία χώρα αμέσως κάτω από το χιτίνινο περίβλημα Εκτείνεται από την άκρη της κοιλιάς μέχρι την κεφαλή Αποτελεί εύθραυστο μεμβρανώδες αγγείο, που έχει ως ρόλο να αντλεί τον αιμολέμφο στο χώρο της κοιλίας και να τον αδειάζει στην εσωτερική κοιλότητα της κεφαλής Είναι κλειστό στο πίσω άκρο (κοιλία) και ανοιχτό στο πρόσθιο άκρο (κεφαλή) Αποτελείται από την αορτή (πρόσθιο σωληνοειδές τμήμα) και την καρδία (οπίσθιο, που χωρίζεται σε θαλάμους) 39

40 Καρδία Τμήμα νωτιαίου αγγείου και βρίσκεται στην κοιλιά Λειτουργεί σαν αντλία που δέχεται και προωθεί παλμικά τον αιμολέμφο στην αορτή, η οποία στη συνέχεια μεταφέρει τον αιμολέμφο και μαζί της τα θρεπτικά στοιχεία στους ιστούς Συνήθως έχει κατά μήκος συσφίξεις στα πλάγια των οποίων υπάρχουν σχισμές εισόδου του αιμολέμφου (τα ostia), τα οποία λειτουργούν σαν βαλβίδες εισόδου 40

41 Πτερυγόσχημοι μύες Ζεύγος τους συνδέεται πλευρικά σε κάθε τμήμα της καρδίας Περισταλτικέςτουςκινήσειςπιέζουντοναιμολέμφονα κινηθεί από τμήμα σε τμήμα της καρδίας και να φθάσει στο πρόσθιο τμήμα του ραχιαίου αγγείου Σε κάθε διαστολή, τα ostia εισαγωγής ανοίγουν και ο αιμολέμφος εισέρχεται στο αγγείο Παλμοί καρδίας ποικίλλουν με το είδος και κυμαίνονται παλμούς ανά λεπτό Ηαορτήδενδιαθέτειμύες& βαλβίδες 41

42 Αορτή Τμήμα του νωτιαίου αγγείου (πρόσθιο μέρος), που διασχίζει το θώρακα και εκβάλει εντός κεφαλικής κάψας Δεν διαθέτει μύες και βαλβίδες Αιμολέμφος φθάνει διαμέσου της αορτής στην κεφαλική κάψα, «περιλούζει» τα όργανα της κεφαλής και κινείται ξανά προς τα πίσω ρέοντας επί του πεπτικού σωλήνα Τελικά ο αιμολέμφος φθάνει διαμέσου του θώρακα στην κοιλιά, από όπου και θα επαναπροσληφθεί από την καρδία 42

43 Κυκλοφορία αιμολέμφου Διευκόλυνση κυκλοφορίας αιμολέμφου με τη σωματική κοιλότητα να διαιρείται σε 3 περιοχές από το κοιλιακό & ραχιαίο διάφραγμα (2 λεπτά ινομυικά χωρίσματα) Ραχιαίο διάφραγμα: σχηματίζεται από τους πτερυγόσχημους μύες της καρδίας και άλλες συσχετιζόμενες δομές; Απλώνεται κατά μήκος της κοιλίας πάνω από τον πεπτικό σωλήνα και κάτω από την καρδία και δημιουργεί προς τα πάνω το νωτιαίο ή περικαρδιακό κοίλωμα Κοιλιακό διάφραγμα: βρίσκεται σε παράλληλη θέση με το ραχιαίο κάτω από τον πεπτικό σωλήνα και πάνω από την αλυσίδα των γαγγλίων; Κάτω από το κοιλιακό διάφραγμα δημιουργείται το κοιλιακό ή περινευρικό κοίλωμα Μεταξύ των 2 διαφραγμάτων δημιουργείται το σπλαχνικό κοίλωμα 43

44 Κυκλοφορικό σύστημα (πλάγια όψη) Ostia εισαγωγής Αορτή Κοιλιακό διάφραγμα Καρδία Πτερυγόσχημοι μύες Νωτιαίο διάφραγμα 44

45 Κυκλοφορικό σύστημα (ραχιαία όψη) Αορτή Νωτιαίο διάφραγμα Πτερυγόσχημοι μύες Καρδιά 45

46 Εγκάρσια τομή κοιλίας Καρδιά Νωτιαίο διάφραγμα Πεπτικός σωλήνας Τραχείες Κοιλιακή νευρική άλυσος Κοιλιακό διάφραγμα 46

47 Αιμολέμφος Πτέρυγες Στις πτέρυγες και σε διάφορα άλλα εξαρτήματα των εντόμων υπάρχουν καθορισμένα κανάλια ροής του αιμολέμφου 47

48 Αιμολέμφος ή αιμολύμφη Κυκλοφορεί στο σώμα ως υγρό υποκίτρινο ή υποπράσινο ή άχρωμο και αποτελείται από πλάσμα (90%) & αιμοκύτταρα Πλάσμα: περιέχει 85% νερό; Τα διαχειμάζοντα έντομα αυξάνουν την περιεκτικότητα πλάσματος σε ριβουλόζη, τρεχαλόζη και γλυκερόλη, για να αποφύγουν το πάγωμα Αιμοκύτταρα: άμορφα στοιχεία, που χρησιμεύουν στη βρώση στερεών σωματιδίων (φαγοκύττωση); Μερικά έχουν και αποταμιευτική δράση μιας και περιέχουν ως έγκλειστα γλυκογόνο και λιπίδια, τα οποία μειώνονται σε περιόδους πείνας 48

49 Ρόλοι πλάσματος Απόθεμα ύδατος προς χρήση σε περιόδους αφυδάτωσης Αποταμιεύει & μεταφέρει θρεπτικών ουσιών, αλάτων, ορμονών, CO 2 κ.λπ. μέσα στο σώμα Επούλωση πληγών Δραμηχανικάμετηνπίεση, ώστε να εκπτύσσονται, εκτείνονται ή αναστρέφονται μέρη του σώματος των εντόμων Προστατεύει στα έντομα που έχουν την αντανακλαστική αιμορραγία, όταν ενοχληθούν Καταστρέφει παθογόνους μικροοργανισμούς (φαγοκύτωση) Βοηθά στη βάδιση και ρυθμίζει τη θερμοκρασία 49

50 Αναπνευστικό σύστημα των εντόμων 50

51 Αναπνευστικό σύστημα τραχειακό Αποτελείται από δίκτυο χιτίνινων σωλήνων, τις τραχείες Παραλαμβάνει το οξυγόνο από το περιβάλλον και το μεταφέρει σε όλα τα κύτταρα του σώματος Παραλαμβάνει το CO 2 που παράγουν τα κύτταρα και το απομακρύνει Σε πολλά πτερωτά έντομα, οι τραχείες διευρύνονται σε ορισμένα σημεία, τους (πτυσσόμενους) αερόσακκους, οι οποίοι έχουν ελαστικό τοίχωμα και συμβάλλουν στην αύξηση του αέρα εντός τραχειακού συστήματος και στη μείωση του ειδικού βάρους του σώματος κατά την πτήση 51

