βιολογικά αποτελέσματα που μπορεί να φανούν αργότερα ως κλινικά συμπτώματα.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "βιολογικά αποτελέσματα που μπορεί να φανούν αργότερα ως κλινικά συμπτώματα."

Transcript

1 Εξωτερικές πηγές, Επίδραση Ιοντιζουσών Ακτινοβολιών εσωτερική μόλυνση βιολογικά αποτελέσματα που μπορεί να φανούν αργότερα ως κλινικά συμπτώματα. ύο κατηγορίες βλαβών: 1. Σωματικά αποτελέσματα Η βλάβη εμφανίζεται στο άτομο που ακτινοβολείται 2. Κληρονομικά αποτελέσματα εμφάνιση στους απογόνους εξαιτίας βλάβης στα γονίδια των αναπαραγωγικών κυττάρων (γονάδες) 1

2 Φυσιολογία του Ανθρώπου Άνθρωπος μηχανή από συστήματα συνδεδεμένα μεταξύ τους που το καθένα επιτελεί κάποια λειτουργία. Τα συστήματα που έχουν να κάνουν περισσότερο με την εισαγωγή & διάδοση των ραδιενεργών : κυκλοφορικό, αναπνευστικό & πεπτικό. Κυκλοφορικό: κλειστό κύκλωμα από σωλήνες που περνά το αίμα. το αίμα αμαμταφρ μεταφέρει οξυγόνο ο στους ιστούς & CO 2, άχρηστα προϊόντα στα όργανα έκκρισης. Τρία είδη κυττάρων: Ερυθρά αιμοσφαίρια: μεταφέρουν τροφή & οξυγόνο Λευκά αιμοσφαίρια : άμυνα του οργανισμού Αιμοπετάλια: πήξη του αίματος σε τραυματισμό Αναπνευστικό: Οξυγόνο περιβάλλον πνεύμονες αίμα ιστοί & CO 2 ιστοί αίμα πνεύμονες περιβάλλον ρβ Αναπνευστικό σύστημα τρόπος εισόδου ραδιενεργών ουσιών στο αίμα. 2

3 Φυσιολογία του Ανθρώπου Πεπτικό σύστημα: οισοφάγος, στομάχι, λεπτό & παχύ έντερο. Κάποια διαλυτή ραδιενεργή ουσία, αν καταποθεί μπορεί να περάσει μέσα από το πεπτικό σύστημα και να απορροφηθεί στο αίμα, οπότε μεταφέρεται σε όλα όατα μέρη του σώματος. Μη διαλυτές ουσίες περνούν μέσα από το σύστημα και αποβάλλονται μέσω απεκκριτικών οργάνων αλλά κατά το πέρασμα τους ακτινοβολόύν όλο το πεπτικό σύστημα. 3

4 Κύτταρο Κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Πυρήνας: περιέχει όλες τις πληροφορίες για τη λειτουργία του κυττάρου. Περιέχει τα χρωμοσώματα Κυτταρόπλασμα: εργοστάσιο του κυττάρου Κυτταρική μεμβράνη Αναπαραγωγή του κυττάρου : μίτωση & μείωση 4

5 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Βασικό συστατικό των κυττάρων Η 2 Ο HO ακτινοβολία HO e 2 2 HO HO HO HO e H O H HO 2 e H O e 2 ενυδρ. Προκαλεί την αλλοίωση ή την καταστροφή των βιομορίων Το ηλεκτρόνιο δεν αντιδρά με το νερό αλλά σταθεροποιείται σε ένυδρη μορφή και στη συνέχεια αντιδρά με τα βιομόρια HO HO H O 2 2 ΤΟΞΙΚΟ!! 5

6 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Υπάρχει και η πιθανότητα το ραδιενεργό σωματίδιο/ακτινοβολία να χτυπήσει ένα μόριο DNA αλλά αυτή η διαδικασία έχει πολύ μικρότερη πιθανότητα από την έμμεση καταστροφή εξαιτίας του υπεροξειδίου του υδρογόνου. Μαζική καταστροφή στο κύτταρο λόγω ραδιενέργειας συνήθως προκαλεί θάνατο του κυττάρου. Σε περίπτωση που καταστραφεί τραφ το DNA το κύτταρο έχει πολλούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης. Αναυτοίοιμηχανισμοίέχουνκαταβληθεί λάθος αναπαραγωγή του DNA. Αν η βλάβη βη προκληθεί στα γονίδια που είναι υπεύθυνα για την αναπαραγωγή του κυττάρου τότε το κύτταρο και οι απόγονοι του αναπαράγονται χωρίς έλεγχο καρκίνος. Για λόγους που δεν είναι πλήρως κατανοητοί τα γονίδια φαίνεται να είναι ευπαθή στην καταστροφή από φυσικούς/μη φυσικούς παράγοντες (ακτινοβολία, τοξίνες, ιοί). 6

7 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Κίνδυνοι από ακτινοβολία είδος ακτινοβολίας που εναποθέτει την μεγαλύτερη ενέργεια σε μικρό όγκο κυττάρων. α β γ Μετά τον καρκίνο είναι οι μεταλλάξεις αυτό σημαίνει ότι η βλάβη είναι διακριτή διαφορετικά μεγάλη βλάβη θάνατος. Μικρή βλάβη που μεταβάλλει ένα γονίδιο (ή ένα σύνολο γονιδίων) αποτελέσματα στον προκύπτοντα οργανισμό. Σε ανώτερους οργανισμούς (θηλαστικά) ο κυτταρικός μηχανισμός μπορεί να επιδιορθώσει κάποιες βλάβες. Ιδιαίτερα στα αναπαραγωγικά κύτταρα η βλάβη στους ιστούς επιδιορθώνεται γρήγορα (μέρες / ισως ώρες). ) Επίσης στους ανθρώπους τα γονιμοποιημένα κύτταρα με σημαντική βλάβη δεν αναπτύσσονται. 7

8 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Βλάβες του DNA: Η μεμβράνη που προστατεύει το κύτταρο των θηλαστικών μειώνει αποτελεσματικά την επίδραση της ακτινοβολίας στο κύτταρο αφού τα δηλητήρια ητήρ (πχ Η 2 Ο 2 ) δεν διεισδύουν αρκετά. Η μεμβράνη διαλύεται δα μόνο κατά τη μίτωση και τα κύτταρα που διαιρούνται με γρήγορους ρυθμούς είναι πιο ευαίσθητα στις βλάβες από ακτινοβολία. Κύτταρα ανάλογα με τον ρυθμό αναπαραγωγής: α αραγ γής Γονάδες (αρσενικοί) Κύτταρα μήτρας (θηλυκοί) Κύτταρα τοιχωμάτων στομάχου & εντέρων Κύτταρα μυελού των οστών (παραγωγή αίματος) Τα κύτταρα των ιστών (μύες, νεύρα) αναπαράγονται με αργούς ρυθμούς άρα καταστρέφονται πιο δύσκολα. Τα κύτταρα των πνευμόνων κινδυνεύουν από αρκετές τοξίνες αφού είναι ζωντανά κύτταρα εκτεθειμένα στο περιβάλλον. (δέρμα νεκρά κύτταρα) 8

9 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Για παράδειγμα σ ένα αναπτυσσόμενο έμβρυο τα κύτταρα αναπαράγονται πολύ γρήγορα. Γι αυτό το λόγο οι γυναίκες σε κατάσταση εγκυμοσύνης πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα την έκθεση σε οποιοδήποτε είδος ακτινοβολίας. Το έμβρυο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην ακτινοβολία και η έκθεσή του μπορεί να οδηγήσει σε γενετικά προβλήματα ή το θάνατο. Η ανάπλαση των μορίων του νερού και των υπολοίπων συστατικών μετά την ακτινοβόληση γίνεται με 3 τρόπους: Ανασύζευξη (recombination) recombination): μπορεί να συμβεί στα πρώτα στάδια μετά την ακτινοβόληση, όσο τα προϊόντα της ραδιόλυσης είναι ακόμη ενωμένα (<10-11 sec) Αποκατάσταση (restitution): χημική ανάπλαση των τροποποιημένων μορίων στην αρχική τους μορφή χωρίς την παρεμβολή ενζυματικών ή άλλων βιοκαταλυτικών ουσιών (<10-3 sec) Μετά από λεπτά ή και ώρες ενζυματική επανόρθωση (repair) της καταστροφής 9

10 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Καταστροφή του DNA Εκτός από τη ραδιόλυση έχουμε το σπάσιμο σημαντικών βιολογικών μορίων ιοντισμός & διέγερση ατόμων αποκοπή ριζών από τα μόρια. Το DNA είναι μόριο που περιέχει τη γενετική πληροφορία για την αυτοαντιγραφή (self-replication) τη βιοχημική ανανέωση στο κύτταρο & τη μίτωση. Βλάβες στο DNA: Ρήξη στην περιοχή σύνδεσης μεταξύ σακχάρου-φωσφορικής ρίζας της μίας πολυνουκλεοτιδικής αλυσίδας του DNA (μονό σπάσιμο, SSB) Απλή ρήξη (SSB) και στις δύο αλυσίδες DNA σε γειτονικές ή σχεδόν γειτονικές περιοχές σύνδεσης μεταξύ σακχάρου-φωσφορικής ρίζας (διπλό σπάσιμο, DSB) Ενδομοριακή και διαμοριακή σύνδεση μεταξύ DNA ή μεταξύ DNAπρωτεϊνης Αλλοίωση των οργανικών βάσεων Σπάσιμο των δεσμών υδρογόνου που προκαλεί λίμόνιμη παραμόρφωση της δομής του DNA 10