52 Αναπνευστικό σύστημα τραχειακό Αέραςεισέρχεταιστιςτραχείεςδιαμέσουτωναναπνευστικών στιγμάτων (συνήθως είναι πλευρικώς στο θώρακα και κοιλία) και φθάνει στα τραχεΐδια, όπου το οξυγόνο εμπλουτίζει με διάχυση τα γειτονικά κύτταρα Τα στίγματα είναι τα στόμια του τραχειακού συστήματος και έχουν την ικανότητα να κλείνουν & ανοίγουν (ελέγχονται από μικρούς μύες) ανάλογα με τις συνθήκες του περιβάλλοντος Με το κλείσιμο των στιγμάτων περιορίζεται η είσοδος & έξοδος αέρα, απώλεια ύδατος και είσοδος ερεθιστικών ουσιών 52

53 Αναπνευστικό σύστημα Αερόσακος Πλάγια όψη Κύριοιτραχειακοίσωλήνες Αναπνευστικό στίγμα Ραχιαία όψη 53

54 Εγκάρσια τομή κοιλίας Κύριος τραχειακός σωλήνας Μικρότερης διαμέτρου τραχείες Αναπνευστικό στίγμα Οι τραχείες είναι χιτίνινοι ελαστικοί αεροφόροι σωλήνες κυκλικής ή ελλειπτικής διατομής, οι οποίες διατρέχουν εσωτερικά με τις λεπτότερες διακλαδώσεις τους, τα τραχεΐδια, το σώμα προς όλες τις κατευθύνσεις για τη μεταφορά Ο2 στους ιστούς και διάφορα όργανα 54

55 Τμήμα τραχειακού συστήματος Τραχείες Αερόσακκος Τρόπος διακλάδωσης και εισχώρησης στους ιστούς του εντόμου 55

56 Κατηγορίες αναπνευστικών συστημάτων Βάσει αριθμού & διάταξη αναπνευστικών στιγμάτων Ολοπνευστικό: υπάρχουν 10 ζεύγη στιγμάτων, 2 στο θώρακα και 8 στην κοιλιά Ημιπνευστικό: υπάρχουν λιγότερα από 10 ζεύγη στιγμάτων Αναπνευστικό: δεν λειτουργεί κανένα από τα στίγματα; Αέρας εισέρχεται στο κλειστό αυτό σύστημα με διάχυση μέσω του εξωσκελετού ή δια μέσω βραγχίων 56

57 Μυϊκό σύστημα των εντόμων 57

58 Μυϊκό σύστημα Πολλοί, μικροί και ισχυροί μύες Μπορούν συχνά να κάνουν ταχύτατες συσπάσεις Οι μυς είναι γραμμωτοί, ημιδιαφανείς και άχρωμοι ήτεφροί, ενώ οι μυς της πτήσης είναι συνήθως κιτρινωποί ή καστανωποί Οι μυς συστέλλονται, ότανλάβουνερέθισμααπότο νευρικό σύστημα 58

59 Κατηγορίες μυών Κεφαλικοί (λαιμός, στοματικά μόρια, κεραίες) Θωρακικοί (πλευρικοί, ποδιών κ.λπ.) Πτήσεως Κοιλιακοί (γεννητικοί οπλισμού, κέρων, στιγμάτων κ.λπ.) 59

60 Νευρικό σύστημα των εντόμων 60

61 Νευρικό σύστημα Καλά ανεπτυγμένο, που χρησιμεύει για την επικοινωνία εντόμου με το εξωτερικό περιβάλλον, αλλά και για τη ρύθμιση & συντονισμό της ομαλής και αρμονικής λειτουργίας των εσωτερικών οργάνων του εντόμου Θεμελιώδης δομική μονάδα είναι το νευρικό κύτταρο, που αποτελείται από το περικάρνο (κύριο εμπύρηνο κυτταρικό σώμα), τους δενδρίτες (κοντές πρωτοπλασματικές εκβλαστήσεις του κυτταρικού σώματος), τους νευράξονες (πρωτοπλαματικές αποφυάδες) και τα τελικά κλωνία 61

62 Νευρικό σύστημα Συνδέει τα αισθητήρια όργανα, τα οποία διεγείρονται από τα ερεθίσματα και το έντομο ανάλογα αντιδρά Αποτελείται από τους νευρώνες ή νευρικά κύτταρα ή νευράδα (παράγουν και μεταδίδουν τα ερεθίσματα) και τα νευρογλοιακά κύτταρα (υποστήριξη, απομόνωση & θρέψη νευρώνων) Ο νευρώνας λαμβάνει και μεταδίδει ηλεκτροχημικά ερεθίσματα και περιλαμβάνει το κυτταρικό σώμα, τους δενδρίτες (δεκτικές ίνες) και τον νευρίτη ή νευράξονα (μακριά μεταδίδουσα ίνα) Οι νευρώνες διακρίνονται σε αισθητήριους, σε κινητήριους και σε συνδετικούς ή ενδιάμεσους (ένωση αισθητήριων και κινητήριων νευρώνων) 62

63 Νευρώνες Ανάλογα με τη διάταξη του νευράξονα και του δενδρίτη σε σχέση με το κυτταρικό σώμα διακρίνονται σε μονοπολικούς, διπολικούς & πολυπολικούς Μονοπολικοί: έχουν 1 δενδρίτη & 1 νευράξονα, που αρχίζουν από κοινό άξονα του κυτταρικού σώματος Διπολικοί: 1 δενδρίτη & 1 νευράξονα που αρχίζει από τον πόλο του κυτταρικού σώματος, ο οποίος είναι αντίθετος με αυτόν που αρχίζει ο νευράξονας Πολυπολικοί: έχουν πολυάριθμους δενδρίτες, οποίοι μαζί με τα ινίδια του νευράξονα βρίσκονται σε επαφή με άλλα νευρικά κύτταρα και τα σημεία επαφής τους καλούνται συνάψεις 63

64 Τύποι νευρώνων ιακλαδιζόμενα ινίδια ενδρίτες Νευρικό σώμα Μονοπολικός Νευράξονας ιπολικός Πολυπολικός Μεταβίβαση μηνύματος 64

65 Μετάδοση νευρικής ώσης Νευρικά κύτταρα δημιουργούν ηλεκτρικό σήμα (νευρική ώση (κύμα, παλμός), το οποίο κινείται προς μία κατεύθυνση κατά μήκος της μεμβράνης των κυττάρων Δενδρίτες λαμβάνουν τη νευρική ώση και κινείται κατά μήκος του νευράξονα φθάνοντας τελικά στα νευρικά ινίδια του νευράξονα και θα καταλήξει στη σύναψη Μέσω της σύναψης θα μεταδοθεί χημικά σε άλλο νευρώνα ή σε άλλο κύτταρο Όταν το σήμα φθάσει διαμέσου του νευράξονα στη σήναψη, η ώση μιδενίζεται, αλλά παράλληλα εκλύεται εξειδικευμένη χημική ένωση (νευροδιαβιβαστής, νευρομεταδότες) 65

66 Μετάδοση νευρικής ώσης Αυτή η ουσία διασχίζει τη σύναψη, δεσμεύεται σε εξειδικευμένη θέσητουεπόμενουκυττάρουκαιπροκαλείνέαώση Χημικές ουσίες μετάδοσης νευρικών ώσεων (νευροδιαβιβαστές) είναι οι ακετυλοχολίνη (ACh) (κεντρικό νευρικό σύστημα), το γ αμινοβουτυρικό οξύ (ανασταλτικοί νευρώνες), η L γλουταμίνη (νευρομυικές συνάψεις) και η αδεναλίνη H σύναψη «ελευθερώνεται» μέσω της υδρόλυσης της Ach από το ένζυμο ακετυλοχολινεστεράση (AChE), ώστε να είναι έτοιμη για νέα μετάδοση νευρικής ώσης 66

67 Κατηγορίες νευρώνων βάσει λειτουργίας στο νευρικό σύστημα Αισθητήριοι: νευρικά κύτταρα, που έχουν δενδρίτες που σχετίζονται με αισθητήρια όργανα ή υποδοχείς, και μεταφέρουν πληροφορίες από τα αισθητήρια όργνα προς το κεντρικό νευρικό σύστημα Κινητήριοι: μεταφέρουν πληροφορίες από το κεντρικό νευρικό σύστημα προς διάφορα όργανα δράσης του σώματος και διεγείρουν αντιδράσεις στους μύες και σε διάφορους αδένες Συνδετικοί ή ενδιάμεσοι: βρίσκονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα και συνδέουν αισθητήριο με κινητήριο νευρώνα 67

68 Μετάδοση νευρικής ώσης διαμέσου αισθητηρίου, ενδιαμέσου & κινητηρίου νευρώνα Συνδετικός νευρώνας Αισθητήριο όργανο Κίνηση νευρικής ώσης Αισθητήριος νευρώνας Κεντρικό νευρικό σύστημα Κινητήριος νευρώνας Μυς 68

69 Τρόπος μεταβίβασης μηνύματος 69

70 Νευρικό σύστημα Μέσα στο σώμα των εντόμων, οι νευρώνες βρίσκονται σε ομάδες, τα γάγγλια, ήτοι περιέχουν ολόκληρους νευρώνες, νευρικά σώματα και νευρικές συνάψεις Τα γάγγλια με αυτή την περίπλοκη δομή επεξεργάζονται πληροφορίες των αισθητηρίων οργάνων και ρυθμίζουν τις κινητήριες αντιδράσεις Οι νευράξονες πολλών νευρώνων μαζί δημιουργούν δέσμη, που λέγεται νεύρο 70

71 Νευρικό σύστημα Τα γάγγλια μέσα στο σώμα των εντόμων διατάσσονται με συγκεκριμένο τρόπο και δημιουργούν τρία κυρίως νευρικά συστήματα: Κεντρικό (περιέχει διπλή σειρά γαγγλίων και τον εγκέφαλο) Σπλαχνικό ή συμπαθητικό (διαιρείται οισοφαγικό, κοιλιακό, ουραίο και συνδέεται άμεσα με τον εγκέφαλο Περιφερειακό (περιέχει όλα τα νεύρα που ξεκινούν από τα γάγγλια του κεντρικού και σπλαχνικού συστήματος και κατευθύνονται προς τους ιστούς και όργανα του εντόμου) 71

72 Κεντρικό νευρικό σύστημα Εγκέφαλος Αποτελεί κέντρο οπτικών, οσφρητικών, γευστικών ερεθισμάτων Ρυθμίζει τη λειτουργία των νευροεκκριτικών οργάνων, που εκκρίνουν την ειδική ορμόνη για το μηχανισμό έκδυσης & μεταμόρφωσης Αποτελείται από 3 ζεύγη γαγγλίων, τα οποία σχετίζονται: Πρωτοεγκέφαλος με την όραση και νευρώνει τους σύνθετους & απλούς οφθαλμούς Δευτεροεγκέφαλος με τα αισθητήρια όργανα που εδράζουν στις κεραίες Τριτοεγκέφαλος νευρώνει το άνω χείλος και ολοκληρώνει τις αισθητήριες πληροφορίες του 1 ου & 2 ου εγκεφάλου; Επίσης ο τριτοεγκέφαλος συνδέει τον εγκέφαλο με τα υπόλοιπα γάγγλια του νευρικού συστήματος και το σπλαχνικό νευρικό σύστημα 72

73 Κεντρικό νευρικό σύστημα Γναθεγκέφαλος Σύμπλεγμα γαγγλίων (υποοισοφαγικό γάγγλιο), που βρίσκεται στη νωτιαία πλευρά της κεφαλής (υπό του εγκεφάλου & οισοφάγου) Συνδέει με νεύρα τις άνω & κάτω γνάθους, τοκάτωχείλος, τον υποφάρυγγα και τους χειλικούς αδένες Ενώνεται από τη μία πλευρά με τον εγκέφαλο και από την άλλη με την κοιλιακή γαγγλιακή άλυσσο, η οποία αποτελείται από 3 θωρακικά και έως 8 κοιλιακά γάγγλια Θωρακικά γάγγλια: νευρώνουν πόδια, πτέρυγες, αισθητήρια οργανίδια Κοιλιακά γάγγλια: νευρώνουν κοιλιακούς μύες, γεννητικό οπλισμό καιάλλαόργανατηςκοιλιάς 73

74 Νευρικό σύστημα Υποεγκεφαλικό γάγγλιο Εγκέφαλος Υποοισοφαγικό γάγγλιο Μετωπικό γάγγλιο Γάγγλια θώρακα Γάγγλια κοιλιάς 74

75 Εγκέφαλος Πρωτοεγκέφαλος ευτεροεγκέφαλος Τριτοεγκέφαλος Υποοισοφαγικό γάγγλιο 75

76 Νευρικό σύστημα Α. Κεντρικό νευρικό σύστημα Β. νευρικό κύτταρο Γ. τύποι κοιλιακής γαγγλιακής αλύσου 76

77 Συμπαθητικό νευρικό σύστημα Αποτελείται από το οισοφαγικό & κοιλιακό συμπαθητικό σύστημα Οισοφαγικό νευρώνει το πρόσθιο & οπίσθιο έντρεο και συνδέεται απευθείας με τον εγκέφαλο με νεύρα, τα οποία εκφύονται από το μετωπικό γάγγλιο, από το οποίο εκπορεύεται επίσης το οπίσθιο νεύρο πουδιέρχεταιαπότονοισοφάγοκαιεκτείνεταιστοινιακόγάγγλιο Κολιακό αποτελείται από ζεύγη εγκάρσιων νεύρων, τα οποία εκφύονται από τα γάγγλια της κοιλιακής γαγγλιακής αλύσου και νευρώνουν τις τραχείες και τα αναπνευστικά τρήματα; Από το τελευταίο κοιλιακό γάγγλιο εκπορεύονται τα σπλαχνικά νεύρα, τα οποία νευρώνουν το οπίσθιο έντερο και τα όργανα αναπαραγωγής 77

78 Συμπαθητικό νευρικό σύστημα Με το ινιακό γάγγλιο συνδέονται δύο ενδοκρινή αδενώδη σωμάτια, τα corpora allata (μη νευρικής προέλευσης), τα οποία εκκρίνουν την ειδική νεανική ή νεοτενίνη ορμόνη Αυτή η ορμόνη κατέχει σημαντικό ρόλο στη μεταμόρφωση Πλησίων αυτών των αδενωδών σωματίων βρίσκονται και δύο άλλα αδενώδη σωμάτια, τα corpora cardiaca (νευρικής προέλευσης), τα οποία εκκρίνουν, επίσης, ειδικές ορμόνες που συμμετέχουν, επίσης, στον ορμονικό μηχανισμό της έκδυσης 78

79 Σκελετικό σύστημα των εντόμων 79

80 Σκελετικό σύστημα Διαφορά εντόμων με σπονδυλωτά Έντομα δεν έχουν οστέινο ενδοσκελετό, αλλά ανεπτυγμένο δερματοσκελετό εξωτερικά Ο δερματοσκελετός φέρει πτυχώσεις εσωτερικά, που χρησιμεύουν στη στήριξη μυών και των εσωτερικών οργάνων 80