11 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Μέρος της βλάβης που προκαλεί η ακτινοβόληση είναι το αποτέλεσμα της έμμεσης δράσης (indirect action) των προϊόντων της ραδιόλυσης του νερού άλλο μέρος είναι ενα το αποτέλεσμα της άμεσης δράσης (direct action) στο μόριο του DNA. Σε άλλα μοριακά είδη το κύτταρο μπορεί να αναπληρώσει τη βλάβη χωρίς σημαντικές λειτουργικές απώλειες, στο μόριο του DNA προκαλείται χημική μετάλλαξη και βιολογικά σημαντικές αλλαγές για την επιβίωση του κυττάρου. Πχ. Τα ένζυμα συντίθενται διαρκώς και τα κατεστραμένα μόρια αντικαθίστανται κυρίαρχος στόχος των ιοντιζουσών ακτινοβολιών είναι το DNA. Έχει το DNA μια ειδική ή μοναδική ευαισθησία στην ακτινοβολία; ; όχι,, απλώς το συνολικό γονιδίωμα {genome) είναι μοναδικό σε κάθε κύτταρο. Υπάρχει πολύ περιορισμένο πλεόνασμα πληροφορίας στο μόριο και μια βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια της γενετικής πληροφορίας απαραίτητης για την κυτταρική λειτουργία και την επιβίωση. 11

12 Όρια Ισοδύναμης όσης Στοχαστικά αποτελέσματα είναι εκείνα για τα οποία η πιθανότητα εμφάνισης τους και όχι η σοβαρότητα τους είναι συνάρτηση της δόσης χωρίς ύπαρξη κατωφλίου. Το πιο σημαντικό στοχαστικό αποτέλεσμα είναι ο καρκίνος. Μη στοχαστικά αποτελέσματα είναι εκείνα για τα οποία η σοβαρότητά τους είναι συνάρτηση της δόσης και υπάρχει κάποιο κατώφλι. Πχ. Καταρράκτης ματιών, βλάβες στα αιμοσφαίρια, βλάβες στη γονιμοποίηση. Ανιχνεύονται μόνα αν η δόση υπερβεί το κατώφλι. Για την αποφυγή των μη στοχαστικών αποτελεσμάτων το ετήσιο όριο ισοδύναμης δόσης για όλους τους ιστούς (εκτός από τον φακό του ματιού) είναι 0,5 Sv (50 rem). Για τα μάτια το ετήσιο όριο είναι 0,3 Sv (30 rem). Για περιορισμό ρ των στοχαστικών αποτελεσμάτων το ετήσιο όριο για ακτινοβόληση ολόκληρου του σώματος είναι 50 msv (5 rem). Για την περίπτωση της μη ομοιόμορφης ακτινοβόλησης του σώματος έχουν τεθεί κάποιοι παράγοντες βάρους για κάθε όργανο που αντιστοιχούν στη βλάβη που οφείλεται στην ακτινοβόληση του 12

13 Όρια Ισοδύναμης όσης Η σχέση που συνδέει τις ετήσιες ισοδύναμες δόσεις των διαφόρων ιστών με αυτή ολόκληρου του σώματος είναι: T wh H T T wb, L όπου w T είναι ο παράγοντας βάρους του ιστού Τ, Η Τ είναι η ετήσια ισοδύναμη δόση του ιστού Τ και H wbl είναι το προτεινόμενο ετήσιο όριο ισοδύναμης δόσης για ομοιόμορφη ακτινοβόληση ολόκληρου του σώματος (50 msv). Ιστός w T Γονάδες 0,25 Στήθος 0,15 Κόκκινος Μυελός Των Οστών 012 0,12 Πνεύμονας 0,12 Θυρεοειδής 003 0,03 Επιφάνεια Οστών 0,03 Υπόλοιπα 0,30 13

14 Αλληλεπίδραση Ακτινοβολίας & Κυττάρου Ακτινοβολία (πρωταρχική αλληλεπίδραση) Φυσική (10-16 sec) Βιολογικό Μόριο ιέγερση & Ιοντισμός Νερό Χημεία (ως 10-3 sec) Βλάβη σε σημαντικά βιολογικά μόρια ιάχυση Ρίζες από τη διάσπαση του νερού και άλλα μοριακά είδη ιάχυση Βλάβη σε άλλα βιολογικά μόρια ενδιαφέροντος Χημική αποκατάσταση & επιδιόρθωση Σταθεροποίηση της βλάβης Βιοχημεία (λεπτά) Ενζυματική επανόρθωση της μοριακής δομής Βιολογία (ώρες) Βιολογικός επαναποικισμός των επιζώντων κυττάρων 14

15 Βιολογική Επίδραση της Ακτινοβολίας deterministic i ti stochastic deterministic 15

16 Βιολογική Επίδραση της Ακτινοβολίας Στάδιο Χρόνος Μηχανισμός Εναπώθεση ενέργειας από φυσικό ~ s ιονισμό και διέγερση των ατόμων φυσικοχημικό ~ s Παραγωγή χημικών ενώσεων (ρίζες ιόντων) που διαχέονται στο κύτταρο χημικό ~ 10-6 s Παραγωγή μοριακών κακώσεων στο DNA κακώσεις σε κυτταρικό κυτταρικό (βιολογικό) ~ ώρες επίπεδο & κυτταρική επιδιόρθωση μη στοχαστικά αποτελέσματα ~ εβδομάδες Παρουσίαση δυσλειτουργιών στους ιστούς και σε επίπεδο οργάνων στοχαστικά Εμφάνιση καρκίνου και ~ μερικά χρόνια αποτελέσματα κληρονομικές ανωμαλίες 16

17 Επίδραση σε Κυτταρικό Επίπεδο Άμμεση Επίδραση Η ακτινοβολία αλληλεπιδρά απευθείας με το DNA Πιο σημμαντική η επίδραση του τριτίου στη μορφή tritiated thymidine απ ότι στη μορφή tritiated water Έμμεση Επίδραση Η ακτινοβολία αλληλεπιδρά με το κυτταρικό νερό Παραγωγή ελευθέρων ριζών που διαχέονται στο κύτταρο και φτάνουν στο DNA Ενίσχυση των αποτελεσμάτων σε παρουσία οξυγόνου (υπεροξυδομένες ρίζες) 17

18 Ζημιές στο DNA Είδος προκαλούμενης βλάβης από την ακτινοβολία: Βλάβη σε μία βάση του :80% Μονό σπάσιμο (SSB) : 20 % ιπλό σπάσιμο (DSB) : 1 % LMDS :0,3 % (locallyll multiplied li damagedd site) 18

19 Κυτταρική Επιδιόρθωση Λειτουργία ενός πολύπλοκου συστήματος επιδιόρθωσης Επισκευή με εκτομή βάσης (BER - base excision repair) για βλάβες βάσης ή SSB Επισκευή με εκτομή νουκλεοτιδίου (nucleotide excision Repair) - για DSB Homologous recombination (HR) : χωρίς σφάλμα Non homologous recombination (NHEJ): υπάρχει πιθανότητα σφάλματος 19

20 Κυτταρική Επιδιόρθωση Χωρίς Επιδιόρθωση (βακτηρήδια) Με επιδόρθωση (κύτταρα ιστών) FS 1 FS n nombre d'extrapolation 1 D q région initiale (pente faible) D partie terminale (pente~1/d 0 ) 0.1 (a) 0.01 (b) D (Gy) D (Gy) 20

21 Κυτταρική Επιβίωση Μεταβολή της επιβίωσης του κυττάρου με τον κυτταρικό κύκλο, την παρουσία οξυγόνου και το είδος της ακτινοβολίας Ευαισθησία σε συνάρτηση του κυτταρικού κύκλου Επίδραση του οξυγόνου στην επιβίωση των κυττάρων Διαταραχή της κυτταρικής ευαισθησίας με το είδος της ακτινοβολίας 21

22 Οι νόμοι των Bergonié & Tribondeau Χαρακτηρίζουν την ευαισθησία των κυττάρων Τα πιο ευαίσθητα κύτταρα στην ακτινοβολία είναι: Τα κύτταρα με μεγάλο ρυθμό διαίρεσης (αιμοποιητικοί ιστοί, το βασικό στρώμα της επιδερμίδας) Νεαρά κύτταρα (ευαίσθησία στη μεταβολή του καρυωτύπου) Κύτταρα που δεν έχουν διαφοροποιηθεί (εμβρυακά κύτταρα) 22

23 Ευασθησία Κυττάρων 23

24 Ευαισθησία ιστών 24

25 Είδος Αποτελεσμάτων στον Οργανισμό Παράμετρος Μη στοχαστικό αποτέλεσμα Στοχαστικό αποτέλεσμα Είδος υσλειτουργία Κυτταρική τροποποίηση αποτελέσματος Οργάνου Κατώφλι Ύπαρξη κατωφλίου εν εχει αποδειχθεί Εμφάνιση Σε κάθε άτομο Τυχαίο Μεταβολή με τη Σημαντική όση Χρόνος Παρουσίας Μέσος Πιθανώς Με καθυστέριση Παράδειγμα Ερύθημα Προκαλούμενος Καρκίνος 25

26 Μη Στοχαστικά αποτελέσματα 1. Μηχανισμός των Μη Στοχαστικών αποτελεσμάτων 2. Οξύ σύνδρομο ακτινοβόλησης όλου του σώματος 3. Τοπική ακτινοβόληση 4. Κατώφλι μη στοχαστικών αποτελεσμάτων 26

27 Μηχανισμός μη στοχαστικών αποτελεσμάτων Κύτταρα καταστρέφονται ρφ από ακτινοβολία Πάνω από κάποιο αριθμό κατεστραμένων κυττάρων είναι αδύνατο να αντισταθμιστεί με επιαχυνόμενη ανανέωση κυττάρων υσλειτουργία του οργάνου ή του ιστού Παρουσία κατωφλίου (κάτω από το οποίο ο ιστός μπορεί να λειτουργήσει) Χρόνος για την εμφάνιση μη στοχαστικών αποτελεσμάτων: μερικές ώρες μέχρι μερικές εβδομάδες εξαίρεση: πνευμονική ίνωση (pulmonary fibrosis), καταράκτης 27