81 Ενδοκρινικό σύστημα των εντόμων 81

82 Ενδοκρινικό σύστημα Συμβάλει στην ομοιοστασία του εντόμου, το συντονισμό της συμπεριφοράς, τη ρύθμιση ανάπτυξης & εξέλιξης Ενδοκρινείς αδένες είναι αυτοί, που δεν έχουν εκφορητικό αγωγό και εκκρίνουν κατευθείαν στον αιμολέμφο χημικές ουσίες, τις ορμόνες, οι οποίες επηρεάζουν τη λειτουργία των κυττάρων στόχων, με διεγερτική ή ανασχετική δράση Επίδραση ορμονών: ανάπτυξη, μεταμόρφωση, σεξουαλική ωρίμανση, αναπαραγωγή, μεταναστευτικές κινήσεις, διάπαυση Ορμόνες παράγουν εκτός από τους ειδικούς ενδοκρινείς αδένες, τα νευροεκκριτικά κύτταρα και ορισμένα άλλα όργανα (ωοθήκες, όρχεις, σπερμοθήκες, λιπόσωμα, τμήματα πεπτικού σωλήνα) 82

83 Προθωρακικοί αδένες Μεγαλύτεροι ενδοκρινείς αδένες που εντοπίζονται στον προθώρακα, ακριβώςπίσωαπότοκεφάλι Παράγουν τα εκδυσοστεροειδή, π.χ. εκδυσόνη, που διεγείρουν τα κύτταρα της υποδερμίδας του εξωσκελετού και προκαλούν την έκδυση των εντόμων Όταν τα άτομα ενηλικιωθούν, οι προθωρακικοί αδένες ατροφούν και δεν λαμβάνουν χώρα πλέον άλλες εκδύσεις 83

84 Προθωρακικοί αδένες Παράγουν & εκκρίνουν τις ορμόνες έκδυσης, μόνο εφόσον διεγερθούν από την προθωρακικοτρόπο ορμόνη, η οποία εκκρίνεται από ζεύγος εκκριτικών σωματιδίων, τα corpora cardiaca, που βρίσκονται στα τοιχώματα της αορτής, που εδράζει ακριβώς όπισθεν του εγκεφάλου Τα corpora allata αποτελούνάλλοζεύγοςεκκριτικώνσωματιδίων, που βρίσκονται όπισθεν των corpora cardiaca, και παράγουν τη νεανική ορμόνη, η οποία προκαλεί την ανάσχεση της εμφάνισης των χαρακτηριστικών του ενηλίκου κατά την ανήλικη ανάπτυξη των εντόμων και την αναπαραγωγική ωρίμανση των ενηλίκων 84

85 Νευροεκκριτικά κύτταρα Ρυθμίζουν τη λειτουργία των corpora allata Διεγείρουν τους αδένες να παράγουν την ορμόνη κατά το προνυμφικό & νυμφικό στάδιο και αποτρέποντας αυτούς να παράγουν την ορμόνη κατά την ενηλικίωση Βρίσκονται σε ομάδες ενδιάμεσα & πλάγια του εγκεφάλου Παράγουν την εγκεφαλική ορμόνη, η οποία φαίνεται να είναι ίδια με την προθωρακικοτρόπο που εκκρίνεται από τα corpora cardiaca Μεγάλος αριθμός νευροεκκριτικών κυττάρων υπάρχει και στη ραχιαία πλευρά του εγκεφάλου με ρόλο άγνωστο 85

86 Σημαντικότεροι ενδοκρινείς αδένες Εγκέφαλος Corpora cardiaca Corpora allata Αορτή Νευροεκκριτικά κύτταρα Προθωρακικοί αδένες 86

87 Αισθητήρια όργανα των εντόμων 87

88 Αισθητήρια όργανα (sensilla) Κύτταρα ή ομάδες εξειδικευμένων κυττάρων, που δέχονται ποικίλλα εξωτερικά ερεθίσματα και διακρίνονται σε: Όρασης (απλοί & σύνθετοι οφθαλμοί) Χημικοδεκτικά (όσφρηση, γεύση, γενική χημική αίσθηση) Θερμοκρασίας (κεραίες, γναθικές προσακτρίδες, ταρσοί) Υγρασίας (κεραίες, γναθικές προσακτρίδες) Ακοής (τυμπανικά όργανα, τρίχες, όργανο Johnston) Μηχανοδεκτικά (τρίχες, κωδωνοειδή αισθητήρια, χορδοτονικά όργανα, όργανο Johnston, πολυπολικά αισθητήρια όργανα) 88

89 Αισθητήρια όρασης: Οι οφθαλμοί Διακρίνονται σε απλούς (μικροί και ενιαίοι, διάκριση: νωτιαίοι & πλάγιοι) και σύνθετους Οι σύνθετοι είναι δύο στα πλάγια της κεφαλής (και ογκώδεις στα Diptera, Lepidoptera) και διαχωρισμένοι σε πολύ μικρά τμήματα, τα ομματίδια (στενόμακρο όργανο) Υπάρχουν έντομα που έχουν: μόνο απλούς οφθαλμούς, τα ομματίδια (ψύλλοι) μόνο σύνθετους οφθαλμούς μερικά που δεν έχουν καθόλου (Diplura και Protura) 89

90 Αισθητήρια όρασης: Οι οφθαλμοί Ενήλικα και προνύμφες Αμετάβολων & Ημιμετάβολων έχουν σύνθετους και ντιαίους απλούς Οι προνύμφες των Ολομετάβολων έχουν μόνο απλούς πλάγιους Σε πολλά είδη εντόμων συνυπάρχουν 2 σύνθετοι οφθαλμοί με 1 3 απλούς οφθαλμούς Οι οφθαλμοί είναι ακίνητοι, επιφανειακά λείοι ή χνουδωτοί και δεν ρυθμίζονται οι κερατοειδείς φακοί των ομματιδίων Όταν το φως φθάσει στο ράβδωμα του αμφιβληστροειδούς προκαλεί μέσω φωτοχημικών αντιδράσεων που σχετίζονται με τις οπτικές χρωστικές (ίριδες), νευρική διέγερση των κυττάρων του 90

91 Σύνθετος οφθαλμός Κερατοειδής Κύτταρα αμφιβληστροειδούς Λιβελλούλα 91

92 Μέρη ομματιδίου Κερατοειδής φακός Κρυσταλλικός κώνος Πρωτογενή κύτταρα χρωστικής/ίριδας Αμφιβληστροειδής ευτερογενή κύτταρα χρωστικής/ίριδας 92

93 Μηχανισμός όρασης εντόμων Θεωρία «μωσαϊκού»: κάθε ομματίδιο αντιλαμβάνεται ένα μικρό μέρος του πεδίου, σα στίγμα. Η παράθεση αυτών των μικρών στιγμάτων δημιουργεί τη μεγαλύτερη εικόνα Δενξεχωρίζουντααπλάαπότασύνθεταγεωμετρικάσχήματα(π.χ. τρίγωνο με τετράγωνο), ενώ αυτά με λιγότερα από 100 ομματίδια ανά οφθαλμό δεν διακρίνουν σχήματα Παρατηρούν ακτινοβολία από υπεριώδες σε ορατό φως Από τη θέση του ήλιου (πόλωση φωτός) προσδιορίζουν την κατεύθυνσή τους και έτσι πορεύονται σε μεγάλες αποστάσεις 93

94 Νωτιαίοι απλοί οφθαλμοί Κερατοειδής φακός Κύτταρα χρωστικής Αμφιβληστροειδής Νεύρα Είναι 2-3 στη μέση του νωτιαίου ή μετωπικού μέρους της κεφαλής και κοντά μεταξύ τους Σηματοδότες της έντασης του φωτός εν διακρίνουν σχήματα και αντιλαμβάνονται το πεδίο αλληλοκαλυπτόμενα 94

95 Πλάγιοι απλοί οφθαλμοί (stemmata) Στα πλάγια της κεφαλής των προνυμφών, ενώ στις ίδιες θέσεις στα ενήλικα μετατρέπονται σε σύνθετους Σε κάθε πλευρά της κεφαλής είναι συνήθως 1 7 και συνήθως υπό μορφή τόξου Ίδιας δομής με τους νωτιαίους απλούς, αλλά με λιγότερα κύτταρα αμφιβληστροειδούς Διαφορά ρόλων με νωτιαίους απλούς: Διακρίνουν σχήματα χωρίς οπτικές αλληλεπικαλύψεις πεδίου 95

96 Μέρη πλαγίων απλών οφθαλμών Κερατοειδής φακός Ράβδωμα/Ραβδίο Αμφιβληστροειδής Αμφιβληστροειδής Κύτταρο enveloping Νεύρα 96

97 Χημικοδεκτικά αισθητήρια Εντοπίζονται υπό του δερματίου, όπου είναι λεπτό με πόρους μέσω των οποίων των χημικό ερέθισμα φθάνει στους νευρικούς δενδρώνες) Τα αισθητήρια όσφρησης έχουν πολλούς μικρούς πόρους, ενώ αντίστοιχα των γεύσης λίγους και μεγαλύτερους Η όσφρηση (κεραίες, προσακτρίδες) διεγείρεται με μικρές συγκεντρώσεις ατμών, ήτοι αντιλαμβάνεται χημικές ουσίες στην αέρια φάση τους (αναζήτηση τροφής, ωοτοκία, σύζευξη μέσω φερομονών, αποφυγή θυρευτών κ.λπ.) Η γεύση διεγείρεται από μεγάλες συγκεντρώσεις μη πτητικών ουσιών, οι οποίες ως υδατικά διαλύματα ακουμπούν στα αισθητήρια όργανα (στοματική κοιλότητα, στοματικά μόρια, προσακτρίδες, ωοθέτης, ταρσοί) Η γενική χημική αίσθηση με όργανα διάσπαρτα σε όλο το σώμα του εντόμου διεγείρεται με μεγάλες συγκεντρώσεις ουσιών (αμμωνία, χλώριο, αιθέρια έλαια), τα οποία και αποφεύγει 97

98 Αισθητήρια θερμοκρασίας Κεραίες, γναθικές προσακτρίδες, ταρσοί Διεγείρονται όχι μόνο από το επίπεδο θερμοκρασίας, αλλά και από την ταχύτητα μεταβολής της (π.χ. 3 ο άρθρο κεραιών) Τα έντομα αντιδροούν μόνο στη λήψη ή απώλεια θερμότητας με ακτινοβολία, μετάδοση και μεταφορά Αιμοβόρα έντομα ελκύονται από τη θερμότητα που εκπέμπεται από το σώμα θερμόαιμων ζώων Προσανατολίζονται προς θερμά ή ψυχρά αντικείμενα μέσω της διέγερσης των αισθητηρίων θερμότητας στις κεραίες, με τα οποία αντιλαμβάνονται τη μεταφορά θερμότητας στον αέρα 98

99 Αισθητήρια υγρασίας Προσανατολισμός και μετακίνηση υπό την επίδραση υδρατμών Υγροδεκτικά όργανα υφίστανται στις κεραίες και γναθικές προσακτρίδες Ημύγατωνστάβλων(Stomoxys calcitrans) που νυσσεί και μυζά αίμα από τα ζώα και άνθρωπο, με την απότομη αύξηση τηςυγρασίαςτουαέρα(και θερμοκρασία ο C) έχει αυξημένη τάση να νυσσεί 99

100 Αισθητήρια ακοής (1) Μηχανοδεκτικά αισθητήρια όργανα πίεσης ή μετακίνησης, που αντιδρούν σε διαταραχές του περιβάλλοντος μικρής έντασης Τυμπανικά όργανα: εντοπίζονται στις πρόσθιες κνήμες, στις πλευρές του μεταθώρακα, στη βάση της κοιλίας και αποτελούνται από λεπτή δερματική μεμβράνη (το τύμπανο) και εσωτερικά φέρει τραχειακούς σάκκους και χορδοτονικό όργανο (βλέπε κάτωθι) σε Orthoptera (ακρίδες, γρύλλοι), Hemiptera (τζιτζίκια), Lepidoptera και μερικά Neuroptera 100

101 Αισθητήρια ακοής (2) Ακουστικές τρίχες: συλλαμβάνουν κραδασμούς χαμηλής συχνότητας (προνύμφες Lepidoptera, κέρκοι ορισμένων Orthoptera) Όργανο Johnston: είναι στις κεραίες άρρενων κουνουπιών και αντιλαμβάνονται τα ηχητικά κύματα μέσω της κίνησης των τριχών των κεραιών τους και έτσι αντιλαμβάνονται τον ήχο πτήσης των θήλεων ατόμων Όργανο Johnston στη μέλισσα 101

102 Μηχανοδεκτικά αισθητήρια (1) Διέγερση όταν κάποιος μέρος του οργάνου παραμορφωθεί μέσω κυρίως της αφής σε στερεά ή υγρά σώματα, ή από ρεύματα αέρος Αρθρωτές αισθητήριες τρίχες: όργανα αφής, που βρίσκονται παντού στην επιφάνεια του σώματος, ιδιαίτερα στις κεραίες, ταρσούς, κέρκους Κωδωνοειδή αισθητήρια: κυρτές τρίχες που βρίσκονται στους κέρκους, πτέρυγες, πόδια και διεγείρονται με αλλαγές του δερματίου. Πολλά εντοπίζονται στους αλτήρες Diptera, ταοποίαείναισημαντικάγιατον έλεγχο της πτήσης τους Πολυπολικά αισθητήρια έκτασης (τάσης): λειτουργούν μέσω της έκτασης ή διάτασης του οργάνου που φέρει αυτά τα όργανα προκαλεί ηλεκτροφυσιολογική αντίδραση στους σχετικούς νευρώνες 102

103 Μηχανοδεκτικά αισθητήρια (2) Χορδοτονικά όργανα: αποτελούν μέρος των ακουστικών οργάνων υπό μορφή τόξου ατρακτόμορφης δέσμης αισθητήριων κυττάρων (σκολοποφόρων), διεγείρονται με την έκταση του εξωσκελετού ή με αλλαγές θέσης ή εσωτερικής πίεσης ή με μηχανικούς κραδασμούς (ήτοι, έλεγχος ισορροπίας) και εντοπίζονται ιδίως στην κοιλία, στη βάση των πτερύγων και στα πόδια Όργανο Johnston: εξειδικευμένο χορδοτονικό όργανο ακτινοειδούς διάταξης, που βρίσκεται στο 2 ο άρθρο των κεραιών τωνπερισσότερωνπτερυγωτώνκαιορισμένωναπτερύγωτων εντόμων και έχει ακουστικό ρόλο σε κουνούπια και άλλα Diptera και αίσθησης της βαρύτητας 103