28 Οξύ σύνδρομο ακτινοβόλησης όλου του σώματος Σύνδρομο Κατώφλι Χρόνος παρουσίας Αιμοποιητικό 1 Gy 3 εβδ. Συμπτώματα Παθολογία Χρόνος μέχρι τον θάνατο Μείωση λεμφοκυττάρων, Μείωση του Μολύνσεις, μυελού των οστών 2 μήνες Αιμοραγία Γαστρεντερικό 5 Gy 3 εως 5 ώρες ιάρροια, πυρετός Καταστροφή της εντερικής βλένας 2 εβδ. Κεντρικό νευρικό σύστημα (CNS) 20 Gy 05 0,5 εως 3 ώρες Λήθαργός, σπασμοί Φλεγμονή του CNS, οιδημα 2 μέρες LD 50 δόση για οξύ σύνδρομο ακτινοβολίας :5 Gy 28

29 Τοπική ακτινοβόληση Ακτινοβόληση του δέρματος Από 2 Gy: προσωρινό ερύθημα Από 3 Gy: προσωρινή πτώση μαλιών Από 6 Gy: κύριο ερύθημα Από 7 Gy: οριστικό χάσιμο των μαλιών Από 10 Gy: εκλέπιση, ατροφία, καταστροφή αγγείων, νέκρωση Ακτινοβόληση του Φακού του ματιού Πρόκληση καταράκτη Σχετίζεται με την συνολική εναποτειθέμενη δόση στον φακό κατώφλι (50%): : ~ 5 Gy 29

30 Εγκαύματα έρματος από Ακτίνες Χ 30

31 Κατώφλι για μη στοχαστικά αποτελέσματα Σημαντικές διαφορές από άτομο σε άτομο! Κατώφλι για 1 % συχνότητα εμφάνισης Γενικό κατώφλι να θυμόμαστε: : 0,5 Gy 31

32 Στοχαστικά αποτελέσματα Πρόκληση Καρκίνου 1. Βάση για την ανάλυση των αποτελεσμάτων 2. Μοντέλο για εκτίμηση του κινδύνου 3. Συντελεστές κινδύνου 32

33 Βάση για την ανάλυση των αποτελεσμάτων Επιδημιολογική μελέτη των επιζώντων από τις βόμβες των Hiroshima & Nagasaki ( άτομα; καρκίνοι μέχρι τώρα; αποδιδονται στην ακτινοβολία) Επέκταση των αποτελεσμάτων σε χαμηλές δόσεις ξεκινώντας από αποτελέσματα α που παρατηρήθηκαν α σε σχετικά υψηλές δόσεις (500 msv) 33

34 Μοντέλο αξιολόγισης κινδύνου LNT υπόθεση (linear no threshold) για την επέκταση R = r. E όπου R κίνδυνος έκθεσης, r συντελεστής επικινδυνότητας και E η ενεργή δόση (effective dose) Μείωση του συντελεστή επικινδυνότητας από H+N κατά ένα παράγοντα 2 για χαμηλές δόσεις και χαμηλό ρυθμό δόσης (DDREF) Πολλαπλασιαστικό μοντέλο επικινδυνότητας: Πολλαπλα- σιασμός της φυσικής πιθανότητας παρουσίασης καρκίνου (σημαντικό σε μεγάλες ηλικίες) Ελάχιστη καθυστέριση για την εμφάνιση καρκίνου: 2 χρόνια για λευχαιμία (μετά από 10 χρόνια ξανά στα φυσιολογικά επίπεδα) 10 για στερεούς καρκίνους (χωρίς επιστροφή στο φυσιολογικό επίπεδο) 34

35 Συντελεστές επικινδυνότητας θανάτου από πρόκληση καρκίνου Τα παιδιά είναι πιο ευαίσθητα από τους ενήλικες: παράγοντας 3 Οι ηλικιωμένοι πιο ευαίσθητοι από τους ενήλικες: παράγοντας 3 Οι γυναίκες είναι πιο ευαίσθητες από τους άντρες: παράγοντας 1,5 Μέσος συντελεστής επικινδυνότητας για θάνατο από καρκίνο που ωφείλεται σε ακτινοβολία ανά msv για εργάτες 35

36 Στοχαστικά αποτελέσματα κληρονομικές δισπλασίες εν έχουν παρατηρηθεί επιπτώσεις σε ανθρώπινους πληθυσμούς Η βάση για την εκτίμιση της επικινδυνότητας είναι πειράματα σε ζώα Ισοδύναμη επικινδυνότητα σε περίπτωση ακτινοβόλισης του πατέρα ή της μητέρας Ιδιο είδος δισπλασίεςμε αυτές που συμβαίνουν τυχαία ιπλασιασμός της δόσης: 1 Gy ανα γενεά Ο μέσος συντελεστής επικινδυνότητας ώστε να υπάρξουν κληρονομικές δισπλασίες: ανά msv για εργάτες [αυτό το μέγεθος είναι αυτή τη στιγμή υπο συζήτηση Ωστε να μειωθεί κατά ένα παράγοντα 5!] 36

37 Αποτελέσματα από την ακτινοβόληση in-utero Ακτινοβόληση in-utero οδηγεί σε: Τις πρώτες 3 εβδ. : αποβολή ή κανενα αποτέλεσμα Μεταξύ της 3 ης εβδ. και 2 μηνών (περίοδος ανάπτυξης των οργάνων): ανωμαλίες κατώφλι στα 0,1 Sv Από την 3 η εβδ. έως τη γέννηση: πιθανότητα πρόκλησης καρκίνου ο συντελεστής επικινδυνότητας υπολογίζεται γζ σε 10 εως 20 x 10-5 msv -1 Από την 8 η εως την 25 η εβδ.: νοητική καθυστέριση το κατώφλι αώ υπολογίζεται σε περίπου 0,1 Sv 37

38 In-utero Έκθεση σε Ακτινοβολία 0 Εβδομ. 3 Εβδομ. 8 Εβδομ. 25 τοκετός organogenesis Πιθανός καρκίνος r = 10-20% Sv -1 No implement. all / nothing Birth defect Thresh: 100 msv IQ reduction Thresh: 100 msv 38

39 Συντελεστές επικινδυνότητας Για τον υπολογισμό λαμβάνουμε υπ οψιν τα εξής: Πιθανότητα να προκληθεί καρκίνος (εμφάνιση καρκίνου, ποσοστό θανάτων) Κληρονομικά αποτελέσματα (σε παρένθεση: οι τιμές του ICRP 103) Συντελεστής επικινδυνότητας που πρέπει να θυμόμαστε: msv -1 39

40 Αρχές και Μέθοδοι της Ακτινοπροστασίας 40

41 Περίληψη των αποτελεσμάτων της ακτινοβολίας Μη στοχαστικά αποτελέσματα Σύνδρομα: αιμοποιητικό, γαστρεντερικό, CNS Τοπική ακτινοβόληση: Εγκάυματα, στείρωση, καταράκτης, πνευμονική ίνωση (pulmonary fibrosis) i όση κατωφλίου: 0,5 Gy (φακός: ς 0,15Gy; fœtus:0,1gy) LD50δόση: 5Gy (για ακτινοβόληση ολόκληρου του σώματος) Στοχαστικά αποτελέσματα Πρόκληση καρκίνου : msv -1 Κληρονομικές Κηρ δισπλασίες: msv -1 Συνολικός συντελεστής επικινδυνότητας: msv -1 41

42 Όρια Έκθεσης Τα βιολογικά αποτελέσματα της ακτινοβολίας 2 κατηγορίες. 1. υψηλές δόσεις ακτινοβολίας σε μικρό χρονικό διάστημα οξεία ή βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. 2. χαμηλές δόσεις ακτινοβολίας σε μεγάλο χρονικό διάστημα που προκαλούν χρόνια ή μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Οι υψηλές δόσεις σκοτώνουν τα κύτταρα οι χαμηλές βλάπτουν ή αλλάζουν τα κύτταρα. Οι υψηλές δόσεις μπορούν να σκοτώσουν τόσα πολλά κύτταρα ώστε να προκαλέσουν βλάβη σε ιστούς ή ακόμα και όργανα γρήγορη αντίδραση του σώματος που συνήθως ονομάζεται Οξύ Σύνδρομο Ραδιενέργειας (Acute Radiation Syndrome - ARS). Οι χαμηλές δόσεις που λαμβάνονται σε μεγάλα χρονικά διαστήματα δεν προκαλούν άμεσα προβλήματα οι επιδράσεις τους γίνονται σε κυτταρικό επίπεδο και τα αποτελέσματα τους μπορεί να είναι μη παρατηρήσιμα για αρκετά χρόνια. 42

43 Επίδραση Υψηλών όσεων Ακτινοβολίας Η οξεία έκθεση δεν οδηγεί πάντα στο θάνατο. Σύμφωνα με την αναφορά 89 της NCRP έχουμε: για rad παρατηρήθηκαν αλλαγές στον αριθμό των κυττάρων του αίματος της ομάδας. Για 50 rad παρατηρήθηκαν αλλαγές στον αριθμό των κυττάρων του αίματος στο άτομο. ~ 100 rad είναι το κατώφλι για να αρχίσει ο εμετός κατώφλι για το θάνατο ήταν 150 rad rad έχουμε το αποτέλεσμα LD με ελάχιστη περιποίηση. με αρκετή ιατρική περιποίηση παρατηρείται σε δόσεις rad ενώ εάν η ιατρική περίθαλψη είναι εντατική (μεταμόσχευση μυελού των οστών) το αποτέλεσμα ~1100 rad τo LD LD : η δόση εκείνη για την οποία το 50% εκείνων που εκτέθηκαν στην ακτινοβολία θα πεθάνει μέσα σε 30 ημέρες. 43