104 Μηχανοδεκτικά αισθητήρια Αρθρωτή τρίχα Κωδωνοειδή τρίχα Χορδοτονικό όργανο 104

105 Αναπαραγωγικό σύστημα των εντόμων 105

106 Αναπαραγωγικό σύστημα Οπισθογονικό, όπου υφίσταται άνοιγμα, ο γεννητικός οπλισμός (genitalia, βλέπε Ενότητα 2) χρησιμεύει στη σύζευξη και αποτελεί χαρακτηριστικό ταξινόμησης των εντόμων Τα περισσότερα είδη αναπαράγονται με εγγενή τρόπο (ένωση άρρενος με θήλυ απλοειδών γαμετών και παραγωγή διπλοειδούς ζυγωτού από τον οποίο αναπτύσσεται το νέο άτομο Ορισμένα είδη είναι ερμαφρόδιτα άτομα (γυναδρόμορφα) Τα περισσότερα έντομα είναι ωοτόκα και πολλά είδη ζωοτόκα [ή σε ορισμένες (παρθενογενετικές) γενεές είναι ζωοτόκα και σε ορισμένες (εγγενώς αναπαραγόμενες) γενεές, ωοτόκα] 106

107 Αναπαραγωγικό σύστημα άρρενος 2 όρχεις, που βρίσκονται στην πίσω πλευρά της κοιλίας Κάθε όρχις υποδιαιρείται στα σπερματικά σωληνάρια, τα οποία διατάσσονται παράλληλα, μέσα στα οποία παράγονται τα σπερματοζωάρια Κάθε όρχις φέρει εκφορητικό αγωγό, ο οποίος είναι λεπτός σωλήνας; Οι εκφορητικοί αγωγοί σχηματίζουν τις σπερματικές κύστεις (διαπλατύνσεις του αγωγού) και έχουν ρόλο αποθήκευσης του σπέρματος Οι 2 εκφορητικοί αγωγοί ενώνονται σχηματίζοντας τον εκσπερματικό αγωγό, ο οποίος μεταφέρει το σπέρμα έξω από το σώμα στον εξωτερικό γεννητικό οπλισμό 107

108 Αναπαραγωγικό σύστημα άρρενος 1 ή περισσότερα ζεύγη προσαρτημένων αδένων συσχετίζονται με το αναπαραγωγικό σύστημα άρρενος και αποτελούν εκκριτικά όργανα, τα οποία εκβάλουν στους εκφορητικούς αγωγούς ή του εκσπερματικού αγωγού Λειτουργίες προσαρτημένων αδένων: Παράγουν ρευστό έκκριμα, το οποίο προφυλάσσει και θρέφει το σπέρμα, όσο αυτό βρίσκεται μέσα στον εξωτερικό γενετικό οπλισμό του θήλεος Το έκκριμα είναι απαραίτητο για τη δημιουργία των σπερματοφόρων, οι οποίοι είναι δέσμες σπερματοζωαρίων που περιβάλλονται από πρωτεΐνη 108

109 Αναπαραγωγικό σύστημα άρρενος Σπερματικά σωληνάρια Όρχις Εκφορητικός αγωγός Σπερματικές κύστες Εξωτερικός γενετικός οπλισμός (αιδοιαγός) Εκσπερματικός αγωγός 109

110 Αναπαραγωγικό σύστημα θήλεος Ζεύγος ωοθηκών που παράγουν ωάρια Κάθε ωοθήκη διαιρείται στους ωοφόρους σωλήνες, που διατάσσονται παράλληλα, μέσα στους οποίους γίνεται η ανάπτυξη των ωαρίων Κάθε ωοφόρος σωλήνας (στενόμακρος που λεπταίνει στην κορυφή) έχει 3 ζώνες: ακαίο νήμα, germanium, vitellarium Μαζί με τα ωάρια υπάρχουν και τα τροφοκύτταρα, που έχουν ρόλο τη θρέψη των ωαρίων 110

111 Αναπαραγωγικό σύστημα θήλεος Καθώς το αναπτυσσόμενο ωάριο κινείται κατά μήκος των ωοφόρων σωλήνων αυξάνει σε μέγεθος απορροφώντας λέκιθο; Κάθε ωοφόρος σωλήνας περιέχει σειρά ωαρίων σε διαδοχικά στάδια ανάπτυξης Ώριμα ωάρια αφήνουν τους ωοφόρους σωλήνες διαμέσου των πλευρικών ωαγωγών, οιοποίοιενώνονταικαισχηματίζουντον κοινό ωαγωγό που καταλήγει στο γονοπόρο 1 ή περισσότερα ζεύγη προσαρτημένων αδένων συσχετίζονται με το αναπαραγωγικό σύστημα θήλεος, που παράγουν εκκρίσεις με ρόλο λιπαντικό; Παράγουν πλούσιο σε πρωτεΐνη έκκριμα, το οποίο καλύπτει ολόκληρο το ωάριο και εκβάλουν στον κοινό αγωγό 111

112 Αναπαραγωγικό σύστημα θήλεος Ωοθήκες Ωοφόροι σωλήνες Πλευρικός ωαγωγός Κοινός ωαγωγός Προσαρτημένος αδένας σπερμοθήκης Σπερμοθήκη Προσαρτημένοι αδένες 112

113 Κατηγορίες ωοφόρων σωλήνων ανάλογα με την ύπαρξη & διάταξη τροφοκυττάρων Πανοϊστικός τύπος: δεν υφίστανται διαφοροποιημένα τροφοκύτταρα Πολυτροφικός τύπος: τα τροφοκύτταρα παρεμβάλλονται εναλλάξ μεταξύ των ωαρίων Ακτροτροφικός τύπος: τα τροφοκύτταρα είναι όλα μαζί στην κορυφή του ωοφόρου σωλήνα 113

114 Τύποι ωοφόρων σωλήνων Τροφοκύτταρα Τροφοκύτταρα Αναπτυσσόμενα ωάρια Αναπτυγμένα ωάρια Πανοϊστικός Πολυτροφικός Ακροτροφικός 114

115 Σύζευξη άρεννος θήλεος Κατά τη σύζευξη, το άρρεν τοποθετεί τους σπερματοφόρους του μέσα στο γονοπόρο του θήλεος και με περισταλτικές συσπάσεις το σπέρμα μεταφέρεται στη σπερμοθήκη του θήλεος (σακκοειδές όργανο, που χρησιμεύει στην αποθήκευση του σπέρματος) Στη σπερμοθήκη βρίσκεται αδένας, που παράγει ένζυμα κατάλληλα για τη διάλυση του πρωτεϊνούχου διαλύματος των σπερματοφόρων και θρεπτικά συστατικά για τη θρέψη του σπέρματος, όσο αυτό είναι αποθηκευμένο μέσα στη σπερμοθήκη 115

116 Γονιμοποίηση θήλεος Η γονιμοποίηση των ωαρίων λαμβάνει χώρα με το να περνούν δίπλα από το άνοιγμα της σπερμοθήκης και να διεγείρουν την απελευθέρωση του σπέρματος Απελευθέρωση σπέρματος πραγματώνεται επί της επιφάνειας του ωαρίου και εισέρχεται εντός του μέσω της μικροπύλης Γονιμοποίηση ολοκληρώνεται όταν ο πυρήνας ενός σπερματοζωαρίου ενωθεί με τον πυρήνα του ωαρίου Ωοτοκία συμβαίνει συνήθως σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά τη γονιμοποίηση με τη βοήθεια του ωοθέτη (εξωτερικός γεννητικός οπλισμός θήλεος) 116

117 Αναπαραγωγή: Ζωοτοκία Ωοζωοτοκία (Thysanoptera, κατσαρίδες, Diptera, Cleoptera): ωά με αρκετή λέκιθο, για να αναπτυχθεί το έμβρυο. Επώαση και εκκόλαψη γίνονται εντός του κόλπου του θήλεος, που τίκτει νεαρές προνύμφες Αδενοτροφική ζωοτοκία (Diptera): το ωό εκκολάπτεται εντός του θήλεος, αλλά η προνύμφη παραμένει στη μήτρα, όπου τρέφεται με εκκρίμματα τωνκολπικώναδένων). Μετά από 2 εκδύσεις και έχει αναπτυχθεί πλήρως, η προνύμφη τίκτεται και λίγο αργότερα νυμφώνεται Αιμοκυλική ζωοτοκία (Cecidomyiidae Diptera): οι ωοθήκες είναι ελεύθερες και τα ωάρια διασπείρονται στην κοιλία, όπου και εκεί εκκολάπτονται Ψευδοπλακουντική ζωοτοκία (Aphidoidea, Hemiptera, Dictyoptera): Απουσία λεκίθου στα ωά και τα έμβρυα αναπτύσσονται στον κόλπο και τρέφονται διαμέσου οργάνων, που μοιάζουν με πλακούντα 117

118 Αναπαραγωγή: Παρθενογένεση Το άρρεν άτομο σε ορισμένα είδη αφίδων, φυτοφάγα Hymenoptera & Coleoptera είναι άγνωστο ή εμφανίζεται σπάνια, ήτοι υφίσταται αναγκαστική θηλυτόκος παρθενογένεση Στα παρθενογενετικά έντομα, η ωρίμανση του ωαρίου και έναρξη της εμβρυογένεσης συμβαίνουν και όταν το ωάριιο ενεργοποιηθεί με μηχανισμό άλλο πέραν του σπερματοζωαρίου (π.χ. συμβιωτικά βακτήρια) Κατά τη προαιρετική παρθενογένεση (αρρενοτόκος ή θηλυτόκος ή αμφιτόκος), λαμβάνει χώρα η εναλλαγή μη παρθενογενετικών γενεών με παρθενογενετικές. Επηρεάζεται από την εποχή του έτους και την ύπαρξη ή μη αρκετής και κατάλληλης τροφής Στις αφίδες ή μελίγκρες η παρθενογένεση είναι ο κανόνας στις περισσότερες γενεές, ενώ η εγγενής αναπαραγωγή τον κανόνα στην προηγούμενη διαχειμάζουσα γενεά (το χειμερινό ωό είναι προϊόν εγγενούς αναπαραγωγής) 118

119 Είδη παρθενογένεσης (1) Απλοειδής προαιρετική αρρενοτόκος παρθενογένεση (Hymenoptera, Iceryinae, ορισμένα Thysanoptera, Aleyrodidae Hemiptera, Coleoptera): το θήλυ γεννά γονιμοποιημένα (διπλοειδή) ωά, τα οποία δίνουν θήλεα, και αγονιμοποίητα (απλοειδή) που δίνουν άρρενα Προαιρετική θηλυτόκος παρθενογένεση (Tetrigidae Orthoptera): η ωογένεση συνοδεύεται από μείωση και αν τα ωά γονιμοποιηθούν παράγουν και άρρενα και θήλεα. Οι πυρήνες των ανομιμοποίητων ωαρίων επανέρχονται στη διπλοειδή κατάσταση και δίνουν μόνο θήλεα Υποχρεωτική θηλυτόκος παρθενογένεση (Curculionidae Coleoptera, αφίδες 119

120 Είδη παρθενογένεσης (2) Υποχρεωτική θηλυτόκος παρθενογένεση (Curculionidae Coleoptera, αφίδες Hemiptera, Lepidoptera, Hymenoptera): δεν υπάρχουν άρρενα, ήείναιπολύσπάνιακαιμερικέςφορέςδεν συζεύγνονται και δίνει πάντα θήλεα. Τα ωά παράγονται χωρίς μείωση (απομικτική παρθενογένεση) ή με μείωση και αργότερα με διπλασιασμό του χρωμοσωμικού αριθμού, π.χ. σύντηξης πυρήνα ωαρίου με πολικό σωμάτιο (αυτομικτική παρθενογένεση) Κυκλική παρθενογένεση (αφίδες): μεταξύ μίας ή περισσοτέρων γενεών με υποχρεωτική παρθενογένεση παρεμβάλλεται, κατά την ψυχρή εποχή του έτους, μία έμφυλη γενεά. Σε ορισμένες αφίδες, η γενεά που προηγείται της έμφυλης αποτελείται από θήλεα ενός τύπουπουγεννούνάρρενακαιθήλεα. 120

121 Ερμαφροδιτισμός Ερμαφροδιτισμός: σε ένα άτομο, τα αναπαραγωγικά συστήματα και των δύο φύλων λειτουργούν Λειτουργικός ερμαφροδιτισμός: απαντάται στο έντομο Icerya purhasi, στο οποίο τα κανονικά άρρενα είναι σπάνια Μη λειτουργικός ερμαφροδιτισμός (τερμίτες), όλα τα άρρενα έχουν και μία καλοανεπτυγμένη ωοθήκη που συνδέει τα πρόσθια άκρα των όρχεων. Ωστόσο, τα ωάρια που παράγει αυτή η ωοθήκη δεν ωριμάζουν ποτέ και δεν δίνουν έμβρυα 121

122 Στειρότητα Μη δημιουργία ώριμων γαμετών, λόγω ατροφίας ή μηκανονικής λειτουργίας των γονάδων Φυσιολογική στειρότητα: παρουσιάζεται σε έντομα που ζουν κοινωνικά (εργάτριες & στρατιώτες σε τερμίτες, μέλισσες, σφήκες), λόγωανεπαρκούςθρέψηςτουςκατάτοπρονυμφικό στάδιο ή επίδραση των ορμονών, που παράγουν τα αναπαραγωγικά άτομα της κοινότητας Παρασιτική στειρότητα: οφείλεται σε παρουσία παρασίτων (εντόμων ή νηματωδών) στο σώμα του εντόμου ξενιστού. Οι ωοθήκες ατροφούν και οι όρχεις παράγουν ελαττωματικά σπερματοζωάρια, παρόλο που διατηρούν το κανονικό ους μέγεθος 122

123 Άλλα είδη αναπαραγωγής Γυνογένεση (ψευδογαμία): σπάνιο φαινόμενο. Τα σπερματοζωάρια χρειάζονται για να ενεργοποιήσον το ωάριο, αλλά ο πυρήνας τους δεν συντήκεται με του ωαρίου Παιδογένεση (Cecidomyiidae Diptera, ορισμένα Coleoptera): οι προνύμφες τεκνοποιούν μιας κα φέρουν ανεπτυγμένες και λειτουργικές ωοθήκες και τα έμβρυα στα ωάρια αναπτύσσονται παρθενογενετικά Πολυεμβρυονία (παρασιτικά Hymenoptera): από ένα ωό ή ωάριο παράγονται δύο ή περισσότερα, συνήθως πολλά, έμβρυα 123