44 Επίδραση Υψηλών όσεων Ακτινοβολίας ~ 500 rad απώλεια μαλλιών ανάλογη με τις δερματικές επιδράσεις και μπορεί να συμβεί μετά από οξεία έκθεση. Η στειρότητα μπορεί να είναι παροδική ή και μόνιμη στους άνδρες ανάλογα με τη δόση. Στις γυναίκες είναι συνήθως μόνιμη μη αλλά απαιτεί μεγαλύτερες δόσεις. Για μόνιμη στειρότητα τα αναπαραγωγικά κύτταρα πρέπει να εκτεθούν σε δόση που υπερβαίνει τα 400 rad. Οι καταρράκτες τ (θόλωμα του φακού του ματιού) ) φαίνεται να έχουν ένα κατώφλιπερίτα200 rad πριν αρχίσουν να σχηματίζονται. Τα νετρόνια έχουν ιδιαίτερη ικανότητα να προκαλούν καταρράκτες γιατί το μάτι περιέχει μεγάλη ποσότητα νερού, το οποίο και σταματάει τα νετρόνια. Οξύ Σύνδρομο Ραδιενέργειας: Εάν καταστραφούν πολλά όργανα ή ιστοί τότε ένα από τα ARS μπορεί να εμφανιστεί. Τα αρχικά συμπτώματα του ARS είναι ναυτία, εμετός, κούραση και απώλεια όρεξης. Κάτω από 150 rad τα συμπτώματα αυτά δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από εκείνα που προκαλεί μία κοινή μόλυνση από ιό. Για έκθεση πάνω από 750 rad ένα από τα ακόλουθα σύνδρομα ραδιενέργειας μπορεί να αναπτυχθεί, ανάλογα με τη δόση. 44

45 Επίδραση Ακτινοβολίας σε Συστήματα Οργανισμού Σύνδρομο Αιμοποιητικό Γαστρεντερικό Όργανα που επηρεάζονται Κύτταρα αναπαραγωγής γής αίματος Γαστρεντερικό σύστημα Ευαισθησία Ιδιαίτερα ευαίσθητο Πολύ ευαίσθητο Κεντρικό νευρικό σύστημα Εγκέφαλος και μύες Λίγο ευαίσθητο 45

46 όση Επίδραση Υψηλών όσεων Ακτινοβολίας Αποτελέσματα <5 εν παρατηρούνται άμεσα αποτελέσματα Μικρές αλλαγές στον αριθμό των αιμοσφαιρίων, παρατηρούνται με ιατρικές εξετάσεις Αλλαγές στον αριθμό των αιμοσφαιρίων συμπτώματα ναυτίας, κούρασης κλπ >2000 Μεγάλες αλλαγές γςστον αριθμό των αιμοσφαιρίων, άμεση εμφάνιση συμπτωμάτων. ύο εβδομάδες πιθανότητα θανάτου rad το 50% των εκτεθειμένων πεθαίνουν μέσα σε 30 μέρες χωρίς εντατική ιατρική περίθαλψη. Ο θάνατος από καταστροφή των οργάνων που δημιουργούν τα αιμοσφαίρια. Χωρίς ρςλευκά αιμοσφαίρια κίνδυνος μόλυνσης. Στο κάτω άκρο της δόσης η απομόνωση, τα αντιβιοτικά και οι μεταγγίσεις ίσως βοηθήσουν τον μυελό των οστών να φτιάξει καινούρια αιμοσφαίρια δυνατή η πλήρης ανάρρωση. Στο πάνω άκρο της δόσης μεταμόσχευση μυελού των οστών ώστε να είναι δυνατή η αναπαραγωγή των αιμοσφαιρίων. Η πιθανότητα θανάτου αυξάνεται κατά 100% μετά 1-2 εβδομάδες. Τα αρχικά συμπτώματα εμφανίζονται αμέσως. Μετά από λίγες μέρες το γαστρεντερικό σύστημα καταστρέφεται. Σίγουρος θάνατος. Για >5000 rad το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) σταματά να ελέγχει τις λειτουργίες του σώματος (αναπνοή & κυκλοφορία αίματος). θάνατος σε μέρες ή και ώρες.. 46

47 3 κατηγορίες: Επίδραση Χαμηλών όσεων Ακτινοβολίας Γενετικές επιδράσεις, (μετάλλαξη δύο συγκεκριμένων ειδών κυττάρων, των σπερματοζωαρίων και των ωαρίων) εμφανίζονται στους απογόνους του εκτεθειμένου ατόμου. Σωματικές επιδράσεις, εμφανίζονται στο εκτεθειμένο άτομο. Επειδή το κύριο αποτέλεσμα είναι ο καρκίνος ονομάζονται και καρκινογόνες επιδράσεις. Ενδομήτριες επιδράσεις, κάποιοι θεωρούν τις επιδράσεις αυτές ως γενετικές επειδή τα αποτελέσματα στο έμβρυο φαίνονται μετά τη γέννηση η του.. Ωστόσο,, πρόκειται για μια ειδική περίπτωση των σωματικών επιδράσεων διότι και το έμβρυο είναι ουσιαστικά αυτό που εκτίθεται στην ακτινοβολία. Η ραδιενέργεια ργ είναι ένα παράδειγμα ενός φυσικού καρκινογενούς παράγοντα σε αντίθεση με τα τσιγάρα (χημικοί παράγοντες) και τους ιούς (βιολογικοί παράγοντες). 47

48 Ομάδες Πληθυσμού & Ακτινοβολία Ορισμένες από τις ομάδες πληθυσμού που μελετήθηκαν και το είδος του καρκίνου που ανέπτυξαν είναι: Καρκίνος του πνεύμονα Εργάτες ορυχείων ουρανίου Καρκίνος των οστών Βαφείς με μπογιές ραδίου Καρκίνος του θυρεοειδούς Ασθενείς σε θεραπεία Καρκίνος του μαστού Ασθενείς σε θεραπεία Καρκίνος του δέρματος Ακτινολόγοι Λευχαιμία Επιζώντες της ατομικής βόμβας, Βρέφη από ενδομήτρια έκθεση, Ακτινολόγοι, Ασθενείς σε θεραπεία. 48

49 Αρχές ραδιοπροστασίας Ο σκοπός της ραδιοπροστασίας: Προστασία του ανθρώπου, των απογόνων του και του περιβάλοντος από τα επικίνδυνα αποτελέσματα των ιοντιζουσών ακτινοβολιών Ο στόχος της ραδιοπροστασίας: Αποτροπή των μη στοχαστικών επιπτώσεων Περιορισμός της πιθανότητας των στοχαστικών επιπτώσεων σε ανεκτό επίπεδο Αρχές ραδιοπροστασίας Justification of practices using ionising radiation Optimisation of protection measures Limitation of individual doses 49

50 Προσεγγύσεις της ραδιοπροστασίας Εξατομικευμένη προσέγγυση περιορισμός της δόσης Προσέγγυση σε σχέση με την πηγή Προσέγγυση σε σχέση με την πηγή περιορισμός δόσης Στάθμη αναφοράς 50

51 Η έννοια του ορίου δόσης Unacceptable Dose limit misation Opti Tolerable Acceptable Dose after optimisation Negligible De minimis dose 51

52 Ποσότητες που χρησιμοποιούνται για τα όρια δόσης Μη στοχαστικοί κίνδυνοι Μέση ισοδύναμη δόση σε κάποιο όργανο Για ακτινοβόληση του δέρματος η μέση τιμή σε 1 cm 2 Στοχαστικοί κίνδυνοι ραστική (Effective) δόση (E) : w T : συντελεστής βάρους του ιστού w T ιστός ή όργανο w T ιστός ή όργανο w T Γονάδες 0,20 Συκώτι 0,05 Μυελός των οστών 012 0,12 Οισοφάγος 005 0,05 Παχύ εντερο 0,12 Θυροειδής 0,05 Πνεύμονες 0,12 έρμα 0,01 Στομάχι 012 0,12 Επιφάνεια οστών 001 0,01 Ουροδόχος κύστη 0,05 Ολα τα υπόλοιπα 0,05 Στήθος 0,05 Σύνολο 1,00 52

53 Αρχές ορίων δόσης 3 κατηγορίες ατόμων: Αυτοί που εκτείθενται λόγω εργασίας (εργάτες ακτινοβολίας) Γενικό κοινό Ασθενείς Κατηγορίες εργατών Εργάτες Α κατηγορίας Εργάτες Ακατηγορίας Γυναίκες σε εγγυμοσύνη Νέοι μεταξύ 16 και 18 ετών 53

54 Όρια δόσης για εργάτες στοχαστικά αποτελέσματα Όριο επαγγελματικού κινδύνου : 10-3 ανα χρόνο (οριο μη αποδοχής) Εή Ετήσια δόση που αντιστοιχεί σ αυτόν τον κίνδυνο ίδ : 20 msv/year (20 msv/y x msv -1 = 10-3 ) Category Annual dose limit (msv/year) Category A worker 20 - in an exceptional situation (with an average of msv/year over 5 ans) Category B worker 6 Young people between sixteen and eighteen years(b) 6 Pregant women (B) 6 Fœtus (pregnant worker) - in Switzerland, dose to the abdomen of the pregnant woman - in Switzerland, dose by intake for the pregnant woman

55 Πιθανότητα θανάτου από καρκίνο για εργάτη στο όριο δόσης Annu ual risk Age (years) Multiplicative model Additive model 55

56 Όριο δόσης για εργάτες μη στοχαστικά αποτελέσματα Όργανα που δεν ειναι αρκετα προστατευμένα περιορίζοντας την δραστική δόση: έρμα χαμηλό w T (0,01) 01) Μη στοχαστικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τη δόση σε μια μικρή επιφάνεια δέρματος (~ 1 cm 2 ) Φακός εν υπαρχει w T Όριο από την συσσώρευση συνολικής δόσης ~ 5 Gy Ακραίες περιπτώσεις εν υπάρχει συγκεκριμένο w T στις ακραίες περιπτώσεις δεν υπάρχει ευαίσθητος ιστός 56

57 Τιμές ορίου δόσης για εργάτες μη στοχαστικά αποτελέσματα 57

58 Όρια δόσης για το ευρύ κοινό Αποδεκτό όριο δόσης: 10-5 έως 10-4 ανά έτος Public Dose limits (msv/an) Effective dose 1 Skin dose 50 Dose to the lens of the eye 15 Dose to the extremities 50 58

59 Όρια δόσης για ασθενείς εν υπάρχουν όρια δόσης για ασθενείς Πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή της αιτιολόγησης (ένδειξη της εξέτασης) και της βελτιστοποίησης (ώστε να έχουμε τη διάγνωση με τη μικρότερη δόση). ) Κατα τη βελτιστοποίηση έχουμε εισαγάγει το επίπεδο αναφοράς της διάγνωσης (diagnostic reference levels - DRL) 59

60 Βασικές έννοιες ραδιοπροστασίας ρ Για άτομο που εκτείθεται σε ακτινοβολια λόγω επαγγέλματος (> 1 msv/y) Επιτειρούμενη περιοχή: περιοχή με δόση >1mSv/y (προσβασιμη απο εργάτες κατηγορίας Α & Β) Ελεγχόμενη περιοχή: περιοχή με δόση >6mSv/y (προσβασιμη απο εργάτες κατηγορίας Α, περιορισμένη παραμονή σε εργάτες κατηγορίας B ) Καταστάσεις έκθεσης: Κίνδυνος μόνο εξωτερικής έκθεσης (σφραγισμενές ραδιενεργες πηγές, γεννήτριες ακτινοβολίας π.χ. Ακτίνες Χ) Κίνδυνος εσωτερκής και εξωτερκής έκθεσης (χρήση ανοικτών πηγών) 60

61 Λειτουργικές ποσότητες στην ραδιοπροστασία Ποσότητες για τις οποίες τα όρια δεν μπορούν να μετρηθούν (ενεργή δόση, ισοδύναμη δόση για κάποιο όργανο) Οι λειτουργικές ποσότητες ορίζονται Μετρούμενες ποσότητες Ποσότητες που είναι αντιπροσωπευτικές των ποσοτήτων πάνω στις οποίες βασίζονται τα όρια (όπου είναι δυνατό υπερεκτιμούμε) Για εξωτερική ακτινοβολία: όση περιβάλοντος: H*(10) Ατομική δόση: H p (10) και H p (0,07) Για εσωτερική ακτινοβόληση : Για εσωτερική ακτινοβόληση : Ενεργή δόση (σε διάστημα 50 ετών): E(50) 61

62 Ορισμός των λειτουργικών ποσοτήτων Ισοδύναμη δόση περιβάλοντος: H*(10) Σε κάποιο σημείο του πεδίου ακτινοβολίας η ισοδύναμη δόση σε βάθος 10 mm της ICRU- sphere (διάμετρος 30 cm υλικού ισοδύναμο με κάποιο ιστό). Ατομική δόση :H p (10) και H p (0,07) Ισοδύναμη δόσησε βάθος 10mm και 0,0707 mm στον θώρακα Συνολική ενεργή δόση: E(50) Η ενεργή δόση σε δά διάστημα 50 ετών μετά από κατάπωση (αυτή η δόση χαρακτηρίζει το έτος που έγινε η κατάπωση). Υπολογίζεται χρησιμοποιόντας βιολογικά μοντέλα. 62

63 Μέθοδοι ραδιοπροστασίας από εξωτερική έκθεση Χρόνος: περιορισμός στον χρόνο παραμονής στο πεδίο ακτινοβολίας ας οκιμές/προπόνηση για τις εργασίες που πρέπει να γίνουν Προσεκτική προετοιμασία της δουλειάς Εποπτία της έκθεσης Απόσταση: μένουμε όσο το δυνατό πιο μακριά από την πηγή Νόμος διασποράς: 1/r 2 για σημειακή πηγή Σημαντικό για μικρές αποστάσεις Προσοχή! παραγοντας 100 απο το 1 cm και 10 cm (χρήση λαβιδας) θωράκιση: χρήση προστατευτικής θωράκισης Το υλικό και το πάχος της θωράκισης εξαρτάται απο το είδος, την ενέργεια και τον συντελεστή μείωσης που θέλουμε να πετύχουμε 63

64 Μέθοδοι ραδιοπρόστασίας από κατάπωση Απομόνωση του ραδιενεργού υλικού Χρήση δοχείου αποθήκευσης Χρήση σφραγισμένου αεροστεγούς δοχείου Χρήση απαγωγού Απομόνωση ατόμου εν τρώμε, πίνουμε ή καπνίζουμε σε επιτειρούμενη ή ελεγχόμενη περιοχή Φορούμε προστατευτικά γάντια και εργαστηριακές φόρμες Χρήση προστατευτικών αναπνευστικών συσκευών 64

65 Βασικά σημεία των μεθόδων προστασίας Προστασία από εξωτερική έκθεση: Χρόνος Απόσταση Θωράκιση Προστασία από μόλυνση (κατάπωση) Απομόνωση της ουσίας Απομόνωση ατόμου Σε όλες τις περιπτώσεις αλλαζουμε τη μέθοδο προστασίας ανάλογα με τον κίνδυνο 65

66 γ camera Στην πυρηνική απεικόνιση παίρνουμε εικόνες από την κατανομή ραδιοϊσοτόπων. Η μέθοδος βασίζεται σε εκπεμπόμενη ακτινοβολία (emission technique) σε αντίθεση με την απεικόνιση με X-rays όπου έχει να κάνει με τη μετάδοση ακτινοβολίας (transmission technique). Μια απλή εφαρμογή της εκπεμπόμενης ακτινοβολίας είναι η μέτρηση του ιωδίου στον θυρεοειδή. Ραδιενεργό ιώδιο δίνεται στον ασθενή και ένας ανιχνευτής ακτίνων γ τοποθετείται κοντά στον λαιμό και καταμετρά τη συγκέντρωση ιωδίου στον θυρεοειδή. Αρχικά χρησιμοποιούσαμε 131 I με (τ ½ =8d) αλλά ο ασθενής έπαιρνε αρκετή δόση. Σήμερα χρησιμοποιούμε 123 I(τ ½ =13h) Για να πάρουμε μια πλήρη εικόνα του θυρεοειδή από την χωρική κατανομή της ακτινοβολίας κάναμε scanning με κάποιο σπινθηριστή έχοντας κάποιο κατευθυντήρα (collimator) ώστε ο σπινθηριστής να βλέπει μια μικρή περιοχή. 66

67 γ camera 67

68 γ camera Η ανάπτυξη κρυστάλλων NaI(Tl) μεγάλης επιφάνειας οδήγησε στην εφεύρεση του Hal O. Anger στο Berkeley στη δεκαετία 50. Η Anger Gamma Camera δεν είχε πια το μειονέκτημα της scanning imaging technique, όπου μόνο ένα μικρό μέρος της ακτινοβολίας μετρείται κάθε φορά πολύ δόση στον ασθενή. Επιπλέον από τα μέσα της δεκαετίας του 60 χρησιμοποιείται 99m Tc ένα από τα πιο σημαντικά ραδιοϊσότοπα. 99m Tc διασπάται χωρίς εκπομπή φορτισμένων σωματιδίων 99m Tc εκπέμπει μόνο γ σε ενέργεια 142 kev (αρκετήγιαναανιχνευθεί με λεπτόσπινθηριστή και αρκετά μεγάλη μγ ώστε να μη απορροφάται από το σώμα. 99m Tc τ ½ =6h μικρή δόση στον ασθενή 99m Tc παράγεται εύκολα 99m Tc εύκολα γίνεται ραδιοφάρμακο 68

69 Anger Gamma Camera 69

70 γ camera 70

71 γ camera Ο κατευθυντήρας από Pb βοηθά στην προβολή της εικόνας αφήνοντας φωτόνια από συγκεκριμένη κατεύθυνση να πέφτουν στον σπινθηριστή. Συνήθως κατευθυντήρας παράλληλων οπών και σχεδιάζονται ανάλογα με το ραδιοϊσότοπο που χρησιμοποιείται.. Για χαμηλές ενέργειες συνήθως δίσκος από Pb πάχους ~25 mm με κυκλικές/εξαγωνικές οπές (~25 holes/cm 2 ). Οι οπές έχουν διάμετρο 2.5mm και ανάμεσά αάμ άτους Pb, septa 0.3 mm. Τυπικός κατευθυντήρας τήρας για φωτόνια μέχρι 150 kev, πχ. 99m Tc. Η χωρική διακριτική ικανότητα (R S ) εξαρτάται από τα ηλεκτρονικά του readout του σπινθηριστή και από τον κατευθυντήρα.. Για κατευθυντήρα παράλληλων οπών R = s 2a (d + z + b) d 71

72 γ camera Ο κατευθυντήρας οπής (pinhole collimator) χρησιμοποιείται σε μικρές αποστάσεις για μεγάλη διακριτική ικανότητα μικρών οργάνων (πχ θυρεοειδής). Ο κατευθυντήρας μας δίνει μεγεθυμένη εικόνα κατά ένα παράγοντα (d+b) /z. Τυπικές τιμές είναι η διάμετρος 2a τηςοπήςμερικά χιλιοστά και η απόσταση d είναι cm. 72

73 γ camera 99m Tc 73

74 γ camera 74

75 γ camera Σ = X +X +Y +Y x = k y = k + - (X -X ) Σ + - (Y -Y ) Σ 75

76 Computed Tomography (CT) 76

77 Computed Tomography (CT) Στις 8 Νοεμβρίου 1895 ο Röntgen ανακάλυψε τις ακτίνες X Στις 22 Νοεμβρίου 1895 παίρνει την πρώτη εικόνα του χεριού της γυναίκας του Wilhelm Konrad Röntgen το πρώτο Nobel Φυσικής το

78 Για φωτόνια 30 kev έχουμε: μ air 0cm -1 μ bone =2.6cm -1 μ muscle = 0.40 cm -1 μ blood =0.41cm -1 Computed Tomography (CT) Οι διαφορές είναι πολύ μικρές για μαλακούς ιστούς (μύες & αίμα) και εφόσον τα φωτογραφικά φιλμ έχουν όριο αντίθεσης 2% ότι διαφορές/προβλήματα ανιχνεύονται πολύ δύσκολα με τις παραδοσιακές ακτίνες Χ. Στις αρχές της δεκαετίας του 60 ο Allan Cormack από το πανεπιστήμιο Tufts University δημοσίευσε μια εργασία πάνω στο CT σαν μια καινούρια τεχνική για απεικόνιση και ο πρώτος scanner κατασκευάσθηκε από τον Godfrey N. Hounsfield στην EMI το Οι Cormack και Hounsfield βραβεύθηκαν με το Nobel στην ιατρική το

79 Computed Tomography (CT) Η βασική αρχή λειτουργίας του CT scanner: Μια επίπεδη τομή του σώματος εξετάζεται μετρώντας την απορρόφηση μιας λεπτής δέσμης ακτίνων Χ σε διαφορετικές κατευθύνσεις. 79

80 Computed Tomography (CT) Έχουμε 2 διαφορετικά συστήματα συντεταγμένων, ένα σταθερό πάνω στο αντικείμενο (x,y) και ένα που περιστρέφεται με την πηγή και τον ανιχνευτή (x,y ). Αυτό που μετράμε μ είναιοσυντελεστής απορρόφησης ης μ(x,y). F φ (x ) είναι η προβολή για μια γωνία (φ) και προέρχεται από τη μετακίνηση της πηγής ακτίνων Χ και του ανιχνευτή κατά μήκος του άξονα x. Βασικό εργαλείο οι μετασχηματισμοί Radon 80

81 Computed Tomography (CT) 81

82 Computed Tomography (CT) 82

83 Computed Tomography (CT) 83

84 PET 84

85 PET 85

86 PET 86

87 PET 87

88 TOFPET 88

89 PET 89

90 Θεραπεία Καρκίνου Radiological use of fast protons, R.R. Wilson Παρατήρηση : κορυφές Bragg πρωτονίων Σύλληψη : βαρύτερα ιόντα για θεραπεία όγκων 1954 LBL Berkeley 1η ραδιοθεραπεία πρωτονίων ασθενείς έκτοτε 1997 GSI Darmstadt IMPT rasterscan technique με ιόντα 12 C 340 ασθενείς 90

91 Αντιδράσεις μεταξύ ιόντων 12 C και μορίων Η 2 Ο 91

92 Βιολογική επίδραση βαρέων ιόντων σε ιστούς Μεταβολή RBE βαρέων ιόντων κατά μήκος της τροχιάς τους Αυξημένη πυκνότητα ιονισμού αυξημένη πυκνότητα αλλοιώσεων στο DNA μη αναστρέψιμες βλάβες μεγάλη ραδιοβιολογική αποτελεσματικότητα Μικροσκοπική δομή της τροχιάς των σωματιδίων: aνομοιογενήςμ γ κατανομή της δόσης με μεγάλες ανεπηρέαστες περιοχές εκτός τροχιάς και κορυφές τοπικού ιονισμού μέσα στην τροχιά Τροχιά ιόντος πολύ κοντινές οι βλάβες στο DNA. Εδώ μηδενίζεται η πιθανότητα ανάκαμψης του γενετικού υλικού 92

93 Βιολογική επίδραση βαρέων ιόντων σε ιστούς Μεταβολή RBE βαρέων ιόντων κατά μήκος της τροχιάς τους Πώς πραγματικά αλληλεπιδρούν τα ιόντα με το DNA ; Αλυσιδωτοί ιονισμοί λύση χημικών δεσμών λύση κρίσιμων βιολογικών μορίων! Κίτρινο χρώμα = διείσδυση ακτινοβολίας. Με ακτίνες χ η κατανομή είναι ομοιογενής. Πυκνότητα κακώσεων μη επαρκής. Εδώ ο μηχανισμός διόρθωσης του DNA θα λειτουργήσει. 93

94 Κυτταρική Επιβίωση 94

95 Μονάδα θεραπείας στο GSI Τεχνικές βιολογικής βελτιστοποίησης Intensity Modulated Particle Therapy με rasterscan technique Τεμαχισμός του όγκου σε ισοενεργειακές στρώσεις και πλεγματικά σημεία. Προσδιορισμός της απαιτούμενης δόσης για κάθε σημείο με το υπολογιστικό μοντέλο LEM (Local Effect Model). Ενεργό σύστημα θεραπείας χωρίς περιορισμούς στο σχήμα του όγκου και παραγωγή τρισδιάστατης κατανομής δόσης. Μια κατακόρυφη στρώση : ρυθμίζω την ενέργεια της δέσμης ώστε η κορυφή Bragg να βρεθεί ακριβώς σε αυτό το βάθος Κάθε στρώση αποτελείται από ένα πλέγμα σημείων (pixels). Η δέσμη σαρώνει το πλέγμα, εστιάζοντας σε κάθε ένα από αυτά. Το κάθε pixel απαιτεί διαφορετική δόση. 95

96 Μονάδα θεραπείας στο GSI Μαγνήτες μεγάλης ακρίβειας που κατευθύνουν τη δέσμη Οθόνη ανίχνευσης της δέσμης με feedback 254 τιμές ενέργειας, 15 σκάλες έντασης και 8 βήματα εστίασης αλλαγή ανά παλμό 96

97 Μονάδα θεραπείας στο GSI Φύση αλληλεπίδρασης των ιόντων με τους ιστούς σε συνδυασμό με IMPT τεχνική rasterscan, υπολογιστικό ογ μοντέλο ο LEM και τομογραφία PET Εγκεφαλικό στέλεχος Μέγιστο κυτταρικό θάνατο στον όγκο + θωράκιση του υγιούς ιστού!!! 97

98 Κλινικά αποτελέσματα και μελλοντικά σχέδια Στατιστικά δεδομένα Συνάρτηση τοπικής βαθμίδας ελέγχου Σύνολο 152 ασθενών 20 συνεχείς μέρες συνολική δόση 60 Gy. Σε διάστημα 3 χρόνων : Αδενοϊκό κυστικό καρκίνωμα : θεραπεία φωτονίων χόνδρωμα 81% χονδροσάρκωμα 100% 98

99 Κλινικά αποτελέσματα και μελλοντικά σχέδια Έντονη παράλυση της δεξιάς πλευράς του προσώπου λόγω μεγάλου όγκου στο κρανίο Ακτινοβόληση με βαρέα ιόντα για διάστημα 6 εβδομάδων 99

βιολογικά αποτελέσματα που μπορεί να φανούν αργότερα ως κλινικά συμπτώματα.

βιολογικά αποτελέσματα που μπορεί να φανούν αργότερα ως κλινικά συμπτώματα. Εξωτερικές πηγές, Επίδραση Ιοντιζουσών Ακτινοβολιών εσωτερική μόλυνση βιολογικά αποτελέσματα που μπορεί να φανούν αργότερα ως κλινικά συμπτώματα. ύο κατηγορίες βλαβών: 1. Σωματικά αποτελέσματα Η βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξάμηνο Υ/Ε Ώρες Θεωρίας Ώρες Ασκήσης Διδακτικές μονάδες ECTS Ζ Ε Διδάσκων

ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξάμηνο Υ/Ε Ώρες Θεωρίας Ώρες Ασκήσης Διδακτικές μονάδες ECTS Ζ Ε Διδάσκων ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Εξάμηνο Υ/Ε Ώρες Θεωρίας Ώρες Ασκήσης Διδακτικές μονάδες ECTS Ζ Ε 2 0 2 2 Διδάσκων Α. Ζησιμόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πυρηνικής Ιατρικής, Τμήμα Ιατρικής ΔΠΘ. Aντικειμενικοί στόχοι του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητές πηγές ακτινοβολιών και η χρήση τους από τον άνθρωπο

Τεχνητές πηγές ακτινοβολιών και η χρήση τους από τον άνθρωπο Ιοντίζουσες ακτινοβολίες είναι οι ακτινοβολίες που μεταφέρουν ενέργεια ικανή να εισχωρήσει στην ύλη, να προκαλέσει ιοντισμό των ατόμων της, να διασπάσει βίαια χημικούς δεσμούς και να προκαλέσει βιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

μιας χημικής ουσίας. Θα πρέπει όμως η ουσία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί κλινικά. Το 99m Tc ένας από τους πιο διαδεδομένους ιχνηθέτες

μιας χημικής ουσίας. Θα πρέπει όμως η ουσία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί κλινικά. Το 99m Tc ένας από τους πιο διαδεδομένους ιχνηθέτες Ιδιότητες ραδιοφαρμάκου Ασφαλής χορήγηση ραδιοφαρμάκου Ασφάλεια για τον ασθενή και μη τοξικότητα για τον οργανισμό. Η ποσότητα της χημικής ουσίας που χορηγείται για να έχουμε την επιθυμητήδόσηναείναιμικρήώστεναμηνέχουμεπρόβληματοξικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

HY 673 - Ιατρική Απεικόνιση. Στέλιος Ορφανουδάκης Κώστας Μαριάς. Σημειώσεις II: Πυρηνική Ιατρική

HY 673 - Ιατρική Απεικόνιση. Στέλιος Ορφανουδάκης Κώστας Μαριάς. Σημειώσεις II: Πυρηνική Ιατρική HY 673 - Ιατρική Απεικόνιση Στέλιος Ορφανουδάκης Κώστας Μαριάς Σημειώσεις II: Πυρηνική Ιατρική Σεπτέμβριος 2003-Φεβρουάριος 2004 Πυρηνική Ιατρική Εισαγωγή Η Πυρηνική Ιατρική είναι κλάδος της ιατρικής που

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Τι είναι, σε τι χρησιμεύουν; Σταυρούλα Βογιατζή Τμήμα Αδειών & Ελέγχων. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ www.

Ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Τι είναι, σε τι χρησιμεύουν; Σταυρούλα Βογιατζή Τμήμα Αδειών & Ελέγχων. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ www. Ιοντίζουσες ακτινοβολίες Τι είναι, σε τι χρησιμεύουν; Σταυρούλα Βογιατζή Τμήμα Αδειών & Ελέγχων Η ακτινοβολία ΔΕΝ «φαίνεται» ΔΕΝ «μυρίζει» ΔΕΝ προκαλεί - με την πρώτη επαφή - άμεσα συμπτώματα (πχ τσούξιμο,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Υπάρχουν περιπτώσεις που μια μέλλουσα μητέρα χρειάζεται να υποβληθεί σε κάποια ιατρική διαγνωστική εξέταση ή θεραπεία με ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Επίσης, δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Ακτινοπροστασία

Τι είναι η Ακτινοπροστασία Τι είναι η Ακτινοπροστασία Ίων Ε. Σταµατελάτος Εργαστήριο Ερευνητικού Αντιδραστήρα Ινστιτούτο Πυρηνικής Τεχνολογίας και Ακτινοπροστασίας ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος» ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ E-mail: ion@ipta.demokritos.gr Πυρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Παντελής Καραίσκος Αν. Καθ. Ιατρικής Φυσικής

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Παντελής Καραίσκος Αν. Καθ. Ιατρικής Φυσικής ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Παντελής Καραίσκος Αν. Καθ. Ιατρικής Φυσικής e-mail: pkaraisk@med.uoa.gr ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ακριβής και έγκαιρη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 14: Συνοψίζοντας...

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 14: Συνοψίζοντας... ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 14: Συνοψίζοντας... Είναι ΠΟΛY σημαντικό να καταλαβαίνουμε ότι: Χρωμόσωμα - γονίδιο - DNA Jkjk kjkjk jkjkjk hjjhj hjhjh - Ομόλογα χρωμοσώματα - αλληλόμορφα γονίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ 1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ 1 x y 1. γ-κάµερα ή Κύκλωµα Πύλης Αναλυτής Ύψους Παλµών z κάµερα Anger (H. Anger, Berkeley, 1958) Λογικό Κύκλωµα Θέσης ιάταξη Φωτοπολλαπλασιαστών Μολύβδινη Θωράκιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΥΛΗ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΥΛΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΥΛΗ Φορτισμένα σωμάτια: Σωμάτια α, β και πρωτόνια Προκαλούν ιοντισμό των ατόμων και διέγερση, ιοντισμό ή και διάσπαση των μορίων. Ενέργεια σωματίου α ή β 1MeV Ενέργεια ιοντισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΚΤΙΝΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΜΗΜΑ. ΠΟΖΙΤΡΟΝΙΩΝ PET ή PET/CT

ΘΕΜΑΤΑ ΑΚΤΙΝΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΜΗΜΑ. ΠΟΖΙΤΡΟΝΙΩΝ PET ή PET/CT ΘΕΜΑΤΑ ΑΚΤΙΝΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΜΗΜΑ ΙΑΓΝΩΣΗΣ ΜΕ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΠΟΖΙΤΡΟΝΙΩΝ PET ή PET/CT Λύρα Μ, Γώγος Κ Φιλιππόπουλος Κ, Ιορδάνου Ι, Βλάχος Λ. Α Εργαστήριο Ακτινολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Αρεταίειο

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Η ακτινοβολία γ παράγεται από διεγερμένους πυρήνες κατά τη μετάπτωσή τους σε χαμηλότερα ενεργειακά επίπεδα.

Η ακτινοβολία γ παράγεται από διεγερμένους πυρήνες κατά τη μετάπτωσή τους σε χαμηλότερα ενεργειακά επίπεδα. Η/Μ ακτινοβολία ακτίνες γ Η ακτινοβολία γ παράγεται από διεγερμένους πυρήνες κατά τη μετάπτωσή τους σε χαμηλότερα ενεργειακά επίπεδα. Η/Μ ακτινοβολία ακτίνες γ Οι β διάσπαση είναι αργή διαδικασία με χρόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ SPECT

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ SPECT ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ SPECT ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ. ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ Εισαγωγή Πυρηνική Ιατρική: διαγνωστικές και θεραπευτικές διαδικασίες που απαιτούν την εισαγωγή ραδιενέργειας στον οργανισμό με ενδοφλέβια ένεση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΡΑ ΙΟΧΗΜΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΡΑ ΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΡΑ ΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ατοµικός αριθµός (Ζ): Μαζικός αριθµός (Α) : Ισότοπα : Ισοβαρή: Νοuκλίδιο: Ολικός αριθµός των πρωτονίων ενός πυρήνα. Χαρακτηρίζει το στοιχείο. Άθροισµα του αριθµού

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Ισότοπα: Χαρακτηρίζονται τα άτομα του ίδιου χημικού στοιχείου που έχουν διαφορετικό αριθμό νετρονίων στον πυρήνα τους. Χρόνος ημιζωής: Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ένα ισότοπο για να αποβάλει την μισή

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ Η σχέση της σ κάθε τρόπου απορρόφησης φωτονίων-γ από το νερό συναρτήσει της ενέργειας των φωτονίων φαίνεται στο σχήμα: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιοϊσοτοπική απεικόνιση: Αρχές ποζιτρονικής τοµογραφίας. K. ελήµπασης

Ραδιοϊσοτοπική απεικόνιση: Αρχές ποζιτρονικής τοµογραφίας. K. ελήµπασης Ραδιοϊσοτοπική απεικόνιση: Αρχές ποζιτρονικής τοµογραφίας K. ελήµπασης Ποζιτρονική τοµογραφία Ανήκει στη ραδιοισοτοπική απεικόνιση Μηχανισµός εκποµπής ποζιτρονίου (e + ): Μετατροπή ενός πρωτονίου σε νετρόνιο:

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα»

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» «Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» «Τι είναι Μετάλλαξη» Γενικά με τον όρο μετάλλαξη ονομάζουμε τις αλλαγές στο γενετικό υλικό, το DNA δηλαδή ενός ζωντανού οργανισμού και πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΕΡΑΤΕΑΣ

«Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΕΡΑΤΕΑΣ «Μεταλλάξεις και ο ρόλος τους στην γενετική ποικιλότητα» Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΕΡΑΤΕΑΣ Μια εργασία των: Μακρυδάκη Ελευθερία Μπούρλα Ελένη Τμήμα: Γ 3 Ημερομηνία: 27/1/2015 Γενικά με

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 18 Αλληλεπίδραση ακτινοβολίας με την ύλη.

Μάθημα 18 Αλληλεπίδραση ακτινοβολίας με την ύλη. Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων (5ου εξαμήνου, χειμερινό 2015-16) Τμήμα T3: Κ. Κορδάς & Σ. Ε. Τζαμαρίας Μάθημα 18 Αλληλεπίδραση ακτινοβολίας με την ύλη. Κώστας Κορδάς Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδρασηφορτισµένων σωµατιδίωνµετηνύληκαιεφαρµογές

Αλληλεπίδρασηφορτισµένων σωµατιδίωνµετηνύληκαιεφαρµογές Αλληλεπίδρασηφορτισµένων σωµατιδίωνµετηνύληκαιεφαρµογές ηµήτρης Εµφιετζόγλου Εργ. ΙατρικήςΦυσικής Παν/µιο Ιωαννίνων demfietz@cc.uoi.gr, demfietz@yahoo.gr http://users.uoi.gr/demfietz/ Φορτισµένα 1 Φορτισµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΤΜΗΜΑ:4

ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΤΜΗΜΑ:4 ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΤΜΗΜΑ:4 Τι εννοούμε με τον όρο μεταλλάξεις; Το γενετικό υλικό μπορεί να υποστεί αλλαγές με πολλούς διαφορετικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Απαντήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης στη βιολογία γενικής παιδείας 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε τον αριθμό καθεμίας από τις ημιτελείς προτάσεις 1 έως και 5, και δίπλα σε αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Ξανθή Κ. Ξουργιά Επιμ.Α Πυρηνικής Ιατρικής ΠΓΝ Ιωαννίνων

Ξανθή Κ. Ξουργιά Επιμ.Α Πυρηνικής Ιατρικής ΠΓΝ Ιωαννίνων Ξανθή Κ. Ξουργιά Επιμ.Α Πυρηνικής Ιατρικής ΠΓΝ Ιωαννίνων SI unit: traditional unit: 1 Gy = 100 rad H = D W R Dose Equivalent (Η) = Dose W R SI unit: 1 sievert (Sv) = 1Gy W R radiation Radiation weighting

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15:Γ, 39:Γ, 14:Α, 21:Β, 15:Δ, 11:Δ, 28: I Σ, II Λ, III Σ, IV Σ, V Σ, 41:Β, 29:Α, Β, Γ, 29:Β, 30:Α, 19:Β, 20:Β, 15:Α, 37:Β, 28:Α, 11:Δ, 15:Β, 31:Δ, 32:Γ,

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική Φυσική: Δοσιμετρία Ιοντίζουσας Ακτινοβολίας. Βιολογικές επιδράσεις. Ακτινοπροστασία

Ιατρική Φυσική: Δοσιμετρία Ιοντίζουσας Ακτινοβολίας. Βιολογικές επιδράσεις. Ακτινοπροστασία Ιατρική Φυσική: Δοσιμετρία Ιοντίζουσας Ακτινοβολίας Βιολογικές επιδράσεις Ακτινοπροστασία Π. Παπαγιάννης Επίκ. Καθηγητής, Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Αθηνών Γραφείο 21 210-746 2442 ppapagi@phys.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Ραδιενεργές διασπάσεις Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Νουκλίδια Οι πυρήνες µε διαφορετικό αριθµό πρωτονίων ή/και νετρονίων ονοµάζονται νουκλίδια. Υπάρχουν 1500 περίπου νουκλίδια (φυσικά +τεχνητά). Η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές ποζιτρονικής τομογραφίας. Κ. ελήμπασης

Αρχές ποζιτρονικής τομογραφίας. Κ. ελήμπασης Ραδιοϊσοτοπική απεικόνιση: Αρχές ποζιτρονικής τομογραφίας 1 Ποζιτρονική τομογραφία Ανήκει στη ραδιοισοτοπική απεικόνιση Μηχανισμός εκπομπής ποζιτρονίου (e + ): Μετατροπή ενός πρωτονίου σε νετρόνιο: p n+

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική Φυσική. Π. Παπαγιάννης Επίκ. Καθηγητής, Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Αθηνών Γραφείο

Ιατρική Φυσική. Π. Παπαγιάννης Επίκ. Καθηγητής, Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Αθηνών Γραφείο Ιατρική Φυσική Π. Παπαγιάννης Επίκ. Καθηγητής, Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Αθηνών Γραφείο 21 210-746 2442 ppapagi@phys.uoa.gr PHYS215 Ιατρική Φυσική: Δοσιμετρία Ιοντίζουσας Ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ: 1. ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ Αλληλεπιδράσεις σωματιδίων α, β, ακτίνων γ και νετρονίων Φυσικά και χημικά αποτελέσματα της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΟΠΛΩΝ

«Αθηνά» ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΟΠΛΩΝ «Αθηνά» Δ/νση: Θ. Χατζίκου 11, Θεσσαλονίκη 56122, Τηλ/Fax: 2310-904794 / 6944165341, www.armscontrol.info KΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ Θεόδωρος Ε. Λιόλιος 1,2

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα Παρουσίασης 2.11

Περιεχόµενα Παρουσίασης 2.11 Κεφάλαιο2ο Πυρηνική Τεχνολογία - ΣΕΜΦΕ Παρουσίαση2.11 1 Περιεχόµενα Παρουσίασης 2.11 1. Αρχή Λειτουργίας των ΠΑΙ : Η Σχάση 2. Πυρηνική Ηλεκτροπαραγωγή ΠΗΣ 3. Πυρηνικά Υλικά και Τύποι ΠΑΙ 4. Σύγχρονοι ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές λειτουργίας του Αξονικού Τομογράφου (ΑΤ) Computed Tomography (CT)

Βασικές αρχές λειτουργίας του Αξονικού Τομογράφου (ΑΤ) Computed Tomography (CT) Βασικές αρχές λειτουργίας του Αξονικού Τομογράφου (ΑΤ) Computed Tomography (CT) Νεώτερες απεικονιστικές μέθοδοι Αξονική-Υπέρηχοι-Μαγνητική Υβριδικά συστήματα PET/CT Κατ επιλογή υποχρεωτικό μάθημα Αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις Διατάξεων Laser Ανιχνευτές Σύμφωνης Ακτινοβολίας. Ιωάννης Καγκλής Φυσικός Ιατρικής Ακτινοφυσικός

Μετρήσεις Διατάξεων Laser Ανιχνευτές Σύμφωνης Ακτινοβολίας. Ιωάννης Καγκλής Φυσικός Ιατρικής Ακτινοφυσικός Μετρήσεις Διατάξεων Laser Ανιχνευτές Σύμφωνης Ακτινοβολίας Ιωάννης Καγκλής Φυσικός Ιατρικής Ακτινοφυσικός Maximum Permissible Exposure (MPE) - Nominal Hazard Zone (NHZ) Μέγιστη Επιτρεπτή Έκθεση (MPE) Το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ eclass: MED684 Π. Παπαγιάννης

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ eclass: MED684 Π. Παπαγιάννης ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ eclass: MED684 Π. Παπαγιάννης Επικ. Καθηγητής, Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Αθηνών. Γραφείο 21 210-746 2442 ppapagi@phys.uoa.gr Δόση Ιοντίζουσας ακτινοβολίας Δεν μπορώ να υπολογίσω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ Η ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ Η ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ Η ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ? W. Heisenberg: Όλοι οι πυρήνες αποτελούνται αποκλειστικά από νετρόνια (Ν) και πρωτόνια (Ζ) ο συνολικός αριθμός των

Διαβάστε περισσότερα

Ευαιθησιομετρία Sensitometry ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-6

Ευαιθησιομετρία Sensitometry ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-6 Ευαιθησιομετρία Sensitometry ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-6 Ακτινοβολία Χ και φιλμ Οι ακτίνες- X προκαλούν στο ακτινολογικό φιλμ κατανομή διαφορετικών ΟΠ επειδή Η ομοιόμορφη δέσμη που πέφτει πάνω στο ΑΘ εξασθενεί σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΤΡΙΤΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο.

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Τα συμπτώματα αυτά δεν πρέπει ποτέ να τα αγνοούμε γιατί η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου μπορεί να σώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 3. ΙΩΔΙΟ, ΡΑΔΙΟ, ΕΞΑΣΘΕΝΗΜΕΝΟ ΟΥΡΑΝΙΟ, ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΟ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 3. ΙΩΔΙΟ, ΡΑΔΙΟ, ΕΞΑΣΘΕΝΗΜΕΝΟ ΟΥΡΑΝΙΟ, ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΟ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 3. ΙΩΔΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR)

Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR) Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR) ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ Είστε σίγουροι ότι είστε προστατευμένοι από την ιλαρά, την ερυθρά και την παρωτίτιδα; ΕΝΗΜΕΡΩΣΟΥ! ΕΜΒΟΛΙΑΣΟΥ! ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΟΥ! ΕΜΒΟΛΙΟ MMR

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ Ερώτηση 1 Τι ορίζουμε ως ομοιόσταση; Ομοιόσταση είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ CERN ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ CERN ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ CERN ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ WWW Το ευρύτερα διαδεδομένο "προϊόν" που έχει αναπτυχθεί στο CERN είναι αναμφισβήτητα το WWW. Αρχικά ήταν σχεδιασμένο ώστε να βοηθάει την επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΦΟΡΤΙΣΜΕΝΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΦΟΡΤΙΣΜΕΝΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ ΜΒΛΙΑ ΦΟΡΤΙΣΜΝΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ μβέλεια είδος (φορτίο, μάζα) & ενέρεια Φ.Σ. μβέλεια πυκνότητα, Ζ & Α του Α.Μ. μβέλεια σωματιδίων-α 1. Κινούνται σε ευθεία ραμμή μέσα στο Α.Μ.. Στα στερεά και υρά μικρότερη εμβέλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2016-2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο Περιγράψτε τη μικρή (πνευμονική) κυκλοφορία και τη μεγάλη (συστηματική) κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΣΤΟΙΧΕΙΩΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ

ΜΕΤΑΣΤΟΙΧΕΙΩΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ Ραδιενέργεια ΜΕΤΑΣΤΟΙΧΕΙΩΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ Πυρήνες με μεγάλο ατομικό αριθμό διασπώνται (αυθόρμητα ή εξαιτίας εξωτερικής διέγερσης) σε άλλους με διαφορετικό, υπό ταυτόχρονη έκλυση ακτινοβολίας Το φαινόμενο ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ & ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ ΔΟΣΙΜΕΤΡΑ

ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ & ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ ΔΟΣΙΜΕΤΡΑ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ & ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ ΔΟΣΙΜΕΤΡΑ Υπάρχουν: Πρωτογενείς (απόλυτες ή άμεσες) μέθοδοι μέτρησης ιοντιζουσών ακτινοβολιών, περιλαμβάνουσες άμεσο προσδιορισμό της δόσης έκθεσης και απορροφούμενης δόσης με φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενεργείας - ΕΕΑΕ ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓ. Ε.ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενεργείας - ΕΕΑΕ ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓ. Ε.ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Είναι πρακτικά αδύνατο να αποδειχθεί επιστημονικά ότι οποιοσδήποτε παράγοντας είναι εντελώς ακίνδυνος για την υγεία, ενώ αντίθετα είναι πολύ πιο εύκολο να αποδειχθεί ότι είναι, έστω και σε μικρό βαθμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ

I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ Α. Ακτινοβολία υποβάθρου (Background radiation) Εξαιτίας της κοσµικής ακτινοβολίας που βοµβαρδίζει συνεχώς την ατµόσφαιρα της γης και της ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( 0 ) ( e. ( t) ( ) λ ( ) dn dt. Ιδανική ισορροπία! t, ο λόγος των ενεργοτήτων Β/Α: λ λ. N b. c b b. η ενεργότητα = 0. δεν ειναι λb. tmax.

( ) ( 0 ) ( e. ( t) ( ) λ ( ) dn dt. Ιδανική ισορροπία! t, ο λόγος των ενεργοτήτων Β/Α: λ λ. N b. c b b. η ενεργότητα = 0. δεν ειναι λb. tmax. Αλυσίδες Ραδιενεργών ιασπάσεων A B C ιαδοχικές διασπάσεις: λ λ (σταθερός πυρήνας dn = λnd N η ενεργότητα dn = λnd λnd Αρχικές συνθήκες: της πηγης N ( = N δεν ειναι λ dn = λ N d Nc ( = c λ N ( = N ( e λ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. για τις ακτινοβολίες ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. για τις ακτινοβολίες ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ MAΘΑΙΝ ΥΜΕ για τις ακτινοβολίες ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Περί ακτινοβολίας Τι είναι η ακτινοβολία; Η ακτινοβολία είναι ενέργεια σε

Διαβάστε περισσότερα

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2/12/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΝΟΤΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p δ rays Κατά τον ιονισμό το εκπεμπόμενο θα έχει κινητική ενέργεια : 0 T T max q, p δ-ray με κινητική ενέργεια T και ορμή p παράγεται σε μια γωνία Θ T p cosθ = p T max max όπου p max η ορμή ενός με τη μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6: Μεταλλάξεις

Κεφάλαιο 6: Μεταλλάξεις Κεφάλαιο 6: Μεταλλάξεις ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ 1. Τι ονομάζονται μεταλλάξεις και ποια τα κυριότερα είδη τους; 2. Ποιες οι διαφορές μεταξύ γονιδιακών και χρωμοσωμικών μεταλλάξεων; 3. Οι μεταλλάξεις στα σωματικά

Διαβάστε περισσότερα