124 Βιβλιογραφία Ζωάκη-Μαλισσιόβα, Δ. (1988). Μαθήματα Φυτοπροστασίας ΙΙ-Ζωικοί Εχθροί, ΤΕΙ Ηπείρου, 102 σελ. Ζωάκη, Δ. & Παπαχρήστος, Δ. (2004). Σημειώσεις για τα εργαστήρια των ζωικών εχθρών, Μέρος πρώτο. ΤΕΙ Ηπείρου, 130 σελ. Τζανακάκης, Μ. Ε. (1995). Εντομολογία. Studio University Press, 501 σελ. 124

125 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Τεχνολογικό Ίδρυμα Ηπείρου. Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα. Ζωικοί Εχθροί Θεωρία. Εσωτερική μορφολογία & φυσιολογία των εντόμων. Έκδοση: 1.0. Άρτα, Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: <http://eclass.teiep.gr/courses/texg102/> 125

126 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές [1] ή μεταγενέστερη. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, Διαγράμματα κλ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί. [1] nc nd/4.0/deed.el 126

127 Τέλος Ενότητας Επεξεργασία: ρ Αντωνόπουλος ημήτριος Γεωπόνος-Φυτικής Παραγωγής ΓΠΑ Γεωπόνος-Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας ΓΠΑ ΕΠΠΑΙΚ ΑΣΠΑΙΤΕ Μ Ε (MPhil) Φυτοπροστασίας ΓΠΑ Μ Ε (MSc) Ασφάλειας Τροφίμων WUR (PhD) Φυτοπαθολογίας ΓΠΑ Μετα- (Post-Doc) Φυτοπαθολογίας NCSU USA Μετα- (Post-Doc) Φυτοπαθολογίας ΓΠΑ-ΙΚΥ Άρτα,

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο-

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. Ζωολογία Ι. -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Ζωολογία Ι -Ανατοµ ή σε χερσαίο γαστερόποδο- Υπεύθυνος µαθήµατος: Καθ. Μυλωνάς Μωυσής Επιµέλεια σηµειώσεων: Παρµακέλης Άρης ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ /2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Αισθητήρια όργανα - αισθήσεις ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Να προσλαμβάνουν με την τροφή τους ένα μικρό θερμιδικό πλεόνασμα, δηλαδή λίγο περισσότερες θερμίδες από αυτές που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση του σωματικού τους βάρους. Να προτιμούν τα φυτικά (ακόρεστα)

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα

Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα Εισαγωγή Συµπαθητική Φυγόκεντρος Οδός Κεντρική Μοίρα (Εγκεφαλικό Σκέλος) Προγαγγλιακές Ίνες Μεταγαγγλιακές Ίνες Συµπαθητική Κεντροµόλος Οδός Το Συµπαθητικό Στέλεχος ή Συµπαθητική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΙΑΛΕΞΗ 5. ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Ι ΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Ηράκλειο, Νοέμβριος 2012 1 ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Ισοζύγιο νερού και ωσμωρύθμιση Ρύθμιση των εξωκυττάριων υγρών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Δ. β) Πώς χαρακτηρίζονται τα κύτταρα που είναι ικανά να διεγείρονται από μια ορμόνη; Πώς έχει φτάσει η ορμόνη σ αυτά; (4μ)

ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Δ. β) Πώς χαρακτηρίζονται τα κύτταρα που είναι ικανά να διεγείρονται από μια ορμόνη; Πώς έχει φτάσει η ορμόνη σ αυτά; (4μ) Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν και ρυθμίζουν τις λειτουργίες του σώματός μας. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Ποια είναι τα δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 Ι. Ένα από τα τμήματα του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα είναι η εκφορητική οδός του σπέρματος η οποία ξεκινά από την επιδιδυμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Το δυναµικό για υψηλούς ρυθµούς αναπαραγωγής στα έντοµα αντισταθµίζεται συνήθως από υψηλή θνησιµότητα. Υπάρχουν δύο ευρύτερες οµάδες παραγόντων θνησιµότητας, εκείνων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά.

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. Κεφάλαιο 12 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. 1. Τα επιθηλιακά κύτταρα του τοιχώματος του ωοθυλακίου παράγουν 2. Ο ενδομήτριος κύκλος ελέγχεται ορμονικά από 3.

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛ.ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νατρίου Μηχανισμοί που ρυθμίζουν την απέκκριση του Να Βασίζονται στις: μεταβολές της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1. Τα χαρακτηριστικά των οργανισμών 1. Ποια τα κοινά χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών; Οι οργανισμοί τρέφονται Αναπνέουν Απεκκρίνουν Αναπαράγονται Αναπτύσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Γεννητικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Γεννητικό Σύστημα Άνδρα 2 Γεννητικό Σύστημα Άνδρα Όρχεις (Γεννητικοί Αδένες) Εκφορητική Οδός Σπέρματος Επιδιδυμίδα Σπερματικός Πόρος Σπερματοδόχος Κύστη Εκσπερματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 3: Μεμβράνες - Ηλεκτρικά δυναμικά, Νευρικό & μυϊκό σύστημα Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Της Σχολής Επιστημών Υγείας Του Α.Π.Θ. Οδηγός Κατατακτηρίων Εξετάσεων Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Ακαδημαϊκού έτους 2015-2016 1 Γενικές Οδηγίες Σύμφωνα με το Νόμο 4218/2013 και την Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Τάξη : Γ Γυμνασίου Βαθμός : Μάθημα : Βιολογία Ημερομηνία : 4 / 09/ 2009 Υπογραφή καθηγητή :... Διάρκεια : ΟΝΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σκελετός της Πυέλου

Ο Σκελετός της Πυέλου Ο Σκελετός της Πυέλου E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Η Πύελος το κατώτερο σηµείο του κορµού προς τα κάτω συνέχεια της κοιλιάς η πυελική κοιλότητα = κατώτερο τµήµα της κοιλιακής χώρας εντοπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές μεμβράνες

Βιολογικές μεμβράνες Κυτταρική οργάνωση ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.2 ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ (απλή αναφορά) 4.3 ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΟ ΣΤΟ ΕΥΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.4 Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΙΑΛΕΞΗ 2. ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ - ΑΥΛΑΚΩΣΗ Ι ΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Hράκλειο, Νοέμβριος 2012 1 ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* 1. 2. 3. 4. Επαφή, αναγνώριση & πρόσδεση σπερματοζωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ. Επαφή, Αναγνώριση & Πρόσδεσητου σπερματοζωαρίου στο ωάριο ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ

ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ. Επαφή, Αναγνώριση & Πρόσδεσητου σπερματοζωαρίου στο ωάριο ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ ΔΙΑΛΕΞΗ 2. BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Hράκλειο, Νοέμβριος 2013 ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* 1. Επαφή, αναγνώριση & πρόσδεση σπερματοζωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Αρθρώσεις Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Ανάλογα με το είδος αυτού του ιστού και τον τρόπο συμμετοχής του, καθορίζεται η κινητικότητα των οστών που συνδέονται.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν 01/27 -Η μικρότερη δομική και λειτουργική μονάδα ζωντανής

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

(E) Το περιεχόμενο. Προγράμματος. διαφορετικά

(E) Το περιεχόμενο. Προγράμματος. διαφορετικά Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Ηλεκτροτεχνία, ηλ. μηχανές & εγκαταστάσεις πλοίου (E) Ενότητα 12: Ηλεκτρικός Ισολογισμόςς Πλοίου Δημήτριος Νικόλαος Παγώνης Τμήμα Ναυπηγών

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται :

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΛΑΞΗΣ Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : από το είδος των εφαρμοζόμενων χειρισμών. από την εφαρμοζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Βιολογία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα